Wyrok II CKN 588/99

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2001 II CKN 588/99 1. Naruszenie zasad swobodnej oceny dowodów nie może polegać na przedstawieniu przez stronę alternatywnego stanu faktycznego, a tylko na podważeniu przesłanek tej oceny z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna 2. Skorzystanie z zarzutu przedawnienia roszczenia majątkowego, dochodzonego z tytułu rękojmi, może być w wyjątkowych okolicznościach uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego LEX nr 52347 52347 Dz.U. 1964.43.296; art 233 Dz.U.1964.16.93; art 5; art 117 Skład orzekający Przewodniczący: SSN Helena Ciepła (spr) Sędziowie: SN Tadeusz Żyznowski, S A Jan Kramer Protokolant: Maryla Czajkowska Uzasadnienie faktyczne Wyrokiem z dnia 5 października 1998r Sąd Rejonowy w Zgierzu oddalił powództwo Zygmunta S. opierając rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach: Pozwany Andrzej D. w dniu 17 kwietnia 1996r zawarł z pozwanymi G.J. I J.L. Umowę komisu, na mocy której oddał do sprzedaży samochodu marki „Polonez”, który powód nabył dnia 13 maja 1996r. Na firmowym druku umowy komisu jako sprzedającego wpisano Andrzeja D. a w miejscu podpisu sprzedającego wstawiono pieczątkę auto – komisu. Powód zarejestrował samochód na swoje nazwisko, jednakże został on zatrzymany przez policję dnia 20 sierpnia 1996r na podstawie postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej z powodu podejrzenia , że pochodzi z kradzieży. Tego samego dnia powód udał się do auto-komisu, lecz nie zastał w nim żadnego z właścicieli. W toku postępowania przygotowawczego ustalono, że dnia 13 maja 1997r samochód ten zwrócono powodowi , ale z uwagi na przerobione numery identyfikacyjne wznowiono postępowanie rejestracyjne i odmówiono rejestracji. Dnia 26 września 1997r powód złożył pozwanym właścicielom komisu oświadczenie o odstąpieniu od umowy. W ustalonym stanie, zdaniem sądu rejonowego, pozwani sprzedali samochód na podstawie umowy komisu, a nie jako pośrednicy. Przyjmując jednak, ze upłynął roczny termin zakreślony w art 568 § 1 kc dla dochodzenia roszczeń z tytułu rękojmi za wady rzeczy. Sąd ten uznał, że roszczenie powoda wygasło. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 9 marca 1999r – apelacje powoda oddalił. W motywach podzielił ustalenia oraz ocenę jurydyczną Sadu Rejonowego W uzupełnieniu argumentacji stwierdził, ze przed sądem odwoławczym nie można dochodzić wygasłego roszczenia z powołaniem się na wady oświadczenia woli, ponieważ stanowi to niedozwoloną w II instancji zmianę podstawy dochodzonego roszczenia. W kasacji opartej na obu podstawach z art 393¹ kpc powód zarzucił naruszenie art 187 § 1, 193 § 1, 231, 233 § 1, 299 kpc w związku z art 382 i 391 kpc i art 383 kpc oraz art 6, 84, 88, 355 § 2 i 556 § 2 kc W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. --- STRONA 2 --- Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W sytuacji gdy skarżący z powołaniem się na obydwie podstawy kasacyjne(art 393¹ kpc) kwestionuje zasadność zaskarżonego orzeczenia, to w pierwszej kolejności wymaga rozważenia zarzut naruszenia przepisów procesowych, bowiem zarzut naruszenia prawa materialnego może być właściwie oceniony na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogą odnieść skutku. Uzasadniając je skarżący sprecyzował jedynie naruszenie art 233 § 1kpc, przez błędną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego i utożsamienie podejrzeń, że pojazd pochodzi z kradzieży z wiedzą o błędnym przekonaniu pozwanych, iż samochód ma prawidłowe numery fabryczne. W tym zakresie jednak Sądy obu instancji wyczerpująco uzasadniły swoje stanowisko i nie przychyliły się do wersji powoda. W orzecznictwie utrwalony jest zaś pogląd, że naruszenie zasad swobodnej oceny dowodów nie może polegać na przedstawieniu przez stronę alternatywnego stanu faktycznego, a tylko na podważeniu przesłanek tej oceny z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna. Tymczasem ocenie dowodów dokonanej przez Sąd drugiej instancji takich zarzutów postawić nie można. Pozostałe zarzuty uchybień procesowych nie mogą być poddane kontroli kasacyjnej, gdyż mimo wymienienia ich w petitum kasacji, w części motywacyjnej nie podjęto nawet próby wykazania, na czym te uchybienia polegają. Także w tym zakresie sąd Najwyższy nie może wyręczać stron ani dokonywać konkretyzacji zarzutów (orz. SN z 11.03.97 II CKN 13/97, OSNC 1997 nr 8 poz 114) Nie jest też trafny zarzut błędnej wykładni przepisów art 84 i 88 kc przez przyjęcie upływu rocznego terminu z art 88 § 2 przewidzianego do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Termin ten jak słusznie stwierdził Sąd Okręgowy, terminem zawitym, który przewiduje wygaśnięcie uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych. Skoro powód w dniu 20 sierpnia 1996r dowiedział się o podejrzeniu, że samochód pochodzi z kradzieży, to mógł skutecznie uchylić się od złożonego przez siebie oświadczenia woli ź w dniu 20 sierpnia 1997r. Tymczasem powód takie oświadczenie złożył we wrześniu 1997r, a więc po upływie rocznego terminu do jego złożenia. Zatem stanowisko Sądu Okręgowego, że skarżący utracił uprawnienia do omawianego uchylenia się od skutków prawnych, nie może być skutecznie zwalczane. W ustalonym stanie nie można natomiast odmówić słuszności zarzutowi naruszenia art 568 § 1 kc. Problem, który wyczerpuje istotę rozpoznawanej sprawy, a także jest przedmiotem zarzutów kasacyjnych, sprowadza się do wyjaśnienia, czy możliwe jest nieuwzględnienie upływu rocznego terminu z art 568 § 1 kc Rozstrzygnięcie tego problemu wymaga wyjaśnienia kwestii wstępnej sprowadzającej się do odpowiedzi na pytanie, czy dopuszczalna jest analogia między terminem zawitym a przedawnieniem. Za dopuszczalnością analogii w stanie prawnym obowiązującym do 1 października 1990r opowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 grudnia 1988r III CZP 48/88, OSNCP 1989r nr 3 poz 36, wyjaśniając, że Sąd może na podstawie art 117 § 3 kc stosowanego w drodze analogii, nie uwzględnić upływu rocznego terminu przewidzianego w art 568 § 1 kc dla dochodzenia uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne sprzedanej rzeczy, jeżeli oddalenie spóźnionego żądania prowadziłoby do rażącego pokrzywdzenia nabywcy. Pogląd ten podtrzymał w obecnym stanie prawnym, tj po uchyleniu art 117 § 3 kc , stwierdzając w uchwale z dnia 3 marca 1993r III CZP 8/93 OSNC 1993 nr 9 poz 153, że od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 1990r o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55 poz 321) skorzystanie z zarzutu przedawnienia roszczenia majątkowego, dochodzonego z tytułu rękojmi, może być w wyjątkowych okolicznościach uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art 5 kc) Takie wyjątkowe okoliczności zachodzą w rozpoznawanej sprawie. Pozwani bowiem, jako prowadzący komisową sprzedaż samochodów, a więc profesjonaliści, sprzedali powodowi będącemu w dobrej wierze samochód z wadą uniemożliwiającą normalne korzystanie z niego. --- STRONA 3 --- Powód niezwłocznie po zatrzymaniu samochodu przez Policję w dniu 20 sierpnia 1996r, a więc w okresie trwającej jeszcze rękojmi, usiłował zgłosić roszczenie, jednakże nie zastał pozwanych ani w auto-komisie, ani w miejscu zamieszkania. Termin do odstąpienia od umowy upływał w dniu 13 maja 1997r , a w tym dniu Policja zwróciła powodowi samochód, co wywołało u niego przekonanie, że będzie mógł z niego korzystać po zarejestrowaniu. Tymczasem Urząd Miasta Z. Decyzją z dnia 16 września 1997r odmówił rejestracji samochodu ze względu na usunięcie z silnika oryginalnych numerów oraz z nadwozia fragmentów z oryginalnym polem numerowym i naniesieniem innych, co oznacza jak przyjął Sąd, o bezużyteczności samochodu. O tym fakcie powód niezwłocznie zawiadomił pozwanych i już w dniu 18 września 1997r złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Okoliczności te czynią zasadnym nieuwzględnienie zarzutu prekluzji z art 568 § 1 kc i przesądzają zasadę powództwa. Sąd Okręgowy odmiennie je ocenił, bezpodstawnie uznając zasadę powództwa za nieusprawiedliwioną. W konsekwencji nie wyjaśnił wysokości dochodzonego roszczenia. Z tych względów podstawę kasacji wywiedzioną z art 393¹ pkt 2 kpc należało uznać za uzasadnioną, zaskarżony wyrok uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (art 393¹³ kpc)