Postanowienie II Ca 645/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ-Dnia 30 listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w Byd

--- STRONA 1 --- . a TZslew7 Sygn. akt II Ca 645/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ - Dnia 30 listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy Il Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Maria Leszczyńska (spr.) Sędziowie SO Tomasz Adamski SO Wojciech Borodziuk Protokolant sekr. sądowy Tomasz Rapacewicz ' po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2018 r. w Bydgoszczy na rozprawie sprawy z powództwa K. G. przeciwko Skarb Państwa - Zakład Karny w K. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 19 lutego 2018 r. sygn. akt I C 1368/15 I/ zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2000 zł (dwa tysiące) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, zaś w pozostałym zakresie powództwo oddala, 1 --- STRONA 2 --- II/ oddala apelację w pozostałej części, il nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego, IV/ przyznaje ze Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego w Bydgoszczy na rzecz adwokata M. B. kwotę 73,80 zł (siedemdziesiąt trzy 80/100) tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. II Ca 645/18 UZASADNIENIE Powód K. G. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa — Zakładu Karnego w K. kwoty 45000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty. 'W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż podczas jego pobytu na Oddziale Zewnętrznym w S., z uwagi na niezapewnienie odpowiednich warunków socjalno-bytowych zostały naruszone jego podstawowe prawa. Podniósł, że cele były słabo oświetlone, co skutkowało pogorszeniem wzroku. Osadzeni mogli korzystać z kąpieli jedynie 2 razy w tygodniu, sedesy były zapchane, nie było możliwości wietrzenia cel, w pomieszczeniach ściany były zagrzybione i zapleśniałe, pojawiały się muchy i pluskwy. Powód podniósł również, że podczas choroby nie przeprowadzono u niego badań, zamiast leków osłonowych dostał podróbkę leku R. a 6 lutego 2015 r. lekarz odmówił powodowi udzielenia pomocy medycznej. Wskazał również, że nie umożliwiono mu korzystania z dolnego łóżka, jak również odmówiono wydania witamin. 2 --- STRONA 3 --- W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisańych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany przyznał, że powód przebywał w Zakładzie Karnym w K. w okresie od dnia 22 stycznia 2013 r. do 19 lutego 2013 r. oraz od 26 lutego 2013 r. do 20 maja 2015 r., przy czym w Oddziale Zewnętrznym w S. przebywał od 19 stycznia 2015 r. do 20 maja 2015 r. W tym czasie powód przebywał w celi nr 29 oraz celi nr 9 na oddziale półotwartym co oznaczało, że w ciągu dnia mógł swobodnie przemieszczać się po oddziale. Pozwany wskazał, że na oddziałach, na których przebywał powód, kąciki sanitarne są murowane i zlokalizowane poza celami. Środki kwaterunkowe i środki czystości wydawane są zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Odnosząc się do zarzutu umożliwienia kąpieli jedynie dwa razy w tygodniu pozwany wskazał, że taka częstotliwość kąpieli osadzonych jest zgodna z przepisami regulaminu organizacyjno — porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Podniósł, że powód miał zapewnioną właściwą opiekę medyczną i nie doszło do naruszenia godności powoda. Wyrokiem z dnia 19 lutego 2018 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy: 1.oddalił powództwo, K 2.zasądził od powoda na rzecz pozwanego 240 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, 3.przyznał adw. M. B. od Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego w Bydgoszczy 442,80 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu. Z ustaleń faktycznych Sądu I instancji wynikało, że powód przebywał w Zakładzie Kamym w K. na Oddziale Zewnętrznym w S. od 19 stycznia 2015 r. do 20 maja 2015 r. W tym czasie powód przebywał w celi nr 29 oraz celi nr 9 na oddziale półotwartym. Cela nr 29 miała powierzchnię 33,75 m2 i była zajmowana maksymalnie przez 11 osadzonych natomiast cela nr 9 miała powierzchnię 20,82 m2 i była zajmowana maksymalnie przez 6 osadzonych. 3 --- STRONA 4 --- Na Oddziale Zewnętrznym w S. kąciki sanitarne były murowane i zlokalizowane poza celami, osadzeni mogli z nich swobodnie korzystać przez całą dobę. W łazienkach codziennie był dostęp do ciepłej, bieżącej wody. Osadzeni mogli myć się dwa razy dziennie, rano i wieczorem. Z kąpieli -korzystali dwa razy w tygodniu. Łazienka na piętrze, na którym znajduje się cela nr 29, została wyremontowana w roku 2014 r. Natomiast łazienka na poziomie, na którym znajduje się cela nr 9, w okresie kiedy przebywał tam powód, była jeszcze przed remontem. Toalety czasami zapychały się z tego względu, że osadzeni wrzucali do nich różne rzeczy. Po uzyskaniu wiadomości o zaistnieniu takiego problemu były udrażniane. Budynek nie był ocieplony co powodowało, że pojawiał się problem z zagrzybieniem ścian. W takim przypadku ściany były myte, jednak problemu nie udało się zupełnie wyeliminować. Jeżeli pojawiały się pluskwy to były usuwane przez zatrudnioną firmę zewnętrzną. Natężenie światła na celach było nadzorowane przez elektryka. Osadzeni mieli dostęp do opieki medycznej. Raz w tygodniu na Oddziale Zewnętrznym w S. przyjmował lekarz i pielęgniarka. Potrzebę kontaktu z lekarzem osadzeni mogli zgłosić oddziałowemu podczas porannego obchodu. W razie potrzeby lekarz zlecał wydanie osadzonemu leku. Jeżeli działo się coś nagłego, osadzony był przewożony do Koronowa, gdzie lekarz dyżuruje codziennie. W przypadkach nagłych, zagrażających życiu lub zdrowiu osadzonego, wzywane było pogotowie. Powód, gdy zgłaszał potrzebę kontaktu z lekarzem, był do niego doprowadzany po 2/ 3 dniach. Otrzymywał leki przeciwbólowe (diclack, paracetamol, polopiryna). W niewielkiej odległości od budynków zakładu karnego zlokalizowane było gospodarstwo rolne, z tego względu w okresie, gdy rozpoczynały się uprawy i rozwożono nawóz, pojawiał się nieprzyjemny zapach. Łóżka piętrowe wyposażone były w drabinki oraz pałąki zabezpieczające przed spadnięciem. W budynku znajduje się wentylacja grawitacyjna. Cele były wyposażone w okna, które można było otwierać. Przechodząc do rozważań natury prawnej Sąd I instancji podał, że podstawę prawną roszczeń powoda stanowiły. art. 417 $ 1 k.c. oraz art. 23124 $ 1i2 k.c. w związku z art. 448 k.c. Z treści żądań powoda wynikało bowiem, że domaga się on zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku naruszenia jego prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności w Oddziale Zewnętrznym w S. Zakładu Karnego w K.. 4 --- STRONA 5 --- Natomiast prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katałogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Rozstrzygnięcie zawisłego pomiędzy stronami sporu sprowadzało się zatem do ustalenia, czy w związku z warunkami kwaterunkowymi w celach, w których przebywał powód, oraz w związku z zapewnioną mu opieką medyczną, naruszono dobra osobiste w postaci godności osobistej i prawa do prywatności , oraz, czy działanie pozwanego było bezprawne. 'W ocenie Sądu I instancji powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Warunki bytowe, jakie zapewnił pozwany były odpowiednie i zgodne z przepisami regulującymi zasady odbywania kary pozbawienia wolności. Powód miał zapewnioną minimalną ilość powierzchni tj. co najmniej 3 m2 na jednego osadzonego. 'W ramach postępowania dowodowego Sąd I instancji ustalił, iż wszystkie cele, « W których przebywał powód były wyposażone w wentylację grawitacyjną. Istniała również możliwość otworzenia okna i tylko od woli osadzonych zależało czy zostanie ono otwarte i na jak długo. Osadzeni przez cała dobę mieli zapewniony dostęp do łazienki, w której znajdowały się toalety oraz bieżąca woda, przy czym w wyznaczonych godzinach każdego dnia woda ta była ciepła, co umożliwiało osadzonym umycie się zarówno rano jak i wieczorem. Wskazano, że podnoszona przez powoda okoliczność, iż mógł korzystać z łaźni tylko dwa razy w tygodniu, świadczyła o tym, że organizacja w pozwanym zakładzie karnym była zgodna z obowiązującymi przepisami. Zapis ujęty w $ 30 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno — porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U.2003.152.1493) wskazuje, że skazany korzysta, co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Ponadto osadzeni mieli nieograniczony dostęp do bieżącej wody, przy czym rano i wieczorem również do ciepłej. W tym zakresie Sąd I instancji nie dał wiary zeznaniom świadka R. K., który zeznał, że osadzeni korzystali z kąpieli tylko raz w tygodniu. Pozostali świadkowie jak również sam powód przyznał, że z kąpieli korzystano dwa razy w tygodniu. 5 --- STRONA 6 --- Zarzuty powoda, co do niewłaściwego oświetlenia także nie zasługiwały na uwzględnienie. Wszystkie cele miały okna zapewniające naturalne oświetlenie natomiast natężenie oświetlenia sztucznego było monitorowane przez elektryka i było zgodne z obowiązującymi normami. Ponadto brak było jakichkolwiek „dowodów na to, aby z powodu oświetlenia wzrok powoda pogorszył się. Odnosząc się do zarzutów dotyczących opieki medycznej wskazano, że powód nie wykazał, aby potrzebna byłaby mu szczególna opieka a jej brak skutkował naruszeniem praw pacjenta. Z zeznań powoda oraz świadków wynikało, że osadzeni, w przypadku zgłoszenia takiej potrzeby, mogli korzystać z porady lekarza, który w zależności od potrzeb zapisywał leki, które następnie były wydawane pacjentom. Powód otrzymywał leki przeciwbólowe, gdy była taka potrzeba. Wskazano, że w tym zakresie zeznania świadków były sprzeczne. Świadek R. M. zeznał, że nie było dostępu do leków przeciwbólowych, podczas gdy z zeznań pozostałych świadków wynikało, że leki były wydawane. Sam powód przyznał, że je otrzymywał. Zawarte w uzasadnieniu pozwu twierdzenie, że powód otrzymywał „podróbkę” leku R., również nie zostało poparte żadnymi dowodami. W ocenie Sądu Rejonowego twierdzenie to było niewiarygodne, . powód mógł otrzymywać wprawdzie lek o innej nazwie handlowej, jednak z całą pewnością był to lek dopuszczony do obrotu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Brak było dowodów na to, aby konieczność korzystania z górnego łóżka w jakikolwiek sposób zagrażała powodowi. Sąd Rejonowy zgodził się z powodem co do tego, że na Oddziale Zewnętrznym w S. na ścianach występowało zagrzybienie, pojawiały się też pluskwy. Cały budynek wymagał remontu, który jest systematycznie przeprowadzany. Niemiej jednak wskazano, że powód podejmował działania mające na celu usunięcie tych niedogodności: Ponadto brak było dowodów na to, że zagrzybienie lub pluskwy wywołały negatywny wpływ na życie powoda. W dalszej kolejności odwołał się do stanowiska Sądu Najwyższego, że o naruszeniu dobra osobistego w postaci uchybienia godności osadzonego w zakładzie karnym nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności związanych z samym pobytem w takim zakładzie, polegających np. na niższym od oczekiwanego standardzie celi lub urządzeń sanitarnych, dla wielu bowiem ludzi nieodbywających kary pozbawienia wolności warunki 6 --- STRONA 7 --- mieszkaniowe bywają często równie trudne. Godność skazanego przebywającego w zakładzie karnym nie jest naruszona, jeżeli odpowiada uznanym normom poszanowania człowieczeństwa (wyrok z dnia 20 grudnia 2010 r., IV CSK 449/10). 'W niniejszej sprawie powód nie wykazał (art. 6 k.c.), aby pozwany bezprawnie naruszył jego dobra osobiste, w tym nie udowodnił, aby panujące w zakładzie karnym warunki socjalno-bytowe urągały godności człowieka. Sąd Rejonowy uznał, że pozwany działał zgodnie z prawem a zatem nie mogło być mowy o , jego odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji oddalił powództwo, ponieważ uznał je za nieuzasadnione. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Na koszty procesu poniesione przez pozwanego złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w stawce minimalnej - 240 zł. - Powód korzystał z usług pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu, w związku z tym Sąd przyznał od Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego w Bydgoszczy na rzecz pełnomocnika powoda kwotę 442,80 zł, na którą złożyła się: kwota 360 zł, stanowiącą 150 % stawki minimalnej, powiększona o podatek od towarów i usług, czyli o kwotę 82,80 zł. W apelacji od wyroku powód zaskarżył postanowienie zawarte w punkcie 1 (pierwszym) domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie powództwa w całości, a w konsekwencji zmiany zawartego w punkcie 2 (drugim) postanowienia o kosztach procesu. Wydanemu orzeczeniu zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na błędnym uznaniu, iż powód nie wykazał bezprawnego działania pozwanego naruszającego jego dobro osobiste w postaci godności osobistej, podczas gdy takiemu wnioskowi przeczył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. 'W odpowiedzi na apelację, pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. 7 --- STRONA 8 --- Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda była zasadna jedynie w niewielkiej części. Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, że podnoszone od początku tegoż postępowania twierdzenia powoda o występowaniu w zajmowanych przez niego celach pluskiew należało ocenić jako prawdziwe. Tego typu okoliczność potwierdził, bowiem pracownik Oddziału Zewnętrznego w S. Zakładu Karnego wK. (k. 103). Niemniej jednak nie zasługiwały na uwzględnienie ustalenia Sądu I instancji o usuwaniu tego typu insektów przez podmiot zewnętrzny. Zdaniem Sądu Okręgowego, błędna ocena tych ustaleń doprowadziła Sąd Rejonowy do nieuprawnionego wniosku końcowego, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Wprawdzie funkcjonariusz służby więziennej zeznał, że usuwaniem pluskiew zajmowała się „firma zewnętrzna”, ale w toku procesu faktu tego nie wykazano. Jakkolwiek w myśl art. 232 k.p.c. strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, to w przedmiotowej , sprawie pozwany nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego przeprowadzanie zabiegów dezynsekcyjnych w celach zajmowanych przez osadzonych, a konkretnie w celi zajmowanej wówczas przez powoda. Ze zgromadzonego na potrzeby niniejszej sprawy materiału dowodowego nie wynikało bowiem, czy pozwany zlecał regularne przeglądy stanu cel pod kątem obecności owadów i w konsekwencji, czy przeprowadzał działania dezynsekcyjne w zależności od wyników ustaleń. Tym samym niemożliwym do stwierdzenia pozostawało, czy faktycznie podejmowano systematyczne działania mające na celu usunięcie tych niedogodności, a mianowicie czy dochowano należytej staranności w celu wyeliminowania tych pasożytów. Przeciwnie do stanowiska Sądu I instancji, Sąd Okręgowy uznał, że odbywanie kary pozbawienia wolności w celi z pluskwami mogło wywołać negatywny wpływ na życie powoda. Niewątpliwie taki przejaw poniżającego traktowania wykraczał ponad normalną dolegliwość związaną z odbywaniem kary pozbawienia wolności i prowadził do naruszenia godności powoda, a uściślając — jak trafnie przyznał apelujący - urągał jego godności (art. 23 k.c.). 8 --- STRONA 9 --- 'W konsekwencji żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w zw. zart. 24 k.c. było uzasadnione, lecz nie w wysokości dochodzonej w toku procesu. Naruszenie dóbr osobistych w postaci przebywania w celi z pluskwami uzasadniało przyznanie zadośćuczynienia w kwocie 2000 złotych. W ocenie Sądu odwoławczego jest to „suma odpowiednia" - w ujęciu art. 448 k.c. i stanowi ekonomicznie odczuwalną wartość. 'W pozostałej, zasadniczej części Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu I instancji, przyjmując je za własne. Zasądzenie dalszej kwoty zadośćuczynienia w wysokości 43000 zł, w okolicznościach | przedmiotowej sprawy, nie znajdowało uzasadnienia. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, o naruszeniu dobra osobistego w postaci uchybienia godności osadzonego w zakładzie karnym nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności związanych z samym pobytem w takim zakładzie, polegających np. na niższym od oczekiwanego standardzie celi czy urządzeń sanitarnych, bowiem dla wielu ludzi nie odbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe i bywają często równie trudne. Zatem zarzuty powoda dotyczące zagrzybionych ścian, słabego oświetlenia, czy nieprzyjemnych zapachów unoszących się z pobliskiego gospodarstwa rolnego nie stanowiły podstawy do sformułowania tezy, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Ostatni z zarzutów pozwanego podniesionych w apelacji o nieodpowiedniej opiece medycznej ze strony pozwanego również nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem był gołosłowny i zarazem sprzeczny z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji w tym zakresie. Z tych zasadniczych przyczyn Sąd odwoławczy, na podstawie art. 386 $ 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2000 zł (dwa tysiące) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, zaś w pozostałym zakresie powództwo oddalił (w punkcie I wyroku). O odsetkach orzekł na podstawie art. 481 k.c. Natomiast niewielka zmiana zaskarżonego orzeczenia nie wymagała zmiany rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w przedmiocie kosztów procesu przed Sądem I instancji. 9 --- STRONA 10 --- Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda w pozostałej części na podstawie art. 385 k.p.c. jako nieuzasadnioną (w punkcie II wyroku). „Jednocześnie uwzględniając charakter dochodzonego roszczenia, sytuację powoda, korzystanie przez niego ze zwolnienia od kosztów sądowych, a z drugiej strony skoro pozwanego reprezentował fachowy pełnomocnik - etatowy radca prawny, Sąd Okręgowy nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego na podstawie art. 108 $ 1 k.p.c. w zw. art. 102 k.p.c. (w punkcie III wyroku). 'W postępowaniu apelacyjnym powód korzystał z usług profesjonalnego pełnomocnika, którego ustanowiono dla niego z urzędu. W związku z tym Sąd Okręgowy przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Bydgoszczy na rzecz adwokata M. B. kwotę 73,80 zł, ustaloną w oparciu o $ 14 ust. 1 pkt 26 w zw. z $ 16 ust. 1 pkt 1 w zw. z $ 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez , Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714 ze zm.) — tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu " apelacyjnym (w punkcie IV wyroku). 10