Wyrok II Ca 580/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 września 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II Ca 580/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 września 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia SO Ewa Barnaszewska Sędziowie: Sędzia SO Wojciech Wójcik Sędzia SO Lidia Mazurkiewicz Morgut (spr.) Protokolant: Elżbieta Biała po rozpoznaniu w dniu 23 września 2011r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A.K. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu we W. i Zakładowi Karnemu w O. o zapłatę na skutek apelacji powoda i pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego we W. od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2011r. sygn. akt I C 818/09 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że powództwo oddala; zmienia go także w punkcie III w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego we W. 3600 zł kosztów procesu; II. oddala apelację powoda; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego we W. 2100 zł kosztów postępowania apelacyjnego; IV. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Wrocławia- Śródmieścia we Wrocławiu na rzecz adwokat A.B. 2214 zł kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym w tym 414 zł podatku od towarów i usług. --- STRONA 2 --- Sygn. akt II Ca 580/11 UZASADNIENIE Wyrokiem z 8 lutego 2011 r. S d Rejonowy dla Wroc awia ródmie cia we Wroc awiu zas dzi ą ł Ś ś ł ą ł od pozwanego Skarbu Pa stwa - Aresztu ledczego we ń Ś W. na rzecz powoda A. K. kwot 4.000 ę z . Z ustawowymi odsetkami od 16 kwietnia 2010 r. , w pozosta ej cz ci oddalaj c powództwo, ł ł ęś ą nie obci aj c powoda obowi zkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego i orzekaj c o ąż ą ą ą kosztach pe nomocnika z urz du ustanowionego dla powoda. ł ę S d ten ustali stan faktyczny: ą ł W okresie od 21 marca 2007 r. do 16 listopada 2007 r. oraz w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 9 lutego 2009 r. powód A. K. przebywa w Areszcie ledczym we ł Ś W., za w okresie od 9 lutego ś 2009 r. do 20 maja 2009 r. powód przebywa w Zak adzie Karnym w ł ł O.. W czasie pobytu w areszcie ledczym powód zosta umieszczony w celach o powierzchni ok. 8,6 ś ł m" w których przebywa o od trzech do czterech osadzonych. ł Znajduj cy si w celi k cik sanitarny nie mia zas onki i mimo zg oszenia brak ten nie zosta ą ę ą ł ł ł ł uzupe niony. Osadzeni cz sto robili zas onki z prze cierade , ale by y one usuwane przez ł ę ł ś ł ł oddzia owych. ł W celi brakowa o równie pó ki na przybory toaletowe, przez co powód oraz inni przebywaj cy z ł ż ł ą nim osadzeni trzymali je w torbach podró nych lub w kartonach. Reszta znajduj cych si w celi ż ą ę mebli by a zniszczona, a jedyna szafka najedzenie spróchnia a. ł ł Powód jest osob niepal c . Pomimo tego, powód osadzany by w celach wspólnie z osobami ą ą ą ł pal cymi od jednej do pó torej paczki papierosów dziennie. ą ł W okresie od 2007 roku do 2009 roku w Areszcie ledczym we Ś W. w celach ca y czas panowa o ł ł przeludnienie. W 2007 roku utrzymywa si redni poziom zaludnienia w wysoko ci od 102 do ł ę ś ś 123 % pojemno ci jednostki, w 2008 roku utrzymywa si redni poziom zaludnienia w ś ł ę ś wysoko ci od 101 do 111 % pojemno ci jednostki, a w 2009 roku utrzymywa si redni poziom ś ś ł ę ś zaludnienia w wysoko ci od 102 do 113 % pojemno ci jednostki. ś ś Podczas pobytu w Zak adzie Karnym w ł O. powód przebywa w jednej celi, w której - cznie z ł łą powodem - by o osadzonych sze ciu skazanych. Powierzchnia tej celi wynosi 17,94 m ł ś 2 , w tym powierzchnia k cika sanitarnego wynosi oko o 2,5 m ą ł 2 . Cela jest po o ona na czwartej ł ż kondygnacji, jest jasna, ma dwa okna, o powierzchni oko o 1 m ł 2 ka de, które s nowe i atwo si ż ą ł ę otwieraj . Ka da cela posiada kratk wentylacyjn . W celi znajduje si ubikacja z umywalk ą ż ę ą ę ą zas oni ta kotar dwa stoliki, pi taboretów, kosz na mieci, domofon, szafki wisz ce: jedna ł ę ą ęć ś ą poczwórna i jedna podwójna. W ka d sobot wi niowie korzystaj z a ni, w której znajduje si 14 prysznicy. W zak adzie ż ą ę ęź ą ł ź ę ł jest zatrudniony kierownik ambulatorium, który kieruje skazanych do lekarzy specjalistów. Gdy stan zdrowia skazanego jest na tyle z y to organizowane s konwoje do Zak adu Karnego we ł ą ł W.. Wymian ubra nast puje w odst pach dwutygodniowych. ń ę ę Skazani codziennie rano wystawiaj na ma ych kartkach zg oszenia dotycz ce wizyty u lekarza, ą ł ł ą u wychowawcy, w magazynie b d w bibliotece. Powód mia mo liwo , oprócz spaceru, ą ź ł ż ść korzysta z zaj sportowych oraz z biblioteki. ć ęć Powód nigdy nie zg asza swoich potrzeby ani skarg, nigdy nie zg asza wychowawcy ch ci ł ł ł ł ę rozmowy z dyrektorem zak adu karnego. ł --- STRONA 3 --- Cele s co miesi c wizytowane przez dyrektora zak adu karnego. ą ą ł Przez ca y 2009 rok w Zak adzie Karnym w ł ł O. utrzymywa si redni poziom zaludnienia, który ł ę ś wyniós 111,6 % pojemno ci jednostki. ł ś S d Rejonowy na podstawie tych ustale wskaza : ą ń ł Materialnoprawne podstawy roszczenia znajduj swoje oparcie zarówno w prawie ą mi dzynarodowym, jak i krajowym, i tak z zakresu prawa mi dzynarodowego podstawami tymi ę ę s art. 10 ust. 1 Mi dzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych (Dz.U. z 1977 r., Nr ą ę 38, poz. 167), otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., przewiduj cy, e ą ż ka da osoba pozbawiona wolno ci b dzie traktowana w sposób humanitarny i z ż ś ę poszanowaniem przyrodzonej godno ci cz owieka, oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw ś ł cz owieka i podstawowych wolno ci (zwanej dalej Konwencj ), sporz dzonej w Rzymie dnia 4 ł ś ą ą listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), stanowi cy, e nikt nie mo e by poddany ą ż ż ć torturom ani nieludzkiemu lub poni aj cemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowi zek ż ą ą w adzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zak adach karnych godziwych i ł ł humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolno ci, nie naruszaj cych godno ci ś ą ś ludzkiej. Nadto art. 8 ust. 1 tej Konwencji ustanawia nakaz poszanowania ycia prywatnego ż obywateli i ich prawa do intymno ci. Przytoczone powy ej normy mi dzynarodowe swoje ś ż ę odzwierciedlenie znajduj równie w prawie krajowym, przede wszystkim wskaza mo na na art. ą ż ć ż 40, art. 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Zgodnie za z art. 24 § 1 k.c., ten, czyje dobro osobiste zostaje zagro one cudzym dzia aniem, ś ż ł mo e da zaniechania tego dzia ania, chyba e nie jest ono bezprawne. W my l natomiast art. ż żą ć ł ż ś 24 § 1 zdanie trzecie k.c, na zasadach przewidzianych w kodeksie mo e on równie da ż ż żą ć zado uczynienia pieni nego. Rozwini ciem powy szego przepisu jest art. 448 k.c, który ść ęż ę ż stanowi, e w razie naruszenia dobra osobistego s d mo e przyzna temu, czyje dobro osobiste ż ą ż ć zosta o naruszone, odpowiedni sum tytu em zado uczynienia pieni nego za doznan ł ą ę ł ść ęż ą krzywd lub na jego danie zas dzi odpowiedni sum pieni n na wskazany przez niego ę żą ą ć ą ę ęż ą cel spo eczny, niezale nie od innych rodków potrzebnych do usuni cia skutków naruszenia. ł ż ś ę Z orzecznictwa S du Najwy szego wyra nie wynika, e osadzenie w przeludnionych celach ą ż ź ż mo e stanowi naruszenie dóbr osobistych: godno ci oraz prawa do intymno ci i rodzi ż ć ś ś ć odpowiedzialno Skarbu Pa stwa na podstawie art. 24 i art. 448 k.c. (Tak S d Najwy szy w ść ń ą ż uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, LEX nr 255593). Podobne stanowisko wyrazi Europejski Trybuna Praw Cz owieka, który w uzasadnieniu orzeczenia z dnia ł ł ł 19 kwietnia 2001 r. (skarga nr 28524/95) stwierdzi , e przebywanie w zat oczonej celi z ł ż ł nieodpowiedni wentylacj i z otwart toalet , brakiem mo liwo ci uczestniczenia w zaj ciach i ą ą ą ą ż ś ę kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygn bienia i ni szo ci i mo e ę ż ś ż by oceniane jako upokarzaj ce i poni aj ce traktowanie wi niów, stanowi ce naruszenie art. 3 ć ą ż ą ęź ą Europejskiej Konwencji Praw Cz owieka. Natomiast w orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 r. (skarga ł nr 40907/98) Europejski Trybuna Praw Cz owieka uzna , e sam fakt przetrzymywania wi nia ł ł ł ż ęź w przeludnionej celi, w niew a ciwych warunkach sanitarnych, z niewystarczaj c ilo ci ó ek, ł ś ą ą ś ą ł ż brakiem odpowiednich wicze fizycznych stanowi poni aj ce traktowanie, rodz ce obowi zek ć ń ż ą ą ą wyp aty odszkodowania. ł W orzecznictwie akcentuje si równie , e Pa stwo musi zapewni , e osoba jest pozbawiona ę ż ż ń ć ż wolno ci w warunkach zgodnych z poszanowaniem ludzkiej godno ci, i sposób i metoda ś ś ż stosowania rodka w postaci pozbawienia wolno ci nie poddaje jej cierpieniu lub ś ś niedogodno ciom o nat eniu przekraczaj cym nieunikniony poziom cierpienia wpisanego w ś ęż ą pozbawienie wolno ci oraz i , bior c pod uwag praktyczne wymogi pozbawienia wolno ci, stan ś ż ą ę ś jej zdrowia i samopoczucie s odpowiednio zabezpieczone (Tak Europejski Trybuna Praw ą ł Cz owieka w wyroku z dnia 15 lipca 2002 r., nr 47095/1999). ł --- STRONA 4 --- Natomiast S d Najwy szy podkre la , e wynikaj cy z art. 30 Konstytucji RP, obowi zek ą ż ś ł ż ą ą poszanowania i ochrony godno ci cz owieka powinien by realizowany przez w adze publiczne ś ł ć ł przede wszystkim wsz dzie tam, gdzie Pa stwo dzia a w ramach imperium realizuj c swoje ę ń ł ą zadania represyjne, których wykonanie nie mo e prowadzi do wi kszego ograniczenia praw ż ć ę cz owieka i jego godno ci, ni to wynika z zada ochronnych i celu zastosowanego rodka ł ś ż ń ś represji (Tak S d Najwy szy w powo anym wy ej uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2007 r., ą ż ł ż V CSK 431/06, LEX nr 255593, a tak e w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 pa dziernika 2007 r., II ż ź CSK 269/2007, M. Prawn. 2007/21/1172). Okoliczno , e osadzenie w przeludnionych celach nie stanowi uzasadnionego i normalnego ść ż elementu kary pozbawienia wolno ci, wynika tak e z art. 110 § 2 k.k.w., w którym polski ś ż ustawodawca, dostosowuj c przepisy dotycz ce wykonania kary pozbawienia wolno ci do norm ą ą ś prawa europejskiego, zawar wymogi dotycz ce warunków bytowych w celach mieszkalnych, ł ą wskazuj c, e powierzchnia przypadaj ca na skazanego nie mo e wynosi mniej ni 3 m ą ż ą ż ć ż 2 , cele musz by wyposa one w odpowiedni sprz t zapewniaj cy skazanemu osobne miejsce do ą ć ż ę ą spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dop yw powietrza i odpowiedni temperatur ł ą ę i o wietlenie. Podkre li przy tym nale y, e minimalna powierzchnia mieszkalna przewidziana w ś ś ć ż ż art. 110 k.k.w. nale y do najni szych w systemach penitencjarnych pa stw europejskich. I tak ż ż ń przyk adowo wynosi ona: w Austrii - 6 m , w Belgii - 9 m ł 2 , w Bo ni i Hercegowinie - 4 m ś 2 , na Cyprze - 9,5 m 2 , w Czechach - 3,5 m 2 , w Danii - 6-7 m 2 , w Finlandii - 7 m 2 , w Grecji - 10 m 2 , w Hiszpanii - 6 m 2 , w Holandii - 10 m 2 , w Irlandii - 6-10 nr, w Islandii - 6-10 m 2 , w Niemczech - 7 m 2 , w Norwegii - 6-10 nr. w Portugalii - 7 m 2 , w Turcji - 8-9 m 2 , we W oszech - 9 m ł 2 , w Rumunii - 6 m 2 , w Chorwacji - 8 nr, w Bu garii - 6 m ł 2 (takie dane przytoczy Trybuna Konstytucyjny w wyroku ł ł z dnia 26 maja 2008 r., SK 25/07, Lex nr 380071 za S. Lelental, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2001, s. 306-307; R. Walmsley Further developments in the prison systems of central and eastern Europe - achievements, problems and objectives, Helsinki 2003, s. 15). Warto przy tym doda , e powy sza norma 3 m powierzchni mieszkalnej dla ć ż ż jednego osadzonego zosta a poddana krytyce w raportach Europejskiego Komitetu ds. ł Zapobiegania Torturom i Nieludzkiemu lub Poni aj cemu Traktowaniu lub Karaniu (CPT) z 1996 ż ą i 2000 roku. Zarekomendowano zwi kszenie tej normy do 4m ę 2 na osob , a w celach ę pojedynczych do ponad 6m 2 . Nale y równie mie na uwadze, e moc wyroku Trybuna u ż ż ć ż ą ł Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., SK 25/07, Lex nr 380071 jako niezgodny z art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej utraci moc art. 248 § 1 k.k.w. zezwalaj cy ł ą na tymczasowe odst pienie od normy wyra onej art. 110 k.k.w. ą ż W wietle dokonanych w niniejszej sprawie ustale faktycznych S d I uzna , e warunki, w ś ń ą ł ż których powód przebywa w Areszcie ledczym we ł Ś W., z pewno ci narusza y jego godno . ś ą ł ść Nadmieni jedynie nale y, e dokonuj c ustale faktycznych w tym zakresie S d pomin ć ż ż ą ń ą ął zeznania wiadka ś M. N., albowiem przyzna a ona, e nie zna powoda. Nie mog a zatem opisa ł ż ł ć warunków w jakich powód przebywa . Jej zeznania odnosi y si jedynie do typowych sytuacji ł ł ę maj cych miejsce w areszcie ledczym, a wi c mia y charakter czysto abstrakcyjny, oderwany ą ś ę ł od konkretnych okoliczno ci istotnych dla rozstrzygni cia niniejszej sprawy. ś ę Po pierwsze, powierzchnia przypadaj ca na jednego osadzonego w celach, w których przebywa ą ł powód, wynosi a mniej ni 3 m ł ż 2 . Powód przebywa bowiem w celach o powierzchni mniejszej ni ł ż 9 m 2 z dwoma, a niekiedy nawet z trzema innymi osobami. Równie z protoko ów wizytacji ż ł Aresztu ledczego we Ś W. w okresie lat 2007-2009 wynika, e znaczny stan przeludnienia cel by ż ł permanentny. Po drugie, jako naruszaj ce dobra osobiste powoda nale y uzna warunki, w których nie ą ż ć zapewniono mu mo liwo ci korzystania z w a ciwie oddzielonego od pozosta ej cz ci celi w z a ż ś ł ś ł ęś ę ł sanitarnego. Bior c pod uwag wspó czesne standardy sanitarne oraz cywilizacyjne nie sposób ą ę ł uzna zastosowanej w areszcie konstrukcji za wystarczaj c . Cz stanowi ca tzw. k cik ć ą ą ęść ą ą sanitarny nie tylko nie posiada a drzwi, ale w celi, w której przebywa powód, wej cie do k cika ł ł ś ą nie by o w aden sposób przes oni te. Trudno w takiej sytuacji mówi chocia by o izolacji ł ż ł ę ć ż wzrokowej osób korzystaj cych z toalety od reszty osadzonych. Opisana sytuacja z pewno ci ą ś ą narusza a prawo do intymno ci osób osadzonych w tej celi, a po rednio prawo do poszanowania ł ś ś ich godno ci jako istot ludzkich. Nie budzi bowiem w tpliwo ci, e dla przeci tnego cz owieka w ś ą ś ż ę ł --- STRONA 5 --- naszym kr gu kulturowym konieczno za atwiania potrzeb fizjologicznych oraz wykonywania ę ść ł czynno ci higieny osobistej w opisanych warunkach stanowi aby okoliczno odbieran jako ś ł ść ą niezmiernie przykr naruszaj ca godno osobist prawo do prywatno ci, czyli innymi s owy ą ą ść ą ś ł upokarzaj c . Nie zmienia tej oceny to, i osoba osadzona musi si liczy z ograniczeniami i ą ą ż ę ć dolegliwo ciami. Gradacja tych narusze przybra a bowiem tak form , i nie mog y by one ś ń ł ą ę ż ł ć uznane za normalne, konieczne nast pstwo pozbawienia wolno ci. ę ś Po trzecie, powód, b d c osob niepal c przebywa w celi z osobami pal cymi znaczne ilo ci ę ą ą ą ą ł ą ś papierosów. Do wiadczenie yciowe wskazuje za jednoznacznie, e nawet czasowe ś ż ś ż przebywanie w pomieszczeniu z osobami pal cymi papierosy, poza oczywistymi negatywnymi ą konsekwencjami zdrowotnymi w d ugim okresie czasu, stanowi przede wszystkim znaczny ł dyskomfort dla osoby niepal cej. Tymczasem powód przebywa w takich warunkach stale przez ą ł okres wielu miesi cy, b d c zmuszony do tolerowania dymu papierosowego wbrew swojej woli. ę ę ą Strona pozwana nie wykaza a przy tym w aden sposób podnoszonych przez siebie ł ż okoliczno ci, e taki stan rzeczy móg wynika z zachowania powoda, który celowo ukrywa fakt, ś ż ł ć ł e jest osob niepal c . ż ą ą ą Zdaniem S du I o niegodziwo ci warunków, w których powód by osadzony, nie wiadczy ą ś ł ś ł natomiast brak pó ek na przybory toaletowe. ł O ile opisane powy ej warunki panuj ce w czasie pobytu powoda w areszcie ledczym ż ą ś narusza y jego godno , o tyle S d uzna , e warunki, w których powód przebywa w Zak adzie ł ść ą ł ż ł ł Karnym w O. nie doprowadzi y do naruszenia dóbr osobistych powoda. Z dokonanych przez S d ł ą ustale faktycznych wynika o bowiem, e powierzchnia celi, w której przebywa powód tylko w ń ł ż ł znikomym stopniu nie odpowiada a minimalnej normie 3 m ł 2 . Natomiast pozosta e podnoszone ł przez powoda okoliczno ci co do nienale ytego oddzielenia urz dze sanitarnych od reszty celi, ś ż ą ń braku pó ki na przybory toaletowe oraz konieczno korzystania z porwanego, brudnego i zbyt ł ść ma ego stroju wi ziennego, nie zosta y przez niego wykazane. ł ę ł Brak by o równie podstaw do przyj cia, aby nieodpowiednie warunki bytowe zarówno w ł ż ę Areszcie ledczym we Ś W., jak i w Zak adzie Karnym w ł O., mia y negatywne konsekwencje dla ł zdrowia powoda, albowiem takich okoliczno ci powód tak e w aden sposób nie udowodni . ś ż ż ł Domniemywa nale y jedynie, e d ugotrwa e przebywanie z osobami pal cymi znaczne ilo ci ć ż ż ł ł ą ś papierosów mo e mie negatywny wp yw na zdrowie powoda w przysz o ci. Z braku jednak ż ć ł ł ś stosownych dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie S d nie móg przyj , e wskutek ą ł ąć ż warunków panuj cych w areszcie ledczym b d zak adzie karnym powód dozna uszczerbku ą ś ą ź ł ł na zdrowiu b d rozstroju zdrowia. ą ź S d I przyj zatem, e strona pozwana Skarb Pa stwa naruszy a dobra osobiste powoda ą ął ż ń ł jedynie w okresie pobytu w Areszcie ledczym we Ś W. i za to naruszenie ponosi odpowiedzialno cywilnoprawn . ść ą Podkre li równie nale y, e art. 24 k.c, stanowi cy podstaw roszcze z tytu u naruszenia ś ć ż ż ż ą ę ń ł dóbr osobistych, nie wymaga dla odpowiedzialno ci winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie ś bezprawno ci jego dzia ania naruszaj cego dobra osobiste, co powoduje, e dochodz cy ś ł ą ż ą ochrony nie musi tej przes anki udowadnia , natomiast na sprawcy ci y obowi zek wykazania, ł ć ąż ą i jego dzia anie by o zgodne z prawem (wyrok S du Najwy szego z dnia 28 lutego 2007 r., V ż ł ł ą ż CSK 431/06, LEX nr 255593). Podkre li to równie Europejski Trybuna Praw Cz owieka w ś ł ż ł ł orzeczeniach wydanych na gruncie art. 3 Konwencji, wskazuj c, e to na pa stwie spoczywa ą ż ń ci ar wykazania, i doznane przez osadzonego w zak adzie karnym cierpienia i urazy nie ęż ż ł zosta y spowodowane post powaniem w adz (wyrok z dnia 4 grudnia 1995 r. w sprawie nr ł ę ł 42/1994/289/591 oraz decyzja z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie O. przeciwko Polsce). Wobec stwierdzenia, e dosz o do naruszenia dóbr osobistych powoda, a w szczególno ci jego ż ł ś godno ci i prawa do intymno ci, uzna nale y, e móg on domaga si odpowiedniej sumy ś ś ć ż ż ł ć ę tytu em zado uczynienia pieni nego na podstawie art. 448 k.c. Uzna bowiem nale y, e ł ść ęż ć ż ż naruszenie dóbr osobistych co do zasady wywo uje u pokrzywdzonego krzywd moraln . Taki ł ę ą --- STRONA 6 --- wniosek wyp ywa równie z ugruntowanego w orzecznictwie Europejskiego Trybuna u Praw ł ż ł Cz owieka pogl du o istnieniu silnego domniemania, e naruszenie praw cz owieka ł ą ż ł zagwarantowanych przepisami Konwencji powoduje krzywd moraln co wi e si z ę ą ąż ę przyznaniem pokrzywdzonemu s usznego zado uczynienia, chyba e za o enie to zostanie ł ść ż ł ż obalone. Poj cie „sumy odpowiedniej" u yte w art. 448 k.c. w istocie ma charakter niedookre lony, ę ż ś niemniej jednak w judykaturze wskazane s kryteria, którymi nale y si kierowa przy ustalaniu ą ż ę ć jej wysoko ci. Zado uczynienie oraz suma pieni na na cel spo eczny, maj mie przede ś ść ęż ł ą ć wszystkim charakter kompensacyjny dla poszkodowanego oraz represyjny i prewencyjny wzgl dem sprawcy, wobec czego ich wysoko nie mo e stanowi zap aty symbolicznej, lecz ę ść ż ć ł musi przedstawia jak ekonomicznie odczuwaln warto zarówno dla poszkodowanego, jak i ć ąś ą ść sprawcy. Jednocze nie wysoko ta nie mo e by nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ś ść ż ć ale musi by „odpowiednia" w tym znaczeniu, e powinna by - przy uwzgl dnieniu krzywdy ć ż ć ę poszkodowanego - utrzymana w rozs dnych granicach, odpowiadaj cych aktualnym warunkom i ą ą przeci tnej stopie yciowej spo ecze stwa. ę ż ł ń Ustalaj c odpowiedni sum nale n w niniejszej sprawie, S d I uwzgl dni stopie doznanych ą ą ę ż ą ą ę ł ń przez powoda cierpie psychicznych, które by y nast pstwem naruszenia jego dóbr osobistych ń ł ę podlegaj cych szczególnej ochronie. W ocenie S du kwota 4.000,- z za przebywanie przez ą ą ł okres niemal 21 miesi cy w warunkach przeludnienia, z osobami pal cymi oraz przy ę ą jednoczesnym braku zapewnienia warunków intymno ci przy korzystaniu z k cika sanitarnego ś ą jest kwot niewygórowan i odpowiedni w rozumieniu art. 448 k.c. Suma ta w sposób ą ą ą wystarczaj cy spe ni funkcj represyjn i prewencyjn wobec strony pozwanej, a jednocze nie ą ł ę ą ą ś da odpowiedni satysfakcj moraln powodowi. ą ę ą Na podstawie art. 102 k.p.c. S d nie obci y powoda kosztami procesu na rzecz strony ą ąż ł pozwanej. Powództwo by o bowiem uzasadnione co do zasady, a okre lenie nale nej sumy ł ś ż zale a o od uznania s du. Dodatkowo S d mia na wzgl dzie trudn sytuacj materialn ż ł ą ą ł ę ą ą ą powoda, która by a podstaw zwolnienia go od kosztów s dowych w ca o ci, a tak e fakt, e ł ą ą ł ś ż ż strona pozwana korzysta ze sta ej obs ugi prawnej, a w zwi zku z niniejszym procesem nie ł ł ą ponios a adnych kosztów s dowych. ł ż ą S d zas dzi od Skarbu Pa stwa na rzecz pe nomocnika z urz du kwot 4.428 z . stosownie do ą ą ł ń ł ę ę ł stawek przewidzianych w rozporz dzeniu Min. Spraw. ą Apelacj od rozstrzygni cia wywiód pozwany Skarb Pa stwa - Areszt ledczy we ę ę ł ń Ś W. wnosz c o ą jego zmian i oddalenie powództwa w ca o ci jak te zmian orzeczenia o kosztach procesu ę ł ś ż ę przez ich zas dzenie od powoda na rzecz pozwanego. Zarzuci wyrokowi: ą ł naruszenie przepisu art. 233 kpc przez niew a ciw ocen materia u dowodowego i przyj cie w ł ś ą ę ł ę wietle wskazanych ustale , e dosz o do naruszenia dóbr osobistych powoda; ś ń ż ł naruszenie przepisów art. 24 kc i 448 kc przez przyj cie, e w wyniku bezprawnego dzia ania ę ż ł pozwanego dosz o do naruszenia dóbr osobistych powoda oraz art. 5 kc przez nieuwzgl dnienie ł ę zasad wspó ycia spo ecznego. łż ł Apelacj od rozstrzygni cia wywiód równie powód zaskar aj c wyrok w punkcie II i wniós o ę ę ł ż ż ą ł jego zmian poprzez zas dzenie na jego rzecz dalszej kwoty 56.000 z . Zarzucaj c: ę ą ł ą naruszenie art.228 kpc w zwi zku z art. 328 par.2 kpc przez przyj cie , e powód jako osoba ą ę ż niepal ca nie wykaza , e wywo a o u niego rozstrój zdrowia przebywanie w celi z osobami ą ł ż ł ł pal cymi; ą naruszenie przepisów art. 24 kc i 448 par. 1 kc przez przyj cie, e zas dzona kwota jest ę ż ą odpowiedni w stosunku do doznanej krzywdy. ą --- STRONA 7 --- S d Okr gowy zwa y , co nast puje: ą ę ż ł ę . Apelacja strony pozwanej zas uguje na uwzgl dnienie, natomiast apelacj powoda nale a o ł ę ę ż ł uzna za bezzasadn . ć ą S d II instancji maj c nie tylko uprawnienie, ale i obowi zek rozwa enia na nowo ca ego ą ą ą ż ł zebranego w sprawie materia u - dokona jego w asnej oceny, w nast pstwie czego uzna , e ł ł ł ę ł ż ustalenia faktyczne S du I instancji, b d ce podstaw zaskar onego wyroku s co do niektórych ą ę ą ą ż ą okoliczno ci zbyt daleko id ce i nie wynikaj z dowodów przeprowadzonych w sprawie, b d s ś ą ą ą ź ą b dne wskutek dokonania niepe nej oceny materia u dowodowego. Dotyczy to w pierwszej łę ł ł kolejno ci ustalenia, e powód podczas osadzenia w Areszcie ledczym we ś ż Ś W. jako osoba niepal ca zosta umieszczony w celi z osobami pal cymi, co stanowi o naruszenie jego dóbr ą ł ą ł osobistych . Zdaniem Sadu Okr gowego okoliczno ci te nie zosta y nale ycie udowodnione, za ę ś ł ż ś uwa na analiza wszystkich dowodów w sprawie, w szczególno ci lektura akt osadzonego ż ś prowadzonych przez wszystkie jednostki penitencjarne, z którymi si zetkn , prowadzi do zgo a ę ął ł odmiennych ustale , a co za tym idzie i wniosków. Mianowicie twierdzenia powoda, e jest ń ż osob niepal c nijak si maj do z o onego przez niego o wiadczenia wraz z podpisem, e jest ą ą ą ę ą ł ż ś ż osob pal c od 13 roku ycia, rednio 10-20 papierosów dziennie, jak te , e nadu ywa ą ą ą ż ś ż ż ż ł alkoholu, mia 1 ci g alkoholowy 7 dniowy w 2007 r., oraz e jest narkomanem. O wiadczenie ł ą ż ś takie z o y powód w dniu 7 stycznia 2009 r. podpisuj c je w asnor cznie- dowód ten znajduje ł ż ł ą ł ę si na karcie 106 akt s dowych i w teczce akt osadzonego do czonej do akt, który to dowód ę ą łą wnioskowany przez stron pozwan nie zosta przeprowadzony podczas procedowania przed ę ą ł S dem Rejonowym. Nawet je li powód zaprzesta palenia papierosów podczas osadzenia w ą ś ł Areszcie ledczym, czemu przeczy wzmiankowane o wiadczenie, to jego wniosek w tym Ś ś zakresie zosta uwzgl dniony natychmiast-powód zosta osadzony w celi dla niepal cych, a wi c ł ę ł ą ę zgodnie z jego preferencjami co wynika z zapisku wychowawcy znajduj cego si równie w ą ę ż aktach osadzonego. Wydaje si , e w tych okoliczno ciach zb dne by y rozwa ania na temat ę ż ś ę ł ż czy i w jaki negatywny sposób fakt ten wp yn na zdrowie powoda. Rozporz dzenie Min. Spraw, ł ął ą okre la zasady dopuszczalno ci u ywania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkni tych ś ś ż ę podleg ych Min. Spraw, i dla osadzonych u ywaj cych wyrobów tytoniowych wyznacza si ł ż ą ę odr bne cele mieszkalne, z post powania dowodowego wynika , e pozwana jednostka stosuje ę ę ż si do tego zarz dzenia i nawet wniosek powoda , twierdz cego, e nie pali o umieszczenie w ę ą ą ż celi dla niepal cych zosta uwzgl dniony, natomiast jednostka penitencjarna nie mo e mie ą ł ę ż ć wp ywu na osadzonych, którzy deklaruj niepalenie, a nast pnie pal w celi dla osób nie ł ą ę ą pal cych. ą Nie mo na si równie zgodzi z dokonan przez S d rejonowy ocen sytuacji powoda w ż ę ż ć ą ą ą zakresie naruszenia prawa do poszanowania godno ci i zapewnienia intymno ci w zwi zku z ś ś ą brakiem oddzielnego pomieszczenia toalety. Jak wykazano wcze niej ocena twierdze powoda ś ń przeprowadzona przez S d I nie by a prawid owa, skoro bowiem powód mija si z prawd co do ą ł ł ł ę ą okoliczno ci osadzenia w celi dla pal cych, nie mo na by o da wiary jego twierdzeniom równie ś ą ż ł ć ż w pozosta ym zakresie, przy czym nale y podkre li , e S d opar si w tych kwestiach ł ż ś ć ż ą ł ę wy cznie na przes uchaniu powoda, jak i wspó osadzonych, natomiast uzna , e zeznania łą ł ł ł ż wiadków pracowników strony pozwanej nie s miarodajne, gdy dotycz ogólnie sytuacji w ś ą ż ą jednostce penitencjarnej, a nie konkretnie sytuacji powoda, a wi c za o y a priori, e nie mo na ę ł ż ł ż ż dokonywa ich oceny je li idzie o roszczenie powoda. Zdaniem s du Okr gowego jest to ć ś ą ę za o enie b dne, o tyle, e równie ten dowód winien by omówiony pod k tem jego ł ż łę ż ż ć ą wiarygodno ci, a nie jedynie przydatno ci do rozstrzygni cia. Dowody te zdaniem S du ś ś ę ą Okr gowego nale ycie ocenione prowadz do wniosków odmiennych ani eli wynika to z ę ż ą ż orzeczenia S du I., je li we mie si pod uwag tak e dokumentacj zawart w aktach ą ś ź ę ę ż ę ą osadzonego - tu: powoda W efekcie tych dowodów S d Okr gowy wyci gn odmienne wnioski ą ę ą ął co do zasadno ci danego przez powoda zado uczynienia. Brak jest podstaw do przyj cia , ś żą ść ę aby pozwany ponosi odpowiedzialno za sytuacj , w której powód musia potrzeby ł ść ę ł fizjologiczne za atwia w pomieszczeniu nieos oni tym. Po pierwsze pope niaj c czyn ł ć ł ę ł ą zabroniony / rozbój/ powód godzi si z mo liwo ci odbywania kary w warunkach izolacji od ł ę ż ś ą spo ecze stwa, wiedzia na czym polega taka izolacja , bowiem ju w 2003 r. w 16 r. . przebywa ł ń ł ż ż ł w zak adzie poprawczym, a nast pnie w 2007 r. by tymczasowo aresztowany. Nale y zgodzi ł ę ł ż ć si z ocen S du rejonowego, e warunki izolacji powinny by odpowiednie, spe nia okre lone ę ą ą ż ć ł ć ś --- STRONA 8 --- standardy, za odbywanie kary winno przebiega z poszanowaniem intymno ci, godno ci i praw ś ć ś ś cz owieka. Jednak w niniejszej sprawie dokonana ocena nie wskazuje na naruszenie praw ł powoda. W szczególno ci nie mo na da wiary zeznaniom powoda, ani zawnioskowanym przez ś ż ć niego wiadkom, - e celowo pracownicy pozwanego nie udost pniali czy zrywali zas onki z ś ż ę ł k cika sanitarnego, ub w inny sposób uniemo liwiali zachowanie intymno ci powodowi podczas ą ł ż ś czynno ci higienicznych czy fizjologicznych. Co zaznaczono wcze niej, w warunkach izolacji ś ś nale y liczy si z ró nego rodzaju ograniczeniami, w tym równie tego rodzaju, e pewne ż ć ę ż ż ż czynno ci dnia codziennego wykonuje si w obecno ci innych wspó osadzonych. Nie ulega ś ę ś ł w tpliwo ci, e niejednokrotnie wymagaj tego wzgl dy bezpiecze stwa, czy to z powodu ą ś ż ą ę ń agresji pomi dzy osadzonymi, co mia o miejsce w przypadku powoda, czy nawet autoagresji. ę ł Nadto z materia u dowodowego zawartego w aktach osadzonego wynika jednoznacznie, e ł ż powód wykazywa braki w zakresie dba o ci o w a ciwy poziom czysto ci w celi i higieny ł ł ś ł ś ś osobistej, jak te akceptowa warunki osadzenia, nie zg asza adnych zastrze e , pró b , ani ż ł ł ł ż ż ń ś wniosków, poza daniem osadzenia w celi z osobami „grypsuj cymi", gdy sam uczestniczy w żą ą ż ł podkulturze wi ziennej, natomiast uwzgl dnienie tego wniosku nie by o mo liwe wobec ę ę ł ż obowi zuj cych przepisów prawa.. Zatem obecnie nie mo na da wiary twierdzeniom powoda , ą ą ż ć e przebywanie w Areszcie ledczym we ż Ś W. naruszy o jego dobra osobiste, twierdzenia te ł powód wysun wy cznie na potrzeby niniejszego post powania. ął łą ę Powód nie wykaza , a to na nim spoczywa ci ar dowodu, e dosz o do naruszenia jego dóbr ł ł ęż ż ł osobistych oraz rozstroju zdrowia na skutek dzia ania strony pozwanej, zgodnie z ogóln regu ł ą łą dowodow wynikaj c z art. 6 k.c, a wi c by dzia ania strony pozwanej by y bezprawne, a wi c ą ą ą ę ł ł ę je li nawet pobyt w placówkach penitencjarnych spowodowa u niego dyskomfort psychiczny jest ś ł to wynik wykonywania przez stron pozwan wyroku s dowego, skazuj cego powoda na kar ę ą ą ą ę pozbawienia wolno ci, a wi c dzia ania zgodnego z prawem. ś ę ł Dopiero udowodnienie powy szych okoliczno ci spowodowa oby mo liwo skorzystania przez ż ś ł ż ść niego z domniemania bezprawno ci dzia ania strony pozwanej, które strona ta musia aby obali . ś ł ł ć Zatem przeprowadzone w sprawie dowody wykluczy y, , e we wskazanych placówkach ł ż penitencjarnych reprezentuj cych w sprawie Skarb Pa stwa dosz o do naruszenia dóbr ą ń ł osobistych powoda. Za bezzasadny nale a o równie uzna zarzut naruszenia przez stron pozwan dóbr ż ł ż ć ę ą osobistych poprzez umieszczenie powoda w celi nie spe niaj cej normy powierzchniowej ł ą przewidzianej w art. 110 § 2 k.k.w. Ustosunkowuj c si do powy szego zarzutu, S d Okr gowy ą ę ż ą ę w pierwszej kolejno ci wskazuje, i ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materia u ś ż ł dowodowego wynika, i powód niejednokrotnie przebywa w celach przeznaczonych dla ż ł wi kszej ilo ci osób, ni rzeczywi cie by y tam zakwaterowane. Ponadto nie wykaza aby fakt ę ś ż ś ł ł ten /przeludnienie/ wp yn negatywnie w jakikolwiek sposób na jego stan fizyczny , czy ł ął psychiczny. Równie w tym zakresie adnych uwag do odbywania kary czy przebiegu osadzenia ż ż nie zg asza . Natomiast sama tre protoko ów wizytacyjnych sporz dzonych przez S d ł ł ść ł ą ą Penitencjarny wskazuj ca na okresowe osadzenie wi kszej ilo ci osób ni wynika to z obj to ci ą ę ś ż ę ś jednostki nie mo e stanowi podstawy do przyj cia , e takie dzia anie odnosi o si ż ć ę ż ł ł ę bezpo rednio do powoda i skutkowa o naruszeniem jego dóbr osobistych. Zatem, zdaniem S du ś ł ą II instancji osadzenie powoda w celi, w której by o zakwaterowanych wi cej osób ni ł ę ż przewidywa o jej przeznaczenie, nale a o uzna za niewystarczaj c przes ank wiadcz c o ł ż ł ć ą ą ł ę ś ą ą bezprawnym dzia aniu pozwanej strony. Nie wynika o to wszak z ch ci szykanowania powoda ł ł ę lecz ze zbyt ma ej ilo ci miejsc w placówkach penitencjarnych. ł ś Z informacji z o onych przez Areszt ledczy we ł ż Ś W. wynika , e w okresie osadzenia powoda w ż tej jednostce penitencjarnej wyst powa o przeludnienie w ilo ci 101-111-120% , jednak jednostki ę ł ś nie potrafi y wskaza -, z iloma osadzonymi kar odbywa powód, nie mo na zatem tylko na tej ł ć ę ł ż podstawie przyjmowa , e cela powoda by a ca y czas przeludniona i to spowodowa o ć ż ł ł ł uszczerbek na zdrowiu powoda. --- STRONA 9 --- Trzeba mie równie na uwadze i to , e zadaniem zak adu karnego jest izolacja osadzonego od ć ż ż ł spo ecze stwa i jego resocjalizacja, a nie zapewnianie warunków bytowych odpowiadaj cych ł ń ą warunkom mieszkaniowym spo ecze stwa, na tym polegaj w a nie ograniczenia wywo ane ł ń ą ł ś ł izolacj Nie mo na zatem uzna , e swoim dzia aniem , czy te zaniechaniem , poprzez brak ą ż ć ż ł ż odpowiedniego nadzoru , czy rozdzia u rodków finansowych strona pozwana wyrz dzi a ł ś ą ł powodowi jak kolwiek szkod . Strona pozwana nie ma równie wp ywu na wielko zaludnienia ą ę ż ł ść w jednostkach penitencjarnych, bowiem osadzeni kierowani s do tych jednostek na podstawie ą prawomocnych orzecze s dów i nie ma mo liwo ci odmowy przyj cia osadzonego czy to ń ą ż ś ę celem tymczasowego aresztowania czy celem odbycia kary, zadaniem administracji tych jednostek jest tylko takie rozmieszczenie osadzonych, aby warunki osadzenia by y jak najmniej ł uci liwe. W zakresie warunków osadzenia powoda w pozwanych jednostkach S d II nie znalaz ąż ą ł nieprawid owo ci, strona pozwana wykaza a stosownymi dokumentami , e prawid owo ł ś ł ż ł rozdysponowuje przydzielone rodki, w szczególno ci przeznaczaj c je na najpilniejsze ś ś ą potrzeby, przeprowadza remonty , malowanie , jak te bie ce naprawy sprz tu i prace ż żą ę naprawcze w celach i na terenie jednostek. Trzeba mie równie na uwadze i to, e ć ż ż niejednokrotnie osadzeni s agresywni, celowo uszkadzaj mienie b d ce na wyposa eniu ą ą ę ą ż jednostki. W wietle zgromadzonego w sprawie materia u dowodowego nie mo na uzna aby strona ś ł ż ć pozwana naruszy a obowi zuj ce w tym zakresie przepisy prawa; Rozporz. Min. Spraw, w ł ą ą sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zak adach karnych i aresztach ledczych/ ł ś Dzu . 03.186.1820/, które wskazuje jak odzie wydaje si osobie osadzonej- tymczasowo ą ż ę aresztowanej i w jakich okoliczno ciach, jakie s normy sprz tu sto owego oraz normy ś ą ę ł wyposa enia w sprz t kwaterunkowy cel mieszkalnych z w z em sanitarnym i okresy ż ę ę ł u ywalno ci tego sprz tu w latach, dla przyk adu okres u ywalno ci sto u i taboretu wynosi 10 ż ś ę ł ż ś ł lat, a ó ka 20 lat, normy wydawanych rodków czysto ci. Nie wynika równie z post powania ł ż ś ś ż ę dowodowego aby powód z powodu niew a ciwego wyposa enia celi poniós jak kolwiek ł ś ż ł ą szkod . ę Nie wynika z dokumentów strony pozwanej, aby powód w czasie osadzenia zg asza skargi na ł ł funkcjonowanie jednostek w jakimkolwiek zakresie. Bior c pod uwag te wszystkie okoliczno ci, brak szkody po stronie powoda wywo anej ą ę ś ł dzia aniem czy te zaniechaniem strony pozwanej nale a o zaskar ony wyrok zmieni i ł ż ż ł ż ć powództwo jako nieuzasadnione oddali , stosownie do art. 386 par. 1 kpc. Z wy ej ć ż wymienionych wzgl dów apelacja powoda podlega a oddaleniu, st d brak równie podstaw do ę ł ą ż oceny prawid owo ci rozstrzygni cia pod k tem niew a ciwego wymiaru zado uczynienia. ł ś ę ą ł ś ść Orzeczenia o kosztach zarówno w zakresie post powania przed S dem I jak i II implikowane s ę ą ą tre ci rozstrzygni cia i znajduj uzasadnienie w art. 98 kpa, ś ą ę ą a z o y y si na nie koszty ł ż ł ę zast pstwa prawnego wed ug taryfy podstawowej przewidzianej rozporz dzeniem Min. ę ł ą Sprawiedliwo ci. Pe nomocnik z urz du otrzyma koszty za pomoc prawn udzielon powodowi ś ł ę ł ą ą na podstawie par. 19 Rozporz dzenia Min. Sprawiedliwo ci wraz z nale nym podatkiem od ą ś ż towarów i us ug. ł