Wyrok II Ca 577/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ K.

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II Ca 577/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ K., dnia 6 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Marian Raszewski Sędziowie: SSO Janusz Roszewski (spr.) SSO Wojciech Vogt Protokolant: st. sekr. sąd. Elżbieta Wajgielt po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa Z. N. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w O. o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 29 lutego 2012r. sygn. akt I C 799/10 Uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Ostrowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Sygn akt II Ca 577/12 U z a s a d n i e n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 lutego 2012r. Sad Rejonowy w ostrowie (...) oddalił powództwo Z. N. przeciwko Skarbowi Państwa –Aresztowi Śledczemu w O. o zapłatę kwoty 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane cierpienia fizyczne. --- STRONA 2 --- Sąd Rejonowy za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia przyjął ustalenia, z których wynika, ze powód Z. N. w pozwanym areszcie przebywał od 11 lutego 2009 do 22 listopada 2010 r. ze statusem tymczasowo aresztowanego i skazanego. W dniu 5 marca 2010 r powód zgłosił się do lekarza i podał ,że podczas zgniecenia lufki od papierosów poczuł ból drugiego palca lewej ręki. i został zbadany w areszcie i następnie skierowany do specjalisty poza aresztem. Zakłucie miało miejsce w marcu 2010. Lekarz w O. skierował powoda na konsultację do lekarza specjalisty w szpitalu więziennym w Ł.. Do tej konsultacji doszło w grudniu 2010 r. Lekarz specjalista stwierdził ciało obce tkanki miękkiej palca drugiego ręki lewej i stwierdził także ,że w chwili obecnej nie wymaga leczenia chirurgicznego.Zlecono R. i konsultację chirurgiczną, która odbyła się 12.03.2010r. iwykonano zdjęcie RTG lewej ręki. W wyniku konsultacji stwierdzono - po zakłuciu szkłem palca lewej ręki, palca drugiego -ciało obce. Powód był ponownie konsultowany w sprawie dolegliwości palca lewej ręki w dniach 20.03.2010r., 6.04.2010 i 7.04.2010 r . W wyniku tych konsultacji ustalono termin konsultacji specjalistycznej w szpitalnym oddziale chirurgii Zakładu Karnego w Ł., która nie odbyła się w związku z wyjazdem pacjenta do czynności procesowych. Ponownie kontrolnie skonsultowano chirurgicznie pozwanego wdniu 10.05.2010 r - stwierdzono ciało obce drugiego palca lewej ręki. W dniu 27 grudnia 2010 r. powód (pacjent) został skonsultowany specjalistycznie w oddziale chirurgicznym szpitala Zakładu Karnego w Ł.. Na podstawie wykonanego tego dnia zdjęcia RTG dłoni lewej ręki stwierdzono -ciało obce tkanki miękkiej palca drugiego lewej ręki. Podczas konsultacji u chirurga w Ł. stwierdzono,że nie wymaga to zabiegu i powód może „to”usunąć po opuszczeniu zakładu. Sąd Rejonowy ustalił również, że pozwany udzielił powodowi łącznie 99 konsultacji medycznych oraz zorganizował 6 zewnętrznych ( udzielanych przez pozawięzienne zakłady opieki zdrowotnej) badań i konsultacji medycznych.Wszystkie konsultacje zostały jednak zrealizowane.Konsultacje zewnętrzne przebiegają w ten sposób, że najpierw jest umówiony termin konsultacji zewnętrznej, możliwie jak najbliżej jednostki z uwagi na konieczność konwojowania. Po umówionym terminie dana osoba przewożona jestkonwojemna badania. Z kolejnych ustaleń Sądu wynika, że powód miał możliwość za zgodą dyrektora zakładu karnego uzyskać zezwolenie na skorzystanie z porady przez siebie wybranego lekarza i na własny koszt. Powód takiego wniosku nie składał.Pacjent (tj powód) od tego czasu nie zgłaszał się w tej sprawie do lekarza. Zgłaszał się natomiast wielokrotnie z różnymi dolegliwościami żołądka, głowy i serca i w związku z tym kierowano powoda na specjalistyczne konsultacje i badania w tym TK głowy oraz konsultację okulistyczną. W chwili obecnej nie wymaga leczenia chirurgicznego. Powód w okresie przebywania w Areszcie Śledczym pozwanego był kilkanaście razy transportowany do czynności procesowych głównie do Sądu Okręgowego w Łodzi. Opierając się na dokonanych ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy w ramach zastosowanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia wynikającej z art. 415 kc w zw. z art. 6 kc stwierdził, że na powodzie spoczywał ciężar wykazania tego, że doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek zdarzenia, zaniechania (czynu niedozwolonego), za które odpowiedzialność ponosi pozwany.Powód nie wykazał w żaden sposób wysokości szkody, związku przyczynowego między zawinionym zachowaniem pozwanego a szkodą. Powód nie przedstawił żadnych dowodów wykazujących wysokość uszczerbku na zdrowiu i że uszczerbek na zdrowiu jest następstwem zawinionego działania pozwanego i nie przedstawił żadnych wniosków dowodowych poza swoimi zeznaniami i zeznaniami świadka, nie wykazał, że doznał jakiegoś uszczerbku na zdrowiu wskutek zachowania pozwanego. Powód nie przedstawił żadnego dowodu w tym zakresie.Z. dotyczący braku działania pozwanego jest bezpodstawny. Pozwany od momentu zgłoszenia przez powoda dolegliwości drugiego palca lewej ręki podejmował liczne działania służące w pierwszej kolejności zdiagnozowaniu dolegliwości (konsultacje realizowane w ramachpodstawowej opieki medycznej oraz kierowanie na specjalistyczne konsultacje chirurgiczne)jak również działania służące skonsultowaniu powoda przez specjalistę w chirurgicznym oddziale szpitalnym w Zakładzie Karnym w Ł. . Na uwagę, zdaniem tego Sądu) zasługuje fakt kompleksowego świadczenia opieki medycznej powodowi w sytuacji zgłaszania przez niego wielorakich dolegliwości.Pozwany zgodnie z art. 115 kkw zapewniał powodowi bezpłatne świadczenia zdrowotne w ramach zakładu opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności oraz organizował świadczenia zdrowotne udzielane przez poza więzienne zakłady opieki zdrowotnej. Działania podejmowane przez pozwanego wobec powoda były zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Brak --- STRONA 3 --- jest podstaw do twierdzenia,że funkcjonariusze służby więziennej dopuścili się naruszenie obowiązujących przepisów prawa.Dodatkowo, zdaniem Sądu I instancji, należało wskazać,że powód nie zgłosił wniosku z § 6 art. 115kkw. Wskazując na przepisy art. 445 § l kcoraz art. 444 kc, p Sad I instancji uznał, że powód nie wykazał ani tego,że zdarzenie miało miejsce w wyniku bezprawnego działania pozwanego (wręcz przeciwnie pozwany wykazał ,że podejmował stosowne czynności), powód nie wykazał ,że doznał uszczerbku na zdrowiu w wyniku zachowania pozwanego , nie wykazał ani wysokości szkody ani związku przyczynowego.W świetle ustaleń faktycznych wniosek,że to pozwany swym działaniem lub zaniechaniem doprowadził do powstania szkody jest niczym nieuzasadniony a obciążanie pozwanego odpowiedzialnością jest całkowicie pozbawione podstaw prawnych.Przyznanie poszkodowanemu odszkodowania nie może prowadzić do sytuacji, w której poszkodowany otrzyma od obowiązanego do naprawienia szkody świadczenie przenoszące rozmiar doznanego uszczerbku. W konkluzji tych stwierdzeń Sąd I instancji uznał, że powód nie wykazał istnienia związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem pozwanego ( zaniechaniem) a szkodą.Wniosek powoda,że miało miejsce zachowanie pozwanego noszące znamiona winy powodujące powstanie szkody u powoda jest niczym nieuzasadniony, dlatego powództwo podlegało oddaleniu. Apelację od wyroku wniósł powód zaskarżając wyrok w całości. Podnosząc zarzuty apelacyjne wynikające z obu podstaw, z których pierwsza zdaje się wynikać z niedostatku ustaleń faktycznych uzasadnionych twierdzeniami z wywodzonego przez powoda roszczenia, zaś druga dotyczy przedmiotu roszczenia i jego związku ze zdarzeniem, z którego jest ono wywodzone oraz z podstawą odpowiedzialności pozwanego. Sad Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja powoda zasługuje na uwzględnienie w całości, bowiem podniesione w niej zarzuty są uzasadnione co skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku z powodu nierozpoznania istoty sprawy i przekazanie sprawy Sadowi Rejonowemu w Ostrowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania. Jak wynika z pozwu oraz zostało powtórzone w apelacji, powód swoje roszczenie o zapłatę kwoty 10.000 zł wywodzi z odpowiedzialność pozwanego zbezpodstawnej odmowy leczeniatj wykonania zabiegu medycznego usunięcia szkła z palca dłoni, skutkiem czego doznaje cierpień fizycznych i psychicznych wynikające z następstw jego niewykonania. Powód przytoczył twierdzenia, z których wynika, że mimo wielokrotnych konsultacji lekarskich nie doszło do wykonania zabiegu, skutkiem czego wystąpiły dalsze następstwa wynikających nie tylko z samego wypadku, ale jako następstwo zaniechania pozwanego. Z twierdzeń powoda wynika także, że samą odmowęwykonania zabiegu odbiera jako narażenie swojego zdrowia na ujemne konsekwencje. Przeciwne twierdzeniom powoda jest stanowisko pozwanego, który z ilości odbytych konsultacji wywodzi należyte wykonanie swoich obowiązków w zakresie ochrony zdrowia osób poddanych jego nadzorowi. Ponadto zaprzeczył twierdzeniom powoda o potrzebie przeprowadzenia zabiegu usunięcia szkła w okresie jego pobytu w zakładzie karnym, zastrzegając, że zabiegowi takiemu, lecz na własny koszt, nie sprzeciwia się pobyt pozwanego w zakładzie karnym. Powyższe twierdzenia powoda, jak i pozwanego wskazują, że dochodzone przezpowoda roszczenie, nie wynika z zawinionego przez pozwanego wypadku jakiemu uległ on w miesiącu marcu 2010r., mimo, że w apelacji zdaje się sugerować, iż jego upadek z taboretu związany był z niewłaściwym urządzeniem celi oraz, ani że przedmiot roszczenia stanowi odszkodowanie z powodu uszkodzenia ciała doznanego w związku z tym zdarzeniem.Natomiast zarówno z twierdzeń powoda, jak i pozwanego, wynika że spór związany jest z nieprzeprowadzeniem zabiegu usunięcia szkła przez służby medyczne podległe pozwanemujako wykonującemuwładzę publiczną, które stanowibądź przyczynę szkody na osobie powoda (albo jej braku) w postacirozstroju zdrowia, bądź też jako przejaw narażenia jego zdrowia wynikający z odmowa prawa do opieki medycznej. W pierwszym przypadku podstawą roszczenia poszkodowanego o zadośćuczynienie jest art. 417 --- STRONA 4 --- lub 417 2 kc w związku z art. 444 §1 k.c., w drugim zaś przypadku osoba, której zostało naruszone dobro osobiste może domagać się zadośćuczynienia na podstawie 448 kc w zw z art. 24 kc. Błędnie zatem Sąd Rejonowy przyjął za podstawę do subsumpcji stanu faktycznego przepis art. 415 kc,co skutkowałowadliwym rozkładem ciężaru udowodnienia okoliczności wynikających z tych podstaw w ramach dyspozycji art. 6 kc, zarówno w zakresie dowodzenia okoliczności faktycznych, z których wynika odpowiedzialność pozwanego, jak i dotyczących wysokości zadośćuczynienia oraz ich zaprzeczenia. Przyjmując pierwszą z podstaw odpowiedzialności pozwanego wynikającą z art. 417 kc, to wymaga ona ustalenia, czy niewykonanie zbiegu na rzecz powoda było takim zaniechaniem funkcjonariusza, któremu należałoby postawić zarzut bezprawności działania oraz istnienie jego winy. Przyjęte w doktrynie i orzecznictwie pojęcie bezprawności obejmuje nimi takie bezprawne zachowanie funkcjonariusza, które pozostaje w sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym, przez który należy rozumieć nie tylko obowiązujące ustawodawstwo ale również przyjęte ogólnie w społeczeństwie zasady współżycia (por.uchwała SN z 15.02.191r., OSNCP 1971, poz. 59;a wcześniej orzecz. SN z 28.11.1958r., wyrok SN (7) z 31.01. 1968r., OSPiKA 1968, poz. 261). Istotne znaczenie dla odpowiedzialności Skarbu Państwa ma również charakter obowiązków naruszonych przez funkcjonariusza. Otóż przyjmuje się, że bezprawność działania funkcjonariusza zachodzi wówczas, gdy narusza on swe obowiązki istniejące wobec poszkodowanego. Innymi słowy, bezprawność działania (zaniechania) zachodzi tylko wówczas, gdy jest ono skierowane przeciw dobrom i interesom poszkodowanego. Przechodząc natomiast do winy funkcjonariusza należy przede wszystkim podkreślić, że wprawdzie w każdym przypadku odpowiedzialności na tej zasadzie, wina oznacza możliwość uczynienia sprawcy zarzutu i ujemnej oceny jego postępowania, lecz w przypadku funkcjonariusza państwowego istotnym jest konieczność stosowania oceny in abstractocelem stwierdzenia winy nieumyślnej. Gdy podstawą odpowiedzialności jest ogólny przepis art. 417 kc, to poza winą funkcjonariusza także istnienie normalnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą (uszczerbkiem) zawinionym działaniem lub zaniechaniem powinny być udowodnione, bowiem domniemanie winy może być przyjęte wówczas, gdy przewidują je przepisy (np. art.427, 429 czy 431 kc), nie uchybia to możliwości przy ustalaniu winy stosowania domniemań faktycznych, jeżeli istnieją przewidziane w art. 231 kpc przesłanki. Nie jest istotne też, który z funkcjonariuszy dopuścił się winy, bowiem fakt braku winy konkretnego funkcjonariusza, którego działania spowodowały powstanie szkody, sam przez się nie zwalnia Skarbu Państwa od odpowiedzialności ( tzw. wina bezimienna). Skarb Państwa odpowiada za wszystkich funkcjonariuszy, a zatem wystarczy że powód udowodni, że sprawca szkody należy do kręgu funkcjonariuszy państwowych. Wystarczy to zupełnie do uzasadnienia odpowiedzialności Skarbu Państwa wobec poszkodowanego. Konieczne jest natomiast udowodnienie, że szkoda pozostaje w normalnym związku przyczynowym z zaniedbaniem obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy, której władzy podlegał poszkodowany. W przypadku, gdy w odmowie przeprowadzenia zbiegu leczniczego powód upatruje podstawę do żądania zadośćuczynienia zanaruszenie lub zagrożeniu jego dobra osobistego, to w myśl art. 24 kcnależy zważyć, że wprawdzie ochrona przysługuje jedynie przy bezprawnym naruszeniu lub zagrożeniu tego dobra osobistego, to przepis ten nie wymaga, by naruszenie było zawinione. Z art. 24 kc wynika domniemanie bezprawności, co w sposób korzystny dla pokrzywdzonego wpływa na rozłożenie ciężaru dowodu. Rozważania nad samym roszczeniem zadośćuczynienianależy poprzedzić jedynie uwagą, że zadośćuczynienie pieniężne z każdej wyżej wskazanych podstaw jest autonomiczne, stanowi formę rekompensaty pieniężnej z tytułu szkody niemajątkowej, co oznacza, że mogą one się kumulować także ze środkami ochrony interesów majątkowych poszkodowanego. Podstawą żądania z art. 445 §1kc, jaki art. 448 kc, jest doznana krzywda niemajątkowa w postaci ujemnych przeżyć wynikających z naruszenia dóbr osobistych pokrzywdzonego związanych ze zdrowiem (art. 24 kc), albo także powiązanych z jego cierpieniami psychicznymi i fizycznymi w sytuacjach wskazanych w przepisie art. 444 kc.. Nie ulega wątpliwości, że gdy chodzi o rozstrój zdrowia pokrzywdzonego musi on pozostawać w związku --- STRONA 5 --- przyczynowym ze zdarzeniem, z którym ustawa łączy w danym przypadku odpowiedzialność ex delicto. Jeżeli zaś chodzi o wysokość zadośćuczynienia, to jego zasądzeniepozostawione jest swobodzie oceny sędziowskiej, co oznacza jednak dowolności oceny. Tylko w wyjątkowych przypadkach, w oparciu o obiektywne przesłanki, sąd może odmówić zasądzenia jakiegokolwiek zadośćuczynienia. Oznacza to, że muszą wystąpić weryfikowalne przesłanki wskazujące na brak krzywdy w danym wypadku lub jej znikomość. Odnosząc powyższe rozważania na grunt zaskarżonegorozstrzygnięcia, to należy stwierdzić, że skoro powód wskazał na podstawę odpowiedzialności pozwanego wynikającą z odmowy zlecenia wykonania zabiegu usunięcia ciała obcego z palca lewej ręki, który tkwi tam do chwili obecnej, to sprawą tego Sądu było przeprowadzić postępowanie w zakresie podstawy materialnej roszczenia odpowiadającej tym twierdzeniom oraz określenie przedmiotu dowodzenia wyznaczonej hipotezą zastosowanej normy prawnej. Powód w związku ze swym stanem zdrowia narzeka na drętwienie ręki, cierpienie z powodu bólu oraz na to, że nie może wykonywać nawet prostych czynności takich jak mycie, czy pranie. Odpowiedzialności pozwanego upatruje w odmowie świadczenia pomocy medycznej. Powód tym faktom nie zaprzeczył, lecz upatruje braku odpowiedzialności w stanie zdrowia pozwanego nie wymagającym leczenia, jak również w wypełnieniu swojego obowiązku prawnego w postacilicznie wykonywanych na rzecz powoda działaniach, w tym konsultacjach medycznych. Wskazuje również na leżącą wyłącznie po stronie powoda przyczynie nie wykonania zabiegu, który mógłby zostać wykonany, lecz na jego koszt. Wobec takich stanowisk stron poczynione ustalenia faktyczne przez Sąd Rejonowy nie uzasadniają wniosku, że powód miał obowiązek, lecz nie wykazał w żaden sposób wysokości szkody, związku przyczynowego między zawinionym zachowaniem pozwanego a szkodą, bowiem nie przedstawił żadnych dowodów wykazujących wysokość uszczerbku na zdrowiu i że uszczerbek na zdrowiu jest następstwem zawinionego działania pozwanego. Wprawdzie sąd nie jest do zobowiązany do poszukiwania źródeł dowodowych, lecz w sytuacji, gdy zachodzi potrzeba rozstrzygnięcia o roszczeniu w oparciu o wiedzę specjalną, w tym wypadku medyczną oraz psychologiczną, to brak wniosku dowodowego poszkodowanego, nie może stanowić podstawy do oparcia ustaleń w tym zakresie na innych źródłach dowodowych. Nie dopuszczenie w takiej sytuacji dowodu z urzędu stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym tjart. 232 kpc. skutkującym oparcie rozstrzygnięcia na niezupełnym materiale dowodowym. Dowolne pozostają zatemustalenia Sądu I instancji dokonane bez zasięgnięcia opinii biegłego a tylko w oparciu o twierdzenia pozwanego, że powód nie wymaga zabiegu chirurgicznegoi może usunąć szkło dopiero po opuszczeniu zakładu karnego, a także, że powód nie wykazał uszczerbku na zdrowiu. Jeżeli przedmiot roszczenia stanowi kwota zadośćuczynienia, to nie może stanowić źródła obowiązku poszkodowanegodowodzenie jego wysokości rozumianego w taki sposób, że brak aktywności w tym zakresie możestanowić wyłącznąpodstawę do oddalenia powództwa. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy stwierdził, że wydając w tej sprawie wyrok Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Z mocy art. 386 § 4 kpc. należało zatem uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozłożeniu sprawy Sąd Rejonowy w oparciu o twierdzenia powoda oraz pozwanego ponownie przeprowadzi postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym przez strony oraz wyznaczonym podstawą odpowiedzialności pozwanego wynikającą z art. 417 §1 w zw z art. 444 §1 i art. 445 § 1 kc ewentualnie art. 448 w zw z art. 24 §1 kc, obejmującym również potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z odpowiedniej dziedziny medycyny, m.in. dla udzielenia odpowiedzi m.in. na pytania, czy sposób uszkodzenia palca lewej ręki powodował cierpienia opisane przez powoda, czy można było bez narażenia na pogorszenie stanu zdrowia nie wykonywać zabiegu usunięcia tkwiącego w nim przedmiotu, jakie zagrożenie zdrowiu powoda stwarzało jego pozostawienie, czy procedury leczenia w tym konsultacje i decyzje lekarskie były odpowiednie do stwierdzonych objawów, tj poprawne pod względem profesjonalności, a ponadto oceni czy pozwany dysponował odpowiednimi środkami do wykonania zabiegu, a odmowa zabiegu medycznie uzasadniona. Biegły winien również wypowiedzieć się, czy jeżeli w wyniku --- STRONA 6 --- nieleczenia wystąpił uszczerbek na zdrowiu, to jaki jest jego stopień w stosunku do pierwotnego powstałego w dniu wypadku oraz jaki jest zakres doznanego przez powoda cierpienia fizycznego. Ponadto Sąd rozważy, potrzebę zasięgnięcia opinii psychologa dla ustalenia rozmiaru ewentualnych cierpień psychicznych. Dopiero na podstawie pełnego materiału dowodowego będzie zachodziła podstawa do uznania odpowiedzialności pozwanego oraz podjęcia przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia o zasadności dochodzonego roszczenia. Sygn. akt II Ca 577/12 Zarządzenie 1) odnotować w rep.; 2) odpis wyroku z uzasadnieniem do zbioru; 3) odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnom. pozwanego; 4) po upływie terminu do wniesienia zażalenia, akta zwrócić do Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim. (...).12.2012r. SSO J. R.