Wyrok II Ca 509/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II Ca 509/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Opolu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Mościcka-Mazurek Sędziowie: SO Barbara Garycka (spr.) SO Romuald Suhs Protokolant: st. sekr. sąd. Jolanta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 roku w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa A. O. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 29 stycznia 2016 roku sygn. akt I C 255/15 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1. zastępując kwotę 1.500 zł kwotą 5.000 (pięć tysięcy) zł, II. oddala apelację w pozostałym zakresie, III. znosi między stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 509/16 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2016 r. Sąd Rejonowy w Kędzierzynie - Koźlu zasądził od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w S. na rzecz powoda A. O. kwotę 1.500 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 19 lutego 2013 r. do dnia 31 grudnia 2015 r., z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie zmierzającym do zasądzenia kwoty 33.500 zł (pkt 2), a także odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania, którymi obciążył Skarb Państwa (pkt 3 i 4). W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano w szczególności, że roszczenie powoda, które swoją podstawę znajdowało w treści art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c., zasługiwało na uwzględnienie jedynie w zakresie kwoty 1.500 zł. Podkreślono, że poza sporem był fakt zaistnienia zdarzenia drogowego z dnia 24 maja 2012 r., jak również będące jego konsekwencją postępowanie likwidacyjne przeprowadzone przez ubezpieczyciela sprawcy szkody – (...) S.A. w S., częściowo zaspokajające roszczenie powoda tj. w zakresie kwoty 1.500 zł. Istota niniejszej sprawy sprowadzała się natomiast do rozstrzygnięcia zaistniałego pomiędzy stronami sporu, co do stanowiska ubezpieczyciela w materii należnego A. O. zadośćuczynienia, w kontekście domagania się przez powoda rekompensaty pieniężnej w wysokości 33.500 zł (ponad przyznaną przez ubezpieczyciela kwotę 1.500 zł) tytułem zadośćuczynienia. Sąd Rejonowy wskazał, że w przedmiotowej sprawie niepodważalnym było, iż w wyniku zdarzenia z dnia 24 maja 2012 r. powód odniósł obrażenia takie, jak złamanie wyrostka rylcowatego kości promieniowej lewej, złamanie przedramienia oraz nasady bliższej kości promieniowej. W wyniku powyższego powód został zaopatrzony w (...) Sp. z o.o. w K., gdzie unieruchomiono urażoną kończynę opatrunkiem gipsowym sięgającym od połowy dłoni do połowy przedramienia. Odniesione urazy wywołały u powoda dolegliwości bólowe lewego nadgarstka, co skutkowało koniecznością zastosowania leczenia zachowawczego – przeciwbólowego, nadto leczenia przeciwzakrzepowego w postaci iniekcji. Sąd Rejonowy nie miał wątpliwości, iż powyższe spowodowało u powoda cierpienia fizyczne oraz dyskomfort natury psychicznej spowodowany koniecznością pobytu w szpitalu, celem uzyskania pierwszej pomocy, odbywania regularnych wizyt u specjalisty- chirurga ogólnego oraz wykonywania ćwiczeń usprawniających urażoną kończynę. Celem ustalenia konsekwencji wypadku z dnia 24 maja 2012 r. na stan zdrowia A. O., Sąd Rejonowy na wniosek powoda, dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu chirurgii ortopedycznej i traumatologii M. W.. Natomiast biegły opierając się na bezpośrednim badaniu powoda, wywiadzie lekarskim oraz dokumentacji medycznej zgromadzonej w aktach, w treści opinii z dnia 12 września 2015 r. wskazał, że u powoda nie stwierdza się żadnych zaburzeń troficznych skóry i mięśni krótkich obu rąk. Wedle treści opinii, brak jest podstawy do uznania uszczerbku na zdrowiu w związku z przebytym zdarzeniem. Wobec zgłoszenia do powyższej opinii zastrzeżeń przez powoda, Sąd Rejonowy dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego M. W.. Natomiast w treści opinii uzupełniającej z dnia 13 listopada 2015 r. biegły wskazał, iż opinia opracowana w dniu 12 września 2015 r. przedstawia rzeczywisty stan funkcjonalny powoda po przebytym zdarzeniu z dnia 24 maja 2012 r., zaś sam fakt przebycia złamania nie powoduje automatycznie powstania uszczerbku na zdrowiu. Przebycie złamania po zakończeniu zasadniczego leczenia musi powodować zaburzenia funkcjonalne danego narządu ruchu tak, jak to wynika z Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 2002 r. Biegły wskazał zatem, że jedynie wówczas, gdy w wyniku przemieszczenia mniejszego lub większego wyrostka rylcowatego kości promieniowej dochodzi do zaburzenia osi lub skróceniem kości i zaburzeniem ruchu co jest w tych przypadkach często obserwowane i istotne dla normalnego funkcjonowania, fakt ten jest podstawą do uznania uszczerbku na zdrowiu, jednakże samo złamanie, bez przemieszczenia i bez jakichkolwiek zaburzeń funkcji ręki, takich podstaw nie daje. Opinia uzupełniająca nie została zakwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Sąd Rejonowy również nie powziął żadnych wątpliwości co do tych opinii pod względem dokonania rzetelnej oceny stanu zdrowia powoda, przy wykorzystaniu i analizie dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badań lekarskich . Tym samym, rozpatrując realia przedmiotowej sprawy, Sąd Rejonowy zważył, że w chwili wypadku powód miał 33 lata, powód nie leczył się z powodu dolegliwości o podłożu ortopedycznym. Na podstawie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Rejonowy nie miał wątpliwości, iż po stronie powoda wystąpiła szkoda niemajątkowa w czasie bezpośrednio następującym po wypadku, ale i w okresie dalszym, z uwagi na incydentalnie pojawiające się, przy zmianie aury pogodowej oraz podczas dźwigania cięższych przedmiotów, dolegliwości bólowe będące pochodną odniesionych obrażeń powypadkowych. Sąd wziął też pod uwagę, --- STRONA 3 --- że po wypadku powód był niezdolny do pracy przez okres ok. 2 miesięcy, zaś przez okres 3 miesięcy nie mógł wykonywać prac związanych z dźwiganiem przedmiotów, których ciężar całkowity przekracza 10 kg. Z drugiej jednak strony Sąd Rejonowy uwzględnił, że wypadek z dnia 24 maja 2012 r. nie spowodował u A. O. powikłań zdrowotnych, czy trwałych następstw dla zdrowia, zaś całkowite leczenie powoda zakończyło się po upływie 5 tygodni od zdarzenia. Po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, na podstawie przeprowadzonych w sprawie dowodów z przesłuchania powoda, dokumentacji medycznej i opinii sądowych (zasadniczej i uzupełniającej) biegłego z zakresu chirurgii ortopedycznej i traumatologii, Sąd Rejonowy uznał, iż adekwatną i odpowiadającą stosunkom majątkowym w społeczeństwie, rekompensatą pieniężną dla A. O., tytułem doznanej krzywdy, ponad już wypłaconą przez ubezpieczyciela bezsporną kwotę zadośćuczynienia (tj. 1.500 zł), będzie kwota 1.500 zł. W ocenie Sądu Rejonowego, powód nie wykazał zasadności wysokości swojego żądania w dochodzonej pozwem wysokości, co skutkowało koniecznością oddalenia powództwa w pozostałym zakresie. Wraz z kwota główną, Sąd Rejonowy na podstawie art. 481 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 817 k.c. i art. 14 § 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2003r., Nr 124, poz. 1152), przyznał powodowi ustawowe odsetki za opóźnienie, od dnia 19 lutego 2013 r. tj. dnia następującego po dniu upływie 30-dniowego terminu do wypłaty na rzecz powoda należnego zadośćuczynienia. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Rejonowy odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu, zaś kosztami postępowania niepokrytymi przez strony Sąd na podstawie art. 113 ust 4 u.k.s.c. obciążył Skarb Państwa. Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód A. O., zaskarżając go w części, a mianowicie, w zakresie, w którym Sąd Rejonowy oddalił jego powództwo do kwoty 10.000 zł. Zaskarżonemu wyrokowi apelujący powód zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 444 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c., poprzez przyjęcie, że kwota 1.500 zł stanowi sumę odpowiednią zadośćuczynienia w rozumieniu powyższego przepisu. W apelacji skarżący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku w części i zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda dalszej kwoty 10.000 zł z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wymagalności do dnia zapłaty, a także zasądzenia od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu w całym postępowaniu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że uszkodzenia ciała, których doznał powód powodują powstanie po jego stronie roszczenia o wiele wyższe zadośćuczynienie aniżeli przyznana kwota 1500 zł. W ocenie skarżącego, złamanie wyrostka rylcowatego kości promieniowej lewej, złamanie przedramienia oraz nasady bliższej kości promieniowej, doznane ból i cierpienia powodują, że kwota zasądzona przez Sąd Rejonowy świadczy o nienależytym zrozumieniu znaczenia cywilnoprawnej ochrony zdrowia ludzkiego, które stanowi oprócz życia najważniejsze z dóbr osobistych. W odpowiedzi na apelację strona pozwana (...) S.A. z siedzibą w S. wniosła o jej oddalenie w całości, a także domagała się zasądzenia od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu za postępowanie apelacyjne, w tym kosztów zastępstwa procesowego obliczonych według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda A. O. zasługuje na częściowe uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji rozstrzygając sprawę dokonał wyczerpujących i prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd odwoławczy, po myśli art. 382 k.p.c. przyjął za własne, jednakże wyciągnięte na podstawie tych ustaleń wnioski co do tego, że w realiach tej sprawy zadośćuczynienie w łącznej wysokości 3.000 zł stanowi sumę odpowiednią i adekwatną do rozmiaru krzywdy doznanej przez powoda, nie zostały podzielone przez Sąd drugiej instancji. Uznając apelację powoda za słuszną co do zasady wskazać należy, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi sporu okoliczność, że na skutek wypadku z dnia 24 maja 2012 r. powód doznał uszczerbku na zdrowiu, przy czym uszczerbek ten nie został zakwalifikowany jako trwały. --- STRONA 4 --- Bezsporna była również w rozstrzyganej sprawie okoliczność, że strona pozwana w ramach likwidacji szkody dobrowolnie wypłaciła powodowi zadośćuczynienie w kwocie 1.500 zł, uznając za bezzasadne żądanie powoda w pozostałym zakresie. Nie sposób jednak uznać, że adekwatne do rozmiaru krzywdy doznanej przez powoda było przyznane na jego rzecz dodatkowo przez Sąd Rejonowy zadośćuczynienie w kwocie 1.500 zł, a więc zadośćuczynienie w łącznej wysokości 3.000 zł. W tym zakresie za słuszny uznać należało podniesiony w apelacji przez powoda zarzut znacznego zaniżenia należnego powodowi zadośćuczynienia, gdyż niewątpliwie w świetle całokształtu okoliczności sprawy, a przede wszystkim przy uwzględnieniu prawidłowych ustaleń Sądu Rejonowego w zakresie konsekwencji zdrowotnych, jakich doznał powód na skutek wypadku, a więc złamania wyrostka rylcowatego kości promieniowej lewej, złamania przedramienia oraz nasady bliższej kości promieniowej oraz następstw z tym związanych, a to długotrwałego cierpienia, bólu, zwolnienia od pracy, nadal trwających dolegliwości kwota należnego powodowi zadośćuczynienia winna być zdecydowanie wyższa. Wskazać należy mianowicie, że wysokość odpowiedniej sumy, której przyznanie przewiduje art. 445 § 1 k.c., zależy od rozmiaru doznanej przez osobę poszkodowaną krzywdy, ustalonej przez Sąd przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy. W szczególności podkreślić należy, że nie można uzależniać wysokości należnego powodowi zadośćuczynienia, jak również opierać zasadności roszczenia w tym zakresie, wyłącznie przy uwzględnieniu stopnia doznanego przez niego w wyniku wypadku uszczerbku na zdrowiu oraz od istnienia trwałych następstw tego wypadku. Dla stwierdzenia zasadności roszczenia w tym przedmiocie i prawidłowego ustalenia kwoty zadośćuczynienia za krzywdę, decydujące znaczenie ma bowiem całokształt okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które obowiązany jest uwzględnić Sąd dokonując ich wszechstronnej oceny. Niewątpliwie więc wyłącznie ustalony w toku procesu przez biegłych trwały uszczerbek na zdrowiu nie może być traktowany, jako jedyna przesłanka determinująca przyznanie zadośćuczynienia i ustalenie jego wysokości. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w ugruntowanych w tym zakresie poglądach orzecznictwa i tak na przykład w wyroku z dnia 5 października 2005 roku ( sygn. akt I PK 47/05 ) Sąd Najwyższy wskazał jednoznacznie, iż „kwota zadośćuczynienia nie może być mechanicznie mierzona przy zastosowaniu stwierdzonego procentu uszczerbku na zdrowiu przy zastosowaniu tabel, gdyż każdorazowo podlegać winna indywidualizacji”. Sama więc wysokość odpowiedniej sumy, której przyznanie przewiduje art. 445 § 1 k.c. zależy zatem od rozmiaru faktycznie doznanej przez poszkodowanego krzywdy, ustalonej przez sąd przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy, w tym w szczególności należy mieć na względzie zakres doznanych w wyniku wypadku obrażeń, okres leczenia, jego charakter i przebieg, a także związane z powyższym uciążliwości i niedogodności nie tylko w trakcie leczenia, ale też w okresie po jego zakończeniu, nie bez znaczenia pozostaje również samo uczucie krzywdy spowodowanej udziałem w wypadku. Zatem dla właściwego określenia rozmiaru krzywdy niezbędne jest nie tylko określenie stopnia doznanych cierpień fizycznych i psychicznych przez poszkodowanego w czasie wypadku i bezpośrednio po jego zaistnieniu, ale też ocena całokształtu negatywnych dla poszkodowanego konsekwencji tego zdarzenia, wyrażających się ogólnie pojętą krzywdą. W rozstrzyganej sprawie powód niewątpliwie doznał stosunkowo bolesnych obrażeń lewej ręki, która w wyniku wypadku została złamana aż w trzech miejscach, i choć nie przechodził zabiegów operacyjnych, to same dolegliwości bólowe i unieruchomienie właściwie całej lewej ręki opatrunkiem gipsowym, bo sięgającym od połowy dłoni do polowy przedramienia, jak również zastosowane leczenie przeciwzatorowe w formie iniekcji, bez wątpienia wpływały na obniżenie jakości jego życia, cierpienie i związane z tym poczucie krzywdy. Choć urazy, jakich doznał powód wskutek wypadku ostatecznie okazały się na tyle niegroźne, że nie wymagały podjęcia szczególnego, specjalistycznego leczenia i hospitalizacji, to niewątpliwie uciążliwe było dla niego samo przewiezienie do szpitala bezpośrednio po wypadku, poddanie badaniom lekarskim, diagnostyce i leczeniu zachowawczemu. Nie można też pominąć faktu, co zresztą wynika z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń, że po zdjęciu opatrunku gipsowego powód, według zaleceń lekarskich, miał we własnym zakresie wykonywać ćwiczenia usprawniające urażoną kończynę oraz nosić ortezę. Ponadto istotnym był fakt, że powód na skutek wypadku był niezdolny do pracy przez okres około 2 miesięcy, natomiast przez okres 3 miesięcy po wypadku stwierdzono u niego przeciwskazania do wykonywania pracy wymagającej dźwigania ciężarów o masie całkowitej powyżej 10 kg. Zresztą powód do chwili obecnej odczuwa bolesność uszkodzonej ręki przy dźwiganiu ciężkich przedmiotów, a poza tym przy zmianie pogody, co również wynika ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy. Nie bez znaczenia pozostaje także młody wiek poszkodowanego, który w dacie wypadku miał 33 lata. --- STRONA 5 --- Mimo zatem, że Sąd I instancji w oparciu o sporządzone w sprawie opinie biegłego sądowego z zakresu chirurgii ortopedycznej i traumatologii (zasadniczej i uzupełniającej) ustalił, że powód w wyniku wypadku nie doznał długotrwałego czy trwałego uszczerbku na zdrowiu, mimo, że leczenie powoda zakończyło się po upływie 5 tygodni od zdarzenia, to jednak w ocenie Sądu Okręgowego, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy, w niniejszej sprawie doszło do znacznego zaniżenia należnego powodowi zadośćuczynienia, gdyż w ustalonym stanie faktycznym za adekwatne do rozmiaru doznanej przez powoda krzywdy należało uznać zadośćuczynienie w łącznej kwocie 6.500 zł przy przyjęciu, że powód w ramach prowadzonego przez ubezpieczyciela postępowania likwidacyjnego otrzymał już od strony pozwanej zadośćuczynienie w kwocie 1.500 zł. Z uwagi bowiem na wszystkie okoliczności sprawy, a przede wszystkim ze względu na stopień doznanych przez powoda cierpień fizycznych i psychicznych w związku z przebytym wypadkiem i jego następstwami, jak również z uwagi na charakter doznanych urazów, dochodzone przez powoda roszczenie o zadośćuczynienie za krzywdę niewątpliwie zasługiwało na uwzględnienie w większym zakresie, aniżeli uwzględnionym przez Sąd pierwszej instancji w łącznej kwocie 3.000 zł. Dlatego też mając na względzie okoliczność, iż zadośćuczynienie to winno mieć charakter kompensacyjny i być utrzymane w rozsądnych granicach, a także być adekwatne do rozmiaru krzywdy, Sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1, zastępując zasądzoną z tego tytułu przez Sąd Rejonowy kwotę 1.500 zł, kwotą 5.000 zł. Mając na względzie powołane okoliczności, Sąd Okręgowy uznając apelację powoda za częściowo uzasadnioną, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok, jak w punkcie I sentencji wyroku. Sąd odwoławczy nie znalazł natomiast podstaw uzasadniających uwzględnienie żądania apelującego powoda w pozostałym zakresie, a mianowicie gdy chodzi o żądanie przyznania na jego rzecz zadośćuczynienia w wyższej kwocie, tj. 10.000 zł, wobec czego na podstawie art. 385 k.p.c. apelację w pozostałym zakresie oddalił jako bezzasadną, o czym orzeczono w punkcie II sentencji wyroku. Uwzględnienie apelacji powoda w około połowie uzasadnia wzajemne zniesienie między stronami kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym na podstawie art. 100 k.p.c., który to przepis w postępowaniu apelacyjnym znajduje zastosowanie na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. (punkt III sentencji wyroku).