Postanowienie II Ca 498/19 II Cz 411/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2019 roku Sąd Okr

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II Ca 498/19 II Cz 411/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2019 roku Sąd Okręgowy w Opolu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Wioletta Chorązka Sędziowie: Ryszard Kądziela (spr.) Paweł Mehl Protokolant: st. sekr. sąd. Iwona Zmuda po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2019 roku w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa J. I., A. I., K. I., H. W. i A. D. przeciwko Towarzystwu (...) S.A. w W. przy udziale interwenienta ubocznego A. D. o zadośćuczynienie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich z dnia 11 grudnia 2018 roku oraz na skutek zażalenia powodów na postanowienie zawarte w punktach XII, XIII i XV wyroku Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich z dnia 10 grudnia 2018 roku sygn. akt I C 716/18 1. oddala apelację, 2. --- STRONA 2 --- zasądza od strony pozwanej Towarzystwa (...) S.A. w W. na rzecz powódki J. I. kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł, powódki A. I. kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł, powoda H. W. kwotę 900 (dziewięćset) zł, powódki A. D. kwotę 900 (dziewięćset) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym, 3. oddala zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z 11 grudnia 2018 roku, w sprawie o sygn. I C 716/18, Sąd Rejonowy w Strzelcach Opolskich, w sprawie o zadośćuczynienie, zasądził od strony pozwanej Towarzystwa (...) S.A. na rzecz powódki J. I. kwotę 50.000,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 17 grudnia 2015 roku do dnia zapłaty, na rzecz powódki A. I. kwotę 53.000,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 17 grudnia 2015 roku do dnia zapłaty, na rzecz powoda K. I. kwotę 52.400,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 13 grudnia 2015 roku do dnia zapłaty, na rzecz powoda H. W. kwotę 8.000,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 13 grudnia 2015 roku do dnia zapłaty, na rzecz powódki A. D. kwotę 8.000,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 17 grudnia 2015 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Podstawę wskazanego orzeczenia stanowiły następujące ustalenia faktyczne: W wyniku wypadku samochodowego w dniu 15 października 1999 roku zmarli M. I., E. I. oraz R. C.. Zmarła M. I. była matką A. I., J. I. i K. I., oraz siostrą H. W. i A. D.. Zmarła E. I. była siostrą A. I., J. I. i K. I.. Obie zmarłe miały bardzo dobry kontakt z rodziną. Zmarłe przyczyniły się nieumyślnie do skutku wypadku. W dacie zdarzenia, w godzinach wieczornych poruszały się po jezdni tyłem do kierunku jazdy pojazdu, który je potrącił, nie posiadając żadnych elementów odblaskowych poprawiających możliwość ich zauważenia, a także nie ustąpiły pierwszeństwa nadjeżdżającemu samochodowi, czym złamały obowiązujące przepisy bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Sąd Rejonowy przyjął 20% przyczynienia się ofiar wypadku do jego śmiertelnego skutku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że Sąd Rejonowy dokonując rozstrzygnięcia oparł się na zeznaniach świadków, dowodach w postaci dokumentów, przesłuchaniu stron ograniczonego do przesłuchania powodów oraz materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy karnej o sygn. II K 99/00 oraz sprawy o sygn. I C 59/14, które toczyły się w wyniku zdarzenia będącego przedmiotem również niniejszego postępowania. W ocenie Sądu Rejonowego opinie we wskazanych postępowaniach zostały sporządzone przy uwzględnieniu wiedzy fachowej oraz zgodnie z zasadami logiki, w sposób możliwie najbardziej dokładny, tym samym Sąd oddalił wniosek pozwanej o dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłego, na okoliczność ustalenia stopnia przyczynienia się do wypadku przez zmarłe. W ocenie Sądu Rejonowego, wszyscy powodowie wykazali, że śmierć matki i siostry była dla nich traumatycznym przeżyciem, które było przez długi czas bardzo intensywne, z czasem wygłuszyło się, ale nie zanikło do tej pory. Sąd nie znalazł żadnej przesłanki mogącej zanegować prawdziwość i intensywność ich negatywnych przeżyć oraz ich skutków. Pozwany nie przedstawił z kolei żadnych dowodów, by obalić wnioski płynące z zeznań świadków i stron. Miarkując wysokość zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze stopień przyczynienia się zmarłych, co jest uzasadnione jednolicie przyjmowanym poglądem, że przyczynienie się do szkody osoby bezpośrednio poszkodowanej, która zmarła, uzasadnia obniżenie świadczeń, należnych osobom jej bliskim. Sąd przyjął 20% przyczynienie się ofiar wypadku, mając na względzie w szczególności stanowisko strony pozwanej wyrażone w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Rejonowym w Opolu pod sygn. I C 1270/16, o zadośćuczynienie za śmierć E. I. i M. I. z powództwa J. W.. We wskazanym postępowaniu ubezpieczyciel uznał 20% przyczynienia się zmarłych do powstania skutków wypadku, w związku z czym w ocenie Sądu Rejonowego niedopuszczalnym byłoby różnicowanie owego przyczynienia się w zależności od osoby występującej po stronie powodowej, jeśli dotyczy to tych samych ofiar wypadku. Odnośnie terminu początkowego, od którego powodom należą się odsetki ustawowe, Sąd kierował się zasadą, zgodnie z którą, zadośćuczynienie za krzywdę staje się wymagalne po wezwaniu ubezpieczyciela przez pokrzywdzonego do jego zapłaty (art. 455 k.c.), co powodowie skutecznie uczynili, i od tej chwili biegł termin do naliczania odsetek za opóźnienie. Apelację od powyższego orzeczenia złożyła strona pozwana Towarzystwo (...) S.A., zaskarżając je w części tj.: a) --- STRONA 3 --- w zakresie punktu I wyroku w części zasądzającej kwotę 13 600 zł tj. powyżej kwoty 36 400 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 grudnia 2015 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie w odniesieniu do niezaskarżonej kwoty 36 400 zł od dnia 17 grudnia 2015 r. do dnia 10 grudnia 2018 r.; b) w zakresie punktu II wyroku w części zasądzającej kwotę 16 000 zł tj. powyżej kwoty 37 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 grudnia 2015 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie w odniesieniu do niezaskarżonej kwoty 36 400 zł od dnia 17 grudnia 2015 r. do dnia 10 grudnia 2018 r.; c) w zakresie punktu III wyroku w części zasądzającej odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 13 grudnia 2015 r. do dnia 10 grudnia 2018 r.; d) w zakresie punktu IV, V, VII, VIII, IX, X, XI, XII, XIV wyroku w całości; Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niezasadne oddalenie wniosku dowodowego strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków na okoliczność ustalenia stopnia zawinienia poszkodowanych i wpływu naruszeń zasad ruchu drogowego na powstanie skutków wypadku i oparcie rozstrzygnięcia na opiniach biegłych znajdujących się w aktach innych spraw o sygn. akt II K 99/00 oraz I C 59/14 pomimo, iż Sąd winien przeprowadzić wnioskowany dowód w toku postępowania; 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnego rozważenia zebranego materiału oraz pominięcie znaczenia ustalonych w postępowaniu dowodowym okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym: a. nieuwzględnienie znacznego upływu czasu tj. prawie 20 lat od chwili zdarzenia i wpływu upływu czasu na rozmiar krzywdy; b. nienadanie odpowiedniego znaczenia okolicznościom istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, przede wszystkim okoliczności zamieszkiwania poza granicami kraju J. I., A. I. oraz A. D., a także okoliczności posiadania własnych rodzin przez A. D. i H. W. w chwili śmierci poszkodowanych; 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 448 w zw. z art. 24 § 1 k.c, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem zasadności przyznania zadośćuczynień w wysokości rażąco zawyżonej na rzecz J. I., A. I. oraz na rzecz każdego z rodzeństwa zmarłej M. I.. Zasądzone kwoty nie przystają do ujawnionych okoliczności sprawy i nie zostały poparte żadnymi dowodami o charakterze obiektywnym; 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 481 k.c. w zw. z 817 § 1 i 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie i zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 17 grudnia 2015 r. do dnia zapłaty oraz od 13 grudnia 2015 r. do dnia zapłaty, z powołaniem na błędną podstawę rozstrzygnięcia oraz z pominięciem dyrektywy, że w razie ustalenia wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy uzasadnione jest przyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez oddalenie powództwa A. D. i H. W. i zmianę wysokości przyznanego pozostałym powodom zadośćuczynienia. --- STRONA 4 --- Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja strony pozwanej Towarzystwa (...) S.A. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Rejonowy dokonał w całości prawidłowych i wyczerpujących ustaleń faktycznych, które korelują z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i mogły stanowić podstawę faktyczną dla wydanego ostatecznie wyroku, a które Sąd odwoławczy przyjął za własne na podstawie art. 382 k.p.c. Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi również wątpliwości, iż wyciągnięte przez Sąd I instancji na podstawie tych ustaleń wnioski są prawidłowe, a zatem zarzuty strony skarżącej wskazujące na naruszenie przez ten Sąd prawa materialnego przy rozstrzyganiu o wysokości należnego powodom zadośćuczynienia, jak i wyznaczaniu dat, od których powodom należą się odsetki ustawowe za opóźnienie, podobnie jak wnioski apelacji wskazujące na istnienie podstaw do wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia reformatoryjnego w tym zakresie, pozbawione są uzasadnionych podstaw. Uwzględniając zasługujący na aprobatę pogląd wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, przy ocennym charakterze kryteriów wyznaczających wysokość zadośćuczynienia pieniężnego, zarzut naruszenia przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę roszczenia, w niniejszej sprawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c., może być uwzględniony przez Sąd II instancji tylko wskutek zawyżenia lub zaniżenia wysokości tego zadośćuczynienia w sposób rażący (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2004 r., sygn. V CK 282/03). Zdaniem Sądu odwoławczego w analizowanej sprawie bezsprzecznie okoliczność taka nie zachodzi, przy uwzględnieniu skutków zdarzenia z dnia 15 października 1999 roku, rodzaju i charakteru więzi łączących powodów ze zmarłymi, a także faktu, iż wiadomość o nagłej, tragicznej śmierci M. I. i E. I. stanowiła dla powodów głębokie przeżycie i wywołała u nich poczucie rozpaczy, straty i pustki. Stwierdzić należało, że kwoty przyznane powodom przez Sąd I instancji, tytułem zadośćuczynień za krzywdę doznaną wskutek tragicznej śmierci ich siostry i matki, stanowią wartość wymierną i adekwatną do krzywdy przez nich poniesionej i spełniają swoją kompensacyjną funkcję. Przechodząc do zarzutu apelacji odnoszącego się do oddalenia wniosku strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, Sąd Okręgowy uznaje, że nie było podstaw aby Sąd pierwszej instancji uwzględnił wskazany wniosek dowodowy. Mianowicie, Sąd dysponował wystarczającym materiałem dowodowym, w szczególności opiniami biegłych sporządzonymi na potrzeby postępowań prowadzonych w związku z tożsamym, co w niniejszej sprawie, stanem faktycznym. Z tych względów, jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy, przeprowadzenie dowodu z kolejnej opinii biegłego naruszałoby zasadę ekonomiki procesowej. Sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z dalszej opinii, gdy zachodzi taka potrzeba, a więc wtedy, gdy opinia, którą dysponuje, zawiera istotne luki, bo nie odpowiada na postawione tezy dowodowe, jest niejasna, czyli nienależycie uzasadniona lub nieweryfikowalna, to jest gdy przedstawiona przez biegłego analiza nie pozwala organowi orzekającemu skontrolować jego rozumowania co do trafności jego wniosków końcowych. W przedmiotowej sprawie nie zachodziła żadna z wyżej wskazanych okoliczności, a opinie na których swoje rozstrzygnięcie oparł Sąd Rejonowy były sporządzone w sposób rzetelny i profesjonalny. W ocenie Sądu Okręgowego na aprobatę zasługuje również przyjęty przez Sąd Rejonowy 20 % stopień przyczynienia się zmarłych. W tym miejscu należy zaznaczyć, że samo przyczynienie się do powstania szkody nie przesądza jeszcze o ograniczeniu obowiązku naprawienia szkody, a ponadto stopień przyczynienia się nie jest bezpośrednim wyznacznikiem zakresu tego ograniczenia. O tym, czy kwotę należnego zadośćuczynienia należy ograniczyć ze względu na przyczynienie się, a jeżeli tak to w jakim stopniu, decyduje sąd w granicach wyznaczonych przez art. 362 k.c.. W niniejszej sprawie, ocena Sądu Rejonowego co do stopnia przyczynienia się ofiar wypadku do zaistniałych skutków, jest prawidłowa - tragiczne skutki zdarzenia były zasadniczo efektem nietrzeźwości kierującego samochodem osobowym, w następstwie czego najechał on na M. I., E. I. i R. C.. Z tych względów, a także mając na koniec na uwadze, że ustalony przez Sąd Rejonowy stopień przyczynienia się, także strona pozwana uznała za odpowiedni w innej sprawie, toczącej się w tożsamym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy ocenia, że zastosowana wielkość co do tej okoliczności, jest prawidłowa w realiach tej sprawy. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 481 k.c. w zw. z art. 817§ 1 i 2 k.c. należy stwierdzić, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, który podziela również Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, zobowiązaniem bezterminowym jest między innymi zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę i zapłaty odszkodowania (por. wyrok SN w sprawie I PK 145/10, II CSK 434/09 czy I CSK 433/06). Zatem zobowiązany do zapłaty zadośćuczynienia powinien spełnić swoje świadczenie niezwłocznie po otrzymaniu od niego pokrzywdzonego stosownego wezwania, które stawia to zobowiązanie w stan wymagalności, a jeśli tego nie czyni, popada w opóźnienie uzasadniające naliczenie odsetek od należnej --- STRONA 5 --- wierzycielowi sumy. Skoro więc w niniejszej sprawie powódki J. I., A. I. i A. D. pismem z dnia 17 listopada 2015 r., a powodowie K. I. i H. W. pismem z dnia 10 listopada 2015 r. zgłosili pozwanemu swoje roszczenia, a co do powódek pozwany dnia 16 grudnia 2015 r. wydał w sprawie decyzję, a co do powodów w 30- sto dniowym terminie nie zajął stanowiska, to odsetki należne są odpowiednio: od 17 grudnia 2015 r. dla należności powódek i od 13 grudnia 2015 r. dla należności powodów. Stąd też nie uznając wyrażanego przez apelującego poglądu odnośnie zasądzania odsetek od chwili wyrokowania, także w tym zakresie i także na podst. art. 385 k.p.c., apelację należało oddalić. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego uzasadnia treść przepisu art. 98 k.p.c., który znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym na podst. art. 391 k.p.c.. Kwoty przyznanego wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego ustalono dla każdego z powodów wygrywającego ten etap postępowania odpowiednio do wartości przedmiotu zaskarżenia odnośnie każdego z nich, na podst. § 2 pkt 4 i 5 w zw. z §10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz. U. z 2015 z późniejszymi zmianami.