Wyrok II Ca 497/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 czerwca 2010r. Sąd Okręgowy we Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II Ca 497/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 czerwca 2010r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia SO Mariusz Łakomy Sędziowie: Sędzia SO Ewa Gorczyca Sędzia SO Czesław Chorzępa Protokolant: Elżbieta Biała po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2010r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa S.L. przeciwko Skarbowi Państwa–Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej we W. o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 7 stycznia 2010r. sygn. akt I C 314/09 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że powództwo oddala; zmienia go także w punkcie III w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 600 zł kosztów procesu; II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 300 zł kosztów postępowania apelacyjnego. --- STRONA 2 --- Sygn. akt II Ca 497/10 UZASADNIENIE Zaskar onym wyrokiem S d Rejonowy uwzgl dni cz ciowo powództwo ż ą ę ł ęś z jakim przeciwko Skarbowi Pa stwa - Okr gowemu Inspektoratowi ń ę S u by Wi ziennej we ł ż ę W. wyst pi ą ł S. L., dochodz c zas dzenia kwot po ą ą 37500 z . na swoj rzecz oraz ł ą Kliniki (...) we W.. Na rzecz tej placówki S d zas dzi kwot 3000z . z odsetkami ustawowymi od 16 lipca 2009r.i, ą ą ł ę ł a dalej id ce powództwo oddali . ą ł Swe roszczenie powód uzasadnia nie zapewnieniem mu odpowiednich ł warunków bytowych w zwi zku z odbywaniem kary pozbawienia ą wolno ci w latach 2004 - 2009 w Zak adach Karnych w ś ł G., W. i W.. Poda , e w celach by o nieodpowiednie wyposa enie, z e warunki ł ż ł ż ł sanitarne, przeludnienie, zagro enie ze strony innych wspó wi niów. ż ł ęź Pozwany, wniós o oddalenie powództwa zarzucaj c, e jako jednostka ł ą ż wskazana przez powoda nie jest w wytoczonym przez niego procesie w a ciwym reprezentantem Skarbu Pa stwa, gdy ten powinien by ł ś ń ż ć reprezentowany przez jednostki organizacyjne z których dzia alno ci ł ś ą wi e si dochodzone roszczenie. Zarzuci te cz ciowe przedawnienie ąż ę ł ż ęś roszczenia powoda. Zanegowa równie twierdzenia powoda ,by w ł ż czasie pobytu w zak adach karnych dozna krzywdy. Wskaza , e powód ł ł ł ż mia zapewnione w a ciwe warunki pobytu w celach. By y one nale ycie ł ł ś ł ż wyposa one. Zdarza o si wprawdzie, e powód przebywa w celach w ż ł ę ż ł których powierzchnia na jednego osadzonego by a mniejsza ni 3m ł ż 2 , ale by y to krótkie okresy a deficyt powierzchni w stosunku do normy by ł ł niewielki. Administracje zak adów karnych nie mia y na to wp ywu, gdy ł ł ł ż nie mog y odmówi przyj cia skazanego skierowanego do odbycia kary, ł ć ę a o ka dym wypadku naruszenia normy powierzchniowej informowa y ż ł S d Penitencjarny, który taki stan akceptowa . ą ł Wedle ustale Sadu ń Rejonowego powód odbywa kar pozbawienia wolno ci w latach 2004 - ł ę ś 2009, przebywaj c w tym czasie kolejno : ą - od 24 kwietnia do 31 maja 2004 r w ZK (...)we W. - od 31 maja do 14 czerwca 2004 r. w ZK w G. - od 23 kwietnia do 13 czerwca 2005 r. w ZK nr(...)we W.-od 16 lutego do 7 marca 2007 r. w ZK nr (...)we W. --- STRONA 3 --- - od 8 marca 2007 r do 20 listopada, kiedy to zosta warunkowo ł zwolniony z odbywania reszty kary, przebywa w ZK w ł W.. W dalszych swych ustaleniach S d przedstawi warunki lokalowe i ą ł socjalne w jakich kara pozbawienia wolno ci w tym zak adzie by a ś ł ł odbywana. Poda jakie jest podstawowe wyposa enie cel, z jakich innych ł ż sprz tów i urz dze mog korzysta wi niowie, jak pomieszczenie WC ę ą ń ą ć ęź znajduj ce si w celi jest odgrodzone od pozosta ej cz ci ą ę ł ęś pomieszczenia. Nast pnie wymieni z jakich form sp dzania czasu ę ł ę wolnego mog korzysta wi niowie. Wskaza e podczas pobytu w ZK ą ć ęź ł ż w W.powód by zatrudniony poza zak adem w wymiarze 10 godzin w ł ł ci gu doby. W zakresie ustale co do nadmiernego zag szczenia cel, ą ń ę S d poda , e w 2007r. w ZK w ą ł ż W., którego pojemno jest przewidziana ść na a 1046wi niów, przy zachowaniu normy 3 m ęź 2 na osob , przebywa o ę ł od 1363do 1411osób, co powoduje, e redni poziom zaludnienia ż ś wyniós 132,66%. Wska nik ten w roku 2008 wyniós ł ź ł 126,63%.Przeludnienie cel, w których przebywa powód mia o negatywny ł ł wp yw na jego samopoczucie, a tak e oddzia ywa o na wzajemne relacje ł ż ł ł miedzy osadzonymi, powoduj c u nich rozdra nienie i wzajemn ą ż ą agresj . ę Na postawie tych ustale S d Rejonowy uzna powództwo za ń ą ł cz ciowo uzasadnione. ęś Na wst pie swych rozwa a odniós si do zarzutu niew a ciwej ę ż ń ł ę ł ś reprezentacji Skarbu Pa stwa, oceniaj c go za nietrafny. Wskaza , e ń ą ł ż zgodnie z art.67 par. 2 kpc. za Skarb Pa stwa podejmuje czynno ci ń ś procesowe organ jednostki organizacyjnej z której dzia alno ci wi e si dochodzone roszczenie, lub organ ł ś ą ąż ę jednostki nadrz dnej. Takim za organem jest Okr gowy Inspektorat ę ś ę S u by Wi ziennej, któremu podlegaj zak ady karne w których ł ż ę ą ł przebywa powód. ł Za uzasadniony uzna S d zarzut przedawnienia cz ci dochodzonego ł ą ęś roszczenia, co wynika z uregulowania art. 442 1 par. 1 kpc wedle którego naprawienie szkody wyrz dzonej czynem niedozwolonym przedawnia z ą up ywem trzech lat od dnia, w który poszkodowany dowiedzia si o ł ł ę szkodzie i o osobie obowi zanej do jej naprawienia. W wypadku powoda ą jego roszczenie, które nie uleg o przedawnieniu obejmowa o okres trzech ł ł lat poprzedzaj cych wniesienie w dniu 15 stycznia 2009r. pozwu o ą zap at , co wi za o si z pobytem powoda w ZK w ł ę ą ł ę W.. --- STRONA 4 --- Dalej S d wskaza na uregulowania prawa krajowego i ą ł mi dzynarodowego, powo uj c si na te jego regulacje z których ę ł ą ę wynikaj zasady nakazuj ce traktowanie ka dej osoby pozbawionej ą ą ż wolno ci w sposób humanitarny i z poszanowaniem jej godno ci, ś ś zakazuj cych poni aj cego traktowania, obliguj cy w adz publiczn do ą ż ą ą ł ę ą zapewnienia osobom osadzonym w zak adach karnych godziwych i ł humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolno ci, nie ś naruszaj cych godno ci ludzkiej. Przytoczy te S d uregulowania ą ś ł ż ą kodeksu cywilnego z zakresu ochrony dóbr osobistych, które stoj na ą stra y ochrony mn. godno ci ka dego cz owieka, a która mo e dozna ż ś ż ł ż ć naruszenia przez osadzenie w przeludnionej celi, co dodatkowo narusza nale ne ka demu cz owiekowi prawo intymno ci. W tym miejscu S d I ż ż ł ś ą instancji powo a si na wyrok S du Najwy szego z 28 lutego 2007r., V ł ł ę ą ż CSK 431/06, z którego wynika, e w sytuacji takiej zachodzi mo e ż ć ż odpowiedzialno Skarbu Pa stwa na podstawie art..24 i 448 kc. ść ń Wskaza te na stanowisko Europejskiego trybuna u Praw cz owieka, ł ż ł ł który w uzasadnieniu orzeczenia z 19 kwietnia 2001 r ( skarga 28524/95)stwierdzi , e przebywanie zat oczonej celi z nieodpowiedni ł ż ł ą wentylacj i z otwart toaleta, brakiem mo liwo ci uczestniczenia w z ą ą ż ś zaj ciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost ę poczucia przygn bienia i ni szo ci i mo e by oceniane jako ę ż ś ż ć upokarzaj ce i poni aj ce traktowanie, stanowi ce naruszenie ą ż ą ą art.3Europejskiej Konwencji praw cz owieka . Przywo a tez S d inne ł ł ł ą orzeczenie Trybuna u, utrzymane w podobnym duchu. Wskaza dalej, e ł ł ż w ZK w W. nie by a przestrzegana normy minimalnej powierzchni ł przypadaj cej w celi na jednego osadzonego. Wynosi ona 3 m ą 2 na osob , a ustanowiona zosta a w art. 110 par.2 kkw. W dalszej cz ci ę ł ęś przytoczy S d informacje o powierzchni przypadaj cej na jednego ł ą ą wi nia w szeregu wymienionych krajach europejskich, która w ęź wi kszo ci z nich jest wi ksza ni w Polsce. S d, na podstawie ę ś ę ż ą twierdze i dowodu z przes uchania powoda, których prawdziwo ci ń ł ś pozwany nie kwestionowa uzna , za udowodnione, i w ZK w ł ł ż W.powód by osadzony w celach, których powierzchnia wynosi a mniej ni 3m ł ł ż 2 . Argumentu pozwanego, e nie móg odmówi przyjmowania do zak adu ż ł ć ł skazanych skierowanych do odbycia kary, nawet w wypadku braku wolnych miejsc, co post powanie takie pozbawia winy, nie uzna S d za ę ł ą zwalniaj cy go z odpowiedzialno ci za naruszenia normy powierzchni ą ś przypadaj cej na jednego skazanego. Wskaza tu, e kwestia nie ma w ą ł ż tym wypadku adnego znaczenia, skoro przes ank odpowiedzialno ci ż ł ą ś za naruszenie dóbr osobistych jest bezprawno dzia ania, a taka w ść ł rozpoznawanej sprawie ma miejsce. Poda , e skoro art. 24 kc ł ż stanowi cy podstaw roszcze z tytu u naruszenia dóbr osobistych, ą ę ń ł przewiduje domniemanie bezprawno ci dzia ania sprawcy naruszenia ś ł --- STRONA 5 --- dobra osobistego, to na nim spoczywa ci ar udowodnienia tego, e ęż ż jego zachowanie nie by o bezprawne. Jako podstaw odpowiedzialno ci ł ę ś Skarbu Pa stwa w niniejszej sprawie za szkod wyrz dzon przez ń ę ą ą niezgodne z prawem dzia anie lub zaniechanie przy wykonywaniu w adzy ł ł publicznej wskaza S d art. 417 par.1 kc i 77 Konstytucji RP.Z ł ą uregulowa tych przepisów wynika, e ustanowiona w nich ń ż odpowiedzialno Skarbu Pa stwa odrywa si od winy, za poj cie ść ń ę ś ę „dzia ania w adzy publicznej" nale y rozumie szeroko, obejmuj c nim ł ł ż ć ą tak e wypadki zaniechania za strony organu pa stwowego lub ż ń samorz dowego, je eli ci y na nim obowi zek dzia ania wyznaczony ą ż ąż ł ą ł przez obowi zuj ce przepisy. Dlatego te nie zas uguj na uwzgl dnienie ą ą ż ł ą ę argumenty pozwanego, ze zak ad karny nie mo e odmówi przyj cia ł ż ć ę osadzonych. Skarbu Pa stwa nie zwalnia od odpowiedzialno ci to, e ń ś ż zjawisko przeludnienia cel wyst puje w ca ym polskim wi ziennictwie. ę ł ę Maj c to na wzgl dzie S d uzna , e warunki bytowe w zak adach ą ę ą ł ż ł karnych, w których przebywa powód od 2007r., polegaj ce na ł ą przeludnieniu cel, narusza y jego godno . Nie przyj jednak, by mia o to ł ść ął ł negatywne konsekwencje dla zdrowia powoda, poza nietrwa ymi ł skutkami (…) zwianymi z obni onym samopoczuciem czy stresem, gdy ż ż powód nie udowodni by pobyt w zak adzie karnym wywo a u niego ł ł ł ł uszkodzenie cia a lub rozstrój zdrowia. W tej sytuacji powód móg si ł ł ę domaga , na podstawie art. 448 kc, zasadzenia odpowiedniej sumy ć pieni nej na wskazany przez niego cel spo eczny w zwi zku ze ęż ł ą stwierdzonym naruszeniem godno ci. Przyznana ochrona w zwi zku z ś ą naruszeniem dóbr osobistych podlega ocenie s du, który bierze pod ą rozwag charakter i rodzaj naruszonego dobra osobistego oraz stopie i ę ń zakres naruszenia. Kieruj c si tymi wskazaniami oraz maj c na ą ę ą wzgl dzie, e przyznane zado uczynienie oraz suma pieni na na cel ę ż ść ęż spo eczny maj dla poszkodowanego mie charakter kompensacyjny, ł ą ć za wobec sprawcy naruszenia dobra pe ni funkcje represyjn i ś ł ć ą prewencyjn , uzna S d, e wszystkie te cele spe nia b dzie ą ł ą ż ł ć ę zas dzenie od pozwanego kwoty 3000z na rzecz Akademii Medycznej ą ł we W.- Katedry i Kliniki (...). Dalej id ce powództwo Sad oddali nie ą ł obci aj c powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanego. ąż ą Apelacje od tego wyroku wniós pozwany, zaskar aj c go w cz ci ł ż ą ęś uwzgl dniaj cej powództwo oraz w zakresie rozstrzygni cia o kosztach. ę ą ę Orzeczeniu zarzuci naruszenie przepisów post powania - art. 29 i 67 ł ę par.2 kpc przez nieprawid owe przyj cie, e w niniejszej sprawie ł ę ż w a ciwym miejscowo do jej rozpoznania jest S d Rejonowy dla ł ś ą Wroc awia ródmie cia oraz przez nieprawid owe ustalenie, e jednostk ł Ś ś ł ż ą organizacyjn Skarbu Pa stwa w niniejszej sprawie roli pozwanego ą ń --- STRONA 6 --- powinien wyst powa Okr gowy Inspektorat S u by wi ziennej we ę ć ę ł ż ę W.. Pozwany zarzuci tak e naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów ł ż przez bezzasadne przyj cie ( bez adnych podstaw faktycznych), i ę ż ż pozwany dopu ci si niezgodnego z prawem dzia ania wobec powoda. ś ł ę ł Ponadto pozwany zarzuci naruszenie przepisów prawa materialnego - ł art. 417 par 1 kc w zw. m.in. z przepisami art. 24 kc, przez b dne i bez łę podstawy faktycznej przyj cie, e powód dozna krzywdy, e pozwany ę ż ł ż dopu ci si m.in. niezgodnego z prawem dzia ania wobec powoda oraz, ś ł ę ł e istnieje zwi zek przyczynowy miedzy dzia aniem pozwanego a ż ą ł krzywd , której rzekomo dozna powód. Zarzuci tak e b dne ą ł ł ż łę oznaczenie celu spo ecznego na rzecz którego S d zs dzi ł ą ą ł zado uczynienie. ść S d Okr gowy zwa y . ą ę ż ł Zarzuty apelacji s cz ciowo uzasadnione. S d Okr gowy podziela w ą ęś ą ę pe nym zakresie ustalenia S du I instancji i przyjmuje je jako materia do ł ą ł orzekania w post powaniu odwo awczym. ę ł Nie znajduje potwierdzenia zarzut naruszenia przepisu art. 29 kpc, maj cy polega na rozpoznaniu sprawy przez Sad Rejonowy dla ą ć Wroc awia ródmie cia, który wed ug pozwanego nie by w a ciwy ł Ś ś ł ł ł ś miejscowo do jej rozpoznania. W a ciwo miejscow w sprawach przeciwko Skarbowi Pa stwa ł ś ść ą ń wyznacza art. 29 kpc, który stanowi, e powództwo wytacza si wed ug ż ę ł siedziby jednostki organizacyjnej, z której dzia alno ci wi e si ł ś ą ąż ę dochodzone roszczenie. Powód dochodzi roszczenia zwi zanego z ł ą dzia alno ci kilku zak adów karnych w których przebywa . W takiej ł ś ą ł ł sytuacji z art.29 kpc koresponduje art.. 43 par.1 kpc, który w sytuacji gdy wed ug w a ciwo ci ogólnej uzasadniona jest w a ciwo kilku s dów ł ł ś ś ł ś ść ą (...) wybór miedzy nimi nale y do powoda. Powód, jako jednostk ż ę organizacyjn Skarbu Pa stwa przeciwko której wyst pi z roszczeniem ą ń ą ł wskaza Okr gowy Inspektorat S u by Wi ziennej we ł ę ł ż ę W.. S d takie ą oznaczenie reprezentanta Skarbu Pa stwa uzna za prawid owe mimo ń ł ł zarzutu tej jednostki, e w a ciwa reprezentacja Skarbu Pa stwa w ż ł ś ń rozpoznawanej sprawie powinna by realizowana przez te jednostki ć penitencjarne w których powód odbywa kar pozbawienia wolno ci i ł ę ś którym zarzuca zaniedbania co do jej przebiegu. Zarzut ten S d ą Okr gowy podziela, cho w niniejszej spawie ta okoliczno nie ę ć ść zdecydowa a o zmianie wyroku. Wed ug twierdze powoda podawane ł ł ń przez niego zaniedbania w zapewnieniu odpowiednich warunków odbywania kary, wyst powa y we wszystkich zak adach karnych w ę ł ł --- STRONA 7 --- których przebywa . Zatem dochodzone roszczenie wi z si z ł ą ę dzia alno ci ka dego z nich. Ka dy zak ad karny, w którym przebywa ł ś ą ż ż ł ł powód jest wyodr bnion pa stwow jednostk organizacyjn , maj c ę ą ń ą ą ą ą ą w asn obs ug prawn i zdolno do wyst powania w procesie jako ł ą ł ę ą ść ę statio fisi w zakresie swojej dzia alno ci. Okoliczno e jednostki te ł ś ść ż podlegaj jednostce nadrz dnej nie oznacza, by ta ostatnia sta a si ą ę ł ę w a ciwa do reprezentowania pozwanego Skarbu Pa stwa w niniejszym ł ś ń procesie. Prawid owe zastosowanie art.67 par.2 kpc polega na ustaleniu ł z dzia alno ci jakiej jednostki organizacyjnej wi e si roszczenie ł ś ą ąż ę dochodzone w procesie, czego dokonuje si przez wyja nienie jaki ę ś zwi zek zachodzi mi dzy dochodzonym roszczeniem a struktur ą ę ą organizacyjn i zakresem dzia ania danej jednostki. Uwaga ta ą ł przeniesiona na grunt niniejszej sprawy nakazuje uzna , e skoro ć ż roszczenie powoda dotyczy zaniedba w konkretnych zak adach karnych, ł to dotyczy ono ich dzia alno ci, wobec czego powinny samodzielnie ł ś wyst powa w procesie jako jednostki Skarbu Pa stwa. Okr gowy ę ć ń ę Inspektorat S u by Wi ziennej jako jednostka nadrz dna nad zak adami ł ż ę ę ł karnymi móg by sam zapewni reprezentacj Skarbu Pa stwa procesie ł ć ę ń przeciwko jednostkom mu podleg ym, lecz nie na skutek oznaczenia go ł jako reprezentanta Skarbu Pa stwa przez S d. Mo liwo dzia ania w ń ą ż ść ł procesie jednostki nadrz dnej realizowa si mo e wówczas, gdy ę ć ę ż jednostka z której dzia alno ci wi e si roszczenie nie mo e uczyni ł ś ą ąż ę ż ć tego sama lub z przyczyn wynikaj cych ze struktury i wewn trznej ą ę organizacji jednostka nadrz dna uzna, e reprezentacja przez ni ę ż ą realizowana b dzie korzystniejsza. ę W rozpoznawanej sprawie naruszenie przedstawionej zasady prawid owej reprezentacji nie mia o wp ywu na wa no rozstrzygni cia ł ł ł ż ść ę poniewa Skarb Pa stwa by reprezentowany przez jednostk ż ń ł ę nadrz dn (cho wbrew jej woli) nad zak adami karnymi w których ę ą ć ł przebywa powód. Podj tez czynno ci w sprawie, ustosunkowuj c si ł ął ś ą ę merytorycznie do dania pozwu i twierdze przytoczonych na jego żą ń uzasadnienie. Nie mo na podzieli tak e zarzutu apelacji, ż ć ż kwestionuj cego przyj cie przez S d i pozwany dopu ci si wobec ą ę ą ż ś ł ę powoda dzia ania niezgodnego z prawem. S d Rejonowy wskaza na ł ą ł szereg przepisów ró nej rangi, od konstytucji pocz wszy, które w ż ą odniesieniu do zasad wykonywania kary, czy to wprost, czy poprzez ich interpretacj , nakazuj przestrzeganie okre lonych zasad. Najbardziej ę ą ś konkretnie i wprost kwestia ta uregulowana jest w art. 110 par 2 kkw, który ustanawia norm 3m ę 2 powierzchni w celi na jednego osadzonego. Norma ta nie by a w Zak adzie Karnym w ł ł W. przestrzegana, co ze strony administracji ZK stanowi o dzia anie naruszaj ce prawo a tym samym w ł ł ą tej placówce dopuszczono si wobec powoda dzia ania niezgodnego z ę ł prawem. --- STRONA 8 --- S d Okr gowy podziela natomiast zarzut wadliwego uznania, e powód ą ę ż na skutek warunków pobytu w Zak adzie Karnym w ł W. krzywdy, uzasadniaj cej zas dzenie odpowiedniej sumy na wskazany przez niego ą ą cel spo eczny. Akcentowane przez powoda nieodpowiednie warunki ł pobytu w celi, spo ród których Sad I instancji za naruszaj ce godno ś ą ść powoda uzna jedynie brak odpowiedniego metra u, nie dotyka y powoda ł ż ł w odczuwalny sposób, poniewa , jak wynika z jego zezna oraz wiadka ż ń ś R. K., odbywaj c kar by zatrudniony poza zak adem karnym bez ą ę ł ł dozoru. By a to praca na wie ym powietrzu, wykonywana przez 12 ł ś ż godzin w ci gu doby. Powód zosta od niej odsuni ty z powodu ą ł ę na o enia na niego kary dyscyplinarnej. W takiej sytuacji, kiedy ł ż uci liwo ci zwi zane z pobytem w zak adzie karnym zosta y w ąż ś ą ł ł znacz cy sposób z agodzone, nie mo na uzna za zasadne stanowiska ą ł ż ć zaj tego przez S d Rejonowy, e powód dozna krzywdy z powodu ę ą ż ł naruszenia dobra osobistego, skoro on sam, do wiadczywszy warunków ś pobytu w zak adzie karnym i b d c w znacznej mierze uwolnionym od ł ę ą ich dolegliwo ci poprzez zatrudnienie poza zak adem, dopu ci si ś ł ś ł ę przewinienia, które skutkowa o powrotem do celi. ł Z podanych wzgl dów S d Okr gowy na podstawie art.386 pa.rl kpc ę ą ę zmieni zaskar ony wyrok i powództwo oddali . O kosztach post powania ł ż ł ę orzeczono na podstawie art.98 kpc.