Wyrok II Ca 421/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 czerwca 2020 roku Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II Ca 421/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 czerwca 2020 roku Sąd Okręgowy w Opolu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Joanna Mościcka-Mazurek (spr.) Sędziowie: Wioletta Chorązka Adam Cąkała po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2020 roku w Opolu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa P. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego Nr 1 w S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich z dnia 12 lutego 2020 roku sygn. akt I C102/19 I. oddala apelację, II. zasadza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu na rzecz adwokat M. B. kwotę 1.200 (jeden tysiąc dwieście) zł powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 12 lutego 2020 r. o sygn. I C 102/19 Sąd Rejonowy w Strzelcach Opolskich oddalił powództwo P. K. skierowane przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego Numer 1 w S. o zapłatę kwoty 19 283,61 zł tytułem zwrotu błędnie i bezprawnie naliczonego wynagrodzenia za pracę (pkt 1) oraz zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich na rzecz adwokat M. B., tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu kwotę 2 400 zł + VAT (pkt 2). --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano w szczególności, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego kwoty 19 283,61 zł tytułem bezprawnie pobranych z jego wynagrodzenia składek na fundusz postpenitencjarny oraz aktywizacji zawodowej, co jego zdaniem narusza konstytucyjną zasadę równości. Zadaniem Sądu Rejonowego było zatem dokonanie oceny czy podczas zatrudnienia w trakcie odbywania kary przez powoda, doszło do bezprawnego potrącenia kwot z wynagrodzenia osadzonego oraz czy roszczenie powoda uległo zgodnie z zarzutem strony pozwanej przedawnieniu. W pierwszej kolejności Sąd pierwszej instancji odniósł się do podniesionego tu przez pozwanego zarzutu przedawnienia dochodzonego przez powoda roszczenia, wynikającego ze świadczenia pracy podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym nr l w S.. Zarzut przedawnienia, zdaniem Sądu Rejonowego był zasadny. Wskazano, iż po myśli art. 117 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat (przed nowelizacją dziesięć lat), a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata. Podniesiono, że roszczenie, z którym występuje powód, jest roszczeniem okresowym, gdyż wynagrodzenie powód otrzymywał co miesiąc. Wobec faktu, iż powód świadczył pracę do 11 września 2014 r., Sąd I instancji uznał, iż roszczenie z którym P. K. wystąpił przedawniło się 11 września 2017 r. ( przed nowelizacją art. 118 k.c.). Dalej idąc wskazano, że powód nie dokonał żadnej czynności, która skutkowałaby przerwaniem biegu przedawnienia. Pozwy powoda w sprawach przed Sądem Okręgowym w Opolu sygn. akt I C 90/17 oraz przed Sądem Rejonowym w Strzelcach Opolskich sygn. akt I C 1398/17 zostały zwrócone P. K. z uwagi na nieuzupełnione braki formalne. Oba zarządzenia zostały doręczone prawidłowo wraz z pouczeniami. W związku z czym nie doszło do skutecznego wstrzymania biegu przedawnienia. Po myśli art. 130 § 2 k.p.c. pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Następnie przywołano treść art. 417 § l k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Z tego powodu Sąd Rejonowy przyjął, iż stan faktyczny niniejszej sprawy należy ocenić w świetle przepisu statuującego odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej. Wobec powyższego stwierdzono brak udowodnienia przez powoda zaistnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Powód, jako strona inicjująca postępowanie przed sądem był zobowiązany przepisami procedury cywilnej do zgłoszenia twierdzeń i dowodów na poparcie swoich roszczeń, w tym do wykazania zaistnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, czyli powstania szkody i jej wysokości, bezprawnego działania bądź zaniechania pozwanych oraz związku przyczynowego pomiędzy zaistniałą szkodą, a bezprawnym działaniem bądź zaniechaniem. Przy czym podkreślono również, iż brak wykazania którejkolwiek z przesłanek implikuje brak odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu dochodzonego roszczenia. Jak wskazał Sąd I instancji w przedmiotowej sprawie powód nie wykazał zaistnienia żadnej z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 417 k.c. w stosunku do żadnego z pozwanych. Po pierwsze powód nie udowodnił, iż działanie bądź zaniechanie wynikające z zatrudnienia go w warunkach izolacji penitencjarnej od 16 maja 2008 r. do 28 stycznia 2009 r. na pełny etat, od 10 lipca 2009 r. do 17 lutego 2010 r. w wymiarze 7/8 etatu, od 2 marca 2011 r. do 18 maja 2012 r. w wymiarze 7/8 etatu, od 9 stycznia 2013 r. do 11 września 2014 r. w wymiarze 7/8 etatu, a zwłaszcza okoliczność potrącania z jego wynagrodzenia w tym okresie 7% wynagrodzenia na poczet Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, a także 45 % na rzecz Funduszu (...) Skazanych oraz (...) Przywięziennych Zakładów Pracy było bezprawne. Powód nie przedstawił na to żadnych dowodów, zaś jego stanowisko w tej materii było jedynie gołosłownymi twierdzeniami. Sąd Rejonowy podniósł, iż słusznie wskazała strona pozwana, że wskazane potrącenia wynikają z obowiązujących przepisów prawnych. Zgodnie bowiem z treścią art. 125 k.k.w. z przysługującego skazanemu wynagrodzenia za pracę potrąca się 7 % na cele Funduszu określone w art. 43 k.k.w. (Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej) oraz 47 % na cele Funduszu (...) Skazanych oraz (...) Przywięziennych Zakładów Pracy. --- STRONA 3 --- Powstanie szkody, jako podstawowej i kluczowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej musi zostać udowodnione podczas postępowania sądowego. Na podstawie art. 417 k.c. przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., czyli strata oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. W analizowanym stanie faktycznym powód, co prawda wskazał w pozwie wysokość wyrządzonej szkody w kwocie 19 283,61 zł, jednak nie wskazał dowodów umożliwiających weryfikację istnienia uszczerbku majątkowego bądź utraty spodziewanych korzyści. Sąd I instancji podniósł, iż to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że takie okoliczności jakie wskazuje w pozwie, a więc udowodnienie, że Zakład Karny dokonał bezprawnego zaboru środków pieniężnych należnych powodowi z tytułu otrzymywanego wynagrodzenia za pracę w warunkach izolacji penitencjarnej, bowiem jedyne potrącenia jakie zostały dokonane zostały uregulowane ustawowo. Wobec powyższego stwierdzono, iż przedmiotowe powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i winno zostać oddalone. Wobec reprezentowania powoda przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu Sąd Rejonowy orzekł o przyznaniu mu wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Powyższy wyrok zaskarżył w zakresie pkt 1 powód P. K., domagając się uchylenia wyroku i odrzucenia pozwu. Ewentualnie apelujący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa w całości. Nadto wniesiono o zasądzenie kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu za postępowanie odwoławcze oświadczając, iż koszty te nie zostały zapłacone ani w całości ani w części. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. na podstawie art. 379 pkt 3 k.p.c. nieważność postępowania, a to z uwagi na fakt, iż postępowanie o sygn. akt I C 90/17, które toczyło się przed Sądem Okręgowym w Opolu w związku z wniesionym przez powoda tożsamym pozwem, nie zostało prawomocnie zakończone, pomimo toczących się w późniejszym czasie postępowań, a zatem pomiędzy stronami toczy się sprawa o to samo roszczenie. W związku z powyższym zarzutem, gdyby Sąd nie podzielił stanowiska, iż zachodzi nieważność postępowania, podniesiono również zarzut: 2. błędu w ustaleniach faktycznych mającego wpływ na treść orzeczenia, polegającego na uznaniu, iż roszczenie którego domaga się powód uległo przedawnieniu, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosków, iż w związku z powyższym zarzutem nie można na tym etapie uznać, czy do przedawnienia doszło. Z daleko posuniętej ostrożności procesowej podniesiono również zarzut: 3. błędu w ustaleniach faktycznych mającego wpływ na treść orzeczenia, polegającego na uznaniu przez Sąd, iż Zakład Karny w okresie zatrudnienia skazanego od 2011 roku do 2014 roku, rozpoczął naliczanie wynagrodzenia w wysokości zapewniającej co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, podczas gdy zdaniem pozwanego kwota pobierana w ramach potrąceń obniżała otrzymywane przez skazanego wynagrodzenie poniżej poziomu wynikającego z przepisów. Strona pozwana nie zajęła stanowiska wobec apelacji strony powodowej. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda P. K. nie znajduje uzasadnionych podstaw. W ocenie Sądu Okręgowego w rozstrzyganej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i wyciągnął słuszne wnioski, właściwie także kwalifikując podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia. Dlatego też Sąd II instancji te niewadliwe ustalenia Sądu Rejonowego przyjął za własne, stosownie do treści art. 382 k.p.c., co czyni bezprzedmiotowym prowadzenie szerokich powtórzeń w tym zakresie. --- STRONA 4 --- Spośród zarzutów apelacji w pierwszej kolejności rozważenia wymaga najdalej idący zarzut nieważności postępowania rozpoznawczego z przyczyny określonej w art. 379 pkt 3 k.p.c., tj. iż o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta. Zarzut ten w ocenie Sądu Okręgowego jest niezasadny. Z analizy akt sprawy zarejestrowanej pod sygnaturą I C 90/17 wynika, iż powód w dniu 16 lutego 2017 r. wniósł pozew o zapłatę do Sądu Okręgowego w Opolu, w którym dochodził odszkodowania od strony pozwanej w związku z pobieranymi przez Zakład (...) składkami w wysokości 7% wynagrodzenia na poczet Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, a także 45 % na rzecz Funduszu (...) Skazanych oraz (...) Przywięziennych Zakładów Pracy. Zarządzeniem z dnia 10 maja 2017 r. Przewodniczący w Sądzie Okręgowym w Opolu zarządził na podstawie przepisów art. 130 § 2 k.p.c. zwrotu pozwu P. K. wniesionego przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego Numer 1 w S. o zapłatę. Odpis zarządzenia o zwrocie pozwu wraz z pouczeniem o zażaleniu zostało doręczony powodowi w dniu 14 czerwca 2017 r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru. Zgodnie z art. 394 § 2 k.p.c. termin do wniesienia zażalenia jest tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia, a gdy strona nie żądała w terminie przypisanym doręczenia postanowienia zapadłego na rozprawie – od ogłoszenia postanowienia. Tygodniowy termin przewidziany do wniesienia zażalenia na powyższe zarządzenie przewodniczącego dla P. K. należało zatem liczyć od dnia jego doręczenia tj. od dnia 14 czerwca 2017 r. i upływał on z dniem 21 czerwca 2017 r. Wobec nie wywiedzenia przez powoda zażalenia na zarządzenie o zwrocie pozwu w zakreślonym wyżej terminie, zarządzenie przewodniczącego stało się prawomocne i jest wiążące (art. 358 k.p.c. w związku z art. 362 k.p.c.) dla Sądu Rejonowego, a w konsekwencji również dla Sądu Okręgowego. Wskazać natomiast należy, że pismo z dnia 12 lipca 2017 r. doręczone powodowi a zatytułowane „zwrot pozwu”, na które wskazuje skarżący we wniesionym środku zaskarżenia było jedynie czynnością faktyczną, związaną z fizycznym zwrotem pozwu dokonaną po uprawomocnieniu się orzeczenia- zarządzenia przewodniczącego o zwrocie pozwu, a takowa w istocie nie podlega zaskarżeniu. Stwierdzić zatem należy, że w chwili wniesienia pozwu w tej sprawie nie toczyło się między stronami inne, wszczęte wcześniej postępowanie dotyczące tego samego roszczenia, stąd zarzut nieważności postepowania jest zupełnie pozbawiony podstaw. Niewątpliwie roszczenie będące przedmiotem niniejszego postępowania powstało przed dniem 09 lipca 2018 r., kiedy to w życie weszła ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, wobec powyższego należało również zbadać czy doszło do jego przedawnienia na podstawie przepisów poprzednio obowiązujących. Przed 09 lipca 2018 r. przepis art. 118 k.c. stanowił, że termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, natomiast dla roszczeń okresowych oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata. Przepis ten, określający ogólne terminy przedawnienia, znajduje zastosowanie tylko wtedy, gdy inny przepis w stosunku do niego szczególny, nie stanowi inaczej, tj. gdy nie określa innego terminu, z upływem którego roszczenie ulega przedawnieniu. Powód wystąpił z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko Skarbowi Państwa co do świadczeń za okres do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 lutego 2010 r .wydanego w sprawie P20/09 w oparciu o przepis art.417 1 §1kc, a w pozostałym zakresie na podstawie art.417§1 kc . Roszczenia takie przedawniają się na podstawie art.442 1 §1kc z upływem trzech lat od dnia ,w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia lub przy dochowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć. Sąd Rejonowy błędnie przyjął ,że roszczenie, z którym wystąpił powód jest roszczeniem okresowym, gdyż dotyczy comiesięcznego wynagrodzenia za pracę, a zatem przedawnia się w terminie trzech lat. Nie zmienia to jednak faktu ,że skoro powód świadczył pracę do 11 września 2014 r., zasadnie Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie z dniem 11 września 2017 r. nastąpiło przedawnienie roszczenia. Nie było też jakichkolwiek wyjątkowych podstaw do nieuwzględnienia terminu przedawnienia roszczenia. Zauważyć bowiem należy, że pozew w tej sprawie wniesiony został 14 stycznia 2019 r. Zaś powód nie powoływał się na okoliczności ani dowody, które dawałyby podstawę do uznania, iż doszło do przerwania biegu przedawnienia. Podkreślić natomiast należy, że to na stronie powodowej spoczywa ciężar wykazania, że do przedawnienia nie doszło. W związku z tym ,że roszczenie powoda jest przedawnione nie było przesłanek do ustalania wysokości szkody i zarzut braku takich ustaleń jest zupełnie chybiony. Reasumując, skoro z przedstawionych względów zaskarżony wyrok jest merytorycznie prawidłowy, a powód w apelacji nie podniósł ostatecznie żadnego zasadnego zarzutu, a przy tym postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie jest dotknięte nieważnością, Sąd ten rozpoznał bowiem istotę sprawy, nie zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w całości, a zatem brak którejkolwiek z podstaw proceduralnych uzasadniających uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego --- STRONA 5 --- rozpoznania temu Sądowi (art. 379 k.p.c., art. 386 § 2 – 4 k.p.c. ), to apelacja skarżącego P. K., jako nieuzasadniona podlega, oddaleniu po myśli art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. Zasądzenie na rzecz adwokata M. B. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu kwoty 1 200,00 zł powiększonej o podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi P. K. w postępowaniu apelacyjnym uzasadnia § 8 pkt 5 w związku z § 16 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2019 r., poz. 18), o czym orzeczono w punkcie II sentencji wyroku.