Wyrok II Ca 285/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II Ca 285/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia SO Jolanta Solarz Sędziowie: Sędzia SO Jarosław Jaroń (spr.) Sędzia SR del. Grażyna Wójcik Protokolant: Elżbieta Biała po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2011r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa P.P. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu we W. o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 2010r. sygn. akt IX C 273/10 oddala apelację. --- STRONA 2 --- II Ca 285/11 UZASADNIENIE Powód P. P. wniós o zas dzenie od strony pozwanej, Skarbu Pa stwa ł ą ń reprezentowanego przez Areszt ledczy we Ś W., kwoty 30.000,00 z tytu em ł ł zado uczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. W uzasadnieniu powód ść wskaza , i w dniu 23 grudnia 2009 r. zosta osadzony w Areszcie ledczym we ł ż ł Ś W.. Pierwsze dwa tygodnie sp dzi w celi 2-osobowej, na oddziale ę ł (...)a nast pnie zosta ę ł umieszczony na oddziale (...) w celi nr (...) o powierzchni 18 m kw. Z 4 innymi osobami. Powód wskaza , i ca e wyposa enie celi zajmuje ok. 10,4 m kw. Wolna ł ż ł ż powierzchnia celi wynosi nieca e 8 m kw. Powód wskaza , i wobec niego jest ł ł ż amany art. 110 kkw. Zdaniem powoda w Areszcie ledczym we ł Ś W.temat przeludnienia jest tematem tabu. Przebywanie w przeludnionej celi nie pozwala na zachowanie podstawowych rodków higieny. Pozbawi o to powoda mo liwo ci ś ł ż ś zachowania jakiejkolwiek prywatno ci. Cela nr (...) odbiega w ra cy sposób od ś żą standardu wyznaczonego w kkw. Przebywanie wielu ludzi w na tak ma ej ł powierzchni przez prawie ca a dob przyczyni o si do narastania stresu, agresji ł ę ł ę oraz napi . Dosz o do naruszenia prawa powoda do humanitarnego traktowania ęć ł nienapuszaj cego jego godno ci. Naruszona zosta a nie tylko prywatno powoda, ą ś ł ść ale te jego intymno . Przebywanie przez d ugi okres w przeludnionej celi ż ść ł spowodowa o u powoda cierpienie fizyczne i psychiczne. W adze publiczne ł ł naruszy y w tym wypadku art. 30 Konstytucji RP nie zapewniaj c ochrony ł ą przyrodzonej godno ci cz owieka. ś ł W odpowiedzi na pozew strona pozwana wnios a o oddalenie powództwa w ca o ci ł ł ś oraz o obci enie powoda kosztami procesu w tym kosztami zast pstwa ąż ę procesowego stosownie do norm prawem przepisanych. Strona pozwana zarzuci a, ł i powództwo jest oczywi cie bezzasadne. Norma powierzchni na jedn osob , ż ś ą ę zgodnie przepisami kkw wynosi 3 m kw. Od tej normy nie odejmuje si powierzchni ę zajmowanej przez sprz t kwaterunkowy. W przypadku powoda ustawowa norma ę zosta a zachowana. Strona pozwana podnios a, i warunki panuj ce w Areszcie ł ł ż ą ledczym we Ś W. odpowiadaj obowi zuj cym standardom. Co do kwestii wyp ywu ą ą ą ł warunków pozbawienia wolno ci na osobiste odczucia powoda, to strona pozwana ś zauwa y a, e s to odczucia czysto subiektywne. Powód, który ju poprzednio by ż ł ż ą ż ł wielokrotnie karany za pope nianie przest pstw sam siebie niejako skaza na te ł ę ł subiektywne odczucia kolejny raz. Strona pozwana nie ma adnego wp ywu na to ż ł kogo s dy karne kieruj do odbywania tymczasowego aresztu. ą ą Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2010r S d Rejonowy dla Wroc awia- ródmie cia ą ł Ś ś zas dzi od strony pozwanej Skarbu Pa stwa, Aresztu ledczego we ą ł ń Ś W. na rzecz powoda P. P. 1000,00 z ., oddalaj c powództwo w pozosta ym zakresie. ł ą ł S d Rejonowy poczyni w sprawie nast puj ce ustalenia. ą ł ę ą W dniu 21 grudnia 2009 r. powód P. P.zosta zatrzymany przez Policj i ł ę zastosowano wobec niego tymczasowe aresztowanie. W Areszcie ledczym we Ś W.przebywa od 23 grudnia 2009 r. do chwili obecnej. Pocz tkowo zosta ą ł umieszczony w celi dwuosobowej na oddziale (...), a nast pnie trafi do celi nr (...) na ę ł oddziale (...), w której przebywa do ko ca czerwca 2010 r. wraz z 4 innymi osobami. ł ń Cela ta ma powierzchni 16,49 m kw. Jest wyposa ona w wymagany sprz t ę ż ę kwaterunkowy: pi ó ek metalowych z materacami, pi taboretów, cztery szafki, ęć ł ż ęć --- STRONA 3 --- wieszaki, pó ki, 2 miski plastikowe, kosz na mieci, dwa sto y, szufelk i miot . ł ś ł ę łę Sprz ty te nosz lady wieloletniego u ytkowania. Na cianach i suficie celi ę ą ś ż ś widoczne s ubytki farby, z uszczenia, przebarwienia. Na pod odze ubytki w ą ł ł parkiecie, zw aszcza w okolicach w z a sanitarnego, wype nione zapraw . Okna s ł ę ł ł ą ą zakratowane z zewn trz i od rodka. Osadzeni cz sto wyjmuj szyby z okien, ą ś ę ą zw aszcza w okresie letnim. W celi znajduje si tzw. k cik sanitarny wydzielony ł ę ą ciank z k towników metalowych wype nionych p yt pa dzierzow . Znajduje si ś ą ą ł ł ą ź ą ę tam miska toaletowa i umywalka. P yta ta jest w wielu miejscach p kni ta, w dolnej ł ę ę cz ci w znacznym stopniu zbutwia a, a pokrywaj ca j farba z uszczona. Wej cie ęś ł ą ą ł ś do tej cz ci celi nie posiada drzwi. Do przes aniania wej cia s u y stary koc ęś ł ś ł ż zamocowany na rurce metalowej biegn cej nad wej ciem, si gaj cy do wysoko ci ą ś ę ą ś ok. 2 metrów. Powy ej cianki z p yt znajduje si zas onka ze starego prze cierad a ż ś ł ę ł ś ł Przy k ciku, na cianie na której jest umywalka, w ogóle brak farby. Ma to zwi zek z ą ś ą pracami murarskimi, które zosta y wykonane po wymianie pionu wodno - ł kanalizacyjnego. W dolnej cz ci ciany w k ciku widoczne s przebarwienia tynku. ęś ś ą ą W celi nie ma bie cej ciep ej wody. Powód zajmowa w celi nr (...) dolne ó ko żą ł ł ł ż znajduj ce si na wprost wej cia do celi. Mia w asny materac. W zimie powód ą ę ś ł ł odczuwa zimno. Ubiera si wówczas cieplej. Osadzeni sami dbali o porz dek. By y ł ł ę ą ł dy ury. Dla powoda szczególnie dolegliwe by o korzystanie z k cika sanitarnego. ż ł ą Powód stara si utrzymywa higien osobist . Raz w tygodniu powód korzysta z ł ę ć ę ą ł a ni. Czynno ci fizjologiczne i zwi zane z higien osobist by y dla niego „w ł ź ś ą ą ą ł upokarzaj cy sposób bardzo kr puj ce”. W k ciku sanitarnym powód by ą ę ą ą ł przes oni ty, ale nie do tego stopnia, eby nie by o nic wida . Nie móg si do tego ł ę ż ł ć ł ę przyzwyczai , tym bardziej, e przed osadzeniem mieszka w lokalu o powierzchni ć ż ł 70 m kw z konkubin i dzieckiem. Przez d u szy czas powód mia problemy z ą ł ż ł wypró nieniem si . Mia takie wra enie, e kto mu patrzy na plecy. Ka dy ż ę ł ż ż ś ż osadzony dusi w sobie emocje. Nie prowadzi o to jednak do napi mi dzy ł ł ęć ę osadzonymi, bo siedzieli w „dobrym sk adzie”. Powoda cz sto bola a g owa. Na ł ę ł ł wolno ci si to nie zdarza o. Opuszcza cel raz dziennie, gdy wychodzi na spacer. ś ę ł ł ę ł Na tym oddziale nie by o wietlicy. Korzysta z biblioteki. Nie korzysta z kaplicy. ł ś ł ł Korzysta z widze . Mia mo liwo robienia zakupów w kantynie. Powód nie skar y ł ń ł ż ść ż ł si na warunki panuj ce w celi, bo nie widzia w tym sensu. Uwa a e jest wokó ę ą ł ż ł ż ł tego zmowa milczenia. W lipcu 2010 r. zosta przeniesiony do innej celi, która ł zosta a odnowiona. W celi tej znajduje si murowany k cik sanitarny – z drzwiami. ł ę ą P. P.ma 33 lata, z wykszta cenia jest administratorem biurowym. Zda matur . Przed ł ł ę zatrzymaniem by przez 3 lata poszukiwany listem go czym. Pracowa w Niemczech ł ń ł w budownictwie. Od 6 grudnia 2009 r., zgodnie z nowelizacj art. 110 kkw, Dyrektor ą Aresztu ledczego we Ś W.nie wyda ani jednej decyzji dotycz cej osadzenia ł ą warunkach przeludnienia. Powód nie przebywa w takich warunkach. Przez ca y ł ł okres pobytu w Areszcie by a w jego wypadku spe niona norma 3 m kw. Poniewa ł ł ż osadzeni w celach pior w asne rzeczy, przy nie wietrzeniu celi mo e wyst pi ą ł ż ą ć zagrzybienie. Temperatura, która wyst puje w celach spe nia normy bezpiecze stwa ę ł ń i higieny dla pomieszcze mieszkalnych. W 2008 r. w Areszcie ledczym we ń Ś W.wyremontowano ca kowicie kilkadziesi t cel mieszkalnych. W celach tych ł ą powsta y murowane k ciki sanitarne. Dotyczy to cel na oddzia ach (…) i (…) oraz ł ą ł dwóch cel na oddziale (…). W pozosta ych celach mieszkalnych (ponad 200) k ciki ł ą sanitarne s wygrodzone konstrukcj z k towników metalowych i p yt ą ą ą ł pa dzierzowych. W 2009 r. z uwagi na kryzys finansowy Pa stwa obci to wszelkie ź ń ę rodki finansowe na remonty. Do lipca 2010 r. w pawilonie (…) nie by y wykonywane ś ł adne remonty z wyj tkiem wymiany dwóch pionów wodno-kanalizacyjnych. W lipcu ż ą --- STRONA 4 --- przyst piono do remontu instalacji elektrycznej. W 2011 r. planowane s remonty ą ą oddzia ów ł (...)i (...). W oparciu o tak poczynione ustalenia S d I instancji uzna , i powództwo w cz ci ą ł ż ęś zas uguje na uwzgl dnienie. ł ę S d Rejonowy uzna , e Powód w dostatecznie wyra ny sposób wskaza podstaw ą ł ż ź ł ę faktyczn roszczenia o zado uczynienie: naruszenie jego dóbr osobistych w ą ść postaci godno ci oraz prawa do prywatno ci, a szczególnie intymno ci. Powód ś ś ś wskaza na naruszenie prawa do humanitarnego traktowania poprzez ł wielomiesi czne osadzenie w przeludnionej celi, co spowodowa o u niego cierpienie ę ł fizyczne i psychiczne. Istotnym elementem twierdze powoda by o niezapewnienie ń ł w a ciwego oddzielenia urz dze sanitarnych od reszty pomieszczenia ł ś ą ń przeznaczonej do spania, odpoczynku i spo ywania posi ków, niew a ciwe ż ł ł ś ogrzewanie i zagrzybienie cian celi w zimie. Nale y podkre li , i S d nie by ś ż ś ć ż ą ł zwi zany okre lon przez powoda postaw prawn . Obowi zkiem S du by o ą ś ą ą ą ą ą ł rozpoznanie da powoda w oparciu o w a ciw podstaw prawn , któr stanowi żą ń ł ś ą ę ą ą ą art. 24 kc i 448 k.c. oraz w a ciwe przepisy prawa mi dzynarodowego. Artyku 24 ł ś ę ł k.c. nie wymaga dla odpowiedzialno ci winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie ś bezprawno ci jego dzia ania naruszaj cego dobra osobistego, co powoduje, e ś ł ą ż dochodz cy ochrony nie musi tej przes anki udowadnia , natomiast na sprawcy ą ł ć ci y obowi zek wykazania, e jego dzia anie by o zgodne z prawem. Podkre li to ąż ą ż ł ł ś ł równie Europejski Trybuna Praw Cz owieka w orzeczeniach wydanych na gruncie ż ł ł art. 3 Konwencji Europejskiej Praw Cz owieka wskazuj c, e to na Pa stwie ł ą ż ń spoczywa ci ar wykazania, e doznane przez osadzonego w zak adzie karnym ęż ż ł cierpienia i urazy nie zosta y spowodowane post powaniem w adz (zob. wyrok ł ę ł ETPCz z dnia 4 grudnia 1995 r. w sprawie nr 42/1994/289/591 oraz decyzja ETPCz z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie O. przeciwko Polsce). Na powodzie spoczywa natomiast ci ar udowodnienia, e odbywa kar ł ęż ż ł ę pozbawienia wolno ci w warunkach przeludnienia, przy nieodpowiednich warunkach ś bytowych i sanitarnych, bez oddzielenia toalety od reszty celi. Wymóg zapewnienia przez Pa stwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolno ci jest ń ś jednym z podstawowych wymogów nowo ytnego pa stwa prawa, znajduj cym ż ń ą wyraz w normach prawa mi dzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ę ratyfikowanego przez Polsk Mi dzynarodowego Paktu Praw Osobistych i ę ę Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169) g osz cy, e ka da osoba pozbawiona wolno ci b dzie traktowana w sposób ł ą ż ż ś ę humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godno ci cz owieka. Tak e art. 3 ś ł ż Europejskiej Konwencji Praw Cz owieka i Podstawowych Wolno ci z dnia 4 grudnia ł ś 1950 r., ratyfikowanej przez Polsk w 1993 r. (Dz. U z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze ę zm.) stanowi cy, e nikt nie mo e by poddany torturom ani nieludzkiemu lub ą ż ż ć poni aj cemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowi zek w adzy publicznej ż ą ą ł zapewnienia osobom osadzonym w zak adach karnych godziwych i humanitarnych ł warunków odbywania kary pozbawienia wolno ci, nienaruszaj cych godno ci ś ą ś ludzkiej. czy si z tym wynikaj cy z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania Łą ę ą ycia prywatnego obywateli i ich prawa do intymno ci, co w odniesieniu do osób ż ś osadzonych w zak adach karnych oznacza obowi zek zapewnienia takich warunków ł ą bytowych i sanitarnych, w których godno ludzka i prawo do intymno ci nie doznaj ść ś ą istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powy szych norm prawa ż mi dzynarodowego s art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzaj ce wy ej ę ą ą ż --- STRONA 5 --- wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybuna Praw Cz owieka ł ł rozpoznaj c sprawy dotycz ce warunków odbywania kary pozbawienia wolno ci ą ą ś uzna za obowi zek Pa stwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji ł ą ń podejmowanych w zak adach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków ł ycia wi niów, z uwzgl dnieniem normalnych i uzasadnionych wymaga ż ęź ę ń zwi zanych z pozbawieniem wolno ci (zob. wyrok ETPCz z dnia 5 grudnia 1979 r., ą ś skarga 8224/78; wyrok ETPCz z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93; por. wyrok ETPCz z dnia 9 marca 2006 r., skarga nr 73786/01, wyrok ETPCz z dnia 19 kwietnia 2001 r., skarga nr 28524/95). Natomiast w orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. (skarga nr 40907/98) Trybuna uzna , e sam fakt przetrzymywania wi nia w ł ł ż ęź przeludnionej celi, w niew a ciwych warunkach sanitarnych, z niewystarczaj c ł ś ą ą ilo ci ó ek, brakiem odpowiednich wicze fizycznych stanowi poni aj ce ś ą ł ż ć ń ż ą traktowanie, rodz ce obowi zek wyp aty odszkodowania. Takich warunków nie ą ą ł mo na uzna za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolno ci, co ż ć ś wynika tak e z art. 110 § 2 k.k.w., w którym polski ustawodawca, dostosowuj c ż ą przepisy dotycz ce wykonania kary pozbawienia wolno ci do wy ej wskazanych ą ś ż norm prawa europejskiego, zawar wymogi dotycz ce warunków bytowych w celach ł ą mieszkalnych. Wskazano tam m.in., i cele musz by wyposa one w odpowiedni ż ą ć ż sprz t zapewniaj cy skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki ę ą higieny. Zgodnie z art. 4 § 1 kkw kary, rodki karne, zabezpieczaj ce i ś ą zapobiegawcze wykonuje si w sposób humanitarny, z poszanowaniem godno ci ę ś ludzkiej skazanego. Zakazuje si stosowania tortur lub nieludzkiego albo ę poni aj cego traktowania i karania skazanego. Paragraf 2 tego artyku u stanowi, e ż ą ł ż skazany zachowuje prawa i wolno ci obywatelskie. Ich ograniczenie mo e wynika ś ż ć jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia.”. Post powanie poni aj ce, to takie, którego celem jest zastraszenie ofiary i ę ż ą wzbudzenie u niej poczucia ni szo ci (zob. A. Rzepli ski, Wolno od tortur. ż ś ń ść Standard mi dzynarodowy i standard polski [w:] Zapobieganie torturom w ę instytucjach izolacyjnych Europy Centralnej i Wschodniej. Wybrane Zagadnienia. Raport z dzia alno ci Programu - Grupa Polska, pod redakcj A. Rzepli skiego i K. ł ś ą ń Wilamowskiego, Warszawa 2006, s. 17) W doktrynie wskazano, i nie ka de cierpienie wywo ane dzia aniem organów ż ż ł ł cigania czy wymiaru sprawiedliwo ci jest tortur . Poj cie tortur „nie obejmuje bólu ś ś ą ę lub cierpienia wynikaj cych jedynie ze zgodnych z prawem sankcji, nieod cznie ą łą zwi zanych z tymi sankcjami lub wywo anych przez nie przypadkowo”. Ból i ą ł cierpienie wynikaj ce z sankcji nie mog jednak przekracza , tego co nieuniknione. ą ą ć Powa ne przeludnienie i prymitywne warunki sanitarne aresztu policyjnego, aresztu ż ledczego lub ka dego innego pomieszczenia, w których izolowane s osoby wbrew ś ż ą w asnej woli stanowi niew tpliwe przekroczenie tej bariery. Dodatkowo nale y bra ł ą ą ż ć pod uwag poni aj ce oddzia ywanie takich warunków w stosunku do osób, które ę ż ą ł nie zosta y jeszcze skazane prawomocnym wyrokiem, a zatem które obejmuje ł ochrona p yn ca z zasady domniemania niewinno ci w post powaniu karnym. ł ą ś ę Jest bowiem obowi zkiem Pa stwa stworzenie takich warunków w wi zieniach, ą ń ę które zapewni poszanowanie godno ci osób skazanych, pomimo trudno ci ą ś ś finansowych pa stwa. W przypadku, kiedy pa stwo nie jest w stanie spe ni tego ń ń ł ć obowi zku i zapewni warunków pozostaj cych w zgodzie z art. 3, powinno ono ą ć ą z agodzi surow polityk karn i zmniejszy liczb osób osadzonych lub ł ć ą ę ą ć ę zastosowa wobec nich inne rodki karne. Trybuna wskaza , i sk adanie powództw ć ś ł ł ż ł cywilnych przeciwko Skarbowi Pa stwa nie jest rodkiem do rozwi zania problemu ń ś ą --- STRONA 6 --- przeludnienia w wi zieniach. Zdaniem Trybuna u oceniaj c, czy traktowanie ę ł ą powinno zosta uznane za poni aj ce, nale y wzi pod uwag kilka czynników: czy ć ż ą ż ąć ę osi gn o ono pewien stopie dolegliwo ci, czy jego celem by o poni enie i ą ęł ń ś ł ż upokorzenie ofiary oraz czy jego skutki naruszy y jej godno . Badaj c pierwsz z ł ść ą ą powy szych przes anek - minimalny poziom dolegliwo ci traktowania - nale y ż ł ś ż rozpatrze wszystkie okoliczno ci sprawy, takie jak: czas jego trwania, fizyczne i ć ś psychiczne konsekwencje, a tak e, w niektórych przypadkach, wiek, p e i stan ż ł ć zdrowia ofiary. Kolejnym czynnikiem, który jest istotny z punktu widzenia oceny traktowania jest jego cel. Jednak nawet w przypadku braku stwierdzenia skonkretyzowanego celu niew a ciwego traktowania nie wyklucza si mo liwo ci ł ś ę ż ś naruszenia artyku u 3 Konwencji. Ostatni przes ank jest naruszenie godno ci ł ą ł ą ś ofiary, któr , zdaniem Trybuna u, nale y bada w kontek cie negatywnego wp ywu ą ł ż ć ś ł na jej osobowo (zob. uzasadnienia ww. wyroków 22 pa dziernika 2009 r.) ść ź Wa nym czynnikiem, na podstawie którego rozpatrywana jest sprawa, jest w ż szczególno ci czas przez, jaki osadzony by umieszczony w warunkach, które jego ś ł zdaniem doprowadzi y do nieludzkiego i poni aj cego traktowania, a tym samym ł ż ą naruszy y jego dobra osobiste. ł W uzasadnieniach wyroków z dnia 22 pa dziernika 2009 r. Trybuna podkre li , i ź ł ś ł ż sam fakt wyst powania zjawiska skrajnego braku przestrzeni w celi mieszkalnej jest ę przes ank do stwierdzenia poni aj cego traktowania osadzonego. Zgodnie z lini ł ą ż ą ą orzecznicz Trybuna u za tak sytuacj uznawano przypadki, w których osadzony ą ł ą ę przebywa w celi mieszkalnej, której powierzchnia, przypadaj ca na jednego wi nia ł ą ęź by a mniejsza ni 3 m2. Natomiast w sprawach, w których brak przestrzeni nie by ł ż ł tak ra cy, Trybuna bra pod uwag inne czynniki, wp ywaj ce na warunki żą ł ł ę ł ą osadzenia, takie jak: odpowiednie warunki higieny, dost p do naturalnego wiat a, ę ś ł w a ciwa wentylacja, mo liwo skorzystania z toalety w warunkach zapewniaj cych ł ś ż ść ą poszanowanie prywatno ci. Trybuna dostrzeg praktyk , pojawiaj c si w ś ł ł ę ą ą ę najnowszym orzecznictwie s dów polskich, potwierdzaj c mo liwo przyznania ą ą ą ż ść odszkodowania osobom, które by y osadzone w warunkach naruszaj cych ich ł ą godno . Zdaniem Trybuna u w tym wzgl dzie istotne jest, aby zasady ustalone w ść ł ę wyroku wydanym przez S d Najwy szy w dniu 26 lutego 2007 roku by y nale ycie ą ż ł ż stosowane przez krajowe s dy ni szych instancji. Nale y odnotowa , i przyk adowo ą ż ż ć ż ł S d Apelacyjny w Lublinie w sprawie o sygn. akt I ACa 143/10 utrzyma w mocy ą ł wyrok S du Okr gowego w Siedlcach, w którym przyznano zado uczynienie w ą ę ść kwocie 2000 z za z e warunki odbywania kary pozbawienia wolno ci przez 2 ł ł ś tygodnie (nie zapewnienie w a ciwego miejsca do spania – powód spa na pod odze, ł ś ł ł uniemo liwienie dbania o higien osobist ). ż ę ą Zdaniem S du w celi nr (...) na oddziale ą (...) w Areszcie ledczym we Ś W.nie zapewniono powodowi mo liwo ci korzystania z w a ciwie oddzielonego od ż ś ł ś pozosta ej cz ci celi w z a sanitarnego. Bior c pod uwag wspó czesne standardy ł ęś ę ł ą ę ł sanitarne oraz cywilizacyjne nie sposób uzna opisanej konstrukcji za ć wystarczaj c . Nale y podkre li , i konstrukcja ta nie posiada drzwi. Wej cie do ą ą ż ś ć ż ś k cika sanitarnego by o i jest w dalszym ci gu przes oni te kocem. Trudno w takiej ą ł ą ł ę sytuacji mówi chocia by o ca kowitej izolacji wzrokowej osób korzystaj cych z ć ż ł ą toalety od reszty osadzonych, nie wspominaj c ju o pozosta ych elementach ą ż ł zwi zanych nieod cznie chocia by z za atwianiem potrzeb fizjologicznych. Powód ą łą ż ł wskaza , i czynno ci dotycz ce higieny osobistej by y utrudnione z uwagi na ł ż ś ą ł niewielkie rozmiary ww. k cika (k. 41v). Takie rozwi zanie nie dawa o gwarancji, i ą ą ł ż --- STRONA 7 --- pozostali osadzeni nie widzieli powoda w trakcie ww. czynno ci. Powód zezna , i ś ł ż „czynno ci fizjologiczne w upokarzaj cy sposób by y bardzo kr puj ce”, e „do tego ś ą ł ę ą ż si nie mo na by o przyzwyczai ” (k. 41). Wskaza , i mia problem przez d u szy ę ż ł ć ł ż ł ł ż czas, eby si wypró ni . Mia takie wra enie, e „kto mu patrzy na plecy” (k. 41v). ż ę ż ć ł ż ż ś W doktrynie wskazuje si , i brak ustawowej definicji sfery prywatno ci. Mo na ę ż ś ż wskaza , i jest to pewien obszar wolno ci od ingerencji innych osób (zob. M. ć ż ś Wa achowska, op. cit., s. 159 i wskazana tam literatura). Art. 47 Konstytucji stanowi, ł i ka dy ma prawo do ochrony prawnej ycia prywatnego, rodzinnego (...) oraz do ż ż ż decydowania o swoim yciu osobistym. Wskazuje si na trzy sfery prawa do ż ę prywatno ci: sfer intymno ci (bezwzgl dnie chronion ), sfer prywatno ci ś ę ś ę ą ę ś (dost pn na co dzie innym ludziom, co wynika z jej istoty) oraz sfer powszechnej ę ą ń ę dost pno ci (okoliczno ci dotycz ce innych ludzi). Orzecznictwo wskazuje, i ę ś ś ą ż bardzo trudno jest wytyczy granice mi dzy poszczególnymi sferami (zob. A. Kopff, ć ę Koncepcje prawa do prywatno ci i intymno ci ycia osobistego, „Studia ś ś ż Cywilistyczne” 1072, t. XX, s. 34; P. Sut, Czy sfera intymno ci jest dobrem ś osobistym chronionym w prawie polskim,. „Palestra” 1995, nr 7-8, s. 53). Opisana sytuacja narusza a prawo do intymno ci osób osadzonych w tej celi, a ł ś po rednio prawo do poszanowania ich godno ci jako istot ludzkich. Nie mo na ś ś ż nikogo zmusza do wykonywania tak osobistych czynno ci niejako „na oczach” ć ś innych osób, tylko za iluzoryczna zas onk ze starego koca. Powód zosta do tego ł ą ł przymuszony. Bez znaczenia dla rozstrzygni cia sprawy by o to, czy dyskomfort jaki ę ł odczuwa powód by jako ciowo wi kszy od dyskomfortu pozosta ych osadzonych w ł ł ś ę ł tej samej celi, czy w innych celach, w których przepierzenie toalety stanowi a ciana ł ś z dykty. W doktrynie wskazuje si , i przy ocenie czy do naruszenie dobra ę ż osobistego dosz o, obok subiektywnych odczu daj cego ochrony, zdecydowanie ł ć żą ą wi ksze znaczenie ma reakcja, jak to naruszenie wywo uje w spo ecze stwie (zob. ę ą ł ł ń S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Ksi ga pierwsza. ę Cz ogólna, Warszawa 2003, s. 98; M. Pazdan [w:] System prawa prywatnego, t. ęść 1, Prawo cywilne – cz ogólna, pod red. M. Safjana, Warszawa 2007, s. 1118; M. ęść Wa achowska, zado uczynienie pieni ne za doznan krzywd , Toru 2007, s. ł ść ęż ą ę ń 146). Niew tpliwie poj cie dobra osobistego nale y odnosi do okre lonego ą ę ż ć ś poziomu rozwoju technicznego i cywilizacyjnego, przyj tych w spo ecze stwie zasad ę ł ń moralnych i prawnych, istniej ce rodzaju stosunków spo ecznych, gospodarczych, ą ł czy nawet politycznych. Poj cie naruszenia okre lonego dobra osobistego jest ę ś równie poj ciem dynamicznym w czasie i dotycz cym konkretnych rodowisk (zob. ż ę ą ś uzasadnienie uchwa y 7 s dziów SN z dnia 16 lipca 1993 r., I PZP 28/93, ł ę OSN1994/1/17). Nie jest jednak uzasadnione konstruowanie kryterium oceny wy cznie w oparciu o warunki i normy obowi zuj ce w tak specyficznej grupie jak łą ą ą osoby pozbawione wolno ci, a zw aszcza osoby nale ce do tzw. subkultury ś ł żą wi ziennej. B dem by oby ograniczanie ww. rodowiska do zespo u osób ę łę ł ś ł zgromadzonych w danej celi. Przy „odpowiednim” doborze osób mog oby to ł doprowadzi bowiem do wniosku, i dane osoby nie s zdolne do negatywnego ć ż ą prze ywania naruszenia danego dobra osobistego. W doktrynie zauwa ono, e id c ż ż ż ą tym tropem pozbawionoby ochrony tak e osoby, które ze wzgl du na wiek czy stan ż ę psychiczny nie s w stanie odczu naruszenia, a to by oby niew a ciwe (zob. M. ą ć ł ł ś Wa achowska, op. cit., 147). ł Przenosz c te rozwa ania na grunt niniejszej sprawy trzeba, zdaniem S du I ą ż ą instancji, wskaza , i dla przeci tnego cz onka spo ecze stwa polskiego ć ż ę ł ł ń konieczno za atwiania potrzeb fizjologicznych oraz wykonywania czynno ci ść ł ś --- STRONA 8 --- higieny osobistej w opisanych warunkach stanowi aby okoliczno odbieran jako ł ść ą niezmiernie przykr , naruszaj ca godno osobist , prawo do prywatno ci, a nawet ą ą ść ą ś upokarzaj c . Nie zmienia tej oceny to, i osoba osadzona musi si liczy z ą ą ż ę ć ograniczeniami i dolegliwo ciami. Gradacja tych narusze przybra a bowiem tak ś ń ł ą form , i nie mog y by one uznane za normalne, konieczne nast pstwo ę ż ł ć ę pozbawienia wolno ci. ś Zdaniem S du o niegodziwo ci warunków, w których powód by osadzony, nie ą ś ł wiadczy natomiast estetyczny wygl d celi (m.in. odrapane tynki, plamy i ś ł ą odpadaj ca farba na cianach i suficie). ą ś Strona pozwana wykaza a, i powód nie przebywa w warunkach przeludnienia w ł ż ł rozumieniu ww. przepisów. Bezzasadne by y twierdzenia powoda jakoby od ł powierzchni u ytkowej celi nale a o odliczy powierzchnie zajmowan przez sprz ty ż ż ł ć ą ę stanowi ce wyposa enie celi, czy te k cik sanitarny. Nie wynika to, ani z przepisów ą ż ż ą prawa ani z orzecze Europejskiego Trybuna u Praw Cz owieka, na który powód si ń ł ł ę powo a . Przepisy prawa krajowego nie definiuj w szczególny sposób powierzchni ł ł ą u ytkowej celi mieszkalnej. Regu y wyk adni systemowej i logicznej nakazuj , aby ż ł ł ą poj cie to odnie do definicji zawartych w innych ustawach, w szczególno ci o ę ść ś w asno ci lokali, które takiego wy czenia nie zawieraj . ł ś łą ą S d nie uzna natomiast za udowodnione twierdzenia powoda, i cela nr (...) by a ą ł ż ł zagrzybiona. Nie potwierdzi y tego dokonane ogl dziny celi. Na podstawie tych ł ę samych ogl dzin S d stwierdzi , i szyby w oknach w celi by y pojedyncze. ę ą ł ż ł Odnalezienie w toku ogl dzin jednej szyby w jednym z ó ek potwierdza wersje ę ł ż strony pozwanej, i to osadzeni wyjmuj szyby z okien. Nie zg aszanie przez ż ą ł powoda, ani przez wspó osadzonych skarg na zimno w celi, nie pobranie przez ł niego dodatkowego koca, w po czeniu z opisan wy ej praktyk dotycz ca szyb, łą ą ż ą ą przemawia za przyj ciem, i w celi by a odpowiednia temperatura. ę ż ł Zado uczynienie to ma przede wszystkim funkcj kompensacyjn . Powinno ść ę ą stanowi pewn satysfakcj dla powoda. Nie mo e stanowi kwoty symbolicznej, ć ą ę ż ć lecz musi przedstawia jak ekonomicznie odczuwaln warto zw aszcza dla ć ąś ą ść ł poszkodowanego (por. M. Wa achowska, op. cit., 192-193). Ustalaj c wysoko ł ą ść zado uczynienia S d wzi pod uwag stopie dolegliwo ci narusze dóbr ść ą ął ę ń ś ń osobistych powoda, ich charakter (stopie doznanych przez powoda cierpie ń ń psychicznych), warunki w jakich do tego dosz o, czas ich trwania, skutki dla powoda. ł Nie mo na by o w szczególno ci pomin okoliczno ci, i do naruszenia dosz o w ż ł ś ąć ś ż ł takcie legalnego pozbawienia wolno ci powoda, jako osoby tymczasowo ś aresztowanej. Apelacj od wyroku z 17 grudnia 2010r. wywiod a strona pozwana. Zarzuci a ę ł ł naruszenie przez s d zasady wyra onej w przepisie art. 233 kpc m.in. przez ą ż przyj cie, e w wietle zebranych dowodów i mimo istnienia przes anek ę ż ś ł przemawiaj cych za stanowiskiem pozwanego, o czym ni ej mowa, i dosz o do ą ż ż ł naruszenia dóbr osobistych powoda w zwi zku z nienale ytym stanem k cika ą ż ą sanitarnego w celi powoda. Strona pozwana zg osi a równie zarzut naruszenia ł ł ż przepisów prawa materialnego, a w szczególno ci art. 24 k.c. i 448 k.c. w zw. z art. ś 417 § 1 k.c. przez przyj cie, i w wyniku rzekomo bezprawnego dzia ania ę ż ł pozwanego A we Ś W. dosz o do naruszenia dóbr osobistych powoda. ł --- STRONA 9 --- Wskazuj c na powy sze podstawy strona pozwana wnios a o zmian zaskar onego ą ż ł ę ż wyroku w cz ci zas dzaj cej od pozwanego A we ęś ą ą Ś W. na rzecz powoda kwoty 1.000,- z i oddalenie powództwa tak e w tej cz ci oraz o zmian pkt. III ł ż ęś ę zaskar onego wyroku przez obci enie powoda na rzecz pozwanego A we ż ąż Ś W. dalsz kwot 1.400,-z kosztów zast pstwa procesowego w wysoko ci odpowiednio ą ą ł ę ś do ca ej warto ci przedmiotu sporu. ł ś S d Okr gowy zwa y co nast puje ą ę ż ł ę . Apelacja nie zas uguje na uwzgl dnienie. ł ę Chybiony jest zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. Przepis ten statuuje zasad ę swobodnej oceny dowodów, któr przeciwstawia si dowolnej ocenie. W orzeczeniu ą ę z 10 czerwca 1999 r. (II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000, nr 17, poz. 655) S d ą Najwy szy stwierdzi , e normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone s ż ł ż ą wymaganiami prawa procesowego, do wiadczenia yciowego oraz regu ami ś ż ł logicznego my lenia, wed ug których s d w sposób bezstronny, racjonalny i ś ł ą wszechstronny rozwa a materia dowodowy jako ca o , dokonuje wyboru ż ł ł ść okre lonych rodków dowodowych i wa c ich moc oraz wiarygodno , odnosi je do ś ś żą ść pozosta ego materia u dowodowego. (tak w Kodeks post powania cywilnego. ł ł ę Komentarz. Cz pierwsza. Post powanie rozpoznawcze. Cz druga, ęść ę ęść Post powanie zabezpieczaj ce. Tom 1-3. Warszawa 2006 Wydawnictwo Prawnicze ę ą LexisNexis). Stwierdzi nale y, i S d I instancji oceniaj c zebrany w sprawie ć ż ż ą ą materia dowodowy stosowa si do powy szych zasad szczegó owo omawiaj c ł ł ę ż ł ą zgromadzony w sprawie materia dowodowy b d cy podstaw ustalenia stanu ł ę ą ą faktycznego w niniejszej sprawie, w zwi zku z czym nie mo na uzna aby ą ż ć przekroczy granice swobodnej oceny dowodów. ł Nale y wi c w pe ni zaakceptowa pogl d S du Rejonowego, i oceny czy zosta o ż ę ł ć ą ą ż ł naruszone dobro osobiste powoda nie nale y konstruowa w odniesieniu do ż ć warunków panuj cych w zak adach karnych, lecz do ogólnych warunków, ą ł standardów i norm panuj cych w spo ecze stwie. Ma racj S d Rejonowy ą ł ń ę ą twierdz c, e dla przeci tnego cz onka spo ecze stwa polskiego konieczno ą ż ę ł ł ń ść za atwiania potrzeb fizjologicznych oraz wykonywania czynno ci higieny osobistej w ł ś warunkach nie zapewniaj cych w adnym wypadku prywatno ci, intymno ci, ą ż ś ś stanowi aby okoliczno odbieran jako niezmiernie przykr , naruszaj ca godno ł ść ą ą ą ść osobist , prawo do prywatno ci, a nawet upokarzaj c . Z pewno ci takiego ą ś ą ą ś ą poczucia nie zapewnia zas ona z koca oddzielaj ca toalet od celi. ł ą ę Dla oceny czy dosz o do naruszenia godno ci powoda nie ma znaczenia fakt, i ł ś ż powód przebywa w takich warunkach przez kilkana cie dni. Oczywistym jest ł ś bowiem, e ka dy cz owiek korzysta z toalety co najmniej raz, dwa razy dziennie. ż ż ł Zmuszanie wi c do korzystania z toalety w warunkach nie zapewniaj cych minimum ę ą prywatno ci nawet przez kilkana cie dni daje podstaw do przyj cia, e dobro ś ś ę ę ż osobiste, w postaci godno ci powoda zosta o naruszone. ś ł Nie mo e zosta równie uwzgl dniony zarzut naruszenia prawa materialnego, art. ż ć ż ę 24 k.c. i art. 448 k.c. w zwi zku z art. 417 § 1 k.c. Zdaniem strony pozwanej nie ą zosta o wykazane by dzia ania strony pozwanej mia y cechy bezprawno ci. ł ł ł ś --- STRONA 10 --- Zgodnie z art. 3 konwencji o ochronie praw cz owieka i podstawowych wolno ci nikt ł ś nie mo e by poddany torturom ani nieludzkiemu lub poni aj cemu traktowaniu albo ż ć ż ą karaniu. Nie ulega w tpliwo ci, e strona pozwana nie zapewniaj c powodowi ą ś ż ą mo liwo ci godnego za atwiania potrzeb fizjologicznych dopu ci a si poni aj cego ż ś ł ś ł ę ż ą traktowania powoda, czym naruszy a norm art. 3 konwencji. ł ę Niezale nie od powy szego strona pozwana dopu ci a si równie naruszenia ż ż ś ł ę ż zasad wspó ycia spo ecznego. W odniesieniu do niniejszej sprawy naruszy a łż ł ł zasad nienaruszalno ci godno ci osobistej cz owieka. Oczywistym jest bowiem, e ę ś ś ł ż na stronie pozwanej, ci y obowi zek podejmowania dzia a zmierzaj cych do ąż ł ą ł ń ą poszanowania godno ci ka dego osadzonego, b d powstrzymywania si od ś ż ą ź ę dzia a tak godno naruszaj cych. ł ń ą ść ą W tym miejscu godzi si bowiem zauwa y , e bezprawno pojmuje si w prawie ę ż ć ż ść ę cywilnym szeroko jako niezgodno zachowania si sprawcy z porz dkiem ść ę ą prawnym. Zakresem bezprawno ci nie s wi c obj te tylko naruszenia zawartych w ś ą ę ę przepisach - ró nych zreszt ga zi prawa - zakazów czy nakazów, adresowanych ż ą łę do ogó u lub okre lonych podmiotów, ale ponadto naruszenia zasad wspó ycia ł ś łż spo ecznego. Ogólny zakaz niewyrz dzenia szkody drugiemu uzasadnia - w ł ą konkretnych okoliczno ciach sprawy - podj cie niezb dnych czynno ci ś ę ę ś zapobiegaj cych mo liwo ci powstania szkody na osobie lub w mieniu. Obowi zek ą ż ś ą nale ytej dba o ci o ycie i zdrowie cz owieka lub nienara ania na jego utrat mo e ż ł ś ż ł ż ę ż wynika nie tylko z normy ustawowej, ale tak e ze zwyk ego rozs dku, popartego ć ż ł ą zasadami do wiadczenia, które nakazuj nie tylko unikania zb dnego ryzyka, lecz ś ą ę tak e podejmowania niezb dnych czynno ci zapobiegaj cych mo liwo ci powstania ż ę ś ą ż ś zagro enia dla ycia lub zdrowia cz owieka ( ż ż ł por. wyrok SN z dnia 2 grudnia 2003 r. sygn. III CK 430/03, OSNC 2005/1/10 ). Reasumuj c apelacja nie ma uzasadnionych podstaw, gdy S d Rejonowy po ą ż ą dokonaniu w sprawie prawid owych ustale wyci gn z nich trafne konsekwencje ł ń ą ął prawne, nie dopuszczaj c si zarzucanego w apelacji naruszenia prawa ą ę materialnego i procesowego. Z Tychte wzgl dów, na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono, jak na wst pie. ż ę ę