Wyrok II C WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Głogowska Protokolant: st. sekr. sądowy Teresa Szczypińska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa MR, przeciwko Skarbowi Państwa - o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu; 3. przyznaje ze Skarbu Państwa kasy tut. Sądu na rzecz Kancelarii Indywidualnej adwokata AR kwotę 3 600 złotych ( trzy tysiące sześćset złotych) wraz z należnym od tej kwoty podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt II C Uzasadnienie Powód MR wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – kwoty 90 000 zł- po 3 000 zł za każdy miesiąc pobytu w aresztach śledczych i zakładach karnych- z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty. Ponadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że domaga się zapłaty po 3 000 zł za każdy miesiąc pozbawienia wolności, tj. za okres od 23.10.2007 r. do 22.01.2008 r. w związku z pobytem w Zakładzie Karnym w , za okres od 22.01.2008 r. do 13.10.2008 r. w związku z pobytem w Areszcie Śledczym w , za okres od 13.10.2008 r. do 23.10.2010 r. w związku z pobytem w Zakładzie Karnym w . Powód podał, że podczas pobytu w tych jednostkach penitencjarnych doznał długotrwałych naruszeń dóbr osobistych w postaci godności i zdrowia na skutek tego, że pozwany nie wywiązał się z obowiązku zapewnienia mu jako osadzonemu humanitarnych warunków odbywania kary. Pozwany w ocenie powoda ponosi odpowiedzialność za przeludnienie w celach mieszkalnych, nie zachowanie normy powierzchni, tj. 3 m2 na osobę, brak odpowiednich warunków do utrzymania higieny osobistej, brak ciepłej wody, możliwość kąpieli jeden raz w tygodniu, brak prywatności podczas korzystania z urządzeń sanitarnych, brak możliwości korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych, przerobienie świetlic na sale mieszkalne, skandaliczne warunki sanitarne podczas wydawania posiłków. Powód wskazał, że podczas odbywania kary został poddany nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu. Przeludnienie w zakładach penitencjarnych --- STRONA 2 --- powoduje nieustanny brak prywatności, zwiększa napięcie nerwowe, często prowadzi do agresji i przemocy. Powód wskazał, że domaga się zapłaty zadośćuczynienia za straty moralne (k. 2-3). Pozwany Skarb Państwa – reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 08.07.2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że zaprzecza wszelkim twierdzeniom powoda i kwestionuje jego powództwo co do zasady i co do wysokości. Wskazał, że powód przebywał w Zakładzie Karnym w w okresie od 26.10.2007 r. do 05.11.2007 r. oraz od dnia 23.11.2007 r. do 22.01.2008 r. Nawet jeżeli powód przebywał w tym czasie w warunkach przeludnienia, to zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor jednostki mógł umieścić osadzonych na czas oznaczony w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m2. Pozwany pisemnie informował sędziego penitencjarnego o przekroczeniu minimalnej normy 3m2. Cele mieszkalne w ZK w są wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych – każdy osadzony ma zapewnione miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ świeżego powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę. Każdy osadzony ma zapewnione prawo do co najmniej jednej ciepłej kąpieli w tygodniu. Ponadto pawilon A, w którym przebywał powód jest obiektem nowo wybudowanym, oddanym do użytku w 2006 roku. Pomieszczenia przeznaczone do kąpieli znajdują się poza celami, miejsca przeznaczone do załatwiania potrzeb fizjologicznych znajdują się w celach i są oddzielone drzwiami, zapewnia to niekrępujące użytkowanie. W zakładzie karnym przestrzegane są przepisy sanitarne dotyczące przygotowywania i wydawania posiłków, utrzymania czystości w pomieszczeniach bloku kuchennego. Personel stosuje odzież roboczą, wymagane środki ochrony indywidualnej, do mycia i dezynfekcji sprzętów stosowane są środki chemiczne posiadające odpowiednie atesty. Blok kuchenny znajduje się pod ścisłym nadzorem Państwowego Inspektoratu Sanitarnego. Powód podczas pobytu w zakładzie nie składał żadnych skarg na warunki osadzenia. Odnośnie pobytu w Areszcie Śledczym w , pozwany wskazał, że powód przebywał tam w okresie od dnia 22.01.2008 r. do 13.10.2008 r. Od dnia 22.01.2008 r. do 19.09.2008 r. był osadzony w celi nr 301 o powierzchni 21,43m2 przeznaczonej dla 7 osób, w okresie od 19.09.2008 r. do 30.09.2008 r. w celi nr 315 o powierzchni 21,43 m2 przeznaczonej dla 7 osób, od 30.09.2008 r. w celi nr 313 o powierzchni 21,43 m2 przeznaczonej dla 7 osób. Pozwany przyznał, że w okresie pobytu powoda w Areszcie panowało w nim przeludnienie, jednak Dyrektor jednostki informował o nim i o stosowaniu art. 248 § 1 k.k.w. sędziego penitencjarnego. Powód mógł okresowo przebywać w warunkach przeludnienia. Pozwany wskazał, że powód miał zapewnione w Areszcie warunki pobytu odpowiadające wymogom zawartym w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych- każdy osadzony ma zapewnione miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ świeżego powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę. Każdy osadzony ma zapewnione prawo do co najmniej jednej ciepłej kąpieli w tygodniu. Cele mieszkalne były wyposażone w środki niezbędne do utrzymania czystości- szczotki, zmiotki, pojemniki na śmieci. Powód otrzymywał w odstępach miesięcznych środki higieny osobistej, na prośbę osoby zainteresowanej istniała możliwość wydania dodatkowej ilości takich środków, powód mógł kupować je w kantynie lub otrzymywać w paczkach dostarczanych przez rodzinę. Kąciki sanitarne w celach były oddzielone od części mieszkalnej, wyposażone w odpowiednią armaturę sanitarną. Od roku 2006 cele są gruntowanie remontowane i tworzone są w nich kąciki murowane, tylko w najstarszej części jednostki, tj. pawilonie A część cel oraz w dwóch celach w pawilonie B kąciki sanitarne są oddzielone od części mieszkalnej płytami pilśniowymi i przesłonami. Przepisy nie nakładają na pozwanego obowiązku zapewnia stałego dostępu do ciepłej wody i wyraźnie wskazują, że osadzeni nie korzystają z niej w celach mieszkalnych. Mogą jednak podgrzewać wodę --- STRONA 3 --- w czajnikach elektrycznych lub za pomocą grzałek. Wyżywienie powód miał zapewnione zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 02.09.2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych. Posiłki wydawane są przez pracowników bloku żywnościowego posiadających stosowne badania sanitarno-epidemilogiczne. Powód miał możliwość korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych, również poza celami. Miał dostęp do biblioteki i prasy, aktów prawnych. Administracja organizowała liczne konkursy wiedzy ogólnej i stwarzała możliwość uczestniczenia w konkursach ogólnopolskich. W jednostce funkcjonował radiowęzeł, powód mógł korzystać z radia i telewizji kablowej, z kursów aktywacji zawodowej i poradnictwa zawodowego, kursów dokształcających. Odnosząc się do pobytu powoda w Zakładzie Karnym w pozwany wskazał, że powód przebywa w nim od dnia 13.10.2008 r. do chwili obecnej. Okresowo w trakcie pobytu powoda w jednostce występowało przeludnienie, jednak o tym fakcie informowany był sędzia penitencjarny. Po uchyleniu art. 248 k.k.w Dyrektor jednostki wydaje indywidualne decyzje o czasowym umieszczeniu osadzonych w warunkach poniżej normy 3m2. Pozwany wskazał, że w latach 2003- 2007 wszystkie pawilony mieszkalne przeszły remont kapitalny, sale zostały odnowione, wykafelkowane, wyposażone w nowy sprzęt kwaterunkowy, wymieniono stolarkę okienną i drzwiową na nową typu PCV, okna posiadają dodatkowe wywietrzniki. Łazienki oraz WC są wydzielonymi, osobnymi pomieszczeniami, pomieszczenie WC ma wydzielone kabiny. W latach 2008-2009 została przeprowadzona całkowita modernizacja kuchni. Osadzeni otrzymują środki higieny osobistej i środki niezbędne do utrzymania czystości w celach. Po zakończonym remoncie pomieszczenia zostały przebadane pod względem natężenia i równomierności oświetlenia elektrycznego przez wyspecjalizowaną firmę. Zakład ma podpisaną umowę o świadczenie usług z zakresu dezynsekcji, dezynfekcji i deratyzacji. Temperatura w pomieszczeniach jest ustalana automatycznie w zależności od temperatury zewnętrznej. Pawilony są zaopatrywane w ciepłą wodę trzy razy dziennie. Powód nie skarżył się na warunki socjalne ani na wyżywienie. Pozwany wskazał, że ZK w jest jednostką typu półotwartego z oddziałem otwartym, cele są otwarte całą dobę. Na terenie jednostki jest boisko, świetlica centralna, biblioteka, czytelnia. W celach mieszkalnych istnieje możliwość oglądania telewizji, organizowane są konkursy, pokazy filmowe, działają koła zainteresowań, osadzenie korzystają z wyjść do Multikina, mogą uczestniczyć w pielgrzymkach, nabożeństwach i spotkaniach religijnych. Prowadzone są kursy z zakresu aktywizacji zawodowej i promocji zatrudnienia, programy profilaktyki zdrowia, program Praca Socjalna”. W ocenie pozwanego w trakcie pobytu powoda w w/w jednostkach nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Ponadto powód winien wykazać, że na skutek działań lub zaniechań pozwanego zostało naruszone jego konkretne dobro osobiste. Odnosząc się do przeludnienia pozwany podniósł, że zgodnie z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, że naruszenie normy 3 m2 jest ważną okolicznością, jednak dopiero kumulatywnie w związku z innymi okolicznościami pozwala na podstawie oceny indywidualnych przypadków stwierdzić, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego. Przy ustalaniu czy warunki pobytu w zakładzie karnym przekraczają zakres dolegliwości uzasadniających stwierdzenie, że nastąpiło naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności należy posługiwać się kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków. Pozwany podniósł ponadto, że przyznanie powodowi zadośćuczynienie naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 k.c. i elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej (k. 132-144). Sąd ustalił: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w w okresie od 22.01.2008 r. do 13.10.2008 r. W trakcie pobytu osadzony był w trzech różnych celach, każda o powierzchni 21,43 m2, przeznaczonych dla siedmiu osób (dowód: historia rozmieszczenia osadzonego MR podczas pobytu w Areszcie Śledczym w – k. 38). --- STRONA 4 --- W okresie pobytu powoda w Areszcie, jednostka ta podlegała okresowej wizytacji przeprowadzanej przez sędziego penitencjarnego. Ze sprawozdania z wizytacji przeprowadzonej w dniach 18- 19.09.2007 r. , czyli w okresie poprzedzającym bezpośrednio pobyt powoda wynika, że pomimo występowania niekorzystnych zjawisk związanych z przeludnienie, i nadmiernym obciążeniem funkcjonariuszy obowiązkami służbowymi prawa osób osadzonych przestrzegane są na dobrym poziomie, a jednostka zintensyfikowała działalność resocjalizacyjną. Zwrócono uwagę na podjęcie na szeroką skalę przedsięwzięć remontowo-modernizacyjnych. W czasie kiedy powód przebywał jednostce miała miejsce wizytacja Aresztu przeprowadzona przez sędziego penitencjarnego w dniach 09 i 15.09.2008 r. Działalność jednostki została oceniona pozytywnie. Zwrócono uwagę na przeludnienie Aresztu, jednak zaznaczono, że osadzeni przebywali w takich warunkach jedynie czasowo, w wypadkach uzasadnionych i znajdujących podstawę w treści art. 248 § 1 k.k.c., o sytuacjach takich był informowany sędzia penitencjarny. Wysoko została oceniona działalność wychowawcza i resocjalizacyjna Aresztu. Osadzeni, w tym powód, w okresie objętym wizytacją korzystali z cel wyposażonych w podstawowy sprzęt kwatermistrzowski. Uzyskiwali niezbędną odzież, środki higieny. Jakość i kaloryczność posiłków był właściwa. Powód miał zapewnioną właściwą opiekę medyczną, mógł korzystać z konsultacji u specjalistów. Miał zapewnione prawo do kontaktów z kierownictwem, wychowawcami, psychologami, prawo do kierowania skarg, wniosków i próśb do organów wykonujących orzeczenia. Powód mógł korzystać z zajęć kulturalno-oświatowych, konkursów wiedzy ogólnej, pogadanek, poprzez radiowęzeł prowadzona był nauka języków obcych, prowadzone były kursy aktywizacji zawodowej. Na terenie jednostki działa biblioteka, wypożyczalnia gier świetlicowych, osadzeni mają dostęp do prasy, odbywają się pokazy filmów krótkometrażowych. (dowód: sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w przeprowadzonej w dniach 18-19.09.2007 r. – k. 40-44, sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w przeprowadzonej w dniach 09 i 15.09.2008 r. – k. 46-57). Powód przebywał w Zakładzie Karnym w od dnia 13.10.2008 r. do nadal, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Powód umieszczany był w tym czasie w kilku różnych celach. W tym okresie w jednostce panowało przeludnienie- powód okresowo przebywał w celach mieszkalnych, w których powierzchnia przypadająca na skazanego wynosiła poniżej 3 m3, nie mniej niż 2 m2. W dniu 22.01.2010 r. na podstawie decyzji Dyrektora ZK Nr 30/2010/A został osadzony w przeludnieniu na okres 14 dni, tj. od dnia 22.01.2010 r. do 05.02.2010 r. W dniu 05.02.2010 r. w wyniku upływu terminu, na który została wydana decyzja i braku zgody sądu na dalsze osadzenie w przeludnieniu powód został osadzony ponownie zgodnie z normą. W okresie poprzedzającym pobyt powoda w ZK w miała miejsce wizytacja przeprowadzona przez sędziego penitencjarnego w dniach 02 i 03.2008 r. W jednostce na dzień 03.09.2008 r. występowało przeludnienie (120%). Przeprowadzona wizytacja nie stwierdził naruszenia w jednostce zasad legalności wykonywania kary, legalności osadzania oraz zwolnienia z zakładu. Jednostka realizowała wszystkie zadania na niej spoczywające, a zwłaszcza dotyczące procesów resocjalizacji i kwalifikowania skazanych do właściwych systemów wykonywania kary, ustanowienia indywidualnych programów oddziaływania i sposobów ich realizacji. Nie stwierdzono nieprawidłowości w kwalifikowaniu skazanych do odpowiednich grup i podgrup klasyfikacyjnych, kierownictwo zakładu dużą wagę przywiązywało do właściwego rozmieszczenia skazanych i zapewnienia im w miarę możliwości należnych warunków bytowych, bezpieczeństwa i opieki zdrowotnej. Warunki bytowe skazanych, na skutek przeprowadzonych zmian uległy zdecydowanej poprawie i odpowiadają wymaganym standardom. W okresie pobytu powoda w ZK w działalność jednostki oceniana była pozytywnie przez sędziego wizytatora, który odstąpił od wydania zaleceń. W jednostce na dzień 07.09.2009 r. występowało przeludnienie (112%). Administracja stale podejmowała niezbędne działania w celu uzyskania dodatkowych miejsc zakwaterowania. Na odcinku przestrzegania praw skazanych nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Powód, podobnie jak pozostali osadzeni, miał zapewniony stały kontakt z kierownictwem wychowawcą i psychologiem. Mógł kontaktować się z osobami najbliższymi i --- STRONA 5 --- otrzymywać paczki, miał zapewnioną właściwą opiekę medyczną, otrzymywał odpowiednią ilość środków higieny osobistej. Powód miał zapewnioną możliwość składania skarg i wniosków, korzystania z różnego rodzaju nagród. Na terenie zakładu istniała możliwość uczestniczenia w kursach zawodowych, kursów aktywizacji zawodowej. Powód miał zapewniony dostęp do zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych. W jednostce organizowano konkursy wielotematyczne (w sumie 89), w tym sportowe, historyczne, geograficzne, komputerowe. Od 01.09.2008 r. do 01.09.2009 r. przeprowadzono na terenie zakładu rozgrywki sportowo-rekreacyjne. Powód miał możliwość oglądania telewizji w celi, mógł korzystać z pokazów filmowych, a także z wyjść na seanse filmowe do Multikina Powód miał dostęp do biblioteki i czytelni z aktualna prasą. W zakładzie karnym przestrzegane były prawa osadzonych do korzystania z praktyk i usług religijnych. W sprawozdaniu z wizytacji zwrócono uwagę, że warunki bytowe skazanych ulegają stałej poprawie – stan techniczny pawilonów I, II, II, V i VI jest bardzo dobry (w okresie od maja 2004 r. do września 2005 r. przeprowadzono ich generalne remonty). W grudniu 2008 r. zakończono zadanie inwestycyjne polegające na wymianie centralnego ogrzewania, przeprowadzono modernizację i remont kuchni oraz stołów, wyremontowano dwie sale konferencyjne w budynku widzeń. Powód miał zapewnione trzy posiłki dziennie o odpowiedniej kaloryczności. (dowód: decyzja Nr 30/2010/A z dnia 22.01.2010 r. – k. 59, notatka służbowa Kierownika Działu Ewidencji ZK w z dnia 18.08.2010 r. – k. 60, sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w przeprowadzonej w dniach 02 i 03.09.2008 r. – k. 68-74, sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w przeprowadzonej w dniach 07 i 09.09.2009 r.- k. 75-81). RA przebywał z powodem w jednej celi w Zakładzie Karnym w przez okres około jednego roku. Świadek wskazał na przeludnienie w jednostce i w celi (cela była sześcioosobowa, a osadzonych było w niej osiem osób) co powodowało konflikty między osadzonymi. W celi powód i świadek mieli telewizor, telewizję kablową, było sporo programów, działał radiowęzeł. Na terenie zakładu można było korzystać z boiska do piłki nożnej, do tenisa ziemnego i siatkówki. Istniała możliwość korzystania z biblioteki, zapewniono możliwość uczestniczenia w nabożeństwach. Cele były otwarte, pawilon był otwarty od godziny 8.00 do 18.00, można się buło po nim swobodnie poruszać. Na terenie pawilonu była kuchnia wyposażona w lodówkę, kuchenkę elektryczną, stoliki, szafki. Toalety znajdowały się poza celami, osadzeni mieli do nich swobodny dostęp. Zapewniono osadzonym odpowiednią ilość środków utrzymania higieny oraz regulaminowe paczki. Powód nie żalił się na warunki bytowe ani na cokolwiek innego związanego z pobytem w zakładzie (dowód: zeznania świadka RA – k. 348-349). W zakładzie Karnym w przebywał z powodem w roku 2008 DO, przez około pół roku mieszkali w jednej celi. W celi przeznaczonej dla 6 osób przebywało 8 osiem osób. Cela była wyremontowana, w tym czasie cały zakład karny był już po remoncie. Okna w celi były plastikowe, toalety znajdowały się poza celami, były wykafelkowane. W pawilonie, w którym przebywał z powodem znajdowała się pralnia, łazienka, kuchnia, wyposażona w niezbędne sprzęty. Pawilon był otwarty od 7.30 do 15.45, można było go swobodnie opuszczać, spacerować, korzystać z biblioteki, z kaplicy. W roku 2009 stołówka została wyremontowana (dowód: zeznania świadka DO – k. 361-362). W Zakładzie Karnym w powód przebywał w okresie od 26.10.2007 r. do 05.11.2007 r. oraz od dnia 23.11.2007 r. do 22.01.2008 r., w tym czasie przebywał na dwóch różnych oddziałach mieszkalnych. Na terenie jednostki osadzeni mają dostęp do zajęć kulturalno-oświatowych, cyklicznie organizowane są turnieje, zajęcia sportowe i zajęcia świetlicowe. O konieczności okresowego obniżenia powierzchni konkretnych cel mieszkalnych przypadających na jednego osadzonego, w związku z występującym przeludnieniem, zawiadamiany był każdorazowo sędzia penitencjarny. Powód przebywał w celi czystej i wyremontowanej (dowód: notatka służbowa p.o. zastępcy Kierownika działu Ewidencji ZK w z dnia 23.08.2010 r. – k. 146, notatka służbowa kierownika Działu Penitencjarnego ZK w z dnia 23.08.2010 r. – k. 147, zeznania powoda – k. --- STRONA 6 --- 194). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o następujące dowody: historia rozmieszczenia osadzonego Michała Raczka podczas pobytu w Areszcie Śledczym w – k. 38, sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w przeprowadzonej w dniach 18-19.09.2007 r. – k. 40-44, sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w przeprowadzonej w dniach 09 i 15.09.2008 r. – k. 46-57 decyzja Nr 30/2010/A z dnia 22.01.2010 r. – k. 59, notatka służbowa Kierownika Działu Ewidencji ZK w z dnia 18.08.2010 r. – k. 60, sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w przeprowadzonej w dniach 02 i 03.09.2008 r. – k. 68-74, sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w przeprowadzonej w dniach 07 i 09.09.2009 r.- k. 75-81 notatka służbowa p.o. zastępcy Kierownika działu Ewidencji ZK w z dnia 23.08.2010 r. – k. 146, notatka służbowa kierownika Działu Penitencjarnego ZK w z dnia 23.08.2010 r. – k. 147, częściowo zeznania powoda – k. 192- 194. Zeznania świadka MS (k. 235) Sąd uznał za wiarygodne. Świadek nie pamiętał co prawda powoda, zeznał jednak na okoliczność warunków panujących w Areszcie Śledczym w na przełomie roku 2007 i 2008 r. W jednostce panowały właściwe warunki, świadek nie zgłaszał co do nich żadnych zarzutów. Zeznania świadka AB (k. 252) nie posłużyły do ustalenia stanu faktycznego w sprawie – świadek pamięta powoda z okresu pobytu w zakładzie Karnym w , nie przebywał z nim w celi mieszkalnej i nie jest w stanie niczego powiedzieć o warunkach, jakie panowały w celi powoda. Co do zeznań świadka RA Sąd dał im wiarę, uznając je za obiektywne. Jedynie w zakresie w jakim świadek twierdził, że warunki sanitarne na terenie stołówki były niewłaściwe (koty biegające po stolikach) oraz posiłki były nieodpowiedniej jakości, Sąd uznał je za nieprawdopodobne, a to wobec treści kolejnych sprawozdań z wizytacji jednostki, z których wynika, że zarówno stołówka jak i kuchnia zostały poddane generalnemu remontowi, łącznie z wymianą instalacji elektrycznej, wodnej, kanalizacyjnej i centralnego ogrzewania. Sąd dał wiarę zeznaniom świadka DO, znajdują one potwierdzenie w materiale dowodowym w postaci sprawozdań powizytacyjnych, co do zasady są również zbieżne z zeznaniami świadka RA. Sad dał wiarę zeznaniom powoda (k. 192-194) w zakresie, w jakim twierdził on, że w jednostkach, w których przebywał panowało przeludnienie. Okoliczność ta wynika z materiału dowodowego, jednocześnie została przyznana przez pozwanego. Odnośnie twierdzeń powoda co do możliwości nieskrępowanego załatwiania potrzeb fizjologicznych, Sąd nie dał im wiary – zarówno w areszcie Śledczym w jaki i w ZK w toalety znajdowały się poza celami, powód miał do nich swobodny dostęp, okoliczność tą co do ZK w potwierdzają DO i RA. To, że powód przebywając w ZK w jako tymczasowo aresztowany podlegał pewnym ograniczeniom wynikającym z przepisów i nie mógł korzystać np. z nieograniczonej ilości spacerów, nie może obciążać pozwanego. Zeznania powoda co do łaźni w Areszcie Śledczym w nie znajdują potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym. Dotyczy to również stanu cel mieszkalnych i występowania w celach insektów, komarów i much. W zeznaniach powoda zachodzi pewna sprzeczność – z jednej strony twierdzi on, że w ZK w były złe warunki z powodu przeludnienia, w chwili obecnej nie zgłasza żadnych zastrzeżeń. Przyznaje, że może swobodnie opuszczać celę mieszkalną, nie ma zastrzeżeń co do ogrzewania, okien, potwierdza, że toalety znajdują się poza celami. Jako nieobiektywne Sąd uznał uwagi powoda dotyczące wielkości łaźni, ilości pisuarów, zasad odbywania kąpieli w ZK w , tym bardziej, że pozostają w sprzeczności z zeznaniami DO i RA . Powód przyznał, że cela w ZK w , w której przebywał była czysta i wyremontowana. Nieprawdopodobne są zeznania powoda, że z powodu wady wymowy nie mógł dość szybko --- STRONA 7 --- sygnalizować chęci skorzystania z toalety. W ZK w toalety znajdowały się poza celami, cele były co do zasady otwarte, a powód miał możliwość nieskrępowanego wychodzenia z celi do toalety. Sąd zważył: Powód opierał swoje roszczenie na treści art. 23, 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Domagał się ochrony dobra osobistego w postaci godności i prawa do intymności, które miały zostać naruszona na skutek umieszczenia go w przeludnionych celach i brakiem zapewnienia możliwości nieskrępowanego załatwiania potrzeb fizjologicznych. Przesłanką możliwości zastosowania środków ochrony przewidzianych w art. 24 k.c. jest zarówno naruszenie określonego dobra osobistego, jak i bezprawne działanie prowadzące do tego naruszenia. Zgodnie z zasadami rozkładu ciężaru dowodu, na powodzie spoczywa obowiązek wykazania, że określone dobro osobiste powoda zostało naruszone oraz że naruszenia dopuścił się pozwany, na pozwanym natomiast – w myśl art. 24 par. 1 k.c. – ciężar udowodnienia, że określone działanie nie było bezprawne. Odnosząc się do drugiego z zarzutów powoda, przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie wykazało jego zasadności. Jak wynika z dokumentów zarówno w ZK w (co potwierdzają dodatkowo świadkowie) jak i w Areszcie w powód miał niczym nieograniczony i nieskrępowany dostęp do toalet. W obu jednostkach znajdowały się one poza celami, były odpowiednio wyposażone i wyremontowane. Dotyczy to również stanu łaźni, ilości sprzętu, kabin prysznicowych, ilości miejsca w szatniach, częstotliwości i zasad korzystania z łaźni w jednostkach, w których przebywał powód. Kwestie te są regulowane przez odpowiednie przepisy wykonawcze, które gwarantują zachowanie określonych standardów. Okoliczność, że w odczuciu powoda np. ilość kąpieli jest niewystarczająca, podobnie jak ilość pisuarów w toalecie, nie stanowi o bezprawności działania pozwanego. Naruszenie dóbr osobistych musi być obiektywne, nie decydują o nim subiektywne odczucia czy przekonanie powoda. Istotne w niniejszej sprawie jest to, że obraz warunków bytowych dotyczących sanitariatów, łaźni wynika nie tylko z dokumentów przedłożonych przez pozwanego, ale ponadto z zeznań świadków (ZK w , Areszt Śl. w ), którzy będąc współosadzonymi z powodem i przebywającymi w tych samych co powód realiach potwierdzają stanowisko pozwanego. Powyższe uwagi należy odnieść również do warunków z Zakładzie Karnym w . W świetle powyższych okoliczności nie można uznać, że doszło do naruszenia jakichkolwiek dóbr osobistych na skutek bezprawnego działania pozwanego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia dóbr osobistych powoda z powodu przeludnienia Sąd zważył co następuje. Powód istotnie przebywał u pozwanych w warunkach przeludnienia, pozwany nie kwestionował tej okoliczności. Należy mieć jednak na uwadze, że powód przebywał w takich celach z zachowaniem obowiązujących wówczas procedur i przez czas określony. Przepis art. 110 k.k.w., zawiera wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych: powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m2, cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Odstępstwo od standardów wyznaczonych w art. 110 k.k.w. zawierał art. 248 § 1 k.k.w. W art. 248 k.k.w., w przypadkach szczególnie uzasadnionych i przy zastosowaniu szczególnego trybu, przewidziana była możliwość odstąpienia od normy 3 m2, ale tylko na czas określony i nie nadmiernie długi. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.05.2008 r. sygn. akt SK 25/07 przepis art. 248 § 1 k.k.w. uznany został za niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przepis ten stracił moc z dniem 06 grudnia 2009 r. (zob. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A rok 2008, Nr 4, poz. 62). Norma ta obowiązywała jednak w czasie, kiedy powód przebywał w pozwanych jednostkach i była stosowana po zawiadomieniu --- STRONA 8 --- sędziego penitencjarnego. Po dniu 06.12.2009 r. powód przebywał np. w warunkach przeludnienia w okresie od 22.01.2010 r. do 05.02.2010 r. na podstawie decyzji Dyrektora ZK w , a wobec braku zgody sądu na dalsze osadzenie w takich warunkach, został umieszczony w celi z zachowaniem przewidzianej normy. Ponadto ZK w , w którym powód nieprzerwanie odbywa karę od 13.10.2008 r. jest zakładem typu półotwartego- cele są otwarte, a pawilon mieszkalny jest otwarty w określonych godzinach, co zapewnia powodowi swobodne poruszanie się, nie istnieje konieczność ciągłego przebywania w celi. Sad miał na uwadze również i taką okoliczność, że w chwili obecnej powód nie zgłasza żadnych zastrzeżeń odnośnie warunków bytowych, ewentualnego przeludnienia, co wprost wynika z jego zeznań. Bezsporne jest, że powód przebywał okresowo w warunkach przeludnienia w celach. Przedmiotem rozważań Sądu powinno być jednak, czy istniały jeszcze inne takie okoliczności, które łącznie z przeludnieniem mogłyby zostać ocenione jako przejaw traktowania prowadzącego do naruszenia godności powoda. Sam fakt, nieprzestrzegania metrażu 3 m2 nie może stanowić podstawy odpowiedzialności pozwanego za naruszenie dóbr osobistych powoda. Odpowiedzialność taka zachodziłaby jedynie wówczas, gdyby w konkretnym wypadku skumulowały się jeszcze inne skutki przeludnienia w celach, takie jak złe warunki sanitarne, brak w celach odpowiednich sprzętów, nie zapewnienie dostępu do pomocy medycznej, niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych itp., które ostatecznie mogłyby prowadzić do naruszenia godności osobistej i być przejawem poniżającego traktowania. Zwracał na to uwagę wielokrotnie Europejski Trybunał Praw Człowieka, który w swoich orzeczeniach wskazał, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 04.12.1950 r. (m. in. orzeczenia z dnia 19.04.2003 r. skarga nr 28524/95, z dnia 15.07.2002 r., skarga nr 47095/99, z dnia 29.04.2003 r. skarga nr 50390/99, z dnia 06.12.2007 r. skarga nr 25664/05). Sąd dokonał zatem oceny całokształtu działań pozwanego względem powoda pod kątem wymagań, nałożonych przez art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 04.12.1950 r., na które powołuje się powód. Przepisy te zawierają zakaz poniżającego i nieludzkiego traktowania oraz karania, a także nakazują traktowanie w sposób humanitarny osoby pozbawione wolności. Art. 30 Konstytucji stanowi ponadto, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Rozpoznając powództwo należało w świetle tych przepisów ocenić sytuację powoda, w jakiej faktycznie przebywał w pozwanych jednostkach. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych warunków takich jak zła sytuacja sanitarna, brak właściwej higieny, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja, odmowa pomocy medycznej, itp. (por. wyrok S.A. w Katowicach z dnia 07.05.2009 r. sygn. I ACa 247/09, por. wyrok SN z dnia 02.10.2007 r. II CSK 269/07 wraz z uzasadnieniem). Ocena naruszenia dóbr osobistych oparta jest na kryteriach obiektywnych. Miernika należy poszukiwać przede wszystkim w opinii publicznej, która jest odzwierciedleniem poglądów powszechnie akceptowanych przez społeczeństwo w danym miejscu i czasie. Istotne znaczenie ma też opinia społeczna, która znajduje wyraz w poglądach ludzi rozsądnie i uczciwie myślących, decyduje o tym, czy w konkretnym wypadku rzeczywiście nastąpiło naruszenie godności osobistej. Powód miał zapewnione w jednostce wszystkie te standardy, które wynikają z treści art. 110 k.k.w. i rozporządzeń wykonawczych, opisane szczegółowo w części ustalającej uzasadnienia. Miał zatem zapewnione właściwe warunki socjalno-bytowe, respektowane były jego uprawnienia w zakresie zapewnienia odpowiedniej opieki medycznej, psychologicznej, właściwych warunków higieny, warunków sanitarnych, norm żywieniowych. Respektowane były prawa powoda do korzystania z tych form rekreacji czy aktywności, jakie przewidują przepisy dotyczące odbywania kary --- STRONA 9 --- pozbawienia wolności. Powód zresztą nigdy nie skarżył się na naruszenia swoich praw ani administracji jednostek lub wychowawcy, ani sędziemu penitencjarnemu. Twierdzenia powoda dotyczące jego sytuacji mieszkaniowej w warunkach wolnościowych nie mogą mieć wpływu na określone reguły odbywania kary pozbawienia wolności i wynikające stąd ograniczenia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, które wyczerpująco wskazują przesłanki odmowy przyjęcia do zakładu karnego bądź aresztu, powinnością administracji danej jednostki jest przyjmowanie wszystkich osób kierowanych tam przez uprawnione organy, nawet w sytuacji permanentnego przeludnienia. Pozwany nie miał możliwości odmowy przyjęcia powoda do jednostki, nie można w związku z powyższym stawiać mu zarzutu bezprawności zachowania. Jak wynika z materiału dowodowego, administracja jednostek, w których przebywał powód podejmowała możliwe działania zmierzające do minimalizowania niekorzystnych dla osadzonych warunków związanych z przeludnieniem. Ponadto systematycznie remontowano o modernizowano toalety, łaźnie, kuchnie, świetlice, a przede wszystkim cele mieszkalne, co ostatecznie przyznał sam powód. Działania podejmowane przez pozwanego w jednostkach w których przebywał powód nie były indywidualnie skierowaną przeciwko niemu represją. Fakt okresowego umieszczania powoda w przeludnionych celach nie był działaniem celowym administracji, skierowanym na szczególne pognębienie powoda, poniżenie go. Warunki w jakich znalazł się powód nie przybrały zatem takiej formy, w odniesieniu do której uprawnione byłoby twierdzenie, że został on osadzony w niegodziwych, nieludzkich warunkach, co z kolei uzasadniałoby żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. Zebrany materiał dowodowy wskazuje niewątpliwie, że w przypadku powoda nie doszło do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowania kary pozbawienia wolności. Reasumując, brak ziszczenia przesłanki bezprawności zachowania pozwanego, w odniesieniu do poszczególnych jednostek, tym samym brak naruszenia dóbr osobistych skutkuje brakiem podstaw do przyznania powodowi zadośćuczynienia i oddaleniem powództwa. Niezależnie od powyższego, Sąd dokonał oceny roszczeń powoda również w kontekście zasad współżycia społecznego, o których mowa w art. 5 k.c. Przepis ten stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Nadużycie prawa podmiotowego może w konkretnych okolicznościach stanowić okoliczność wyłączającą bezprawność. W sprawie tego aspektu nie można tracić z pola widzenia. Zasady współżycia społecznego obejmują zasady moralne, które ważyć należy w realiach istniejących w społeczeństwie, stąd należy brać pod uwagę realia społeczno-gospodarcze kraju. Biorąc po uwagę właśnie te realia, żądanie zapłaty zadośćuczynienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i powszechnym, społecznym poczuciem sprawiedliwości. Poziom zamożności społeczeństwa jest taki, że jego zdolność do wypełnienia różnych zadań jest ograniczona. Nie można abstrahować od stopy życiowej i sytuacji bytowej różnych grup społecznych, która często nie odpowiada standardom zapewnionym osadzonym. Okoliczności te nie mogą stanowić wyłącznej podstawy oddalenia powództwa, jednak nie mogą one pozostawać bez wpływu na ocenę żądania powoda. W kontekście przytoczonych powyżej względów żądanie powoda musi być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i elementarnym, powszechnym poczuciem sprawiedliwości. Na marginesie należy wskazać, że Sądowi znana jest uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18.10.2011 r. sygn. III CZP 25/11, z której wynika, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Treść tej uchwały nie oznacza jednak (na co wskazuje stwierdzenie „może stanowić”) automatyzmu w stwierdzeniu naruszenia dóbr osobistych, nadto w okolicznościach niniejszej sprawy takie stwierdzenie naruszenia dóbr osobistych powoda --- STRONA 10 --- jest nieuprawnione O kosztach orzeczono na zasadzie art. 102 k.p.c. oraz na podstawie § 2 ust. 3, § 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.).