Wyrok II C WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wyd

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Głogowska Protokolant: st. sekretarz Dorota Król po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa WS przeciwko Skarbowi Państwa - o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 1000,00 zł ( jeden tysiąc złotych) tytułem zwrotu części kosztów procesu. Sygn. akt II C Uzasadnienie Powód WS wniósł o nakazanie pozwanemu Skarbowi Państwa- usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych w postaci czci, dobrej sławy i godności osobistej, będących następstwem poświadczenia nieprawdy w dokumencie urzędowym jakim jest wniosek o ukaranie powoda nr 04193/Wns176/2008 z dnia 28.03.2008 r., skierowany do Sądu Rejonowego w , który na tej podstawie wszczął postępowanie o sygn. XI W 860/08, a następnie skazał powoda wyrokiem nakazowym z dnia 03.04.2008 r., co do okoliczności mającej znaczenie prawne, w postaci pomówienia o to, że powód jako osoba działającą w imieniu pracodawcy - Spółka z o.o. w nie dopełnił obowiązku opłacenia składki na Fundusz Pracy za listopad 2007 r. w kwocie 1 484,48 zł poprzez złożenie oświadczenia wydrukowanego na papierze firmowym, podpisanego przez ………………..na własny koszt, poprzez zlecenie zamieszczenia skanowanej, elektronicznej, kolorowej wersji tego oświadczenia na stronie internetowej wydawnictwa „GP” na www. przepraszającego WS o następującej treści: „Kierownik , jako autor dokumentu urzędowego w --- STRONA 2 --- postaci wniosku o ukaranie, skierowanego do Sądu Rejonowego w , niniejszym przepraszają Pana WS za poświadczenie nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne, poprzez pomówienie Pana WS o to, że jako osoba działającą w imieniu pracodawcy - Spółka z o.o. w nie dopełnił obowiązku opłacenia składki na Fundusz Pracy za listopad 2007 r. w kwocie 1 484,48 zł, czym naruszono dobre imię WS i doprowadzono do jego skazania wyrokiem nakazowym z dnia 03.04.2008 r.. Niniejsze oświadczenie jest opublikowane w rezultacie przegranego procesu sądowego”, w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku sądu I instancji, a w razie jego zaskarżenia w terminie 14 dni od daty wydania wyroku przez sąd II instancji oraz poprzez dokonanie darowizny na cel społeczny poprzez wpłacenie na konto bankowe „Stowarzyszenia Pokrzywdzonych przez System Bankowy” kwoty 10 000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za umyślne naruszenie dóbr osobistych powoda. Ponadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów procesu, według zestawienia kosztów. W uzasadnieniu swojego stanowiska powód wskazał, że w dniu 28.03.2008 r. sporządzony został przez MZ wniosek o ukarania powoda w postępowaniu zwyczajnym. Powód został obwiniony o to, że jako osoba działającą w imieniu pracodawcy - Spółka z o.o. w nie dopełnił obowiązku opłacenia składki na Fundusz Pracy za listopad 2007 r. w kwocie 1 484,48 zł. w dniu 03.04.2008 r. Sad Rejonowy w w sprawie XI W 860/08 wydał wyrok nakazowy, w którym uznał powoda za winnego zarzucanego mu czynu. Powód podał, że w dniu 10.02.2009 r. wniósł sprzeciw od wyroku, w wyniku czego Sąd uniewinnił go od popełnienia zarzucanych mu czynów. Powód podniósł, że działanie pozwanego było bezprawne- nie sprawdził rzetelnie i z należytą starannością danych, na których oparł swoje zarzuty. Wskazał, że złożenie wniosku o ukaranie naraziło go na znaczne straty moralne i finansowe. Musiał zatrudnić prawnika, ponadto jego autorytet wobec załogi przedsiębiorstwa został naruszony, sprawa sądowa była obserwowana a postawione mu zarzuty komentowane. Ponadto w związku z badaniem psychiatrycznym akta sądowe zawierające informacje pomawiające powoda zostały przekazane do państwowego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w , gdzie mogły się zapoznać z nimi osoby tam zatrudnione. Skierowanie powoda na badania psychiatryczne pod groźbą przymusowego doprowadzenia przez policję stanowiło dyskomfort psychiczny. Z aktami powoda mogły zapoznać się także osoby zatrudnione w Kancelarii adw. RW-obrońcy z urzędu oraz sędziowie i pracownicy Sądu Rejonowego w (k. 2-4). Pozwy o identycznej treści powód wniósł ponadto w spawach I C i I C , z tą różnicą, że dotyczyły zarzutu nie dopełnienia obowiązku opłacenia składki na Fundusz Pracy odpowiednio za miesiąc grudzień 2007 r. w kwocie 1 407,22 zł i miesiąc styczeń 2008 r. w kwocie 1 245,63 zł (k. 4- 6 akt I C , k. 2-4 akt I C ). Zarządzeniem z dnia 30.09.2009 r. sprawy o sygn. I C i I C zostały połączone ze sprawą I C do łącznego rozpoznania pod sygn. I C , obecna sygn. akt II C (k. 28 ). Pozwany Skarb Państwa- wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że nie naruszył dóbr osobistych powoda dokumenty przedłożone w trakcie kontroli przedsiębiorstwa, pisma kierowane do pozwanego przez kontrolowany zakład, postawa i zachowanie powoda pozwalały na przyjęcie, że jest on osoba reprezentującą pracodawcę we wszystkich sprawach objętych kontrolą. Ponadto powód w toku kontroli korzystał z prawa do odmowy złożenia wyjaśnień, nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych, nie wskazał również na inne osoby, które mogłyby być odpowiedzialne za popełnione wykroczenie. Pozwany podniósł, że czynności wykonywane przez inspektorów pracy podejmowane były w ramach obowiązującego porządku prawnego, działania i czynności inspektorów realizowane były w interesie pokrzywdzonych i w interesie ochrony praw pracowniczych, ponadto powód wyraził zgodę na poddanie się odpowiedzialności jako pełnomocnik spółki (k. 23-36). W piśmie procesowym z dnia 27.05.2010 r. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa –Prokuratorii Generalnej --- STRONA 3 --- Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano, że zarówno sąd, jak i inspektorzy pracy działali w ramach przewidzianych przez prawo kompetencji, które w określonych stanach faktycznych oznaczają obowiązek podjęcia określonych działań. Działania takie podejmowane w ramach porządku prawnego i w interesie publicznym, nie służą szkodzeniu interesom danej jednostki (k. 121-122). Sąd ustalił: Inspektor Pracy wniósł do Sądu Rejonowego w wniosek o ukaranie WS, obwiniając go o to, że osoba działającą w imieniu pracodawcy - Spółka z o.o. w nie dopełnił obowiązku opłacenia składki na Fundusz Pracy za listopad 2007 r. w kwocie 1 484,48 zł, za grudzień 2007 r. w kwocie 1 407,22 zł, za styczeń 2008 r. w kwocie 1 245,63 zł (k. 1-4 akt sygn. XI W ). Wniosek o ukaranie skierowany został do Sądu w oparciu o wyniki kontroli przeprowadzonej w Sp. z o.o. w . W toku postępowania WS jako pełnomocnik Prezesa Zarządu spółki wnosił uwagi do protokołu kontroli, był przesłuchiwany w charakterze osoby podejrzanej, po wcześniejszym pouczeniu o przysługujących mu prawach (k. 5-42 akt Inspektora Pracy państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego ). W dniu 03.04.2008 r. w sprawie o sygn. XI W Sąd Rejonowy w wydał wyrok nakazowy, w którym uznał obwinionego WS za winnego popełnienia zarzuconych mu we wniosku o ukaranie czynów, tj. wykroczenia z art. 122 ust. 1 pkt. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz wykroczenia z art. 283 § 1 k.p. (k. 44 akt sygn. XI W ). WS wniósł sprzeciw od wyroku nakazowego (k. 47 akt sygn. XI W ). W toku dalszego postępowania karnego wydana została opinia o stanie zdrowia psychicznego dotycząca WS, ustanowiony został obrońca z urzędu, przesłuchiwani byli świadkowie (k. 70-73, 61, 62, 134-135, 148, 154, 162-164 akt sygn. XI W ). Prawomocnym wyrokiem z dnia 10.02.2009 r. sygn. akt XI W Sąd Rejonowy w uniewinnił obwinionego Wiesława Strózika od popełnienia zarzucanych mu czynów (k. 65 akt sygn. XI W ). Sąd zważył: Żądanie powoda w zakresie roszczenia niemajątkowego oparte jest na treści art. 24 k.c. w związku z art. 23 k.c. Zgodnie z tym przepisem każdemu czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem, przysługuje uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz usunięcia skutków naruszenia. Powyższa odpowiedzialność oparta jest na trzech przesłankach: istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Ciężar udowodnienia pierwszych dwóch przesłanek odpowiedzialności obciąża powoda, natomiast trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym. Jeżeli powód udowodni naruszenie dobra osobistego, sprawca naruszenia może zwolnić się z odpowiedzialności, jeżeli wykaże brak bezprawności działania. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci dobrego imienia (czci) i godności osobistej. Istnienie tak określonych przez powoda dóbr osobistych jest oczywiste, rozważenia wymaga zaistnienie dwóch pozostałych przesłanek. W przepisie art. 24 § 1 k.c. zostało ustanowione domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego. Domniemanie to podlega obaleniu przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Bezprawność działania należy pojmować w sensie obiektywnym, bez włączenia w jego treść elementu subiektywnego winy. Bezprawnym jest zatem każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności uzasadniających takie działanie. Za działanie lub zaniechanie bezprawne uznaje się takie zachowanie, które pozostaje w sprzeczności nie tylko z obowiązującymi przepisami, ale także z zasadami współżycia społecznego. --- STRONA 4 --- Do okoliczności wyłączających bezprawność działania należy m. in. działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19.10.1989 r. II CR 419/89, OSP 1990, nr 11-12, poz. 377). Funkcjonariusze publiczni, z działaniem których powód wiąże naruszenie swoich dóbr osobistych, działali w ramach kompetencji i na określonej podstawie prawnej. Co prawda działanie w ramach tak określonej legalności nie wyłącza automatycznie i w każdym wypadku bezprawności – jeżeli bowiem w toku prawnie uregulowanych procedur dochodzi do wyraźnego, poważnego naruszenia przepisów, zwłaszcza w sposób powodujący wykroczenie poza cel i niezbędność postępowania, to nie jest wykluczone uznanie bezprawności takiego działania (tak wyrok Sądu Najwyższego z 21.10.2003 r., I PK 414/02). W niniejszej sprawie do takiego naruszenia prawa nie doszło. Inspektorzy pozwanego byli upoważnieni do przeprowadzenia kontroli i podejmowania innych czynności, a na podstawie zebranego materiału do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie. Wykonywanie tych czynności mieści się w granicach ustawowych kompetencji pozwanego, w szczególności, że działania te podejmowane były z zachowaniem ustawowych procedur. Prowadzenie przez organ władzy publicznej postępowania w ramach określonej przez ustawodawcę procedury – nie stanowi działania bezprawnego w rozumieniu art. 24 § 1 k.c., które mogłoby naruszyć dobra osobiste osoby fizycznej. O bezprawności działania pozwanego nie świadczy wydanie wyroku uniewinniającego. Prowadzenie jakiegokolwiek postępowania publicznoprawnego (administracyjnego, cywilnego, karnego, itp.) nie może zostać zakwalifikowane jako działanie bezprawne tylko z uwagi na to, że organ prowadzący postępowanie niewłaściwie zinterpretował prawo materialne (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 25.08.2006 r. I ACa 237/06, LEX nr 217201). Ustawodawca przewidział inne środki ochrony osoby dotkniętej błędną decyzją organu władzy publicznej. Środki te polegają na stworzeniu odpowiedniego systemu odwoławczego. W niniejszej sprawie takie środki były zagwarantowane i powód z nich skorzystał. Powód, co zostało ustalone w toku postępowania dowodowego, miał zagwarantowaną ochronę swoich praw, zarówno w czasie postępowania prowadzonego przez inspektorów pracy, jak i w toku postępowania karnego. Powód zgłaszał np. zastrzeżenia do protokołu kontroli, do których następnie ustosunkował się inspektor pracy, był pouczany o przysługujących mu uprawnieniach, co potwierdził złożeniem własnoręcznego podpisu, miał możliwość złożenia wyjaśnień w czasie kontroli. W czasie postępowania sądowego powód korzystał z przewidzianych przez procedurę karną środków odwoławczych, złożył sprzeciw od wyroku nakazowego. Miał więc w tym postępowaniu możliwość kwestionowania stawianych mu zarzutów. Postępowanie sądowe w sprawie o wykroczenia prowadzone było zgodnie z procedurą, powód korzystał z pomocy obrońcy z urzędu. Żadne z działań pozwanego nie wykraczało poza materię obiektywnie potrzebną do uzyskania właściwej orientacji w badanej sprawie. W tej sytuacji zbędnym i niedopuszczalnym było sięgnięcie powoda do cywilnoprawnych środków ochrony dóbr osobistych. Każdy obywatel musi liczyć się z tym, że stanie się stroną postępowania publicznoprawnego. Bez względu na to, czy postępowanie zostało wszczęte niesłusznie, czy też w jego toku zostały wydane błędne decyzje, stronie przysługuje jedynie ochrona prawna w ramach określonych procedur. Na marginesie należy jeszcze wskazać, że odwoływanie się przez powoda do subiektywnego poczucia pokrzywdzenia nie jest wystarczające dla przyjęcia naruszenia dóbr osobistych. W orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, że przy wyjaśnieniu istoty dobra osobistego i naruszenia należy posługiwać się kryterium obiektywnym, odwołującym się do przyjętych norm (por. wyrok S.A. w Białymstoku z dnia 30.10.1997 r. I ACa 290/97). Z tego punktu widzenia nie można doszukać się w postępowaniu pozwanego czegokolwiek o znamionach naruszenia dóbr osobistych powoda. Postępowanie w sprawie o ochronę dóbr osobistych nie może być wykorzystane do weryfikowania prawomocnych orzeczeń sądowych i wyników innych postępowań, kwestionowania zasadności wniosku o ukaranie w sytuacji, gdy wniesienie takiego --- STRONA 5 --- wniosku do sądu nastąpiło w ramach obowiązującego porządku prawnego i przez właściwy organ. Weryfikacji zarzutów względem powoda i ochronie jego prawa służyło właśnie postępowanie przed niezawisłym sądem, który ostatecznie wydał wyrok uniewinniający powoda. Wyrządzenie szkody działaniem władzy publicznej może stać się źródłem roszczeń odszkodowawczych. W tym pozwie powód nie dochodzi jednak odszkodowania, ale zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek naruszenia dobra osobistego. Konsekwencją przyjęcia, że postępowanie pozwanego nie było zachowaniem naruszającym dobra osobiste powoda była konkluzja, że powodowi nie przysługują roszczenia wskazane w art. 24 § 1 k.c. Biorąc powyższe pod uwagę, powództwa należało oddalić. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może os strony przegrywającej zasądzić tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Mając na względzie charakter sprawy i subiektywne przekonanie o krzywdzie powoda oraz jego sytuację majątkową, Sąd zasądził od powoda tylko część kosztów procesu na rzecz Skarbu Państwa.