Wyrok II C WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz-Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa ZJ przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa reprezentującej pozwanego kwotę 7200 zł ( siedem tysięcy dwieście złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. II C Uzasadnienie Powód ZJ wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 500.000zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności roszczenia do dnia zapłaty. Wskazał, że kwoty tej domaga się za wieloletnie naruszanie praw powoda do humanitarnego traktowania, narażanie na utratę zdrowia w związku z nieprzestrzeganiem standardów obowiązujących w cywilizowanym świecie. W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że począwszy od 13 lutego 1987 roku nieprzerwanie przebywał w jednostkach penitencjarnych na terenie kraju. Kwota dochodzonego roszczenia obejmuje cały okres odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności i wynika z przeliczenia, iż każdy miesiąc pozbawienia wolności skutkuje wypłatą 2000 zł zadośćuczynienia. Powód --- STRONA 2 --- wskazał, iż łącznie przebywał w jednostkach penitencjarnych na terenie kraju przez okres 25 lat (300 miesięcy x 2000 zł daje kwotę 600.000 zł). We wszystkich jednostkach penitencjarnych, w których powód przebywał, w sposób ciągły i nieprzerwany naruszano jego dobra osobiste poprzez nierespektowanie prawa do zachowania godności osobistej, pozbawienia możliwości dbania o zdrowie i higienę osobistą, niezapewniania intymności przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Powód podniósł, że najbardziej dotkliwym okresem odbywania kary pozbawienia wolności, były lata 1987 do 1990 roku. W kolejnych latach pomimo niewielkiej poprawy, warunki pobytu w jednostkach penitencjarnych również odbiegały od podstawowych standardów odbywania kary pozbawienia wolności. Niezachowanie standardu polegało przede wszystkim na odbywaniu kary w przeludnionych celach mieszkalnych, braku możliwości korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych, spanie na siennikach bądź materacach rozłożonych na betonowych płytach, jedzenie posiłków w pozycji stojącej, załatwianie podstawowych potrzeb fizjologicznych w obecności osadzonych oraz innych nieprawidłowości. Nadto brak właściwego wyżywienia i odpowiedniej opieki medycznej spowodował wyniszczenie organizmu powoda. Panujące warunki w celach mieszkalnych przyczyniły się do znacznego pogorszenia kondycji psychicznej powoda, wywołując depresje i stany lękowe. W ocenie powoda wymieniony okres osadzenia jego w jednostkach penitencjarnych spowodował, iż nie będzie mógł on normalnie funkcjonować do końca życia. Znaczny wpływ na postępujące wyniszczenie zdrowia miało zachowanie funkcjonariuszy służby więziennej, która traktowała powoda i innych osadzonych w sposób urągający wszelkim zasadom postępowania w stosunku do osób odbywających karę pozbawienia wolności. Powód podniósł, iż opisane przez niego postępowanie służby więziennictwa narusza Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, która bierze pod ochronę między innymi godność ludzką. Zachowanie funkcjonariuszy służby więziennej narusza również postanowienia Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Powód podał, że stan odbiegający od wyznaczonych wymienionymi źródłami prawa utrzymywał się w trakcie całego jego pobytu w jednostkach penitencjarnych. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podniósł, że roszczenie powoda w znacznej części jest przedawnione. Stosownie do przepisu art. 442 § 1 k.c. w brzmieniu sprzed 10 sierpnia 2007 roku w związku z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538) oraz art. 442¹ § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Zdarzenia, z którymi powód wiąże powstanie szkody – czyli pobyt w jednostkach --- STRONA 3 --- penitencjarnych – miało miejsce w latach 1971 – 2012 roku, stąd pozwany podniósł zarzut przedawnienia w stosunku do roszczeń powoda przed dniem 10 lutego 2009 roku. Pozwany podał, że nieprzedawnione są tylko roszczenia powoda skierowane przeciwko Zakładowi Karnemu w . Stanowisko powoda jest nieuzasadnione i nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie przedstawił on żadnych dowodów na zaistnienie naruszenia jego dóbr osobistych. W sprawie nie może być mowy o naruszeniu dóbr osobistych powoda przez jakiekolwiek działania pozwanego. Nie można tym działaniom nadać znamion bezprawności. Pozwany zwrócił uwagę na pogląd wyrażony w doktrynie, iż żądający zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę winien wykazać, że naruszenie jego dóbr osobistych było bezprawne. Odnosząc się do zarzutu powoda w postaci osadzenia go w celi mniejszej niż 3 m² przypadającej na jednego skazanego, pozwany wskazał, że powód nie wykazał, że był osadzony w celi przeludnionej. Pozwany wskazał na art. 248 § 1 k.k.w., który stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m² (po 6 grudnia 2009 roku zgodnie z wyrokiem TK utracił moc obowiązującą). Powód powinien zatem przedstawić na okoliczność przebywania w przeludnionych celach po tej dacie imienne decyzje o czasowym umieszczeniu w przeludnionej celi. Pozwany podniósł, że warunki panujące w Zakładzie Karnym w nie pozwalają uznać, że jego działanie było bezprawne. W latach 2003 – 3007 wszystkie pawilony mieszkalne w ZK w przeszły kapitalny remont obejmujący: wymianę instalacji elektrycznej, wodnej, kanalizacyjne i centralnego ogrzewania; wymianę tynków we wszystkich pomieszczeniach wraz z wykonaniem nowych powłok malarskich, wykonanie nowych posadzek wykończonych; wymianę stolarki drzwiowej oraz okiennej, wykonanie ocieplenia zewnętrznego budynków oraz ułożenie nowych pokryć dachowych. W trakcie remontu wydzielone zostały ogólnodostępne pomieszczenia takie jak: kuchnia, pralnia wraz z suszarnią, palarnia, łaźnia oraz WC. Pomieszczenie WC wyposażone jest w odrębne, zamykane kabiny ustępowe, pisuary, umywalki oraz kabinę dla osób niepełnosprawnych. W latach 2008-2009 została przeprowadzona całkowita modernizacja kuchni oraz stołówki. Pozwany podniósł, że w trakcie odbywania kary powód nie zgłaszał żadnych skarg odnośnie warunków bytowych. Miał możliwość uczestniczenia w zajęciach kulturalno-oświatowych oraz sportowych. Pozwany podniósł również, że w europejskiej przestrzeni prawnej nie funkcjonuje wiążące pojęcie standardów europejskich w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności, a zwłaszcza brak jest ścisłego i wiążącego określenia norm powierzchni mających przypadać na każdego osadzonego. Również Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu nie wskazał konkretnej normy powierzchni. Której przekroczenie oznaczałoby automatyczne naruszenie art. 3 EKPC. Pozwany podkreślił również, że zasądzenie zadośćuczynienia nigdy nie ma charakteru obligatoryjnego. Dopiero intensywność naruszenia dobra --- STRONA 4 --- chronionego może uzasadniać przyznanie odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia. W ocenie pozwanego brak jest również jakiegokolwiek dającego się uzasadnić powiązania pomiędzy wysokością dochodzonej kwoty zadośćuczynienia a rzekomo doznaną przez powoda krzywdą czy szkodą. Sąd ustalił: Powód ZJ począwszy od 13 lutego 1987 roku do 13 lutego 2012 roku odbywał w różnych jednostkach penitencjarnych na terenie Polski karę 25 lat pozbawienia wolności (okoliczność bezsporna). W okresie od 20 września 2004 roku do 13 lutego 2012 roku ZJ odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w . W tym okresie wielokrotnie korzystał z przepustki i czasowo opuszczał zakład karny. (dowód: informacja o pobytach powoda w jednostkach penitencjarnych, k. 42-49 dowód z przesłuchania powoda, k. 83-84 ) W latach 2003 – 2007 wszystkie pawilony mieszkalne w ZK w przeszły kapitalny remont obejmujący: wymianę instalacji elektrycznej, wodnej, kanalizacyjnej i centralnego ogrzewania; wymianę tynków we wszystkich pomieszczeniach wraz z wykonaniem nowych powłok malarskich, wykonanie nowych posadzek wykończonych; wymianę stolarki drzwiowej oraz okiennej, wykonanie ocieplenia zewnętrznego budynków oraz ułożenie nowych pokryć dachowych. Wszystkie sale są wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu odpowiednie miejsce do spania, siedzenia i stoły. Po remoncie pawilonu D w latach 2006-2007 kąciki sanitarne zostały wydzielone z cel mieszkalnych i całkowicie zabudowane. W latach 2008-2009 została przeprowadzona całkowita modernizacja kuchni oraz stołówki jednostki. Wyżywienie jest realizowane w formie stołówkowej. Pawilony mieszkalne są zaopatrywane w środki czystości zgodnie z miesięcznym normatywem przydziału środków czystości. Pawilony są zaopatrywane w ciepłą wodę trzy razy dziennie – rano do toalety porannej, między dziesiątą a dwunastą , dwa razy w tygodniu do kąpieli i wieczorem do toalety wieczornej. (dowód: notatka RN, z-cy kierownika działu kwatermistrzowskiego ZK w Zabrzu, k. 65-66) Na terenie Zakładu Karnego w działa jedna świetlica centralna. Wyposażona jest w sprzęt --- STRONA 5 --- do tenisa stołowego. Stworzono osadzonym możliwość oglądania telewizji w celach , korzystania z pokazów filmowych, uczestniczenia w konkursach ogólnozakładowych i przeprowadzanych w oddziałach mieszkalnych. Organizowane są również turnieje sportowe z różnych dziedzin dostępnych dla każdego osadzonego tj. turnieje w szachy, piłkę nożną , siatkówkę, koszykówkę, tenisa stołowego, kości. Każdy skazany ma możliwość korzystania z prasy, książek, gier planszowych oraz uczestnictwa w działalności kół zainteresowań: Filmowego Klubu Dyskusyjnego, tzw. Aktywu KO, Kółka Szachowego. W 2011 roku przeprowadzono 30 różnorodnych rozgrywek sportowo-rekreacyjnych oraz blisko 140 konkursów tematycznych, w tym konkursy: sportowe, geograficzne, historyczne, literackie, przyrodnicze. W 2011 roku skazani 6- krotnie korzystali z wyjścia poza teren ZK na seans filmowy do Multikina w Zabrzu, uczestniczyli w pielgrzymkach do i . Skazani mają możliwość korzystania z biblioteki, która liczy 6.475 książek. Realizowanych jest szereg programów autorskich, np. Program Nadzieja, Program Dekalog, Program Aktywizacji Zawodowej i Zatrudnienia, program promocji zdrowia i wiele innych. (dowód: notatka służbowa mł. chor. DP, k. 67-68) W dniu 31 marca 2009 roku stan faktyczny zaludnienia w ZK w wynosił 658 skazanych, tj. 111,33% , natomiast dopuszczalna norma osadzonych została ustalona na liczbę 591. W oddziałach półotwartych zaludnienie wynosiło 118,64%,a w oddziale otwartym 82,35 %. (dowód: pismo Dyrektora ZK w , k. 53) W dniu 30 czerwca 2009 roku stan zaludnienia w ZK w wynosił 672 osadzonych, tj. 113,71 %, w dniu 30 września 2009 roku zaludnienie wynosiło 111,17%, tj. 657 osadzonych. W dniu 31 grudnia 2009 roku stan zaludnienia wynosił 101,98%, tj. 598 osadzonych. (dowód: pisma Dyrektora ZK w Zabrzu, k. 54-56) Począwszy od 2 stycznia 2009 roku Dyrektor Zakładu Karnego w w trybie art., 248 § 1 k.k.w. podejmował decyzję o umieszczeniu osadzonych w celach mieszkalnych, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m² na czas określony, w okresach od. 2 stycznia 2009 roku do 31 marca 2009 roku, od 4 kwietnia 2009 roku do 30 czerwca 2009 roku, od 1 lipca 2009 roku do 30 września 2009 roku, od 1 października 2009 roku do 31 grudnia 2009 roku. (dowód: decyzje Dyrektora Zakładu Karnego w , k. 57-60, Zarządzenia Dyrektora Zakładu Karnego w , k.61-64) Powód w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym korzystał z Ambulatorium Zakładu Karnego. --- STRONA 6 --- Był konsultowany okulistycznie w oddziale okulistycznym AŚ w dniu 3 grudnia 2003 roku. Korzystał także z porad lekarskich (trzykrotnie) oraz z usług stomatologa. Dowód: notatka służbowa kierownika Ambulatorium ZK , k. 69 W trakcie pobytu powoda w ZK w nie stosowano względem niego środków przymusu bezpośredniego jak również nie używano siły fizycznej. Dowód: notatka służbowa kierownika działu ochrony, k. 70) Powód nie składał skarg pisemnych na warunki odbywania kary, czy tez na warunki pobytu w aresztach śledczych. Czynił to ustnie, wskazując na przeludnienie. Chciał by zmieniono mu celę na mniejszą. W Zakładzie Karnym w powód przebywał w celi nr 1 Pawilonu 5, celi nr 3,7, 14,21 Pawilonu 4.Cele były 6 - osobowe, a przebywało w nich 8 osób. Powód przebywał też w celi 2 - osobowej przez okres około 2,5 roku przed opuszczeniem więzienia. W celi tej przebywały dwie osoby, ale powierzchnia jej wynosiła 5,8m ², albowiem powód dokonał jej pomiaru. Kąciki sanitarne w Zakładzie Karnym w były oddzielone od pozostałej części celi. Powód często korzystał z regulaminowych przepustek. Mógł korzystać z zajęć kulturalno – oświatowych. Powód nie uczestniczył w kursach przygotowania zawodowego, gdyż ma zawód. Powód nie ma żadnych zastrzeżeń do więziennej służby zdrowia. Mógł wysyłać korespondencje służbową i prywatną. Korzystał z prawa do składania pisemnych skarg. Skargi były rozpoznawane, otrzymywał na nie odpowiedzi. Niehumanitarne traktowanie powoda polegało na tym, że gdy zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego w z pismem wskazującym osoby, które posądzają powoda o nekrofilię, to dyrektor nie zrobił nic tzn. poinformował powoda, że rozmawiał z konkretną osobą. Powód oczekiwał natomiast wyciągnięcia wobec tej osoby konsekwencji. Poza tym przykładem nie było innych okoliczności traktowania powoda niehumanitarnie ( dowód: przesłuchanie powoda k. 83 – 84 akt). Stan faktyczny Są ustalił w oparciu o dowody powołane powyżej, w części ustalającej uzasadnienia. Sąd oddalił wnioski dowodowe powoda sformułowane na rozprawie dnia 13 września 2012r.o dopuszczenie dowodu z list obecności na zajęciach kulturalno – oświatowych takich jak wyjście do kina czy na basen oraz listy osób osadzonych z powodem w Zakładzie Karnym w , albowiem fakty na które powód wnioskował te dokumentny, nie były dla sprawy istotne ( a contrario art. 227 k.p.c.), z przyczyn umotywowanych w części zważającej uzasadnienia. W zakresie natomiast wniosków dowodowych powoda sformułowanych w pozwie, podnieść --- STRONA 7 --- należy, że okoliczności na jakie powód składał te wnioski dowodowe zostały ustalone na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym wszystkie na podstawie samych zeznań powoda. Sąd zważył: Roszczenie powoda oparte było o treść art. 23 k.c. w zw. z art. 24 zd. 2 k.c. i art.448 k.c. W pierwszej kolejności odnieść się trzeba do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia części roszczenia powoda obejmującego czas do lutego 2009r. Zauważyć należy, że powód wywodzi swoje roszczenia ze zdarzeń polegających na osadzeniu go w aresztach śledczych i zakładach karnych na przestrzeni lat od 1987r. do lutego 2012r. Z pozwem w sprawie powód wystąpił 7 lutego 2012r. Roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dobra osobistego jest roszczeniem majątkowym o naprawienie szkody ( krzywdy) wyrządzonej czynem niedozwolonym i ulega przedawnieniu w świetle art. 117§1 k.c. Roszczenie to ma własny, wynikający z treści art. 442 k.c. reżim przedawnienia. W sprawie zastosowanie ma przepis art.442 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 sierpnia 2007r. ( art. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 80, poz. 538). Przepis ten w §1 stanowił, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Zastosowanie w sprawie tego przepisu wynika z treści art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny ( Dz. U. z 2007r. Nr 80, poz.538). Zestawiając zatem powyższą regulację prawną ze zdarzeniami z których powód wywodzi swoje roszczenie stwierdzić należy, że podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia przyszło uznać za uzasadniony. I tak w zakresie zdarzeń obejmujących osadzenie powoda w różnych okresach od roku 1987 do roku 2001 przedawnienie nastąpiło z uwagi na upływ lat dziesięciu od dnia w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Gdy idzie zaś o osadzenie za czas od 2002r. do 6 lutego 2009r. ze względu na upływ lat trzech od dnia w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Z powołaniem zatem na powyższe skonstatować trzeba, że podniesiony zarzut przedawnienia przyszło uznać za skuteczny. Powód podniósł, że z rzekomym zarzutem przedawnienia się nie zgadza, bo dopiero teraz wyszedł z więzienia, a zakłady karne utrudniają występowanie z pozwami. Wobec takiego --- STRONA 8 --- stanowisko powoda wskazać zatem trzeba, że jak wynika z powyżej przedstawionego unormowania, termin przedawnienia roszczeń z czynów niedozwolonych liczy się: krótszy trzyletni od momentu dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej do jej naprawienia, dłuższy dziesięcioletni od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę, stąd termin opuszczenia przez powoda zakładu karnego pozostaje bez znaczenia dla początku biegu terminu przedawnienia zgłoszonego przez niego roszczenia. W zakresie zaś stanowiska powoda, że zakłady karne utrudniają występowanie z pozwami poprzestać należy na stwierdzeniu, że powód złożył pozew odbywając jeszcze karę pozbawienia wolności i dodać, że sądowi z urzędu wiadomym jest ( np. sprawy II C , , II C 90/10, II C inne) o licznych procesach z powództw osadzonych w aresztach śledczych i zakładach karnych, co przeczy temu stanowisku powoda. Uwzględnienie zarzutu przedawnienia w zakresie części roszczenia powoda, skutkowało tym, ze Sąd dokonał merytorycznej oceny zasadności roszczenia Z. Jelenia za czas od 7 lutego 2009r. tj. za czas kiedy powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w . Zagadnienie związane z naruszeniem dóbr osobistych osób osadzonych w związku z odbywaniem przez te osoby kar pozbawienia wolności czy też osadzenia wynikającego z tymczasowego ich aresztowania był przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Można stwierdzić, że zarysowały się poglądy które można sprowadzić do dwóch stanowisk W ramach pierwszego, już sama wyjątkowo mała powierzchnia pozostająca do dyspozycji pojedynczego więźnia w przeludnionej celi, zwłaszcza, jeżeli więzień przebywa w takich warunkach przez dłuższy czas, rodzi problem na tle zakazu wyrażonego w art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Cierpienie i upokorzenie (by znaleźć się w zakresie działania art. 3 Konwencji) musi przekroczyć nieuchronny element cierpienia i upokorzenia związany z jakąkolwiek formą legalnego traktowania lub karania. Państwo powinno zapewnić, aby osoba była pozbawiona wolności w warunkach zgodnych z poszanowaniem ludzkiej godności, by sposób i metoda stosowania środka w postaci pozbawienia wolności nie poddawały jej cierpieniu lub niedogodnościom o natężeniu przekraczającym nieunikniony poziom cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności oraz by biorąc pod uwagę praktyczne wymogi pozbawienia wolności, stan jej zdrowia i samopoczucie były odpowiednio zabezpieczone (tak wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29.04.2003 r. sygn. 50390/99, z dnia 24.07.2001 r. sygn. 44558/98). Zgodnie z drugim stanowiskiem, w przypadku oceny, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego w związku z przeludnieniem, przedmiotem analizy powinna być ocena całokształtu zachowań pozwanego pod kątem wymagań, jakie nałożone zostały na państwo przez art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 04.12.1950r., oraz art. 10 ust. 1 --- STRONA 9 --- ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19.12.1966r. Przepisy te zawierają zakaz poniżającego i nieludzkiego traktowania oraz karania, a także nakazują traktowanie w sposób humanitarny osoby pozbawione wolności. Art. 30 Konstytucji stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Godność osobista jest taką sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowanej jest przez okoliczności zewnętrzne ( tak wyrok SN z dnia 25.04.1989 r. sygn. I CR 143/89 ). Rozpoznając powództwo należy w świetle tych przepisów ocenić sytuację osadzonego, w jakiej znalazł się w danej jednostce penitencjarnej. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt przeludnienia i warunków takich jak zła sytuacja sanitarna, brak właściwej higieny, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja (por. wyrok S.A. w Katowicach z dnia 07.05.2009 r. sygn. I ACa 247/09). Sam fakt nieprzestrzegania metrażu 3 m2 nie może stanowić, zgodnie z tym poglądem podstawy odpowiedzialności Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych osadzonego. Odpowiedzialność taka zachodziłaby jedynie wówczas, gdyby w konkretnym wypadku skumulowały się jeszcze inne skutki przeludnienia w celach, takie jak złe warunki sanitarne, brak w celach odpowiednich sprzętów, nie zapewnienie dostępu do pomocy medycznej, niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych itp., które ostatecznie mogłyby prowadzić do naruszenia godności osobistej i być przejawem poniżającego traktowania. Na ten aspekt oceny naruszenia dóbr osobistych w związku z przeludnieniem zwracały uwagę nie tylko sądy polskie, ale również Europejski Trybunał Praw Człowieka, który w swoich orzeczeniach wskazał, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 04.12.1950r. (m. in. orzeczenia z dnia 19.04.2003 r. skarga nr 28524/95, z dnia 15.07.2002 r., skarga nr 47095/99, z dnia 29.04.2003 r., skarga nr 25664/05). Z powołaniem na powyższe wskazać zatem trzeba, ze to okoliczności faktyczne konkretnej sprawy są decydujące dla możliwości wykorzystania przy jej rozstrzyganiu poglądów wypowiedzianych już wcześniej w judykaturze. Dotyczy to także uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011r. ( III CZP 25/11) z której wynika, ze sam fakt przeludnienia może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych. Powód wskazał, jako podstawę faktyczną żądania, że był pozbawiony dbania o zdrowie i higienę. Jak wynika natomiast z jego zeznań nie ma on zastrzeżeń do opieki zdrowotnej w Zakładzie Karnym w . Powód wskazał w ramach podstawy faktycznej żądania, że nie miał zapewnionej intymności przy --- STRONA 10 --- wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Jak wynika z zeznań powoda kącik sanitarny w celach był oddzielony od pozostałej części cel. Powód wskazał w podstawie faktycznej żądania, że nie mógł korzystać z zajęć kulturalno - oświatowych. Powód zeznał, że z zajęć takich mógł korzystać. W ramach podstawy faktycznej żądania powód wskazał wreszcie na zachowanie funkcjonariuszy służby więziennej. Podniósł, że wyzywali osadzonych, wulgarnie się do niego zwracali, nadużywali siły fizycznej i środków przymusu bezpośredniego. Powód słuchany w charakterze strony zeznał, że o ile zdarzenia takie jak to, że „człowiek dostał kluczami w żebra” miały miejsce to było to przed 1989r. później już nie. Jako natomiast przykład niehumanitarnego traktowania powód podał jedno zdarzenie (które było przedmiotem wyjaśnień Dyrektora Zakładu Karnego w ) przywołane w części ustalającej uzasadnienia, a dotyczące posądzenia powoda o nekrofilię, by dalej zeznać, że nie było innych okoliczności traktowania go niehumanitarnie w Zakładzie Karnym w .. Wobec zatem tych przytoczonych okoliczności powołane w pozwie zdarzenia na podstawie których powód wystąpił z żądaniem nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym w aktach sprawy w postaci samych zeznań powoda. Odrębnego odniesienia wymaga zagadnienie przeludnienia. Pozwany w odpowiedzi na pozew wskazał, ze w Zakładzie Karnym w miało miejsce zjawisko przeludnienia. Rację ma jednak pozwany, gdy wskazuje, że to powód winien wykazać fakt przeludnienia w celach w których przebywał. Z zeznań powoda wynika, że na około 2,5 i pól roku przed opuszczeniem Zakładu Karnego w , co nastąpiło w lutym 2012r., przebywał w celi dwuosobowej zgodnie z liczebnością osób do osadzenia w tej celi. Powód twierdził, że powierzchnia w tej celi wynosiła 5, 8 m 2 , a nie 6 m 2 . Nawet zatem gdyby przyjąć prawidłowość pomiaru dokonanego przez powoda, to ta różnica powierzchni ( powód nie kwestionował, że właściwa była norma 3 m 2 na osadzonego) wynosząca 20 cm 2 nie może być uznana znaczącą. To czyni, że za czas od września 2009r. do lutego 20011r. nie można uznać, by powód przebywał w tej jednostce penitencjarnej w przeludnionej celi. Odnośnie okresu osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w za czas od lutego 2009r. do sierpnia 2009r., czyli w pozostałym okresie nieprzedawnionego żądania powoda wskazał, on że w celi sześcioosobowej był osadzony w osiem osób. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że warunki pobytu powoda w Zakładzie Karnym w były dobre, a jedyną okolicznością za ten czas, która nie była zgodną z obowiązującymi normami było przekroczenie obowiązującej w nich powierzchni cel jaka przypadać miała na jednego osadzonego. Zauważyć jednak przyjdzie stopień uciążliwości dla powoda przebywania w celach przeludnionych nie został przez powoda wykazany, a dopiero stwierdzenie nadmiernej uciążliwości związanej z pobytem w warunkach przeludnienia może stanowić o naruszeniu dóbr osobistych osoby osadzonej w takich warunkach. . Jeżeli więc przeludnienie miałoby być jedynym czynnikiem stanowiącym o --- STRONA 11 --- naruszeniu dóbr osobistych osadzonego, niezbędne jest wykazanie skali (stopnia) uciążliwości z tym związanej. Samo ogólne stwierdzenie o istnieniu zjawiska przeludnienia nie jest wystarczające do przyjęcia, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. W okolicznościach sprawy jest to niewystarczające skoro nie zaistniały inne skumulowane okoliczności związane z pozostałymi warunkami osadzenia powoda, które mogłyby świadczyć o uciążliwościach w odbywaniu kary pozbawienia wolności przekraczających dopuszczalne normy w połączeniu z owym wskazanym tylko ogólnie przeludnieniem. Dodać nadto trzeba, że Zakład Karny w z uwagi na specyfikę jednostki pozwala osadzonym na swobodne poruszanie się po terenie więziennym w godzinach otwarcia oddziałów, a cele w oddziałach są otwarte całą dobę oraz że w okresie od lutego 2009r. do sierpnia 2009r. powód korzystał z 40 przepustek średnio cztery razy w każdym miesiącu, stąd nie można uznać by doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w czasie gdy przebywał w Zakładzie Karnym w . To skumulowanie. Na koniec waży się podnieść, że powód w wyniku swego własnego zachowania odbywał karę pozbawienia wolności i winien się liczyć z ograniczeniami wynikającymi z tego faktu. Ograniczenia te muszą prowadzić do braku możliwości swobodnego i nieograniczonego dostęp do wszelkiego rodzaju oferowanych zajęć kulturalno – oświatowych jak korzystanie z basenu, czy wyjść do kina. To samo dotyczy odbywania kary pozbawienia wolności z osobami o różnych cechach osobowości. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98§1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c.