Wyrok II C WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział II Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz- Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2011 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa : JW przeciwko: Skarbowi Państwa – o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa reprezentującej pozwanego, kwotę 3600 złotych ( trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 3. zasądza od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego Katowicach na rzecz radcy prawnego MKR kwotę 4428 złotych ( cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) – w tym kwotę 828 złotych ( osiemset dwadzieścia osiem złotych) podatku od towarów i usług – tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Sygn. akt II C Uzasadnienie Powód JW wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa-Dyrektora Aresztu Śledczego w kwoty 80 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia do dnia zapłaty. Ponadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że przebywał w Areszcie Śledczym --- STRONA 2 --- w od dnia 19.06.2001r. do dnia 11.12.2001r. jako osoba odbywająca karę pozbawienia wolności. Zgodnie z przepisami m. in. kodeksu karnego wykonawczego, art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, pozwany był zobowiązany zapewnić mu odpowiednie warunki socjalno-bytowe. Pozwany nie zapewnił mu jako osobie izolowanej właściwych warunków pobytu w Areszcie. W szczególności pozwany ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie i brak należytego wyposażenia cel, nieodpowiednie wyżywienie (niewłaściwa jakość, temperatura i kaloryczność potraw), zagrożenie bezpieczeństwa powoda w wyniku umieszczenia go w celach z osobami o różnym stopniu demoralizacji, złe, przedmiotowe traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy. Powód podał, że w okresie pobytu u pozwanego został poddany nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu, nie może ponosić konsekwencji niewłaściwej polityki Państwa w zakresie więziennictwa (k. 2-3). W piśmie procesowym z dnia 16.08.2010r. powód sprecyzował swoje żądanie, domagając się zasądzenia kwoty 80 000zł. z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem zadośćuczynienia za umieszczenie go w Areszcie Śledczym w w warunkach niezgodnych z przepisami prawa. W uzasadnieniu powód powołał się na regulację dotyczącą ochrony dóbr osobistych –art. 23, 24 k.c. i art. 448 k.c., jako naruszone dobra osobiste wskazując godność oraz prawo do intymności. Podał, że stosownie do art. 110 § 2, 2a i 2b powierzchnia przypadająca na jednego skazanego w celi mieszkalnej nie może być mniejsza niż 3m2. W szczególnych przypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3m2. Odwołał się do par. 1 ust. 1 pkt. 1 i 2 oraz par. 2 ust. 1 pkt. 1-5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, zgodnie z którym osobie osadzonej należy wydać niezbędną odzież, pościel, środki higieny, należy jej zapewnić świadczenia zdrowotne . Powód podał, że przebywał w Areszcie w warunkach przeludnienia, w celach z nie oddzieloną toaletą i węzłem sanitarnym, nieodpowiednią wentylacją. W celi powoda przebywało 18 osób, wyżywienie było złe, był źle traktowany. Pozwany nie zapewnił mu środków higieny osobistej, czystej pościeli. W celach brakowało ciepłej wody, właściwego oświetlenia i wyposażenia. Pozwany bezzasadnie odmówił mu pozwolenia na udział w uroczystościach pogrzebowych jego ojca w dniu 30.09.2001 r. (k. 27-31). W piśmie procesowym z dnia16.12.2010r. powód przedstawił argumentację, że żądanie dochodzone pozwem nie jest przedawnione oraz że oddalenie powództwa byłoby sprzeczne z art. 5 k.c. ( k. 110 – 112 akt). Pozwany Skarb Państwa- reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany w pierwszej kolejności podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda na podstawie art. 442 1 § 1 k.c., ponieważ zdarzenie, z którym powód wiąże powstanie szkody miało miejsce w okresie od czerwca do grudnia 2001r. Wskazał, że powód nie wykazał okoliczności faktycznych stanowiących podstawę dochodzonego roszczenia. Podał, że przez cały okres pobytu w jednostce powód był zakwaterowany w celi nr 96, o powierzchni 46,60 m2, w której przy zachowaniu normy 3m2 mogło przebywać 15 osób. Pozwany powołał treść art. 248 k.k.w., obowiązującego w dacie pobytu powoda w Areszcie, który przewidywał możliwość umieszczenia osadzonego w warunkach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3m2 powierzchni. Podniósł, że zapewnił powodowi odpowiednie warunki socjalno-bytowe, przewidziane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 12.11.1998r. w sprawie warunków bytowych --- STRONA 3 --- osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Powód miał zapewnione osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dostęp powietrza. Cela mieszkalna była wyposażona w sprzęt kwaterunkowy, którego ilość była każdorazowo dostosowana do liczby osadzonych przebywających w celi. Kącik sanitarny w celi był wyposażony w półkę, lustro, sprzęt kwaterunkowy podlegał okresowej konserwacji. Powód otrzymał swój zestaw pościeli, odzież i ręczniki, które były systematycznie prane i wymieniane. Cela była wyposażona w sprzęt niezbędny do zapewnienia czystości, otrzymywał środki do higieny osobistej, miał również możliwość ich zakupu w kantynie lub otrzymywania w paczkach dostarczanych przez rodzinę. Kącik sanitarny w celi był wyposażony w umywalkę i toaletę, był oddzielony za pomocą parawanu lub płyty pilśniowej. Powód miał zagwarantowane prawo do skorzystania przynajmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Pozwany zgodnie z obowiązującymi przepisami nie miał obowiązku zapewnienia powodowi dostępu do ciepłej wody w celi. Cela była wentylowana, okna zapewniały naturalne oświetlenie, w celi było również oświetlenie sztuczne, gwarantowane przez odpowiednią ilość punktów świetlnych. Ponadto pozwany bezwzględnie przestrzegał przepisów regulujących wysokość stawek dziennych wyżywienia, dzienną ilość posiłków, wagę posiłków, ich kaloryczność, dzienną ilość dostarczanych warzyw, białka, tłuszczy, węglowodanów, pobieranie próbek smakowych i próbek do celów sanitarno-epidemiologicznych. Powód nie zgłaszał skarg w odniesieniu do wyżywienia. Odnosząc się do zarzutu umieszczenia powoda w celi z osobami o różnym stopniu demoralizacji wskazano, że powód został umieszczony w celi po podjęciu właściwej decyzji klasyfikacyjnej przez komisję penitencjarną, nie odnotowano jej uchylenia przez sąd penitencjarny i sędziego penitencjarnego. Powód traktowany był przez funkcjonariuszy z poszanowaniem godności i przysługujących mu praw. Odnosząc się do zarzutu nie udzielenia powodowi zgody na opuszczenie aresztu w celu uczestniczenia w uroczystościach pogrzebowych jego ojca, pozwany wskazał, że telegram z informacją o śmierci ojca powoda wpłynął do pozwanego w dniu 02.10.2001r. Pogrzeb miał się odbyć w dniu 03.10.2001r. Treść telegramu nie została potwierdzona przez właściwy Urząd Stanu Cywilnego. Powód został poinformowany o trybie ubiegania się o przepustkę losową. W przypadku osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego zezwolenia na jego opuszczenie udziela sędzia penitencjarny, a w wypadkach nie cierpiących zwłoki – dyrektor zakładu karnego. Poinformowano powoda, że w celu uzyskania przepustki jego rodzina powinna się zgłosić się do Sądu Okręgowego w przedkładając akt zgonu. Powodowi umożliwiono telefoniczne skontaktowanie się z rodziną. Powód nie uzyskał zgody na opuszczenie jednostki, składał w związku z tym liczne skargi, które zostały uznane za bezzasadne. Pozwany podniósł, że powód nie uwodnił przesłanek odpowiedzialności pozwanego z art. 417 k.c., powód nie wykazał również przesłanek odpowiedzialności przewidzianej w art. 448 k.c.- nie tylko bezprawnego, ale również zawinionego działania sprawcy krzywdy-naruszenia dobra osobistego. Pozwany wskazał ponadto, że sam fakt przeludnienia nie prowadzi automatycznie do naruszenia dóbr osobistych. Ponadto podniósł, że przyznanie powodowi odbywającemu karę pozbawienia wolności jakiegokolwiek zadośćuczynienia pieniężnego naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 k.c. oraz elementarne poczucie sprawiedliwości (k. 49- 61). Sąd ustalił i zważył: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w w okresie od 19.06.2001r. do 11.12.2001r. ( bezsporne) Roszczenie powoda oparte było o treść art. 23 k.c. w zw. z art. 24 zd. 2 k.c. i art.448 k.c. W pierwszej kolejności odnieść się trzeba do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia. --- STRONA 4 --- Roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dobra osobistego, choć ma rekompensować szkodę o charakterze niemajątkowym ( krzywdę) jest roszczeniem majątkowym. Jako roszczenie majątkowe ulega przedawnieniu w świetle art. 117§1 k.c. Podstawą prawną żądania zadośćuczynienia jest art. 448 k.c., który usytuowany jest w tytule VI Czyny Niedozwolone. Księgi trzeciej. Zobowiązania. Kodeksu cywilnego. Do treści tego przepisu odsyła art. 24§1 zd. 3 k.c. Usytuowanie przepisu art. 448 k.c. w tytule „Czyny Niedozwolone” przesądza o tym, że zdarzeniem uzasadniającym odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c. jest czyn niedozwolony naruszający dobra osobiste. Roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne z art. 448 k.c. jest więc roszczeniem majątkowym o naprawienie szkody ( krzywdy) wyrządzonej czynem niedozwolonym. Roszczenia tego rodzaju mają własny, przewidziany w art. 442 k.c., reżim przedawnienia. W sprawie zastosowanie ma przepis art.442 k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny ( Dz. U. nr 80, poz. 538). Przepis art. 442 k.c. w §1 stanowił, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Zastosowanie w sprawie tego przepisu wynika z art. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 16 lutego 2007r. Zestawiając zatem powyższą regulację prawną ze zdarzeniami z których powód wywodzi swoje roszczenie ( czerwiec – grudzień 2001r.) stwierdzić należy, że podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia przyszło uznać za uzasadniony ( pozew został wniesiony 24 maja 2010r.), a stanowisko powoda, że roszczenie nie jest przedawnione za nieuprawnione. Powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika podniósł, że oddalenie powództwa sprzeczne będzie z zasadami współżycia społecznego. Odnośnie tego, by zarzutu przedawnienia nie uwzględnić jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego stwierdzić należy co następuje. Za ugruntowany już w literaturze przedmiotu i orzecznictwie uznać należy pogląd, że odwoływanie się do zasad współżycia społecznego, aby mogło odnieść skutek powinno wskazywać jakie to zasady współżycia społecznego, w okolicznościach sprawy, zostały naruszone ( tak min. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2006r., IV CSK 263/06; LEX 257664). Powód nie uczynił zadość tej powinności. W piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2010r. odwołał się jedynie ogólnie do tego przepisu, wskazując jak należy go rozumieć. Nie powołał się (nie skonkretyzował) okoliczności, które z punktu widzenia art. 5 k.c. mogłyby prowadzić do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia. Waży się w tym miejscu podnieść, że powód zeznał iż nie wiedział o możliwości wystąpienia z takim żądaniem. Brak wiedzy o możliwości dochodzenia roszczenia na drodze sądowej, nie jest okolicznością pozwalającą uznać zarzut przedawnienia jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Brak wiedzy o możliwości dochodzenia roszczenia na drodze sądowej, nie uprawnia do stosowania art. 5 k.c. Gdyby przyjąć, że wyłącznie brak tego rodzaju wiedzy ma umożliwiać zwalczanie zarzutu przedawnienia to instytucja przedawnienia, która ma stabilizować stosunki prawne, byłaby instytucją w praktyce iluzoryczną. Z podanych względów, skoro zarzut przedawnienia uznać należało za skutecznie podniesiony, żądanie powoda zostało oddalone. Dla porządku dodać trzeba, że Sąd oddalił wniosek dowodowy powoda o przesłuchanie w charakterze świadka S. M., wnioskowanej na okoliczność umieszczenia powoda w warunkach niezgodnych z przepisami prawa, w szczególności na okoliczność bezzasadnej odmowy przez pozwanego, powodowi pozwolenia na udział w uroczystościach pogrzebowych ojca oraz pominął wniosek dowody o przesłuchanie świadka G. T.. W okolicznościach sprawy, co umotywowano powyżej, uwzględniony został bowiem przez Sąd zarzut formalny, podniesiony przez pozwanego w postaci przedawnienia roszczenia. --- STRONA 5 --- O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 98§1 i 3 k.p.c. i 99 k.p.c. O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono na podstawie § 6 pkt 6, § 15 i 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( dz. U. nr 163, poz.1349 ze zm.).