Postanowienie II C 93/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- ich źródła i czasu - co nie nastąpiło - koniecznym byłoby także zawnioskowanie dowodu z opinii biegłego , z dokładnym wskazaniem okoliczności , jakie miałaby ona wyjaśnić , przydatnych dla rozstrzygnięcia . Skoro opisane wyżej wymogi dowodowe nie zostały spełnione , stanowiło to wystarczająca podstawę do orzeczenia jak w sentencji wyroku , wobec niewykazania przesłanek z art. 417 kc . O kosztach rozstrzygnięto na zasadzie art. 98 kpc w zw. z § 6 pkt.7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U . Nr 163 z 2002 r. , poz. 1349). Zasądzeniu podlegało wynagrodzenie radcy Prokuratorii Generalnej w kwocie 7.200 zł oraz zwrot kosztów dojazdu . Sygn. akt: II C 93/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Aneta Pieczyrak-Pisulińska Protokolant: protokolant sądowy Patrycja Wichary po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa AP przeciwko Skarbowi Państwa - o zapłatę 1. oddala powództwo ; 2. odstąpuje od obciążania powoda kosztami procesu na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w Warszawie. Sygn. akt II C 93/12 --- STRONA 2 --- Uzasadnienie. Powód w pozwie z dnia 16 września 2011 r. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – kwoty 100.000 zł tytułem pozbawienia własności nieruchomości położonej w . W uzasadnieniu wskazał, że jest jedynym spadkobiercą nieruchomości, która należała do jego matki, D P . Została ona pozbawiona własności za podpisanie listy III grupy przynależności do narodowości niemieckiej. Jego zdaniem pozbawienie własności zostało dokonane wbrew obowiązującemu wówczas prawu – tj. nie na podstawie obowiązującego w chwili dokonani wpisu do księgi wieczystej dekretu z 18.09.1946 r. Jako podstawę swojego żądania podał przepis art. 410 kc. (pozew k. 2-3). Pozwany w odpowiedzi na pozew z dnia 15 marca 2012 r. wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie solidarnie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego oraz zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę pozostałych kosztów postępowania. Zakwestionował zasadność powództwa co do zasady jak i co do wysokości i zarzucił brak udowodnienia szkody, nieprawidłowe oszacowanie wartości nieruchomości oraz przedawnienie roszczenia. (k. 77—82). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd ustalił, iż: Powód w latach 1990 - 2011 wielokrotnie podejmował działania w celu przyznania odszkodowania pieniężnego za przejęcie przez Skarb Państwa nieruchomości obejmującej parcele gruntowe oznaczone pgr. 3163/4 i 3165/5 o łącznej powierzchni 41 ar i 52m objęte księgą wieczystą Sądu Rejonowego w lwh 293 gm. kat. L KW 2661, lwh 1911. Wczesniej jeszcze w 1958 r. wniosek o zwrot nieruchomości złożyła D P (pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K k. 27). Podobny wniosek złożył powód w listopadzie 1990 r. (k. 22, 21, 23), ponowił go w 1994 r. (k. 20) i w 1999 r. W odpowiedzi informowano, iż nieruchomość została przejęta na własność Skarbu Państwa w związku z odstępstwem od narodowości polskiej w okresie wojennym przez podpisanie listy narodowości niemieckiej, a następnie została rozdysponowana w trybie przepisów o reformie rolnej, w związku z czym nie stanowi już własności Skarbu Państwa i brak jest możliwości jej zwrotu, zaś obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości wypłacenia odszkodowania lub przydzielenia nieruchomości zamiennej, chyba że zostanie uchwalono ustawa reprywatyzacyjna (pisma Urzędu Wojewódzkiego k. 20, 19). Z kolei w roku 2002 powód złożył wniosek o odszkodowanie za pozbawienie własności do Urzędu Miejskiego w i uzyskał informację, że rozpatrywanie wniosków o rekompensatę za majątek utracony w okresie wojennym nie należy do kompetencji wydziału mienia gminnego. (pismo k. 16). Po rozpoznaniu takiego samego wniosku przez Urząd Wojewódzki w 2007 r. powód został powiadomiony, ze obalenie stanu prawnego powstałego z mocy prawa nie może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej lecz ewentualnego procesu cywilnego. (pismo z dn. 25.04.2007 r. k. 15). Wniosek o odszkodowanie za przejęcie na rzecz Skarbu państwa nieruchomości z dn. 20.04.2011 r. (k. 13) został zwrócony A. P postanowieniem Wojewody z dn. 21.06.2011 r., ponieważ dla ewentualnego zaspokojenia żądań właściwe jest postępowanie przed sądem powszechnym (postanowienie k. 11). Po rozpoznaniu zażalenia na to postanowienie zostało ono utrzymane w mocy przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (postanowienie z dn. 4.08.211 r. k. 6). Z odpisu księgi wieczystej nr 2661 c.d lwh 1911 wynika, że z dniem 23 listopada 1932 prawo własności nieruchomości położonej w L o powierzchni 4 ha 14 arów 56 m2 było wpisane na rzecz J O i Z O po połowie, a z dniem 20 czerwca 1947 - na rzecz Skarbu Państwa. Na podstawie dokumentu nadania ziemi z dn. 28 sierpnia 1948 r. prawo własności na dzień 9 maja 1990 r. było wpisane na rzecz Z M . (k. 26). Nie zostały zatem przedłożone --- STRONA 3 --- stosowne dowody, na podstawie których można by twierdzić, że właścicielką nieruchomości wskazanej przez powoda była D P . Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1992 r. Sąd Rejonowy w stwierdził nabycie spadku w całości po D P przez syna A P . (k. 24). Okoliczności te zostały ustalone na podstawie przedłożonych przez powoda kopii dokumentów, które jednak nie budziły wątpliwości co do swojej wiarygodności. Mając na uwadze powyższe ustalenia należy stwierdzić, iż: Powód domagał się zapłaty odszkodowania za pobawienie własności nieruchomości, które jak twierdził nastąpiło wbrew obowiązującym wówczas przepisom. Jako podstawę swojego żądania wskazał przepis art. 410 k.c., zgodnie z którym przepisy artykułów poprzedzających (405-409) stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Oznacza to, że ten kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości, a obowiązek wydania korzyści obejmuje nie tylko korzyść bezpośrednio uzyskaną, lecz także wszystko, co w razie zbycia, utraty lub uszkodzenia zostało uzyskane w zamian tej korzyści albo jako naprawienie szkody. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany (względem nikogo) lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył. Powód nie był wprawdzie zobowiązany do wskazania przepisów prawa materialnego, mających stanowić podstawę prawną orzeczenia, jednakże nie pozostaje to bez znaczenia dla przebiegu i wyniku sprawy, gdyż pośrednio określa także okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie pozwu . (por. wyrok SN z dn. 23.02.1999 I CKN 252/98). W sprawie tej powód był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, który jednak nie wskazał innej możliwej podstawy prawnej. Jednakże obowiązkiem sądu było rozważenie czy na podstawie przytoczonych okoliczności faktycznych taka inna podstawa odpowiedzialności pozwanego nie zachodzi. W oczywisty sposób nasuwa się bowiem odpowiedzialność za niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. (art. 417 k.c). W każdym jednak razie obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na tej stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Do obowiązków powoda należało więc udowodnienie okoliczności (faktów), które pozwalałyby na przypisanie odpowiedzialności pozwanemu. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż dowodzenie własnych twierdzeń nie jest obowiązkiem strony, a tylko spoczywającym na niej ciężarem procesowym. Pomimo, iż powód był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika - Sąd zobowiązał go do wskazania wniosków dowodowych na okoliczność istnienia przesłanek z powołanego art. 417 k.c. czyli bezprawności działania pozwanego, szkody i jej wysokości oraz istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a bezprawnym działaniem pozwanego, a w szczególności wykazanie, iż poprzedników prawnych powoda pozbawiono prawa własności nieruchomości, wykazania, że nieruchomość stanowiła własność jego poprzedników prawnych i następstwa prawnego oraz wysokości żądanego odszkodowania. (zarządzenie k. 100, dowód doręczenia. 104). Powyższe okoliczności pozostały jednak nieudowodnione, a zaoferowany przez powoda dowód z jego zeznań na okoliczność przyczyn podpisania przez jego matkę niemieckiej listy narodowości i wartości nieruchomości nie były przydatne do rozstrzygnięcia sprawy. Pierwsza z nich nie miała bowiem znaczenia w sprawie o odszkodowanie, tym bardziej, że z twierdzeń samego powoda wynikało, że D P taką listę narodowości niemieckiej podpisała. Z kolei dla ustalenia wartości nieruchomości niezbędne są wiadomości specjalne, zaś dowód z opinii biegłego nie może zostać zastąpiony innym środkiem dowodowym czyli n.p. zeznaniami strony. --- STRONA 4 --- Oznacza to, że powód nie wykazał wysokości szkody, podobnie jak nie zostało również wykazane, że D P była następcą prawnym wpisanych w księdze wieczystej ZJ O , a co za tym idzie, że ich następcą jest powód, a więc że przysługiwała mu legitymacja do żądania odszkodowania. Brak wykazania tych przesłanek był już wystarczającą podstawą do oddalenia żądania. Dodatkowo jednak pozwany podniósł zarzut przedawnienia. Zgodnie z art. 442 (uchylonym przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. Dz.U. nr 80, poz. 538) zmieniającej ustawę Kodeks cywilny z dniem 10 sierpnia 2007 r.) roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Pozwany wskazywał także, że do tego stanu faktycznego miała zastosowanie ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych. (Dz. U. z dnia 28 listopada 1956 r.). W myśl art. 6 tej ustawy jeżeli według dotychczasowych przepisów Państwo nie ponosiło odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przed dniem wejścia w życie ustawy, poszkodowany może dochodzić od Państwa wynagrodzenia nie później niż w ciągu roku od tego dnia. Zdaniem Skarbu Państwa istotnym jest, że artykuł 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych jest przepisem szczególnym w stosunku do innych przepisów prawa cywilnego regulujących terminy przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, obowiązujących tak przed wejściem, jak i po wejściu w życie kodeksu cywilnego i jako przepis szczególny także w stosunku do art. 442 k.c. wyłącza zastosowanie tego ostatniego przepisu. W tej sytuacji nie wchodzą w grę przepisy art. XXXV i XXXVI przep. wpr. k.c., ponieważ dotyczą one sytuacji, gdy terminy przedawnienia (terminy ustawowe nie będące terminami przedawnienia) określały przepisy, które z chwilą wejścia w życie kodeksu cywilnego utraciły moc. Artykuł 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. do przepisów takich nie należy. (wyrok SN z dnia 29.05.2001 r. I CKN 1151/00). Jeśliby nawet tego poglądu nie podzielić i przyjąć, że do końca 1989 r. brak było możliwości dochodzenia odszkodowania to niewątpliwie było to możliwe do dnia 1.01.1990 r. Jednakże mając na uwadze fakt, że powód podejmował starania o odszkodowanie za pozbawienie własności nieruchomości po roku 1989 w błędnym przekonaniu o możliwości uzyskania takiej rekompensaty w drodze decyzji organu administracji, należy podkreślić, że pismem z dnia 25 kwietnia 2007 r. Urząd Wojewódzki poinformował A P , że obalenie stanu powstałego z mocy prawa nie może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze ewentualnego procesu cywilnego o ustalenie przez sąd nieistnienia przejęcia majątku z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Od tego więc momentu należy więc ostatecznie przyjmować początek biegu terminu przedawnienia do wniesienia stosownego powództwa w tej sprawie. Termin ten upływał więc w kwietniu 2010 r. W wyjątkowych okolicznościach sąd może wprawdzie posłużyć się przy ocenie podniesionego zarzutu przedawnienia treścią art. 5 k.c., jednakże stosując ten przepis trzeba mieć na względzie jego szczególny charakter wynikający z użycia w nim klauzul generalnych. Z tej przyczyny dla oceny, czy podniesiony zarzut przedawnienia nie nosi znamion nadużycia prawa, konieczne jest rozważenie charakteru dochodzonego roszczenia, przyczyn opóźnienia i jego nienadmierności. (wyrok SN z dnia 2.04.2003 r. I CKN 204/01). Aby w danym wypadku można było przyjąć, że podniesienie zarzutu przedawnienia jest nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego, musi zostać w szczególności wykazane, iż bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczenia była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Istotne znaczenie dla oceny zarzutu przedawnienia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego może mieć zwłaszcza czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia. (uchwała SN z dnia 10.03.1993 r. III CZP 8/93). Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej --- STRONA 5 --- sprawie „wyjątkowych okoliczności”, które uzasadniałyby sprzeczność z zasadami współżycia społecznego przez podniesienie zarzutu przedawnienia. To jest zaś dodatkowym argumentem przemawiającym za uznaniem, że powództwo było pozbawione podstaw, tym bardziej, że jak wskazano już wyżej nie wykazano następstwa prawnego, wysokości żądanego odszkodowania, bezprawności działania pozwanego i związku przyczynowego pomiędzy istnieniem szkody, a tym bezprawnym działaniem, w związku z czym podlegało ono oddaleniu w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c, mając na uwadze przedmiot roszczenia i charakter sprawy oraz jej istotność z punktu widzenia powoda, na co wskazuje fakt, że wielokrotnie wciągu ostatnich 20 lat zwracał się o zwrot nieruchomości lub przyznanie odszkodowania. Dodatkowo Sąd miał na względzie okoliczność, że powód nie jest już osobą młodą i w pełni sił, a jego miesięczne dochody są tak niewielkie, że uzasadniało to zwolnienie od kosztów sądowych. Łącznie stanowiło to szczególnie uzasadniony przypadek o jakim mowa w cytowanym przepisie. Sygn. akt IIC 277/12/4 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2013r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział II Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz - Rataj, Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Mulewska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa JJ przeciwko RG i AG o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną 1. uznaje za bezskuteczną w stosunku do powoda ugodę zawartą w dniu 20 grudnia 2010r. przed Sądem Rejonowym , w sprawie sygn. akt II Ns pomiędzy R G a A G w zakresie w jakim A G uzyskała na wyłączną własność spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 4