Postanowienie II C 894/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 894/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Małgorzata Turek Protokolant: st. sekr. sądowy Teresa Szczypińska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. w Katowicach sprawy z powództwa P. C. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w R. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w R. na rzecz powoda P. C. kwotę 3000 złotych ( trzy tysiące złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 30 grudnia 2015 roku; 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokata W. W. kwotę 147,60 ( sto czterdzieści siedem złotych 60/100) , w tym VAT tytułem kosztów zastępstwa procesowego udzielonego powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt II C 894/14/7 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 11 grudnia 2014 roku P. C. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w R. kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty, a nadto zasądzenia od pozwanego kosztów procesu. W uzasadnieniu powód podał, że w Zakładzie Karnym w R. przebywał od 5 czerwca 2014 roku do 19 listopada 2014 roku. W trakcie pobytu w tej jednostce penitencjarnej doszło do naruszenia jego dóbr osobistych – godności, prawa do intymności, opieki zdrowotnej, humanitarnego traktowania. W celi nie było zabudowanego kącika sanitarnego, a jedynie miejsce odgrodzone blachami, co powodowało nieprzyjemny zapach w celi, która nie była wietrzona. Miejsce to nie było oświetlone. Brak było dostępu do ciepłej wody, szafki i ściany były zniszczone. Powód podnosił nadto, że jest osobą niepełnosprawną, częściowo sparaliżowaną, przebył zabieg usunięcia krwiaka mózgu, natomiast pozwany Zakład Karny nie reagował na jego dolegliwości, co spowodowało pogorszenie jego stanu zdrowia, w tym i zdrowia psychicznego. Ponadto, z uwagi na niepełnosprawność i nieprzystosowanie Zakładu Karnego dla osób niepełnosprawnych, powód nie mógł korzystać z łaźni, a jedynie mył się w celi w zimnej wodzie. W piśmie procesowym z 19 maja 2015 roku powód reprezentowany przez fachowego pełnomocnika sprecyzował podstawę żądania pozwu wskazując, że powód uzasadnia dochodzone przez siebie roszczenie naruszeniem dóbr osobistych, w szczególności godności i dobrego imienia, prywatności, a także podstawowych praw wynikających z osadzenia w ośrodku karnym. Podał nadto, że naruszenia dóbr osobistych upatruje w niezapewnieniu mu choć minimalnego komfortu odbywania kary, brak możliwości utrzymywania higieny osobistej, zawilgoceniu i zagrzybieniu celi, zniszczonym łóżku. W odpowiedzi na pozew reprezentująca pozwanego Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podniesiono, że powód nie wykazał żadnej z przesłanek warunkujących przyznanie mu dochodzonego roszczenia, nie udowodnił żadnego ze swoich zarzutów. Nie przedłożył w szczególności żadnego materiału na poparcie swoich twierdzeń, a także wskazywał na okoliczności, które w rzeczywistości nie miały miejsca. Pozwany przyznał, że powód w okresie od 5 czerwca 2014 roku do 19 listopada 2014 roku przebywał w Zakładzie Karnym w R. w następujących celach – cela nr 271 o powierzchni 6,91 m2, nr 275 o powierzchni 7,02 m2 oraz nr 288 o powierzchni 7,09 m2. Każda z tych cel przeznaczona była dla 2 osób. Pobyt powoda w tej jednostce penitencjarnej odbywał się zgodnie z przepisami prawa, przy poszanowaniu jego praw i godności osobistej. Warunki były odpowiednie, natomiast do Służby Więziennej nie należy zapewnianie osadzonym wszelkich możliwych udogodnień, których często nie mieli przebywając na wolności. Powodowi zapewniono odpowiedni metraż celi, wyposażenie, środki higieniczne i czystości, niezbędny sprzęt kwaterunkowy posiadający odpowiednie właściwości użytkowe – zgodny z obowiązującym prawem. Cele w jednostce penitencjarnej pozwanego poddawane są pracom remontowym w zależności od potrzeb według ustalonego harmonogramu, w sytuacjach pilnych – poza kolejnością. Duża rotacja lokatorów sprzyja jednak degradacji tych pomieszczeń, wymuszając podjęcie działań naprawczych. Obowiązek utrzymania czystości w celi ciąży jednak na osadzonych. Jeśli chodzi o kąciki sanitarne, na które składa się muszla WC i umywalka z bieżącą wodą, to zgodnie z art. 110 § 3 kkw są one usytuowane wewnątrz cel mieszkalnych. Od reszty pomieszczenia są one oddzielone parawanem wykonanym z dykty o wysokości 1,2 m do 1,3 m. Gwarantuje to minimum intymności. Wszystkie cele w ZK w R. są wyposażone w wentylację grawitacyjną, co gwarantuje cyrkulację powietrza. Każda cela posiada także pełnowymiarowe, możliwe do otwarcia okno. Odnosząc się do braku ciepłej wody w celi, pozwany wskazał, że powód miał możliwość korzystania przynajmniej dwa razy w tygodniu z ciepłej kąpieli, a także mógł wymienić zabrudzone składniki wyposażenia na czyste lub nowe. Miał on --- STRONA 3 --- stały dostęp do bieżącej wody z możliwością jej podgrzania (mógł posiadać własną grzałkę do gotowania wody w celach spożywczych lub sanitarnych). Dzięki temu miał zagwarantowane odpowiednie warunki do utrzymywania higieny osobistej. Otrzymywał również niezbędne środki higieny od administracji jednostki. Kontrole stanu sanitarnego nie wykazywały naruszeń warunków sanitarnych w ZK w R.. W ocenie pozwanego także zarzut dotyczący niewłaściwego oświetlenia celi jest nietrafiony, gdyż stosowane w celach w ZK w R. oświetlenie jest zgodne z normami przewidzianymi dla pomieszczeń mieszkalnych. Osadzeni mają nadto prawo do korzystania z lampek nocnych w celach, po uprzednim uzyskaniu zgody dyrektora jednostki, o co powód nie wnosił. Powód przebywając w Zakładzie Karnym miał dostęp do szerokiego grona lekarzy różnych specjalności. Planowane przyjęcia pacjentów odbywają się 2 razy w miesiącu po uprzednim zgłoszeniu. Ponadto, jeśli zachodzi potrzeba specjalistycznej konsultacji, osadzeni, mają ustalany termin wizyty w zewnętrznej placówce zdrowia. Takie terminy są ustalane zgodnie z możliwościami placówek, zwykle jest to okres kilku miesięcy oczekiwania. Gdy stan osadzonego wymaga pilnej interwencji, lekarz ambulatorium ZK w R. ustala konsultację w trybie przyspieszonym z lekarzem konsultantem. Powód przebywając w jednostce penitencjarnej w R. był pod stałą opieką ambulatorium, w tym lekarzy specjalistów i pielęgniarki. Wszystkie badania oraz zalecenia lekarskie były wydawane zgodnie ze stanem wiedzy medycznej. Wobec tego twierdzenia powoda o zaniedbaniach w zakresie leczenia są niesłuszne. Biorąc pod uwagę panujący w publicznej służbie zdrowia stan opieki, jest wątpliwe by powód w warunkach wolnościowych mógł korzystać z opieki na wyższym poziomie niż w ramach Zakładu Karnego, gdzie usługi są świadczone nieodpłatnie i mniejszy jest krąg beneficjentów świadczeń. Powód był traktowany humanitarnie i w sposób praworządny. Jakiekolwiek dolegliwości, których doświadczył, stanowiły naturalną konsekwencję pozbawienia wolności i nie przekraczały zwykłej miary. W ocenie pozwanego żądana kwota zadośćuczynienia jest abstrakcyjnie wygórowana, a powinna być dostosowana do wielkości krzywdy. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 roku powód zwolniony został od ponoszenia kosztów sądowy w całości, a także ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu. (k.21) Sąd ustalił następujący stan faktyczny w sprawie. P. C. w okresie od 5 czerwca 2014 roku do 19 listopada 2014 roku przebywał w Zakładzie Karnym w R. w następujących celach – cela nr 271 o powierzchni 6,91 m2, nr 275 o powierzchni 7,02 m2 oraz nr 288 o powierzchni 7,09 m2. Każda z tych cel przeznaczona była dla 2 osób. Średnie zaludnienie w ZK R. w 2014 roku wynosiło 97,2%. (okoliczność bezsporna, a nadto dowód – wykaz pomieszczeń k. 47, pismo z 27 stycznia 2015 roku k. 48, karta historii rozmieszczenia k. 93-99). W celi nr 275 powód przebywał od 5 czerwca 2014 roku do 14 sierpnia 2014 roku łącznie z czterema innymi osobami, w celi nr 271 przebywał od 14 sierpnia 2014 roku do 22 września 2014 roku łącznie z dwoma innymi osobami, zaś w celi nr 288 przebywał od 22 września 2014 roku do 19 listopada 2014 roku z łącznie z pięcioma innymi osobami. Każdorazowo przebywał jednak tylko z jednym współosadzonym. W Zakładzie Karnym w R. ma miejsce stała rotacja więźniów. (dowód - karta historii rozmieszczenia k. 93-99, zeznania R. C. k. 133-134) W lipcu 2014 roku przeprowadzono okresową kontrolę przewodów kominowych, z trakcie której ustalono, że objęte kontrolą przewody kominowe oraz inne elementy urządzeń kominowych odpowiadają odpowiednim przepisom, mieszczą się w obowiązujących normach. W ramach dokonanej kontroli sprawdzono także przewody oraz podłączenia wentylacyjne w celach nr 288, 275 i 271. (dowód – protokół kontroli nr 21/07/2014 k. 50-51) Z notatki służbowej z czerwca 2012 roku wynika, że w pozwanym Zakładzie Karnym zatrudnionych jest 14 lekarzy różnych specjalności. (dowód – notatka służbowa k. 52) --- STRONA 4 --- W wyniku skargi powoda z dnia 23 października 2014 roku przekazaną do rozpoznania Okręgowemu Inspektorowi Służby Więziennej w K. uznano, że jest ona niezasadna. Podniesiono w niej, że po przeanalizowaniu dokumentacji medycznej powoda stwierdzono, że została mu udzielona niezbędna pomoc zdrowotna, nie zauważono zaniedbań medycznych oraz nieprawidłowości w postępowaniu więziennej służby zdrowia. Ze względu na zastarzały i przewlekły charakter choroby, powód otrzymał stosowne zaopatrzenie farmakologiczne i został skierowany na leczenie rehabilitacyjne w Zakładzie Karnym w Ł.. Poza tym, powód miał możliwość korzystania z łaźni dwa razy w tygodniu od lipca 2014 roku, zaś w trakcie pobytu w ZK w R. nie zgłaszał on przełożonym żadnych problemów w tym zakresie. Nie stwierdzono też nieprawidłowości, w zakresie sporządzonych na okoliczność udzielenia przerwy w karze, opinii. Podobnie do zarzutów skargi powoda w zakresie nieprawidłowego leczenia odniósł się Dyrektor ZK w R. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. P. C. wykonano w dniu 8 września 2014 roku MR mózgowia, był następnie konsultowany neurologicznie. Został skierowany na rehabilitację leczniczą do ZK nr 2 w Ł.. Był także konsultowany psychiatrycznie, otrzymał stosowne leczenie do zgłaszanych i zdiagnozowanych dolegliwości (dowód – pismo z (...) w K. k. 54, sprawozdanie z postępowania wyjaśniającego k. 55, notatka służbowa 56, notatka służbowa k. 57). Jak wynika z notatki służbowej kierownika działu kwatermistrzowskiego ZK w R., w celach, w których przebywał powód powierzchnia okien do powierzchni podłogi nie jest zgodna z obowiązującymi normami, ale ze względu na zabytkowy charakter obiektów nie są możliwe zmiany elewacji. Cele posiadają jednak dostęp do światła dziennego, ponadto są wyposażone w oświetlenie sztuczne – jarzeniowe oraz żarowe lub ledowe do kontroli celi w porze nocnej. Za zgodą Dyrektora osadzeni mogą posiadać lampki nocne. Ponadto oświetlenie zewnętrzne jednostki skierowane jest do ściany pawilonów mieszkalnych co powoduje, że w celach mieszkalnych panuje półmrok umożliwiający rozpoznanie konturów przedmiotów i poruszanie się po celi w porze nocnej. Natężenie oświetlenia panujące w celi mieszkalnej było przedmiotem prowadzonych pomiarów w 2012 roku i jest zgodne z Polską Normą w tym zakresie. Cele są także wyposażone w niezbędne sprzęty kwaterunkowe, każdy osadzony ma do nich dostęp. Więźniowie mają też do swojej dyspozycji łóżko więzienne, miejsce przy stoliku oraz szafkę więzienną, taboret oraz możliwość korzystania z miski plastikowej. Jeśli chodzi o kącik sanitarny, to nie wlicza się go do powierzchni celi. Osadzeni otrzymują odzież, bieliznę, pościel i koce stanowiące własność jednostki, przekazywaną przez osadzonego do magazynu do prania lub czyszczenia, obuwie podlega dezynfekcji. Więźniowie mają też do dyspozycji środki czystości i higieny – czyścik, płyn do mycia naczyń, płyn uniwersalny, płyn do WC i płyn do mycia szyb. Do utrzymania higieny osobistej otrzymują mydło toaletowe, szampon, papier toaletowy, proszek do prania, nożyk i krem do golenia, pastę i szczoteczkę do zębów, co potwierdzają własnoręcznym podpisem. Cela mieszkalna jest wyposażona w zmiotkę, szufelkę, kosz na śmieci. Za stan czystości w celi są odpowiedzialni osadzeni, którzy w niej przebywają. W przypadku pojawienia się w celi insektów lub osób np. ze świerzbem lub podejrzeniem gruźlicy i potwierdzeniem tego faktu przez wyznaczoną osobę, wzywana jest firma specjalistyczna do przeprowadzenia stosownej procedury dezynfekcji lub dezynsekcji celi. Cele mieszkalne są okresowo malowane. Posiadają sprawną wentylację grawitacyjną wyposażoną w kratki wentylacyjne. Można również otwierać okna o każdej porze dnia i nocy. Drożność kanałów wentylacyjnych jest sprawdzana raz w roku przez kominiarza. Jeśli chodzi o dostęp do ciepłej wody, to obecnie obowiązujące przepisy prawa gwarantują go tylko kobietom. Mężczyźni mogą dwa razy w tygodniu korzystać z kąpieli, na co dzień mają jedynie dostęp do zimnej bieżącej wody. Z względu na wymogi ustawowe określone przez k.k.w w zakładzie karnym typu zamkniętego sanitariaty usytuowane są wewnątrz cel mieszkalnych. W kąciku znajduje się muszla i umywalka z bieżącą zimną wodą. W większości cel ZK w R. kąciki sanitarne mają powierzchnię 1,4m x 0,9 m i zabudowane są nieprzezroczystym materiałem do wysokości min. 1,2 m. Aktualnie nie jest możliwa zabudowa tych kącików do pełnej wysokości ze względu na brak dodatkowych kanałów wentylacyjnych. Sanepid nie kwestionował umiejscowienia kącika WC w celi. Wszystkie cele w ZK w R. mają instalację centralnego ogrzewania. --- STRONA 5 --- Jeśli chodzi o wyżywienie osadzonych, to jest ono określone przez przepisy prawa, jadłospisy są zgodne z tymi normami. Mieszczą się w granicach ustalonej stawki żywieniowej i przy zachowaniu odpowiedniej kaloryczności i składu podawanych posiłków osadzonym. (dowód – notatka służbowa k. 60). W celi nr 288, gdzie P. C. osadzony był z R. C. była wilgoć, podłoga gniła, w ścianach były dziury. Z podłogi wychodziły robaki. Ze względu na usytuowanie kącika sanitarnego, po załatwianiu potrzeb fizjologicznych w celi pojawiał się nieprzyjemny zapach. P. C. nie mógł w czasie osadzenia korzystać z łaźni, gdyż znajdowała się w piwnicy, a ze względu na swoją niepełnosprawność nie był w stanie dostać się do niej i umyć w przewidzianym do tego czasie. (dowód – zeznania R. C. k. 133-134). P. C. decyzją z dnia 24 października 2014 roku został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Istnienie niepełnosprawności ustalono od dnia 12 stycznia 2011 roku, zaś umiarkowany jej stopień od 1 maja 2012 roku. Powód jest niezdolny do pracy, wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. Wymaga także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczony przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. (dowód – orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – k. 7). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim w oparciu o dokumentację załączoną przez pozwanego. Została ona sporządzona przez uprawnione do tego podmioty, w ramach ich kompetencji. Treść tych dokumentów jest zbieżna ze sobą. Żadna ze stron dokumentów tych nie kwestionowała. Należy jednak zauważyć, że z karty rozmieszczenia wynika, iż w czasie osadzenia powód był współosadzony z odpowiednio z 4, 2 i 5 osobami. W tego dokumentu nie wynika jednak, by w trakcie osadzenia wszyscy ci współwięźniowie cały czas przebywali z powodem w jednej celi. Biorąc pod uwagę, że zaludnienie w Zakładzie Karnym w R. w 2014 roku wynosiło 97,2 %, należy uznać, że powód każdorazowo przebywał w celi jedynie z jedną osobą, zaś wskazanie kilku współosadzonych świadczy jedynie o ich rotacji. Trzeba bowiem zauważyć, że sam P. C. w trakcie półrocznego pobytu w ZK w R. osadzony był w trzech różnych celach. Wynika to także z zeznań R. C., którym Sąd w całości dał wiarę w zakresie odnoszącym się do warunków panujących w celi nr 288, gdzie świadek ten przebywał z powodem. Treść tych zeznań jest zbieżna z twierdzeniami powoda i nie pozostaje w sprzeczności z dokumentacją przedłożoną przez stronę pozwaną. Sąd zważył, co następuje. Wprawdzie powód nie podał podstawy prawnej dochodzonego przez siebie roszczenia, ale zaznaczył, że dochodzona przez niego kwota ma związek z naruszeniem jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności w czasie osadzenia, a także niezagwarantowanie mu odpowiedniej opieki medycznej, co wskazuje, że żądanie powoda oparte jest o treść art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. w zw. z art. 417 § 1 k.c. Zgodnie z art. 24 k.c. każdemu czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem, przysługuje uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz usunięcia skutków naruszenia. Powyższa odpowiedzialność oparta jest na trzech przesłankach: istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci godności, prawa do intymności i humanitarnego traktowania w związku z przebywaniem w warunkach bytowych stworzonych przez stronę pozwaną, które nie spełniły w ocenie powoda podstawowych norm i nie zapewniły godziwych warunków odbywania kary. Rozważenia wymagało czy w realiach sprawy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Przy wyjaśnieniu naruszenia dobra osobistego należy posługiwać się kryterium obiektywnym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1976 r., II CR 692/75; OSNCP1976/11/251 Nowe Prawo 1977 / 7-8,s.1144-1150; 23 kwietnia 1989 r. OSP 1990 r. poz. 330 z glosą aprobującą A. Szpunara). Miernikiem tym jest przede wszystkim opinia publiczna, bo jest ona odzwierciedleniem poglądów powszechnie akceptowanych przez społeczeństwo w danym miejscu i czasie. --- STRONA 6 --- Na wstępie zważyć należało, że prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30.04.2013 r. w sprawie I ACa 138/12, LEX nr 1322505). Zgodnie z art. 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Artykuł 3 europejskiej konwencji praw człowieka stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 roku, sygn. akt V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). To na powodzie dochodzącym roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych spoczywał ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych. Ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały jednak obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywał natomiast na pozwanym. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 31 października 2013 r. w sprawie I ACa 812/13, LEX nr 1391990). Sąd nie podzielił większości zarzutów powoda co do odbywania kary pozbawienia wolności w niewłaściwych warunkach. Odnosząc się do warunków bytowo-socjalnych, jakie panowały w celach, w których przebywał powód podnieść należało, że z notatki służbowej kierownika D. Kwatermistrzowskiego wynika, że nie stwierdził on żadnych nieprawidłowości (k. 60). Także protokoły z okresowej kontroli przewodów kominowych wykazały, iż objęte kontrolą przewody kominowe oraz inne elementy urządzeń kominowych nie wykazały żadnych nieprawidłowości, wskazując że odpowiadają one wymaganiom zawartym w art. 62 ustawy z dnia 7.07.1994 roku Prawo budowlane (k. 50-51). Co więcej, pozwany wskazał, że choć niektóre elementy wyposażenia celi doznawały czasowych uszkodzeń, to uszkodzenia te nie były na tyle poważne, by z urządzeń tych nie można było korzystać. Jednocześnie uwypuklenia wymaga, że pozwany przyznał, że na bieżąco eliminował usterki sprzętu. Remontowane były również cele mieszkalne. Tym samym warunki w celi jak i sprzęt, jakim powód dysponował były odpowiednie. Nie może ujść uwadze, że to na osadzonych spoczywał obowiązek utrzymywania celi we właściwym stanie. Powód w trakcie postępowania formułował także zastrzeżenia co do zaludnienia Zakładu Karnego, choć w tym zakresie nie sprecyzował swojego żądania. W szczególności nie podnosił twierdzeń odnośnie liczby osób przebywających z nim w celi, nie żądał przeprowadzenia dowodów na tę okoliczność. Z informacji z ZK w R. wynika z kolei, że w 2014 roku nie doszło tam do przeludnienia. Cele spełniały także wymóg odpowiedniego metrażu wynoszącego 3 m2 na jednego więźnia. Każda z cel, w których przebywał powód była przeznaczona dla 2 osób i miała powierzchnię około 7 m2. Także --- STRONA 7 --- zatem w tym zakresie dobra osobiste powoda nie zostały naruszone, albowiem nie przebywał on w przeludnionej celi, a powierzchnia na niego przypadająca przekraczała 3 m2. W dalszej kolejności należy odnieść się do zarzutu powoda formułowanego wobec pozwanego, który dotyczy niezapewnienia mu należytej opieki medycznej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że mógł on korzystać w pełnym zakresie z usług medycznych świadczonych przez lekarzy zatrudnionych w pozwanym Zakładzie Karnym. Powód miał także zapewnioną darmową opiekę lekarską bez konieczności oczekiwania w kolejkach na odległe terminy wizyt w razie potrzeby konsultacji lub badań specjalistycznych w cywilnych ośrodkach medycznych, a także bezpłatny dostęp do lekarstw. Wszelkie wypadki związane z utratą zdrowia są natychmiast zgłaszane lekarzowi. Z wizyt lekarskich korzystał. Z uwagi na stan jego zdrowia i niemożność dalszego leczenia w warunkach ZK w R., powód przeniesiony został do Ł.. Ponadto powód twierdził, że nieprawidłowość w świadczonej opiece medycznej spowodowały pogorszenie jego stanu zdrowia. W kontekście tej okoliczności nie przedstawiono jednak żadnych dowodów. Mając na uwadze fakt, że powód korzystał z usług fachowego pełnomocnika, brak formułowania wniosków dowodowych w tym przedmiocie musiał skutkować uznaniem tych twierdzeń za nieudowodnione, a okoliczności za niewykazane. Trzeba także zauważyć, że zeznania świadka R. C. są nieprecyzyjne i niezgodne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, jeśli chodzi o kwestię świadczonej w pozwanym ZK opieki medycznej i nie mogą przesądzać one o przyjęciu, iż w tym zakresie prawa powoda zostały naruszone. Odnosząc się do braku bieżącej ciepłej wody podnieść należało, iż działania pozwanego w tym zakresie polegające na dostarczaniu tylko bieżącej zimnej wody są zgodne z §30 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, z którego to wynika, że skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, co czyni niezasadnym żądanie powoda w analizowanym zakresie. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że strona pozwana dawała więźniom możliwość korzystania z ciepłej kąpieli dwa razy w tygodniu od lipca 2014 roku, a wcześniej jednej kąpieli tygodniowo. Powód wykazał jednak, że z uwagi na swoją niepełnosprawność nie mógł korzystać z kąpieli. Choć w trakcie osadzenia takich zastrzeżeń nie zgłaszał (k.57), to jednak okoliczność ta potwierdzona została przez świadka C., a obserwacja powoda na sali rozpraw nakazuje dać mu wiarę. Schorzenia powoda są bowiem takie, że mogą powodować trudności w sprawnym poruszaniu się po schodach. Wypada wskazać, że strona pozwana nie kwestionowała, iż łaźnia znajduje się w piwnicy budynku, trzeba do niej zejść. Zgodnie z art. 6 kc ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, a zatem na powodzie. Okoliczność ta jako udowodniona musiała doprowadzić do uznania, że jego dobra osobiste zostały w ten sposób naruszone. Oczywistym bowiem pozostaje, że każdy człowiek ma prawo do zachowania choć minimum higieny, w tym i do skorzystania z ciepłej kąpieli. W przypadku powoda uprawnienie to było iluzoryczne. N. P. C. rzeczywistej możliwości skorzystania z łaźni, a to z powodu jego niepełnosprawności, stanowiło naruszenie jego godności. Strona pozwana winna bowiem była tak zorganizować plan dnia powoda, by umożliwić mu wzięcie kąpieli, należało pomóc powodowi w przemieszczaniu się po Zakładzie Karnym, nie mówiąc już o dostosowaniu samego budynku do potrzeb osób niepełnosprawnych. Podobnie należy ocenić roszczenie powoda dotyczące naruszenia jego godności i prawa do intymności w związku z niedostatecznym odseparowaniem kącika sanitarnego. Odnosząc się do podnoszonych przez powoda okoliczności w tym zakresie, wskazać należy przede wszystkim, że pozwany tych twierdzeń nie zakwestionował, przyznał, że usytuowanie i wyodrębnienie sanitariatów w celach polega na odgrodzeniu ich nieprzezroczystym materiałem do wysokości 1,2 m. Odmiennie ocenił jednak pozwany tę okoliczność wskazując, że zapewnia ona minimum prywatności. Wskazał nadto, że zabudowa tych kącików nie jest możliwa z uwagi na brak dodatkowych kanałów wentylacyjnych. Obowiązujący od 1 września 2004 r. art. 417 kc stanowiący podstawę odpowiedzialności pozwanego w niniejszej sprawie nie pozostawia żadnych wątpliwości, że wśród przesłanek konstytuujących obowiązek odszkodowawczy nie występuje obecnie wina. Rezygnacja ustawodawcy w art. 417 z przesłanki zawinionego działania lub zaniechania i --- STRONA 8 --- poprzestanie na przesłance niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej stanowi niewątpliwie obiektywizację tej odpowiedzialności odszkodowawczej w porównaniu z ogólnymi zasadami odpowiedzialności deliktowej. Jest to więc odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Ustalenie odpowiedzialności opiera się zatem jedynie na ustaleniu bezprawnego działania zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej. W ocenie Sądu niedostateczne odseparowanie kącika sanitarnego w celi i niezapewnienie rzeczywistej możliwości wzięcia ciepłej kąpieli stanowi zaniechanie bezprawne, skutkujące naruszeniem dóbr osobistych powoda. Przede wszystkim traktowanie więźniów w ten sposób poniża ich i powoduje niepotrzebną i nieuzasadnioną dolegliwość wykraczającą poza tą, z którą wiąże się zwykle kara pozbawienia wolności. Cele, w których przebywał powód miały powierzchnię zaledwie 7 m2. Było to wprawdzie zgodne z normami przewidzianymi w k.k.w., jednak niewątpliwie pomieszczenia te nie były duże. W tej sytuacji trudno mówić o intymności w trakcie korzystania z kącika sanitarnego. Powód zwracał uwagę na to, że w celi po załatwieniu potrzeb fizjologicznych utrzymywał się nieprzyjemny zapach, co wpływało na komfort osadzonych. W ocenie Sądu okoliczność ta jest oczywista. Można wręcz uznać, że więźniowie zmuszeni byli załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne w tym samym pomieszczeniu gdzie spali, jedli, mieszkali. Taka sytuacja niewątpliwie jest poniżająca, stopień tego naruszenia jest duży i nie przystaje do nowoczesnych standardów ochrony praw człowieka. Nie można również pominąć faktu, że korzystający z ubikacji więzień odgrodzony był jedynie do wysokości 120 cm. Absolutnie nie można przyjąć, że zapewniało to choć minimum intymności. Bez znaczenia pozostaje fakt, że zabytkowy charakter budynku, nieprzystosowanie kanałów wentylacyjnych uniemożliwia odpowiednie zabudowanie ubikacji w celach. Jak już bowiem wskazano, okoliczność ta mogłaby mieć znaczenie przy ustaleniu zawinienia pozwanego, co jednak w kontekście zgłoszonego roszczenia pozostaje irrelewantne. Z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że oceniając czy traktowanie więźnia powinno zostać uznane za poniżające, należy wziąć pod uwagę kilka czynników – czy osiągnęło ono pewien stopień dolegliwości, czy jego celem było poniżenie i upokorzenie ofiary oraz czy jego skutki naruszyły jej godność. Należy mieć na względzie czas trwania tej dolegliwości, fizyczne i psychiczne konsekwencje, a także wiek, płeć i stan zdrowia ofiary. Należy uwzględnić skumulowane skutki naruszeń oraz czas przez jaki osadzony był umieszczony w warunkach, które jego zdaniem doprowadziły do nieludzkiego i poniżającego traktowania. Wskazuje się, że art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nakłada na organy władzy obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków osadzenia, które odpowiadają godności ludzkiej, nie można zaś więźnia poddawać cierpieniu i trudnościom niewspółmiernym do koniecznego poziomu dolegliwości związanych z pozbawieniem wolności. Powyższe wskazania Trybunału odniesione do niniejszej sprawy nakazują uznać, że powód przez cały okres osadzenia w Zakładzie Karnym w R. był traktowany w sposób poniżający, naruszający jego godność. Trwało to 6 miesięcy, mimo przenosin do różnych cel, w każdej z nich nie zagwarantowano mu minimalnego zakresu intymności. W tym czasie nie miał on także możliwości regularnego korzystania z łaźni, a zatem i ciepłej kąpieli. Sąd uznał zatem, że spośród zgłoszonych przez powoda okoliczności faktycznych, mających stanowić podstawę formułowanego w pozwie roszczenia, jedynie niedostateczne wyodrębnienie kącika sanitarnego w celach i brak dostępu do łaźni stanowiły naruszenie jego dóbr osobistych, tj. godności i prawa do intymności, zaś osadzenie w takich warunkach stanowiło poniżające powoda traktowanie w toku odbywania kary pozbawienia wolności i nie mieściło się w koniecznej dolegliwości związanej z izolacją penitencjarną. Stopień tego naruszenia był jednak tak duży, że należało zasądzić na rzecz powoda zadośćuczynienie, choć żądana przez P. C. kwota uznana być musi za rażąco wręcz wygórowaną. Zasadnym było zatem zasądzenie od Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w R. kwoty 3000 zł. W zasądzonej sumie odzwierciedlono fakt zaistnienia naruszenia godności ludzkiej, co stanowi rdzeń wszelkich praw człowieka, naruszenie prawa do intymności, humanitarnego traktowania, a także czas tych naruszeń. Półroczne osadzenie w warunkach nieprzystających do minimalnych standardów odbywania kary pozbawienia wolności uznać należy za --- STRONA 9 --- znaczne naruszenie praw człowieka. Niemniej jednak poza nieprawidłowością polegającą na niewyodrębnieniu kącika sanitarnego i niezapewnieniu mu dostępu do łaźni powód nie wykazał innych zaniedbań ze strony pozwanego, które należałoby zakwalifikować jako bezprawne i wiążące się z naruszeniem dóbr osobistych. Nie doszło zatem do kumulacji różnych niekorzystnych warunków odbywania kary. Powód nie wykazał także żadnych negatywnych konsekwencji osadzenia w opisanych wyżej warunkach, w tym w szczególności konsekwencji zdrowotnych. O odsetkach orzeczono zgodnie z żądaniem pozwu, tj. zasądzając je od dnia wyrokowania. Konsekwencją rozstrzygnięcia merytorycznego było orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu, którego podstawę stanowił art. 102 kpc. W ocenie Sądu sytuacja materialna powoda, która skutkowała uprzednio zwolnieniem go od kosztów sądowych i ustanowieniem dla niego pełnomocnika z urzędu nie zmieniła się. Nadal jest ona trudna, powód jest niezdolny do pracy, utrzymuje się jedynie z renty socjalnej w kwocie 529 zł miesięcznie, częściowo pozostaje na utrzymaniu matki. W tym stanie rzeczy nie jest on osobą zdolną do pokrycia kosztów procesu w niniejszej sprawie. W punkcie 3 – cim wyroku zasądzono od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokata W. W. kwotę 147,60 zł na podstawie § 11 pkt 25 w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.