Wyrok II C 79/17 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 17 stycznia 2017 r.

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt II C 79/17 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 17 stycznia 2017 r., skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w Ł., powód K. Z. wniósł o zasądzenie kwoty 115.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu. Uzasadniając swoje żądanie podał, że w trakcie pobytu w pozwanej jednostce w okresie od 18 listopada 2015 r. do dnia 1 grudnia 2015 r. został przez pozwanego narażony na zakażenie wirusem WZW B poprzez osadzenie w jednej celi z nosicielem tego wirusa, a przez niezapewnienie mu odpowiednich warunków bytowych i umieszczenie w celach zniszczonych i brudnych oraz o nieodpowiedniej temperaturze doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności, ochrony zdrowia i ochrony życia psychicznego. /p ozew- k. 2-3 / . W piśmie z dnia 14 listopada 2017 r. powód rozszerzył podstawę faktyczną swoich roszczeń o uniemożliwianie mu przez stronę pozwaną dostępu do audycji radiowo-telewizyjnych mediów publicznych oraz brak resocjalizacji i demoralizację osadzonych poprzez nadawanie w radiowęźle Aresztu Śledczego wulgarnych i obraźliwych audycji i utworów muzycznych. Nadto powód wniósł o zasądzenie na rzecz pełnomocnika zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu. ( pismo k. 124-127 ). Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. (odpowiedź na pozew k. 25-39; oświadczenie – e – protokół k. 132- adnotacja 00:00:46 k. 130). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód od 2009 r. wielokrotnie przebywał w jednostkach penitencjarnych. Po odbyciu kolejnych kar w krótkim czasie ponownie trafiał do Aresztu za rozboje. Ostatnio został osadzony w jednostce penitencjarnej w lutym 2015 r. ( okoliczności bezsporne ) Z powództwa K. Z. przed Sądem Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, w sprawie o sygn. akt II C 1030/15, toczyło się już postępowanie przeciwko Skarbowi Państwa- Aresztowi Śledczemu w Ł. o ochronę dóbr osobistych w związku z warunkami bytowymi w celach, w których przebywał. Sprawa została prawomocne zakończona wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. Powództwo powoda zostało oddalone w całości. (okoliczności bezsporne). Areszt Śledczy w Ł. jest jednostką pierwszej kategorii zabezpieczenia ochronnego. Jednostka przeznaczona jest dla tymczasowo aresztowanych mężczyzn. Przebywają tutaj także skazani wszystkich kategorii, wobec których toczą się postępowania w innych sprawach. (okoliczność notoryjna znana sądowi z urzędu ). Podczas kontroli aresztu przeprowadzonej przez Sędziego Penitencjarnego we wrześniu 2014 roku nie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie warunków osadzenia, czy złego stanu pomieszczeń. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 39-48). Pomimo systematycznego corocznego remontowania części cel w ramach posiadanych niewielkich środków finansowych, są one mocno wyeksploatowane, w wielu celach ściany są brudne, okna są stare, nieszczelne i nie będą spełniać swojej roli w miesiącach zimowych. Niewielka część okien została wymieniona na plastikowe, głównie te, których nie dało się już naprawić. Osadzeni, którzy --- STRONA 2 --- z racji specyfiki jednostki przebywają w Areszcie tylko czasowo nie dbają o wyposażenie i stan techniczny cel, w których zostają umieszczeni, a wręcz je dewastują. Widać różnicę na korzyść w stanie technicznym i wyglądzie cel, w których przebywają skazani pracujący, odbywający od początku do końca orzeczoną wobec nich karę pozbawienia wolności na terenie Aresztu Śledczego. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 39-48) Nie ma zastrzeżeń do temperatury panującej w celach oraz cyrkulacji powietrza. Inna sytuacja może występować w typowych miesiącach zimowych. Kąciki sanitarne w celach są czyste, środki czystości pozostające w dyspozycji osadzonych umożliwiają im dbanie o właściwy stan urządzeń sanitarnych znajdujących się w celach. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 39-48) Podstawowe wyposażenie cel stanowią piętrowe łóżka, stoły i taborety oraz wiszące szafki, gdzie skazani przechowują między innymi artykuły spożywcze oraz naczynia. Stan tych sprzętów jest zaledwie dostateczny, podobnie jak stan materaców, koców, pościeli oraz ręczników i ścierek. Widać na nich ślady częściowego zużycia i napraw, co związane jest z dużą rotacją osadzonych z racji przeznaczenia pozwanej jednostki penitencjarnej. W 2013 roku zakupiono 50 kompletów łóżek piętrowych, które zostały wstawione do wyremontowanych 68 cel. W 2014 roku do końca sierpnia wyremontowano również 68 cel. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 39-48) Po przeprowadzonej wizytacji pozwanego we wrześniu 2014 roku oceniono, iż Areszt Śledczy w Ł. funkcjonuje prawidłowo, przestrzegane są prawa osadzonych, egzekwowane obowiązki, osoby pozbawione wolności traktowane są z poszanowaniem zasad określonych w art. 4 § 1 i 2 k.k.w., a karę pozbawienia wolności i tymczasowe aresztowanie wykonuje się zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W toku kontroli nie ujawniono uchybień i zaniedbań, które dawałyby podstawę do kierowania pod adresem tej jednostki penitencjarnej zaleceń powizytacyjnych. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 68v.) Stan techniczny instalacji grzewczej jest zgodny z obowiązującymi przepisami i zapewnia właściwe warunki cieplne w pomieszczeniach, które nie zmieniały swojego przeznaczenia użytkowego od momentu oddania go do użytku . Kotłownia aresztu pracuje w trybie automatycznym i każde obniżenie temperatury zewnętrznej powoduje wzrost temperatury czynnika grzewczego. Przy dużych różnicach temperatur zewnętrznych i wewnętrznych może okresowo wystąpić obniżenie temperatury z uwagi na stary system grzewczy i jego opóźnienia w podniesieniu temperatury czynnika grzewczego ( jest to z reguły proces krótkotrwały, gdyż grzejniki nie posiadają zaworów regulujących przy grzejnikach i czynnik cieplny o wysokiej temperaturze przepływa bez ograniczeń przez grzejnik, dając wyższą temperaturę w pomieszczeniu. Jest to system bardzo nieekonomiczny, ale wynikający ze specyfiki użytkowania i przepisów. (opinia biegłego z zakresu budownictwa K. Ś. z dnia 4 maja 2014 r. wydana w sprawie o sygn. akt I C 18/11 Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi znana Sądowi urzędu) Kotłownia Aresztu Śledczego w Ł. jest w pełni sprawna. Prawidłowo działają wszystkie urządzenia oraz automatyka, w związku z czym instalacje wewnętrzne pracują na prawidłowych parametrach czynnika grzewczego . Właściwie parametry czynnika grzewczego i dostateczna ilość powierzchni grzewczej grzejników w celach sprawia, że zachowana jest temperatura 20 st. C (pomiary zostały wykonane w dniach 28 stycznia 2014 r. i 4 lutego 2014 r. przy ujemnej temperaturze na zewnątrz), która jest zgodnie z przepisami, temperatura właściwą dla pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi . (opinia biegłego z zakresu instalacji sanitarnych i ciepłowniczych I. B. z marca 2014 roku sporządzona w sprawie o sygn. akt II C 499/13 Sądu Okręgowego w Łodzi k. 34-36). W Areszcie Śledczym w Ł. remonty wykonywane są na bieżąco. W kąciku sanitarnym znajduje się muszla, umywalka, dostęp do zimnej wody, półka, miska, szczotka wc, lusterko. Przybory toaletowe osadzeni otrzymują co miesiąc. Są one nowe. (zeznania świadka J. H. (1) e- protokół k. 114- adnotacja 00:12:35 k. 113 ). --- STRONA 3 --- W każdej celi Aresztu Śledczego w Ł. jest możliwość umieszczenia telewizora. W telewizorach starego typu osadzeni mogą oglądać 8-9 kanałów telewizyjnych, natomiast w odbiornikach nowej generacji możliwy jest odbiór kanałów z naziemnej telewizji cyfrowej (około 24 kanałów). Osadzeni mogą w każdej chwili wyłączyć radiowęzeł. W radiowęźle emitowana są różne audycje, utwory muzyczne, dodatkowo komunikaty, a także konkursy organizowane przez wychowawców. W celi, w której przebywa powód nie ma telewizora. Powodowi nie podoba się muzyka i audycje, które są emitowane w radiowęźle. Powód nie przebywa w celi sam i nie może bez zgody innych współosadzonych wyłączyć audycji emitowanych przez radiowęzeł. (okoliczności bezsporne; zeznania powoda e- protokół k. 132 adnotacje -00:11:31 i 00:15:06 k. 113 ) W okresie od 18 listopada 2015 r. do dnia 1 grudnia 2015 r. powód był osadzony w celi nr 70, w Oddziale II, pawilonie B z S. S., będącym nosicielem WZW B. S. S. o fakcie tym powiadomił współosadzonych, w tym powoda, w dniu 24 listopada 2015 r. S. S. podczas pobytu w celi z powodem mimo, że miał wówczas robione opatrunki na ranie na brzuchu, z których wydzielała się ropa przestrzegał norm, które zapobiegały zarażeniu innych współwięźniów. Nie podejmował żadnych ryzykownych zachowań, swoje przybory toaletowe oraz sztućce trzymał osobno . ( zeznania świadka S. S. e- protokół k. 114 – adnotacje 00:22:52 – 00:27:39 k. 113 -113v ., informacyjne wyjaśnienia powoda e- protokół k.84 – adnotacje 00:02:42 – 00:10:14 k. 82 v., potwierdzone zeznaniami e- protokół k. 132 – adnotacja 00:11:31 k. 131) . Każdy osadzony przyjmowany do Aresztu Śledczego w Ł. poddawany jest ocenie sanitarno-epidemiologicznej, której dokonuje personel pielęgniarski. Osadzony zgłasza w wywiadzie podstawowe problemy zdrowotne. Nadto osadzeni, przy przyjęciu do jednostki penitencjarnej zostają zapoznani z problematyką zakażenia wirusem HIV i WZW typu B i C. Jest to odnotowane w książeczce zdrowia. W trakcie pobytu w jednostce penitencjarnej każdy osadzony ma obowiązek przestrzegania przepisów określających zasady i tryb wykonania kary zgodnie z art. 116 k.k.w. Gdy osadzony w trakcie pobytu zgłasza, że chciałby zapoznać się z problematyką zakażeń HIV lub HBV może otrzymać ulotki na ten temat. W trakcie pobytu może także zgłosić się do lekarza i od niego uzyskać informację w postaci ulotki lub informacji ustnej. (notatka służbowa Kierownika Ambulatorium z Izbą Chorych z dnia 20 kwietnia 2017r. k. 33; zeznania świadka K. M. e- protokół k. 114 – adnotacje 00:04:25 – 00:09:34 k. 112 v.-113 ). Osadzeni, którzy są nosicielami wirusa HCV, HBV czy HIV są rozmieszczani w celach mieszkalnych zgodnie z art. 110 k.k.w. Brak jest przepisów nakazujących izolowanie nosicieli od pozostałych osadzonych. Pracownicy służby zdrowia posiadają wiedzę na temat osadzonych – nosicieli HBV i HCV. Nie ma obowiązku informowania współosadzonych z celi mieszkalnej o takich przypadkach – jest to niezgodne z etyką lekarską. Przekazanie takiej informacji współosadzonym jest prywatną sprawą osoby będącej nosicielem wirusa. (notatka służbowa Kierownika Ambulatorium z Izbą Chorych z dnia 20 kwietnia 2017r. k. 33; zeznania świadka K. M. e- protokół k. 114 – adnotacje 00:04:25 – 00:09:34 k. 112 v.-113 ). Powód w dniu 3 marca 2015 r. został zapoznany z problematyką zakażeń wirusami HCV, HBV, HIV oraz zasadami profilaktyki . ( książka zdrowia osadzonego k. 97-9 8 ) . Powód w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym nie skarżył się na warunki bytowe w celi, nie prosił o jej zmianę, nie zgłaszał obaw o swoje życie i zdrowie, nie zgłaszał obaw o zakażenie. W grudniu 2015 r. i w listopadzie 2015 r. powód był zadowolony z zakwaterowania oraz składu osobowego celi mieszkalnej. (zeznania świadka B. M. (1) e- protokół k. 84 adnotacje 00:20:02 – 00:23:44 k. 83 ) Dokonując ustaleń faktycznych sąd oparł się na powołanych dowodach z dokumentów, zeznań świadków i powoda. Za w pełni przydatne do analizy roszczeń powoda w zakresie warunków bytowych w pozwanej jednostce sąd ocenił wskazane powyżej sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w Ł. Sędziego Penitencjarnego oraz wydane wprawdzie na potrzeby innych --- STRONA 4 --- spraw opinie biegłych z zakresu budownictwa K. Ś. i z zakresu instalacji sanitarnych i ciepłowniczych I. B., ponieważ zostały one sporządzone w okresie bezpośrednio poprzedzającym przyjęcie powoda do Aresztu Śledczego w Ł.. Sąd nie dał wiary twierdzeniom powoda co do tego, że w jego przypadku warunki bytowe w Areszcie Śledczym w Ł. wykraczały poza granice stanowiące o naruszeniu godności osobistej . Powód twierdzenia w tej części odnosił do osadzenia w dwóch celach mieszkalnych 70 i 122 i w żadnym razie nie zdołał potwierdzić ich dowodami. Nadto twierdzenia te stały w sprzeczności z zeznaniami świadka J. H. (1). Za niewiarygodne Sąd uznał również zeznania powoda negujące poinformowanie go przy przyjęciu do Aresztu Śledczego w Ł. o możliwościach związanych z zakażeniem i zapobieganiem zakażeniom chorobom zakaźnym. Powyższe jest sprzeczne z zeznaniami świadka – kierownika Ambulatorium K. M., ale także z zapisami w Książce Zdrowia Osadzonego, potwierdzonymi podpisem samego powoda . Za niepotwierdzone natomiast sąd uznał zeznania powoda dotyczące agresywnego zachowania współosadzonego S. S., które nie zostały poparte żądnymi dowodami, a wręcz zaprzeczone zeznaniami w.w. świadka . Waloru wiarygodności, zdaniem sądu, nie mają także twierdzenia powoda odnoszące się do składanych przez niego skarg. Również na tę okoliczność, w odróżnieniu od strony pozwanej powód nie przedstawił dowodów. Składanie skarg przez powoda na warunki osadzenia zostało natomiast zaprzeczone przez świadka B. M. oraz notatki sporządzone przez wychowawców E. G. i B. M. w listopadzie i w grudniu 2015 r. Sąd pominął zeznania świadka S. S. w zakresie w jakim opisywał stan celi, w której przebywał z powodem, albowiem świadek ten nie pamiętał jej stanu i w odniesieniu do jej opisów używał wyłącznie trybu przypuszczającego . Sąd oddalił wnioski dowodowe powoda o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków: S. G. oraz M. B. na okoliczność warunków bytowych panujących w Areszcie Śledczym w Ł. jako spóźnione. Okoliczności faktyczne, na które mieliby zeznawać świadkowie nie dotyczą okresu w jakim zostały zgłoszone, ale znacznie wcześniejszego i były znane powodowi od samego początku procesu. Nie było zatem przeszkód, aby zostały wskazane w pozwie, podobnie jak dowody na ich potwierdzenie. Na uwzględnienie nie zasługiwał także wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego do spraw chorób zakaźnych na okoliczność możliwości zarażenia wirusem zapalenia wątroby WZW (B) w warunkach Aresztu Śledczego, przyczyn ewentualnego zarażenia, konsekwencji zarażenia i sposobu leczenia osób zarażonych. Przeprowadzenie dowodu na powyższe okoliczności nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i służyłoby jej przedłużeniu. W sprawie bezsporne było, iż powód nie został zarażony wirusem WZW B, a zatem dowodzenie okoliczności wskazanych w tezie dla biegłego było całkowicie zbędne . Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu. Zasadność roszczenia pozwu podlegała analizie w oparciu o przepisy art. 23 i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2004 r. Zgodni e z przepisem art. 417 § 1 k.c. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa na gruncie tego przepisu są zatem: szkoda wyrządzona przy niezgodnym z prawem wykonywaniu czynności z zakresu władzy publicznej oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy niezgodnym z prawem wykonywaniem takich czynności a powstaniem szkody. Pojęcie szkody w prawie cywilnym obejmuje zarówno uszczerbek majątkowy, jak i uszczerbek o charakterze niemajątkowym (krzywdę). Z kolei, istnienie związku przyczynowego należy oceniać na zasadach wynikających z art. 361 § 1 k.c. Oznacza to, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej. Zakres odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z przepisu art. 417 § 1 k.c. obejmuje --- STRONA 5 --- wszelkie zachowania związane z wykonywaniem władzy publicznej z wyjątkiem tych, które unormowane są w przepisie art. 417 1 § 1 - 4 k.c. oraz sytuacji uregulowanych odrębnymi przepisami szczególnymi, do których odsyła art. 421 k.c. Treść art. 23 k.c. wskazuje, że dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Przepis ten zawiera otwarty katalog dóbr osobistych. Wśród nich znajduje się zdrowie, cześć, która ma swój wymiar wewnętrzny (godność osobista). Godność osobista przysługuje każdej osobie i podlega ochronie prawnej niezależnie od tego, w jaki sposób kształtuje obraz danej osoby w opinii innych. Ocena czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego nie może być dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby, ale musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych (tak też Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 28 sierpnia 1996 r., I ACr 341/96, OSA 7-8/1997, poz. 43). W myśl art. 24 k.c. ochrona cywilnoprawna przysługuje jedynie przed bezprawnym naruszeniem dobra osobistego. Bezprawne jest natomiast zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Wskazany przepis wprowadził domniemanie bezprawności działania. Dlatego w procesie o ochronę dóbr osobistych pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Działanie nie jest bezprawne zwłaszcza wówczas, gdy jest oparte na przepisie obowiązującego prawa. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/06, OSNC 1/2008, poz. 13 z aprobującą glosą N. Pawłowskiej, EPS 1/2008) wskazano, iż ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym (art. 6 w związku z art. 24 k.c.), a zatem pokrzywdzony żądający na podstawie art. 448 k.c. kompensaty krzywdy nie musi dowodzić bezprawności naruszenia dobra osobistego. W przypadku bezprawnego naruszenia dobra osobistego, art. 24 k.c. pozwala osobie, której dobro osobiste zostało naruszone żądać, aby sprawca naruszenia dopełnił czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, a w szczególności złożył oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, może ona również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Zasady przyznawania zadośćuczynienia doprecyzowano w art. 448 k.c., który stanowi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne zwłaszcza tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdujących wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169), zgodnie z którym każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowany przez Polskę w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom, ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. --- STRONA 6 --- Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku . Odpowiednikiem wskazanych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane normy na grunt prawa polskiego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 1/2008, poz. 13). Realizacja spoczywających na administracji Aresztu Śledczego obowiązków w zakresie organizowania miejsc, w których przebywają osoby pozbawione wolności należy do działań władczych Państwa i mieści się w pojęciu wykonywania zadań z zakresu władzy publicznej. Ocena, czy obowiązki te zostały zrealizowane, winna być dokonana z uwzględnieniem uprawnień skazanego, szczegółowo uregulowanych w przepisach art. 4,102-120 k.k.w. a także z uwzględnieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2014 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2014 r., poz. 200), które weszło w życie z dniem 14 sierpnia 2014 roku. Udzielenie powodowi cywilnoprawnej ochrony wymagało zatem ustalenia, że zachowania administracji pozwanego Aresztu Śledczego w Ł. godziły w jego dobra osobiste w rozumieniu art. 24 § 1 k.c. Z mocy art. 6 k.c. na powodzie ciążył zatem dowód wskazania konkretnych uchybień w postaci zaniechania podjęcia działań zapewniających mu realizację jego uprawnień w zakresie warunków bytowych wynikających ze wskazanych powyżej przepisów, naruszających sferę jego dóbr osobistych. W tym celu powód korzystał z prawa do zgłaszania wniosków dowodowych. Pozwanego obciążał zaś obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda (art. 6 k.c. w związku z art. 24 k.c.). W sprawie, w której roszczenie oparte jest na zarzucie naruszenia dóbr osobistych, sąd ocenia w pierwszej kolejności, czy doszło do naruszenia określonych dóbr osobistych powoda. Powód zatem powinien wskazać, jakie jego dobro osobiste zostało naruszone, a ocenie sądu podlega, czy dobro to jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. oraz czy rzeczywiście zostało naruszone przez określone działanie lub zaniechanie pozwanego. Dopiero w razie pozytywnego przesądzenia tych kwestii, konieczne jest podjęcie dalszych badań, w tym bezprawności działania, objętej domniemaniem prawnym, które powinien obalić pozwany. Katalog dóbr osobistych wskazanych w art. 23 k.c. jest otwarty, a zatem nie tylko dobra w nim wymienione podlegają ochronie, lecz także wszystkie inne wskazane w ustawach szczególnych oraz wynikające z praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji i w konwencji. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że o tym, czy w konkretnym wypadku można mówić o naruszeniu dobra osobistego decydują okoliczności sprawy oraz kryteria obiektywne, a nie odczucia osoby żądającej ochrony prawnej. Miernikiem tej oceny jest przede wszystkim stanowisko opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo w danym czasie i miejscu, a wzorców, które powinny stanowić docelowy punkt odniesienia dokonywanej oceny, dostarczają zapatrywania rozsądnie i uczciwie myślących ludzi oraz poglądy moralne osób kompetentnych w tym zakresie i cieszących się niekwestionowanym autorytetem (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r,, I CR 143/89, OSP 1990, nr 9, poz. 330, z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1149/98 i z dnia 4 kwietnia 2001 r., III CKN 323/00, "Izba Cywilna" 2002, nr 3, s. 47). Odnosząc się zatem do zarzutów naruszenia wskazanych przez powoda dóbr osobistych trzeba stwierdzić, iż tylko dwa spośród nich - godność i prawo do ochrony zdrowia - należą do dóbr osobistych człowieka i jakkolwiek doznają ograniczeń w wypadku obywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym, to jednak tylko w zakresie określonym w przepisach regulujących wykonywanie tej kary, a zatem podlegają ochronie w wypadku przekroczenia tych granic. Trzecie, wskazane przez powoda dobro w postaci ochrony życia psychicznego, zdaniem sądu, jest trudne do zdefiniowania i ujęcia w katalogu dóbr z w.w. przepisu. Dobra osobiste powoda – w jego mniemaniu – naruszały warunki bytowe panujące w celach w jakich przebywał albowiem miały być one zniszczone, w ścianach miały występować dziury, okna były nieszczelne, a w celach było zimno i brudno. Nadto powód miał zastrzeżenia do tego, że uniemożliwiono mu dostęp do audycji radiowo-telewizyjnych mediów publicznych, a w radiowęźle były emitowane treści, z którymi się nie zgadzał. Przede wszystkim powód podnosił jednak, że został narażony na zarażenie HBV, albowiem przebywał w okresie od 18 listopada 2015 r. do 1 grudnia 2015 r. ze współosadzonym, który był nosicielem tego wirusa. --- STRONA 7 --- Analizując zarzuty powoda, warto w tym miejscu poczynić ogólną uwagę, iż dla stwierdzenia naruszenia dobra osobistego należy w każdym wypadku ustalić, czy cierpienia i upokorzenia wynikające z pobytu w zakładzie karnym związane z legalną formą karania przekraczają poziom związany z samym uwięzieniem, czy są zgodne z rozsądnymi w sytuacji uwięzienia potrzebami, a ich intensywność nie przekracza nieuniknionego poziomu cierpienia nieodłącznie związanego z pozbawieniem wolności . W ocenie Sądu, taka sytuacja nie zachodzi w przypadku powoda. Powód nie zaoferował dowodów na to, że doszło do naruszenia dyspozycji art. 110 § 2 k.k.w. oraz norm określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych poprzez niezapewnienie odpowiedniego wyposażenia celi. Jak wynikało z przedstawionych przez stronę pozwaną dowodów załączonych do odpowiedzi na pozew, ale także zeznań świadka J. H. w pozwanej jednostce, w miarę otrzymywania środków finansowych, wykonywane są regularne remonty cel mieszkalnych i wymiana sprzętu kwaterunkowego. Ze względów administracyjnych i ekonomicznych nie można tej operacji przeprowadzić jednocześnie we wszystkich pomieszczeniach. Istotne jest również i to, że stan cel stanowi wypadkową upływu czasu i zużywania sprzętu oraz zachowania osadzonych, którzy wręcz demolują wyposażenie i cele mieszkalne. W tej sytuacji, winą za stan cel nie można obarczać pozwanej jednostki penitencjarnej. Przebywając w zakładzie karnym nie powinno się oczekiwać warunków podobnych do domowych, które dla wielu ludzi bywają trudne, a nie wynikają z odbywania żadnej kary. W warunkach pozbawienia wolności standard ochrony niektórych dóbr osobistych musi ulec pewnemu obniżeniu. Nadto nie można także pominąć treści art. 116 k.k.w., zgodnie z którym to na osadzonych spoczywa obowiązek dbałości o mienie i czystość cel. W sytuacji zatem, w której przyznane przez powoda zostało, że to sami osadzeni o nie nie dbają, obarczanie za stan cel strony pozwanej jest nieuzasadnione. Uwzględnieniu, w świetle przywołanych opinii biegłych z zakresu budownictwa oraz instalacji sanitarnych, nie podlegały również zarzuty powoda odnoszące się do temperatury w celach. Problem z zimnem w celi i nieszczelnymi oknami nie został przez powoda wykazany. Powód nie przedstawił nawet dowodów na to, w jakich celach przebywał. W pozwie swoje zarzuty odnosił jedynie do celi 70 i 122, przy czym w odniesieniu do pierwszej koncentrował się raczej na kwestii możliwości zarażenia wirusem WZW B. W odniesieniu do celi 122 natomiast nie przedstawił żadnego dowodu na potwierdzenie swoich twierdzeń. Tymczasem z notatek urzędowych, sporządzonych w trakcie analizowanego pobytu powoda w Areszcie Śledczym, jak również z zeznań świadka B. M. jednoznacznie wynika, że powód nie skarżył się na warunki bytowe. Odnosząc się natomiast do kwestii narażenia powoda na zakażenie WZW B należy wskazać, że w sprawie bezsporne było iż powód przebywał w jednej celi z nosicielem wirusa HBV. Niekwestionowane było również, że sytuacja taka miała miejsce przez okres dwóch tygodni od 18 listopada 2015 r. do 1 grudnia 2015 r., przy czym powód posiadał taką wiedzę zaledwie przez tydzień, od kiedy w dniu 24 listopada 2015 r. został o tym poinformowany przez współosadzonego, będącego nosicielem wirusa. Oceniając kwestę naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci zagrożenia jego zdrowia należy jednak zgodzić się z argumentami przytoczonymi przez stronę pozwaną, że wiadomości o schorzeniach osadzonych są objęte tajemnicą lekarską i fakt nosicielstwa chorób zakaźnych nie jest przesłanką odizolowania od pozostałych osadzonych. Co więcej właśnie tego typu działania mogłyby prowadzić do naruszenia dóbr osobistych osób zakażonych . Osadzeni są informowani o problematyce zakażeń i ich unikania, a wobec tego – podobnie jak osoby przebywające na wolności – winni zachowywać elementarne zasady ostrożności i higieny celem uniknięcia zakażenia. Powód również przy przyjęciu do Aresztu Śledczego w Ł. został szczegółowo zapoznany z tą problematyką, a w trakcie pobytu mógł poprosić o dodatkowe informacje. Nadto, z materiału dowodowego nie wynika, aby groźba zakażenia powoda była realna w sytuacji przestrzegania elementarnych zasad higieny i nie podejmowania ryzykowanych zachowań. Przesłuchany w toku procesu S. S. potwierdził, że jest nosicielem wirusa HBV, ale zastrzegł, że współosadzeni zostali przez niego o tym poinformowani, a on sam nie podejmował żadnych zachowań, które stwarzałyby dla nich zagrożenie zakażeniem. Dodatkowo nie można pominąć także i tej okoliczności, że powód wiedzę o fakcie zakażenia współosadzonego posiadał zaledwie przez tydzień, a zatem dolegliwości z tym związane nie mogą być uznane za istotne. Nadto, nie istnieje obowiązek izolowania nosicieli wirusa HBV, a zatem przebywanie w jednej celi nosicieli i osób zdrowych nie narusza przepisów prawa, nie jest bezprawne. Powód nie uległ zakażeniu wirusem HBV, sama zaś obawa o możliwość potencjalnego zakażenia nie jest dostateczną przesłanką do dochodzenia zadośćuczynienia. Brak jest podstaw do wykreowania samodzielnego dobra w postaci "wolności od lęku" o stan zdrowia czy "poczucia bezpieczeństwa" zdrowotnego (patrz: wyrok Sn z 9.05.2007 r. II CSK 42/07, Lex nr 393861). --- STRONA 8 --- Za nieuzasadnione należało uznać zarzuty powoda także w zakresie odnoszącym się do naruszania jego dóbr osobistych w postaci poglądów politycznych czy wartości religijnych poprzez uniemożliwianie mu oglądania programów telewizji publicznej oraz zmuszania do słuchania audycji radiowych sprzecznych z wyznawanymi przez powoda wartościami. Zgodnie z art. 102 k.k.w. prawa osadzonego obejmują między innymi korzystanie z urządzeń i zajęć kulturalno- oświatowych i sportowych, radia, telewizji, książek i prasy (pkt 6), zaś zgodnie z art. 135 KKW w zakładach karnych stwarza się skazanym warunki odpowiedniego spędzania czasu wolnego, w każdym zakładzie karnym prowadzi się zwłaszcza wypożyczalnię książek i prasy dla skazanych oraz stwarza możliwość korzystania z urządzeń audiowizualnych w świetlicach i w celach mieszkalnych, przy czym korzystanie z tych urządzeń przez skazanego nie może zakłócać ustalonego porządku w zakładzie. Przepis art. 110a § 2 KKW przewiduje możliwość zezwolenia przez dyrektora zakładu karnego na posiadanie przez skazanego w celi między innymi sprzętu audiowizualnego, jeżeli posiadanie tych przedmiotów nie narusza zasad porządku i bezpieczeństwa obowiązujących w zakładzie karnym. Podkreślenia wymaga, że Dyrekcja Aresztu Śledczego w Ł. umożliwia zainstalowanie odbiorników telewizyjnych w celach mieszkalnych. W celach dostępny jest sygnał telewizyjny (w tym nadawców publicznych), a w przypadku odbiorników nowszej generacji (z tunerem cyfrowym) dostęp jest do wszystkich kanałów z naziemnej telewizji cyfrowej. Powód w celi, w której jest osadzony nie ma telewizora, albowiem ani on, ani żaden ze współosadzonych o to nie zabiegali. Natomiast Areszt Śledczy nie ma obowiązku zapewnienia odbiornika telewizyjnego w każdej celi. Poza tym brak możliwości oglądania programów telewizji publicznej nie jest związana z bezprawnym zachowaniem strony pozwanej, a jedynie z preferencjami innych osadzonych. Także zarzut niewłaściwych treści w radiowęźle nie odnosi się do zachowania strony pozwanej. Podkreślenia wymaga przyznany przez powoda fakt możliwości wyłączenia audycji radiowych. Okoliczność, że powód nie przebywa sam w celi i nie zawsze może samodzielnie zadecydować o tym czego słucha wynika ze specyfiki osadzenia w jednostkach penitencjarnych. W radiowęźle są emitowane różne audycje, również muzyczne, natomiast dyrekcja nie ma możliwości ingerowania w ich treść, ani wybór osadzonych . Analiza wszystkich zgłoszonych przez powoda zarzutów dotyczących osadzenia go w Areszcie Śledczym w Ł. oraz zgromadzonego materiału dowodowego uprawnia zatem do stwierdzenia, że nie doszło w jego przypadku do naruszenia jakichkolwiek dóbr osobistych, w tym godności, jak również nie miało miejsce naruszenie nakazu humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności. Warunki w areszcie śledczym, aczkolwiek uciążliwe, nie uzasadniają powstania roszczenia odszkodowawczego w stosunku do Skarbu Państwa . Pobyt w jednostce penitencjarnej w sposób naturalny wiąże się z ograniczeniem w postaci pogorszenia standardu życia . Z takimi dolegliwościami i ograniczeniami osadzony musi się liczyć trafiając do niej (por. wyrok SN z 02.10.2007 r. sygn. II CSK 269/07). W tym miejscu należy dodatkowo wskazać, że przy ocenie przestrzegania przez pozwanego minimalnych norm w zakresie standardów wykonywania kary pozbawienia wolności i ewentualnego naruszenia dóbr osobistych osadzonych nie można abstrahować od realnej sytuacji i kondycji finansowej państwa, ogólnej sytuacji gospodarczej, w tym poziomu życia ogółu obywateli - także tych, którzy nie mają zapewnionego minimum socjalnego nie będąc karanym karą pozbawienia wolności. W tym kontekście należało stwierdzić, że pozwany nie naruszył żadnego dobra osobistego powoda. Uznać zatem należało, iż brak jest podstaw do uwzględnienia żądania pozwu. Dodatkowo podkreślenia wymaga także i to, że nawet gdyby doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda wskutek panujących warunków bytowych w pozwanym Areszcie Śledczym w Ł., to nie uzasadniałoby to jeszcze zasądzenia żądanego zadośćuczynienia. Warunki bytowe w jednostce nie wynikały bowiem z celowej chęci represjonowania osadzonych, lecz są związane z sytuacją gospodarczą i finansową państwa. Nadto, na zmniejszony - w wymiarze społecznym - rozmiar ewentualnej krzywdy powoda niewątpliwie wpływ ma też okoliczność, iż powód został osadzony w areszcie na skutek własnych, bezprawnych działań, a czas do którego odnosił swoje roszczenia był stosunkowo krótki. Z przytoczonych powyżej względów Sąd orzekł jak w sentencji. --- STRONA 9 --- Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zapadło w oparciu o zasadę wyrażoną w art. 98 k.p.c. Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 623 ze zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Ich wysokość została ustalona w oparciu o § 8 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono natomiast w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 26 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2016 r. poz. 1714) .