Wyrok II C 74/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 74/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Kozera Protokolant: Aleksandra Mirzejewska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa W J przeciwko A H o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3.977 zł (trzy tysiące dziewięćset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. aktllC74/ll UZASADNIENIE Powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - adwokata, domagał się zasądzenia od pozwanej kwoty 90.000 zł wraz z odsetkami od daty uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie - tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności osobistej, dobrego imienia, czci, wolności, poczucia bezpieczeństwa oraz za spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. Powód wniósł również o zobowiązanie pozwanej do zaprzestania dalszego naruszania jego dóbr osobistych. W J zażądał również zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia w formie odręcznego listu i doręczenie go powodowi w terminie 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie, następującej treści: „Wyrażam szczere ubolewanie z powodu wszelkich krzywd jakich doznał W J w związku z moim niegodnym, niesprawiedliwym i nieuczciwym zachowaniem. Przepraszam W J za tworzenie fałszywych dowodów mających go obciążyć przed Sądem Rejonowym K w sprawie o sygn. akt (…). Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych informacji, jakoby B J w okresie od grudnia 2001r. do lutego 2002r. miała pokazywać mi siniaki i jakoby miała mówić, iż są one wynikiem szarpania przez jej męża. Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych informacji jakoby B J miała mówić mi, W J zabraniał jej przychodzić do rodziców. Przepraszam za przekazywania nieprawdziwych informacji, jakoby B J w trakcie związku z mężem, ok. 2001 - 2002r. miała mówić mi, iż W J chował przed B J karty kredytowe do walizki na szyfr i jakoby miał odciąć ją od środków finansowych. Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych informacji, jakoby syn powoda, M J miał chorować na zapalenie zatok i miał mieć wycięte migdały z powodu obsesyjnego zachowania W J . Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych informacji jakoby W J miał wprowadzać w życie chore poglądy dotyczące --- STRONA 2 --- wychowania syna. Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych informacji, jakoby przeciwko W J prowadzone było postępowanie karne o znęcanie się nad synem M J . A H . Powód wniósł również o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów postępowania. W pozwie zawarto także wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania. Obszerne uzasadnienie pozwu sprowadzało się w istocie w wskazania, że pozwana w toku postępowania karnego prowadzonego przeciwko W J w sprawie o znęcanie nad B J , jak też innych postępowań sądowych, składała niekorzystne dla niego zeznania, które były sugerowane przez jego żonę. Zeznania pozwanej miały na celu obciążyć powoda w toczącym się postępowaniu karnym, a przez to godziły w jego godność osobistą, cześć, dobre imię, wolność, poczucie bezpieczeństwa oraz spowodowały uszczerbek na zdrowiu wynikający z przewlekłego, siedmioletniego stresu związanego ze statusem oskarżonego. Niekorzystnym dla powoda zeznaniom pozwanej, które złożone zostały w postępowaniu karnym, sąd nie dał wiary, stwierdzając, że były one złożone pod wpływem sugestii B J . Jak podał w dalszej części uzasadnienia pozwu W J , w związku z bezprawnymi działaniami pozwanej, jego życie zostało zniszczone, i naznaczone nieusuwalnym piętnem. Udział w procesie karnym w charakterze oskarżonego wymagał od niego niezwykłego zaangażowania czasowego i emocjonalnego. Powód ucierpiał wskutek stresu wynikającego z możliwości zastosowania środków zapobiegawczych i ewentualnego skazania, z powodu poczucia krzywdy, poniżenia i bezradności w obliczu jawnej niesprawiedliwości, co z kolei skutkowało obniżoną zdolnością do koncentrac//, obniżoną --- STRONA 3 --- wydajnością w nauce i pracy, obniżonym nastrojem i samopoczuciem. W związku z powyższym jego życie prywatne i zawodowe zostało drastycznie ograniczone, a w pewnym zakresie całkowicie zahamowane (dotyczyło to możliwości podjęcia studiów, pracy, czy prowadzenia normalnego życia osobistego). Zachowania pozwanej polegające na składaniu niekorzystnych dla powoda zeznań, a w konsekwencji na tworzeniu fałszywych dowodów mających go obciążać w postępowaniach karnych, a także polegające na jego zniesławianiu i znieważaniu stanowiły akt wyrafinowanej agresji, w której uczestniczyło wiele osób. Ostatecznie wyrokiem z dnia 14 listopada 2008r. Sąd Rejonowy K w sprawie (…)orzekł, że powód nie znęcał się nad żoną, a zeznania B J , jej rodziców, jak też pozwanej, są niewiarygodne, m.in. z tej przyczyny, że B J sugerowała treść zeznań swoim rodzicom i siostrze. W dalszej części uzasadnienia powód w sposób obszerny opisywał zarówno przebieg procesów sądowych, jakie toczyły się z jego udziałem oraz z udziałem jego żony – B J oraz dokładnie opisywał swą sytuację rodzinną, w tym relacje panujące między nim a żoną i synem. W odpowiedzi na pozew A H , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - adwokata, domagała się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia na jej rzecz od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swego stanowiska pozwana wskazała przede wszystkim, że składając zeznania jako świadek w sprawie karnej działała ona w ramach obowiązującego porządku prawnego, a jej zeznania w istocie sprowadzały się do relacjonowania okoliczności, o których dowiedziała się od swojej siostry – B J . Zdaniem pozwanej, nieuprawnionym było, postępowanie powoda, który na podstawie wyrwanych z kontekstu zdań, usiłował zdyskredytować zeznania pozwanej, a powoływana w pozwie okoliczność dotycząca nieścisłości dat, kiedy to pozwana miała uzyskiwać informacje od B J , nie może mieć znaczenia decydującego dla oceny czy zdarzenia te zostały rzeczywiście jej zrelacjonowane. Jednocześnie pozwana podkreśliła, że kwestią całkowicie odrębną pozostawało, kiedy widziała ona siniaki na rękach siostry, kiedy dowiedziała się o przyczynie ich powstania jak i fakt, że w toku toczących się postępowań zeznawała, że istotnie istnienie takich obrażeń u B J widziała. Dodatkowo w odpowiedzi na pozew podkreślono, że ustalenia sądu poczynione w uzasadnieniu wyroku uniewinniającego oraz postanowienia w przedmiocie władzy rodzicielskiej, nie wiążą Sądu w niniejszej sprawie, który władny jest samodzielnie dokonać ustaleń faktycznych. Ponadto samo dokonanie przez sąd karny oceny zeznań świadka nie skutkuje jednocześnie przyjęciem, by zeznania te były fałszywe. Ponadto, bez znaczenia dla oceny zasadności twierdzeń pozwu, pozostaje - zdaniem pozwanej - fakt, że sąd w sprawie karnej nie podzielił przekonania pozwanej o fakcie znęcania się powoda nad jej siostrą. Ocena dowodów dokonana przez sędziego jest wyrazem swobodnej oceny, opartej na zasadach wiedzy i doświadczenia życiowego. Jednakże ocena powyższa zawsze jest dokonywana przez człowieka, który funkcjonuje w określonym systemie przekonań, z własnym sposobem postrzegania i odbierania wrażeń i bodźców zewnętrznych, co z kolei nakazuje przyjąć, że uniewinnienie powoda od stawianych zarzutów bezpośrednio przekłada się na naruszenie jego dóbr osobistych przez osobę, która na popełnienie zarzucanego mu czynu wskazywała. W konsekwencji nie można podzielić poglądu, że działania pozwanej nosiły znamiona bezprawności, warunkujące odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych. 3 --- STRONA 4 --- Na marginesie strona pozwana wskazała, że w jej ocenie powód nie wykazał zaistnienia okoliczności stanowiących przesłanki zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c., w tym w szczególności W J nie udowodnił by działanie pozwanej było bezprawne i zawinione. Ponadto powód nie uprawdopodobnił nawet, by w wyniku działania pozwanej miał ponieść określone w pozwie dolegliwe skutki w postaci niemożności podjęcia pracy, czy też ukończenia studiów. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W i B J pozostają w związku małżeńskim pozostają od 1997r. Pomiędzy małżonkami, jak też pomiędzy powodem a rodziną B J , co najmniej od czerwca 2002r., istnieje silny konflikt, wynikający przede wszystkim z różnic światopoglądowych oraz związanych z przyjętym przez W J sposobem wychowywania dziecka. W okresie po czerwcu 2002r. B J zainicjowała przeciwko mężowi szereg postępowań sądowych, w tym także złożyła zawiadomienie o popełnieniu przez niego przestępstwa z art. 297 k.k., tj. przestępstwa znęcania fizycznego i psychicznego jakiego miał się dopuścić powód na jej osobie. Na skutek powyższego zawiadomienia toczyło się przed Sądem Rejonowym K postępowanie karne w sprawie o sygn. akt (…). W toku tego postępowania w charakterze świadka zeznawała siostra B J -A H . Pozwana złożyła zeznania obciążające powoda, którym Sąd Karny nie dał wiary dokonując ustaleń faktycznych w postępowaniu (…). Ostatecznie wyrokiem z dnia 14 listopada 2008r. Sąd Rejonowy w K uniewinnił powoda od zarzucanego mu czynu. Okoliczności bezsporne. Pozwana w zakwestionowanych przez powoda zeznaniach złożonych w toku postępowania (…), obciążających W J , powoływała się przede wszystkim na informacje jakie uzyskała z relacji B J , w których to żona powoda przekazywała siostrze informacje, które mogły być przez powoda uznane za naruszające jego dobra osobiste. W toku składania zeznań na rozprawach w dniach 12 listopada 2007r. i 17 grudnia 2007r. powódka relacjonując zachowania powoda, które stawiały go w niekorzystnym świetle, powoływała się bezpośrednio na okoliczność uzyskania takich wiadomości od B J . Sąd Karny w uzasadnieniu orzeczenia w sprawie (…)wskazał, że oskarżycielka posiłkowa -żona powoda - wpływała na świadków, wywołując u nich negatywne nastawienie do W J i nawet sugerowała im treść zeznań. Dowód:zeznania pozwanej złożone w toku postępowania w sprawie (…), k. 388-391. uzasadnienie w sprawie (…), k. 347-353. W tym miejscu podkreślić trzeba, że w istocie wszelkie okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy pozostawały między stronami bezsporne. W szczególności żadna ze stron kwestionowała, faktu zainicjowania przez żonę powoda postępowania karnego toczącego się przed Sądem Rejonowym w K pod sygnaturą (…), w której powód występował jako oskarżony o popełnienie przestępstwa znęcania psychicznego i fizycznego nad B J . Poza sporem pozostawało również, że w powyższym postępowaniu karnym pozwana zeznawała jako świadek i złożyła zeznania obciążające powoda. Ostatecznie W J został uniewinniony od zarzutu popełnienia zarzucanych mu czynów, a Sąd Karny nie dał wiary zeznaniom A H i nie dokonał na ich podstawie jakichkolwiek ustaleń. 4 --- STRONA 5 --- Sąd zważył, co następuje: Wobec wskazanej powyżej bezsporności stanu faktycznego, istota niniejszego postępowania sprowadzała się do dokonania oceny, czy sam fakt złożenia przez pozwaną niekorzystnych dla powoda zeznań w postępowaniu karnym mógł stanowić samodzielną podstawę do uznania, że w ten sposób A H dopuściła się naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci godności, czci, dobrego imienia, a także zdrowia, a w konsekwencji, że W J może skutecznie domagać się zadośćuczynienia z tego tytułu oraz żądać od pozwanej z tego tytułu przeproszenia. Zgodnie z regulacją art. 24 § l i 2 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. W myśl art. 448 k.c. razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Generalną podstawą odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych jest, zgodnie z regulacją art. 415 k.c. zawinione działanie (zaniechanie) sprawcy w wyniku którego poszkodowany poniósł szkodę. Jednocześnie pomiędzy tym działaniem a szkodą musi istnieć adekwatny związek przyczynowy. Powyższe zasady odnoszą się także do odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a to na skutek przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie (…), w wyniku którego ostatecznie ustalono, że powód nie dopuścił się popełnienia zarzucanych mu czynów. Jak słusznie podkreślał W J sama konieczność występowania w sprawie karnej w charakterze oskarżonego wiązała się dla niego z szeregiem negatywnych doznań, tak w sferze psychicznej jak i fizycznej, a świadomość własnej niewinności, która ostatecznie została potwierdzona w prawomocnym wyroku uniewinniającym, dodatkowo potęgowała u niego poczucie krzywdy. Sama okoliczność pozostawania pod zarzutem popełnienia przestępstwa, skutkowała u powoda poczuciem zagrożenia, naruszenia jego czci, godności osobistej, czy też poczucia bezpieczeństwa, które to wartości niewątpliwie zawierają się w katalogu dóbr osobistych z art. 23 k.c. Sama jednak okoliczność naruszenia dóbr osobistych powoda w wyniku, jak ostatecznie ustalono bezpodstawnie, prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego nie może jednak stanowić samodzielnej podstawy ustalenia odpowiedzialności pozwanej za takie naruszenie. Przyznać należy wprawdzie, że zeznania złożone przez A H w toku tamtego postępowania były dla W J niekorzystne, obciążały go, jednakże co należy podkreślić, w działaniu pozwanej w tym zakresie nie można przypisać winy. Jak bowiem wynika z treści jej zeznań złożonych w postępowaniu w sprawie (…), o wszelkich okolicznościach obciążających powoda dowiadywała się ona z relacji siostry, która zainicjowała tamto 5 --- STRONA 6 --- postępowanie i sama dążyła do skazania męża. W zeznaniach A H składanych w sprawie karnej często pojawiało się sformułowanie, że o danych okolicznościach obciążających powoda wie wyłącznie z relacji B J . Powyższa okoliczność, została także zauważona przez Sąd Karny, który w uzasadnieniu 6 --- STRONA 7 --- wyroku wskazał, że żona powoda sugerowała świadkom treść zeznań. Skoro zatem pozwana składając zeznania niekorzystne dla powoda, obciążające go, jedynie relacjonowała to czego dowiedziała się od siostry, to tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, by jej zeznania były samodzielne i stanowiły sprawozdanie z jej własnych obserwacji, w szczególności w zakresie okoliczności, wiążących się stricte z życiem rodzinnym W i B J . Raz jeszcze należy podkreślić, że w tym zakresie jej zeznania stanowiły wyłącznie odbicie tego co powiedziała, zasugerowała jej siostra. Zatem nie były to zeznania w pełni samodzielne, opierające się na własnej wiedzy i doświadczeniu pozwanej, a jedynie były odzwierciedleniem sugestii i twierdzeń B J . W konsekwencji uznać należy, ze skoro zakwestionowane przez powoda zeznania pozwanej nie były samodzielne, to tym samym brak jest podstaw do uznania by jej działania naruszające dobra osobiste powoda nosiły cechy zawinienia. Samo bowiem odtwarzanie w toku postępowania karnego, nawet niekorzystnych dla oskarżonego obciążających go twierdzeń, które zostały świadkowi zasugerowane przez osobę zainteresowaną w uzyskaniu wyroku skazującego, nie może być uznane za działanie samodzielne, a zatem by w toku składania takich zeznań, świadek działał celowo i z wyrachowaniem, z nastawieniem psychicznym nakierowanym na wyrządzenie poszkodowanemu krzywdy poprzez naruszenie jego dóbr osobistych. Samo natomiast zrelacjonowanie okoliczności zasugerowanych przez inną osobę, czyni ze świadka niejako przekaziciela treści, które w istocie wyraziła osoba zainteresowana w uzyskaniu konkretnego, korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. W sprawie (…), niewątpliwie taką osobą była B J , która na co wskazał Sąd Karny sugerowała konkretną treść zeznań osobom, które w tym postępowaniu występować miały w roli świadków, a więc także i swojej siostrze – A H . W świetle powyższego zauważyć trzeba, że skoro pozwanej nie można przypisać winy za działania stanowiące naruszenie dóbr osobistych powoda, to tym samym nie zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności za ich naruszenie, co ostatecznie prowadzić musiało do oddalenia powództwa w całości. W związku z powyższym, Sąd Okręgowy na podstawie powołanych powyżej przepisów orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 98 § l k.p.c. Podkreślić jednocześnie w tym miejscu należy, że Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku pozwanej zasądzenia na jej rzecz kosztów zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości. Żądania takiego nie uzasadniał ani charakter sprawy, ani też stopień jej skomplikowania. 7