Wyrok II C 73/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 73/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Katarzyna Frydrych Protokolant: Aleksandra Mirzejewska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2013 r. w Katowicach sprawy z powództwa W J przeciwko K H o nakazanie i zapłatę 1. oddala powództwo, 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt II C 73/11 U Z A S A D N I E N I E Powód domagał się zasądzenia od pozwanej kwoty 60.000,00 zł z odsetkami od daty uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie tytułem zadośćuczynienia za bezprawne naruszenia godności osobistej, dobrego imienia, czci, wolności, poczucia bezpieczeństwa i za spowodowanie uszczerbku na zdrowiu. Ponadto, wniósł o zobowiązanie pozwanej do zaprzestania dalszego naruszania dóbr osobistych powoda, a także o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli w formie odręcznego listu o doręczenia go do rąk powoda w terminie 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia, o treści: „Wyrażam szczere ubolewanie z powodu wszelkich krzywd, jakich doznał W J w związku z moim niegodnym, niesprawiedliwym i nieuczciwym zachowaniem. Przepraszam W J za tworzenie fałszywych dowodów, mających go obciążyć przed Sądem Rejonowym w K w sprawie o sygn. akt (…) . Przepraszam za przekazywanie fałszywych informacji, jakobym miała widzieć, jak W J popychał i przytrzymał swoją żonę, B J . --- STRONA 2 --- Przepraszam za przekazywanie fałszywych informacji, jakoby B J miała mi skarżyć się na W J w czasie, gdy jeszcze z nią mieszkał. W szczególności przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych informacji, jakoby B J miała pokazywać mi sine i czerwone palce, mówiąc, że stan ten spowodował W J . Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych informacji, jakoby wspólne konto W i B J miało służyć wyłącznie potrzebom W J . Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych informacji, jakoby Prokuratura miała skierować przeciwko W J sprawę o znęcanie się nad rodziną. Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych i znieważających W J informacji, jakoby jego chora ideologia miała przyczynić się do uszczerbku na zdrowiu jego syna oraz żony. Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych i obraźliwych informacji jakoby W J miał mataczyć przy współudziale swojego adwokata. Przepraszam za przekazywanie nieprawdziwych i obraźliwych informacji jakoby W J miał kamuflować swoją podłość, a zadanie to miało ułatwić mu ukończenie wydziału psychologii „wywieranie wpływu na ludzi”. K H . Na uzasadnienie swojego roszczenia powód podał, że w procesie, w którym powód był oskarżony o znęcanie się nad córką pozwanej i swoją żoną – B J , pozwana zeznała nieprawdę. W oparciu o fałszywe zeznania pozwanej, przeciwko powodowi toczyły się wieloletnie procesy sądowe w sprawie uregulowania kontaktów i ograniczenie władzy rodzicielskiej, sygn. akt (…) i przed Sądem Okręgowym – sygn. akt (…), a także w sprawie o znęcanie przed Sądem Rejonowym w K , sygn. akt (…) i przed Sądem Okręgowym w K – sygn. akt (…) oraz (…) (7-letni proces). Pozwana w sprawie o znęcanie, zeznając jako świadek, podawała informacje dotyczące stosowania przez W J przemocy fizycznej w stosunku do jej córki. Zeznała: „Dopiero od niedawna dowiedziałam się od niej jak jest naprawdę, że mąż znęca się nad nią i również w przeszłości szarpał i popychał. Nigdy nie byłam świadkiem tych zdarzeń”, „Po urodzeniu dziecka, widziałam jak W popychał B ”, „Ubierał dziecko po swojemu i odepchnął B dość mocno, ona się zatoczyła, potem ją przytrzymywał i ubrał dziecko po swojemu. Ja wyszłam, żeby nie zadrażniać sytuacji”, „Córka przychodziła do nas z sinymi i czerwonymi palcami. Mówiła, że to są ślady, że mam do was nie przychodzić”, „Na rękach mojej córki zauważyłam siniaki. Do naszego domu przychodziła smutna i zapłakana”, „Ona nie przychodziła do nas ze skargami, sama go wybrała i sama piła to piwo”, „Wcześniej mówiłam, że nigdy nie byłam świadkiem takich zdarzeń i dopiero od niedawna o tym wiem, bo zapomniałam”. Pozwana oświadczyła także, iż wspólne konto małżonków służyło jedynie potrzebom powoda oraz, że „chora ideologia” powoda przyczyniła się do uszczerbku na zdrowiu jego syna i żony (sygn.akt (…) k. 179-180). Postępowanie karne zakończyło się korzystnie dla powoda, Sąd nie dał wiary zeznaniom K H ze względu na rażącą niespójność jej zeznań, nieusuwalne wewnętrzne sprzeczności oraz brak potwierdzenia ich treści ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Wskazano, że B J niewątpliwie „sugerowała treść zeznań swoim rodzicom i siostrze”. --- STRONA 3 --- Ponadto, pozwana naruszyła dobre dobra osobiste powoda, poprzez złożenie poniżającego, nieprawdziwego i godzącego w dobre imię powoda oświadczenia w piśmie z dnia 20 lutego 2005r. (w aktach o sygn. (…)- k.178-179) o treści: „W ukończył wydział psychologii wywieranie wpływu na ludzi, a także będąc na III roku prawa ma ułatwione zadanie. Potrafi świetnie przekręca fakty, mataczyć przy współudziale swojego adwokata kamufluje swoją podłość, a z siebie, pomimo dostarczonych dowodów czyni ofiarę”. Powód podniósł, że w związku z bezprawnymi działaniami pozwanej jego życie zostało zniszczone i naznaczone nieusuwalnym piętnem. Udział w procesie w charakterze oskarżonego wymagał niezwykłego zaangażowania czasowego i emocjonalnego. Powód ucierpiał wskutek stresu wynikającego z możliwości zastosowania środków zapobiegawczych i ewentualnego skazania, z powodu poczucia krzywdy, poniżenia i bezradności w obliczu jawnej niesprawiedliwości. Powyższe skutkowało obniżoną zdolnością koncentracji, wydajnością w nauce i pracy, obniżonym nastrojem i złym samopoczuciem. Życie prywatne i zawodowe powoda zostało drastycznie ograniczone, a w pewnym zakresie zahamowane – powód nie mógł studiować, podejmować każdej pracy, czy prowadzić normalnego życia osobistego. Zachowanie pozwanej polegające na tworzeniu fałszywych dowodów mających obciążyć powoda w toku postępowania karnego (…), a także jego znieważeniu i zniesławieniu, stanowiły akt wyrafinowanej agresji (k. 2-7). W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania. Pozwana podniosła, że jej zachowanie nie nosi znamion bezprawności. Pozwana zarzuciła, że przywołane w pozwie zeznania nie zawierają sformułowań, które naruszałyby dobra osobiste powoda, nie są obraźliwe, nie naruszają jego czci i godności. Pozwana w sprawie dotyczącej znęcania, relacjonowała zdarzenia, których była świadkiem oraz opowiadała to, czego dowiedziała się od córki, będąc przekonaną, iż córka jest ofiarą przemocy. Zdaniem pozwanej zarówno popychanie jej córki, jak i samodzielne dysponowanie kontem bankowym oraz wdrażanie przez powoda w życie „chorej ideologii” stanowią przejawy znęcania się. Fakt, iż Sąd nie dał wiary jej wypowiedziom, nie przesądza o słuszności twierdzeń powoda. Pozwana dodała, że w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej (…) inni świadkowie także zeznali, że dziecko powoda i jej córki było wychowywane, ubierane i żywione inaczej niż to zwykle ma miejsce, co wydawało się być nierozsądne czy dziwaczne. Powyższe potwierdziła także pozwana, zeznając w przywołanym procesie i był to jej osobisty pogląd dotyczący „ideologii” powoda. Odnośnie żądania zadośćuczynienia pozwana zarzuciła, że powód nie wykazał przesłanek --- STRONA 4 --- umożliwiających jego zasądzenie oraz zakwestionowała wysokość dochodzonego roszczenia (k. 69- 74). W dalszych pismach procesowych powód podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w pozwie. Wskazywał rozbieżności w zeznaniach pozwanej, podnosząc że rozbieżności te przemawiają za uznaniem, że pozwana naruszyła jego dobra osobiste, zeznając sprzecznie, niezgodnie z prawdą. Sąd ustalił: Powód i córka pozwanej - B J pozostają w związku małżeńskim. Pomiędzy powodem i jego żoną, ale także pomiędzy powodem a rodziną jego żony, co najmniej od czerwca 2002r., istnieje silny konflikt, wynikający przede wszystkim z różnic światopoglądowych oraz związanych z przyjętym przez W J sposobem wychowywania dziecka. Po czerwcu 2002r. żona powoda zainicjowała przeciwko powodowi postępowania sądowe. Żona powoda , a córka pozwanej złożyła zawiadomienie o popełnieniu przez powoda przestępstwa z art. 297 k.k., tj. przestępstwa znęcania fizycznego i psychicznego jakiego miał się dopuścić powód na jej osobie. Na skutek powyższego zawiadomienia przed Sądem Rejonowym w K toczyło się postępowanie karne w sprawie o sygn. akt (…). W toku tego postępowania w charakterze świadka zeznawała matka żony powoda B J – pozwana K H . Pozwana złożyła zeznania obciążające powoda, którym Sąd Karny nie dał wiary dokonując ustaleń faktycznych w postępowaniu (…). Ostatecznie wyrokiem z dnia 14 listopada 2008r. Sąd Rejonowy w K uniewinnił powoda od zarzucanego mu czynu. Pozwana w zakwestionowanych przez powoda zeznaniach złożonych w toku postępowania (…), obciążających W J , powoływała się zarówno na informacje jakie uzyskała z relacji swojej córki B J , jak również na okoliczności, wskazując że była ich świadkiem. Pozwana zeznała m. in.„Jeżeli natomiast chodzi o sytuacje mojej córki to dopiero od niedawna dowiedziałam się od niej jak jest naprawdę, że mąż znęca się nad nią i również w przeszłości szarpał i popychał. Nigdy nie byłam świadkiem tych zdarzeń” ( k. 9 verte akt (…) ), „Po urodzeniu dziecka, które nie miało więcej niż 3 –m- ce widziałam jak W popychał B ” ( k. 134 akt (…)), „Ubierał dziecko po swojemu i odepchnął B dość mocno, ona się zatoczyła, potem ją przytrzymywał i ubrał dziecko po swojemu. Ja wyszłam, żeby nie zadrażniać sytuacji” ( k. 411 akt (…) ), „Córka przychodziła do nas z sinymi i czerwonymi palcami. Mówiła, że to są ślady, że mam do was nie przychodzić. W szarpał nią i odpychał od drzwi, żeby nie mogła do nas przyjść, tak mówiła córka ” ( k. 131 akt (…) ), „to --- STRONA 5 --- był powód, że ona nie przychodziła do nas ze skargami, sama go wybrała i sama piła to piwo” ( k. 1343 verte akt (…) ),, „Wcześniej mówiłam, że nigdy nie byłam świadkiem takich zdarzeń i dopiero od niedawna o tym wiem, bo zapomniałam” ( k. 134 akt (…) ). Sąd Karny w uzasadnieniu orzeczenia w sprawie (…) wskazał, że oskarżycielka posiłkowa -żona powoda - wpływała na świadków, wywołując u nich negatywne nastawienie do W J i nawet sugerowała im treść zeznań ( dowód: zeznania pozwanej złożone w toku postępowania w sprawie (…), uzasadnienie w sprawie (…) k. 347 – 353 ). W tym miejscu należy zaznaczyć, że wszelkie okoliczności faktyczne istotne dla rozpoznania sprawy pozostawały między stronami bezsporne. W szczególności żadna ze stron nie kwestionowała, faktu zainicjowania przez żonę powoda postępowania karnego toczącego się przed Sądem Rejonowym w K pod sygnaturą (…), w której powód występował jako oskarżony o popełnienie przestępstwa znęcania psychicznego i fizycznego nad B J . Poza sporem pozostawało również, że w powyższym postępowaniu karnym pozwana zeznawała jako świadek i złożyła zeznania obciążające powoda oraz że pozwana przesłała do Sądu w sprawie sygn. akt (…) pismo z dnia 20 lutego 2005r. Bezsporne jest także to, że powód został uniewinniony od zarzutu popełnienia zarzucanych mu czynów, a Sąd Karny nie dał wiary zeznaniom pozwanej i nie dokonał na ich podstawie jakichkolwiek ustaleń. W toku niniejszego procesu pozwana nie kwestionowała treści swoich zeznań, na które powoływał się powód jako zeznań naruszających jego dobra osobiste. W trakcie przesłuchania w charakterze strony pozwana wskazywała w jaki sposób rozumie słowa, którymi posługiwała się w trakcie zeznań, wskazywała przykłady które w jej ocenie miały świadczyć o tym, że wypowiadane w trakcie zeznań słowa znajdowały potwierdzenie w zachowaniu powoda ( zeznania pozwanej – zapis dźwiękowy rozprawy z dnia 8.04.2013. adnotacja 00:45:47 – 02:06:34 ) Sąd zważył: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Okoliczności stanu faktycznego w sprawie pozostawały między stronami poza sporem. Rolą Sądu było dokonanie oceny, czy sam fakt złożenia przez pozwaną niekorzystnych dla powoda zeznań w postępowaniu karnym mógł stanowić samodzielną podstawę do uznania, że w ten sposób pozwana dopuściła się naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci godności, czci, dobrego imienia, a także zdrowia, co skutkowałoby zasadnością żądań powoda w zakresie --- STRONA 6 --- domagania się przeprosin i zasądzenia zadośćuczynienia. Zgodnie z regulacją art. 24 § l i 2 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. W myśl art. 448 k.c. razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a to na skutek przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie (…), w wyniku którego powód został uniewinniony od zarzucanego mu czynu. Powód podnosił, że sam fakt występowania w sprawie karnej w charakterze oskarżonego wiązał się dla niego z negatywnymi doznaniami, tak w sferze psychicznej jak i fizycznej, a świadomość własnej niewinności, która ostatecznie została potwierdzona w prawomocnym wyroku uniewinniającym, dodatkowo potęgowała u niego poczucie krzywdy. Sama okoliczność pozostawania pod zarzutem popełnienia przestępstwa, skutkowała u powoda poczuciem zagrożenia, naruszenia jego czci, godności osobistej, czy też poczucia bezpieczeństwa, które to wartości niewątpliwie zawierają się w katalogu dóbr osobistych z art. 23 k.c. Sama jednak okoliczność naruszenia dóbr osobistych powoda w wyniku, jak ostatecznie ustalono bezpodstawnie, prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego nie może jednak stanowić samodzielnej podstawy ustalenia odpowiedzialności pozwanej za takie naruszenie. Przyznać należy wprawdzie, że zeznania złożone przez pozwaną w toku procesu karnego były dla powoda niekorzystne, obciążały go, jednakże co należy podkreślić, działanie pozwanej nie było bezprawne. Bezprawność działania pozwanej została wyłączona poprzez okoliczność, że pozwana działała w ramach porządku prawnego ( zeznawała w określonej przepisami prawa roli procesowej - w charakterze świadka ). --- STRONA 7 --- Pozwana zeznając niekorzystnie dla powoda, obciążając go, częściowo relacjonowała fakty i okoliczności znane jej od jej córki- żony powoda, częściowo okoliczności, których miała być świadkiem bezpośrednim. Relacjonowała i przedstawiała swoją ocenę sytuacji, zdarzeń, zachowania powoda. Powód domaga się ochrony dóbr osobistych , wskazując na fakt złożenia niekorzystnych dla powoda zeznań przez pozwaną. Podnieść należy, że zeznania świadka z istoty swej mają charakter subiektywny, tym samym w sposób subiektywny przedstawiają one rzeczywistość, co nie jest tożsame z naruszeniem dóbr osobistych osoby, której dotyczą. Nie może umknąć uwadze fakt, że w sprawach osób bliskich zeznania świadka bywają wysoce nieobiektywne, mimo tego nie można mówić o dopuszczeniu się przez niego czynu bezprawnego. Pozwana w odpowiedzi na pozew powołuje się na to, że składając zeznania działała ona w ramach porządku prawnego. W takim zakresie w jakim jej zeznania były jedynie relacją z tego o czym dowiedziała się od córki, w ogóle nie mogła ona naruszyć dóbr osobistych powoda, przedstawiała fakty zasłyszane od innej osoby, nie mogła tego uczynić także o ile przedstawiała swoje oceny i opinie, gdyż do wyrażania takich opinii miała prawo. Podnieść trzeba, że obowiązkiem procesowym świadka jest relacjonowanie sądowi swojej wiedzy i swoich spostrzeżeń co do faktów. Odpowiedzialność pozwanej na podstawie art. 24 § 1 kc mogłaby zaistnieć tylko wówczas gdyby przedstawiała ona fakty i oceny ze świadomością ich niezgodności z prawdą. Tymczasem wykazała ona, że składała zeznania nie tylko w ramach przewidzianej prawem procedury, lecz także ze świadomością, iż ich treść jest zgodna z prawdą, tym samym obaliła ona domniemanie bezprawności działania przewidziane w art. 24 § 1 kc. A to wyklucza jej odpowiedzialność względem powoda nawet przy przyjęciu, że sformułowania jakich w zeznaniach użyła naruszały jego dobra osobiste. Podkreślić należy, że zebrane dowody a w szczególności zeznania pozwanej wskazują na to, że pozwana była i jest przeświadczona o prawdziwości składanych przez nią zeznań. Więzi emocjonalne łączące pozwaną z córką, wnukiem, którego dobro miała na względzie, usprawiedliwiały postawę pozwanej, w szczególności jej przekonanie o prawdziwości składanych zeznań. Składanie zeznań przez świadka w postępowaniach sądowych i przygotowawczych jest działaniem w ramach porządku prawnego, nawet jeżeli podawane fakty obiektywnie nie są prawdziwe lub co do prawdziwości których świadek nie jest w stanie przedstawić dowodów, jeżeli w postępowaniu o ochronę dóbr osobistych wykaże on że pozostawał wówczas w uzasadnionym obiektywnymi okolicznościami przekonaniu, że podawane fakty są zgodne z prawdą- okoliczność ta wyłącza jego odpowiedzialność z tytułu naruszenia dóbr osobistych.. Pozwana w trakcie przesłuchania w charakterze strony sprostała temu obowiązkowi. Podkreślić należy, że pozwana część okoliczności znała z relacji córki, część stanowiły jej spostrzeżenia, opinie, ocenę zachowania powoda, z którym --- STRONA 8 --- pozwana się nie zgadzała ( sposób wychowania dziecka ), natomiast część zeznań wynikała z okoliczności, których pozwana – jak wskazywała - była uczestnikiem. Podnieść należy, że świadek zeznaje w określonej sytuacji procesowej. Sytuacja pozwanej o tyle była dla niej trudna, że dotyczyła jej córki, wnuka. Pozwana była i nadal jest, co wynika z jej zeznań w charakterze strony w toku niniejszej sprawy przekonana o tym, że fakty które relacjonowała w procesie karnym przeciwko powodowi jako oskarżonemu są prawdziwe, a słowa którymi się posługiwała były adekwatne do sytuacji i zachowań, które opisywała. Wobec powyższego - na mocy art. 23 w zw. z art. 24 kc i art. 448 kc powództwo zostało oddalone. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu , przy uwzględnieniu kwoty dochodzonego pozwem roszczenia z tytułu zadośćuczynienia, oparto na normie art. 98 kpc w zw. z regulacją § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W tym miejscu należy zaznaczyć, że omyłkowo, przy zasądzeniu kosztów procesu należnych stronie pozwanej nie uwzględniono regulacji § 11 ust. 1 pkt 2 powołanego powyżej rozporządzenia.