Postanowienie II C 7/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 7/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Izabella Knych Protokolant: st. sekr. sądowy Agata Grala po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa J. D. przeciwko Skarbowi Państwa - (…)). o zapłatę 1) oddala powództwo; 2) odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. Sygn. akt: II C 7/11/2 UZASADNIENIE Powód w pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu zażądał uchylenia orzeczenia tej Komisji z dnia 10 marca 2009 r. nr (…)). . Wniósł także o zasądzenie od niej na rzecz powoda kwoty 500.000 zł tytułem odszkodowania za wydanie orzeczenia sprzecznego z prawem oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że orzeczenie to zostało wydane sprzecznie z prawem, ponadto różni się ono treścią oraz zawartością od orzeczenia wydanego przez ten sam organ i w tym --- STRONA 2 --- samym dniu. Powód dodał także, iż orzeczenie zostało uszkodzone, albowiem jego podpis pod orzeczeniem został odcięty razem z punktami 4,5,6,n części B orzeczenia. Zdaniem powoda zniszczenie dokumentu miało na celu ukrycie faktu, iż ewentualne schorzenie ma związek ze służbą. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa, reprezentowany przez (…)). wniósł o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej i obciążenie powoda kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Z ostrożności procesowej pozwany wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu wskazał, że w zakresie żądania powoda uchylenia orzeczenia Nr (…)). Okręgowej Komisji (…)). z dnia 10 marca 2009 r. występuje niedopuszczalność drogi sądowej. Przedmiotowa sprawa, zdaniem pozwanego nie ma charakteru sprawy cywilnej w rozumieniu art. 2 k.p.c., w konsekwencji nie podlega jurysdykcji sądu powszechnego. Odnośnie drugiego żądania zasądzenia kwoty 500.000 zł tytułem odszkodowania, pozwany wskazał, iż powód nie podał podstawy prawnej jej dochodzenia. Niemniej pozwany podniósł, iż z treści pozwu wynika, iż dochodzona kwota jest związana w wydaniem przez Okręgową Komisję (…)). orzeczenia Nr (…)). z dnia 10 marca 2009 r., które zdaniem powoda jest sprzecznie z prawem. Pozwany podniósł, iż ustalenie niezgodności z prawem orzeczenia Okręgowej Komisji (…)). Nr (…)). z dnia 10 marca 2009 r. nie podlega jurysdykcji sądu powszechnego w trybie art. 424 1 - 424 12 k.p.c., który to tryb dotyczy postępowania ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu. Dodał, iż orzeczenie komisji lekarskiej dotyczące oceny stanu zdrowia nie podlega również kontroli sądu administracyjnego. Od tego rodzaju rozstrzygnięć skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Pozwany dodał, także, iż do wzruszenia decyzji administracyjnej zaś właściwa jest droga postępowania administracyjnego oraz droga sądowo - administracyjna. Zdaniem pozwanego w przypadku gdyby powód wiązał dochodzone pozwem roszczenie (tj. zasądzenie kwoty 500.000 zł tytułem odszkodowania) z rozkazem personalnym o zwolnieniu powoda ze służby w (…)). w związku z orzeczeniem Okręgowej Komisji (…)). Nr (…)). z dnia 10 marca 2009 r. o trwałej niezdolności do służby powoda w (…)). zastosowanie znaleźć mógłby art. 417 1 § 2 k.c., jednakże po uprzednim stwierdzeniu we właściwym postępowaniu sądowo- administracyjnym niezgodności z prawem wydanej decyzji. Postanowieniem z dnia 13 września 2010r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił pozew w zakresie żądania uchylenia decyzji Okręgowej Komisji (…)). . Sąd uznał, iż w tym zakresie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, albowiem stosunek prawny istniejący pomiędzy stronami nie ma --- STRONA 3 --- charakteru cywilnego. Sąd odrzucił także pozew w części obejmującej drugie żądanie pozwu, dotyczące zasądzenia kwoty 500.000 zł. W tym przypadku Sąd uznał, iż określona przez powoda jako pozwana Okręgowa Komisja (…)). zdolności sądowej nie posiada. Nie jest ona osobą prawną, ani jednostką organizacyjną nie będącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, ani organizacją społeczne dopuszczone do działania na podstawie obowiązujących przepisów, choćby nie posiadały osobowości prawnej. Postanowieniem z 23 listopada 2010r. Sąd Apelacyjny w K. w części odrzucającej pozew o zapłatę kwoty 500.000 zł tytułem odszkodowania (zadośćuczynienia) uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do rozpoznania w tym zakresie. Sąd Apelacyjny uznał, iż stroną pozwaną w sprawie o zadośćuczynienie (odszkodowanie) jest (…)). (por. § 1 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 18 lipca 2006r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji - Dz. U. Nr 131 poz. 919 ze zm.) wydanego na podstawie art. 33 ust. 1 i la ustawy z 8 sierpnia 1996r. o Radzie Ministrów (j.t. Dz. U. z 2003r., Nr 24, poz. 199 ze zm.), który niewątpliwie posiada zdolność sądową oraz zdolność procesową. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Dnia 9 grudnia 2008 r. Wojewódzka Komisja (…)). wydała orzeczenie Nr (…)). , w którym uznała powoda za całkowicie niezdolnego do służby w (…)). Komisja zakwalifikowała powoda do trzeciej grupy inwalidztwa. Stwierdziła także, iż Inwalidztwo nie pozostaje w związku ze służbą w (…)). . Powód wniósł odwołanie od powyższego orzeczenia do Okręgowej Komisji (…)). , po rozpatrzeniu, którego komisja wydała w dniu 10 marca 2009 r. orzeczenie Nr (…)). o uznaniu powoda za całkowicie niezdolnego do służby w (…)). . Na skutek sprzeciwu powoda od powyższego orzeczenia Okręgowej Komisji (…)). , Centralna Komisja (…)). nie znalazła podstaw do uchylenia w trybie nadzoru tego orzeczenia. Powyższy stan faktyczny był między stronami bezsporny. Sąd zważył: Podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia był art. 417 1 § 2 k.c. w zw. z art. 417 § 1 k.c. Zgodnie z brzmieniem powołanych przepisów za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność --- STRONA 4 --- Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. W przedmiotowej sprawie żądanie łączone było z decyzją Okręgowej Komisji (…)). co uzasadniło legitymację Skarbu Państwa. Kolejnym wymagającym rozważenia na gruncie niniejszej sprawy zagadnieniem była okoliczność, czy można przyjąć, że ostateczna decyzja administracyjna, z faktu wydania której powód wywodził roszczenie odszkodowawcze, została uznana we właściwym postępowaniu za niezgodną z prawem (art. 417 1 § 2 k.p.c.). Przede wszystkim zauważyć należy, że w art. 417 1 § 2 k.c. mowa jest o szkodzie wyrządzonej przez wydanie ostatecznej decyzji. Pierwszym wymagającym ustalenia zagadnieniem jest, więc zawsze niewątpliwie fakt, czy w danej sprawie została wydana decyzja administracyjna i czy jest ona ostateczna. W niniejszej sprawie ta okoliczność pozostawała bezsporna. Odnosząc się z kolei do drugiej wymaganej cytowanym przepisem przesłanki, podnieść należy, że w ogólnym postępowaniu administracyjnym niezgodność decyzji z prawem może zostać ustalona w trybie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej (art. 156 k.p.a.), bądź też w wyniku stwierdzenia, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa (art. 145 k.p.a.). W rezultacie powyższych postępowań decyzja jest zazwyczaj eliminowana z obrotu prawnego, z wyjątkiem jednak sytuacji, gdy ze względu na upływ czasu lub inne okoliczności nie można jej uchylić lub stwierdzić jej nieważności. Wówczas następuje stwierdzenie jej wydania z naruszeniem prawa. Oczywistym jest, że stwierdzenie niezgodności z prawem ostatecznej decyzji nastąpić może w postępowaniu sądowo - administracyjnym. Podkreślenia wymaga jednak fakt, iż niesłuszny jest pogląd, wedle, którego na gruncie art. 417 1 § 2 k.c. kompetencja do orzekania o niezgodności z prawem decyzji ostatecznych miałaby należeć wyłącznie do sądów. Takie ograniczenie byłoby nieuzasadnione w świetle brzmienia powołanego przepisu, który mówi przecież wyłącznie o „właściwym postępowaniu”, bez dookreślenia, że miałoby chodzić o postępowanie sądowe (tak E. Bagińska, Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, Warszawa 2006, s. 354-355). Co więcej, jak zauważa się w doktrynie, nie miałoby sensu wydłużanie toku postępowania o fazę sądowego stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji, skoro osoba zainteresowana uzyska stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej przez organ administracyjny, bądź też jej uchylenie w trybie wznowienia postępowania (op. cit., s. 355-356). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że komisje --- STRONA 5 --- lekarskie (…)). działają na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 lipca 1991r. w sprawie właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych (Dz. U. nr 79, poz.349 ze zm.) wydanego na podstawie wskazanych w nim przepisów ustaw; o (…)). , a także na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o (…)). odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą. Rozporządzenie z dnia 9 lipca 1991r. określa zakres działania komisji lekarskich, dwuinstancyjność postępowania, formę zakończenia postępowania przez wydanie orzeczenia lekarskiego oraz zakres właściwości Centralnej Komisji (…)). W przedmiotowej sprawie od decyzji Okręgowej Komisji (…)). w K. z dnia 10 marca 2009 r. powód wniósł sprzeciw do Centralnej Komisji (…)). . Komisja ta nie znalazła podstaw do uchylenia w trybie nadzoru ww. orzeczenia. Zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 z późn. zm.), Policjanta zwalnia się ze służby w przypadku orzeczenia przez komisję lekarską trwałej niezdolności do służby. A zatem, orzeczenie komisji lekarskiej stwierdzające trwałą niezdolność do służby stanowi podstawę do rozwiązania z funkcjonariuszem Policji stosunku służbowego. Decyzję w sprawie zwolnienia ze służby, podejmuje przełożony, którym jest odpowiednio Komendant Główny Policji, komendanci wojewódzcy i powiatowi (miejscy) Policji oraz komendanci szkół policyjnych (art. 45 ust. 3 w/w ustawy). Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozkaz personalny, na skutek, którego funkcjonariusz Policji zostaje zwolniony ze służby, stanowiący w istocie władcze jednostronne rozstrzygniecie o prawach i obowiązkach, jest decyzją administracyjną (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. I OSK 960/07; wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2008 r., sygn. I OSK 733/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2007 r., sygn. II SAA/Wa 762/07; wyrok WSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. II/SA 1038/07). Do wzruszenia decyzji administracyjnej zaś właściwa jest droga postępowania administracyjnego oraz droga sądowo - administracyjna. Z uwagi na fakt, iż zaskarżona przez powoda decyzja z dnia 10 marca 2009 r. nie została uchylona, zważyć należało, iż nie została spełniona przesłanka stwierdzenia we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem ostatecznej decyzji, o czym mowa jest w art. 417 1 § 2 k.c. Bezspornym jest, iż Okręgowa Komisja (…)). wydając orzeczenie z dnia 10 marca 2009 r. działała na podstawie obowiązujących przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 lipca 1991 r. w sprawie właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Przedmiotowe orzeczenie zostało wydane, stosownie do § 12 ust. 1 ww. rozporządzenia, --- STRONA 6 --- na podstawie wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik Nr 2 do ww. rozporządzenia. Orzeczenie to zawierało jednoznaczną opinię o całkowitej niezdolności powoda do służby w (…)). W orzecznictwie, jak i w doktrynie przyjmuje się, że prawomocne orzeczenia, o których mowa w art. 417 1 § 2 k.c., muszą być nie tylko niezgodne z prawem, ale też ta niezgodność musi mieć postać kwalifikowaną, a zatem stanowić rażące naruszenie prawa. Sąd Najwyższy, analizując przesłankę niezgodności z prawem ujętą w art. 417 1 § 2 k.c., stwierdził, że orzeczeniem niezgodnym z prawem – w znaczeniu użytym w art. 424 1 § 2 k.p.c. w związku z art. 417 1 § 2 k.c. – jest takie orzeczenie, które jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć, albo zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 roku, sygn. akt III CNP 42/08, publ. LEX nr 523683, zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2008 roku, sygn. akt II BP 13/07, publ. nr 452429 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2008 roku, sygn. akt I CNP 72/08, publ. LEX nr 484692, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006 roku, sygn. akt I CNP 14/06, publ. LEX nr 200877). Pogląd taki nie jest skrystalizowany, jeśli chodzi o decyzje administracyjne. Za trafne Sąd uznaje zapatrywanie, że przesłanką rozpatrywanej w sprawie odpowiedzialności, poza szkodą i związkiem przyczynowym pomiędzy szkodą a wydaniem i wykonaniem nieostatecznej decyzji jest bezprawność. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 26 kwietnia 2006 r. (III CZP 125/05, OSNC 2006/12/194) podniósł, że samo pojęcie bezprawności nie jest jednakowe na gruncie całego systemu prawa i nie każda nieprawidłowość, także organu pierwszej instancji, może być kwalifikowana, jako bezprawność. Wyraził jednocześnie pogląd, że w sferze odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej, przesłanka bezprawności oznacza naruszenie przez władzę publiczną przepisów prawa, ale jedynie takie, które stanowiło warunek konieczny do powstania szkody i którego normalnym następstwem w danych okolicznościach jest powstanie szkody. Jak to już zostało wyżej podkreślone, w przedmiotowej sprawie nie doszło do stwierdzenia niezgodności z prawem wydanej decyzji administracyjnej. W tym kontekście podkreślić należy brak związku przyczynowego pomiędzy wydaną decyzją, a zaistniałą szkodą. Związek przyczynowy jest jedną z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Zgodnie z art. 361 § 1 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Jak podkreśla się w doktrynie, ciężar dowodu wskazany w art. 6 k.c. dotyczy także wykazania związków występujących pomiędzy faktami, a w szczególności związku przyczynowo – skutkowego, czyli że jeden fakt stanowi skutek drugiego --- STRONA 7 --- faktu; w szczególności dotyczy to wykazania, że pomiędzy konkretną szkodą a jej przyczyną zaistniał związek przyczynowy (Z. Gawlik, Komentarz do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964r., Nr 16, poz. 93) [w:] A. Kidyba (red.), K. Kopaczyńska – Pieczniak, E. Niezbecka, Z. Gawlik, A. Janiak, A. Jedliński, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, LEX, 2009). Także w judykaturze wielokrotnie podkreślano, że osoba, która wskutek niezgodnego z prawem orzeczenia sądu poniosła szkodę, może dochodzić rekompensaty od Skarbu Państwa; warunkiem koniecznym do występowania z takimi żądaniami jest istnienie rzeczywistego i adekwatnego związku przyczynowo – skutkowego między błędnym orzeczeniem sądu a szkodą poniesioną przez skarżącego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2004 roku, sygn. akt III CK 485/03, publ. M.Prawn. 2004/23/1063). Zgodnie z art. 361 § 1 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W doktrynie i orzecznictwie znajduje aprobatę stanowisko, że dla stwierdzenia w określonym stanie faktycznym adekwatnego związku przyczynowego należy: 1) ustalić, czy zdarzenie stanowi warunek konieczny wystąpienia szkody (test conditio sine qua non); 2) ustalić, czy szkoda jest normalnym następstwem tego zdarzenia (selekcja następstw); por. Z. Banaszczyk (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2005, art. 361, nb 7-8; A. Olejniczak, Komentarz do art.361 kodeksu cywilnego (Dz.U.64.16.93), [w:] A. Kidyba (red.), A. Olejniczak, A. Pyrzyńska, T. Sokołowski, Z. Gawlik, A. Janiak, G. Kozieł, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, LEX, 2010). Punktem wyjścia przy badaniu istnienia normalnego związku przyczynowego musi być ustalenie, czy fakt wskazany jako przyczyna szkody stanowi conditio sine qua non jej wystąpienia. Powstaje w związku z tym pytanie, czy szkoda nastąpiłaby także wtedy, gdyby zapadła decyzja zgodna z prawem (tak SN w uchwale z 21 marca 2003 r., III CZP 6/03, Biul SN 2003/3/12). W przedmiotowej sprawie orzeczenie Okręgowej Komisji (…)). w K.zostało wydane zgodnie z prawem i w oparciu o przepisy prawne, mające zastosowanie w sprawie powoda. Zgodnie z regulacją art. 6 k.c. to na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia faktów, z których wywodził skutki prawne. Należy w tym miejscu podkreślić, że ciężar dowodu związku przyczynowo – skutkowego spoczywa na poszkodowanym (art. 6 k.c.). Przepis ten statuuje ogólną regułę dowodową, która spełnia dwie zasadnicze funkcje. Przede wszystkim dynamizuje postępowanie dowodowe w obowiązującym systemie kontradyktoryjności, a także określa merytoryczny wynik sporu, w sytuacji, gdy strona nie udowodni faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego, iż rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla --- STRONA 8 --- rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.) - (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 17.12.1996 r., I CKU 45/96, OSNC 1997/6-7/76). Z uwagi na to, że przesłanka istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy wydaniem ostatecznej decyzji, a powstaniem szkody nie została w niniejszej sprawie spełniona powództwo należało oddalić. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku, odstępując od obciążania powoda kosztami procesu, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 102 k.p.c. Przepis ten przewiduje wyjątek od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Powyższy przepis stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Ustalenie, czy w sprawie zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej oceny sądu. Ocena ta musi jednakże uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie zasady współżycia społecznego zastosowanie tej zasady w pełni uzasadniają.