Wyrok II C 646/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 646/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Izabella Knych Protokolant: Patrycja Wichary po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2011 roku w Katowicach sprawy z powództwa R. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi Wojewódzkiemu Policji w Katowicach o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3600 zł ( trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt: II C 646/10 UZASADNIENIE Powód w ostatecznie sprecyzowanym stanowisku, domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – (…) kwoty 50.000 złotych tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 22.600 złotych tytułem odszkodowania za utracone korzyści i kwoty 45.200 złotych tytułem przewidywanej utraty korzyści oraz kwoty 100 złotych, którą powód przekazał funkcjonariuszom P . --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 12 lutego 2009 r. w wyniku zatrzymania go do kontroli drogowej przez funkcjonariuszy KWP w K , doszło do zagrożenia życia i zdrowia powoda z uwagi na zatrzymanie go w miejscu niedozwolonym. Dodał, iż w wyniku nieokazania mu materiału wideo rzekomo ukazującego, iż miałby przekroczyć prędkość, doszło do przekazania przez niego kwoty 100 złotych policjantom, bez wypisywania mandatu. Powód wskazał, iż pieniądze te stały się łapówką, wobec czego musiał zawiadomić policję nadzorującą pracę zatrzymujących go funkcjonariuszy. Powód dodał, iż wyniku tego zgłoszenia, musiał brać udział w przesłuchaniach. Przyjeżdżał z P. do K.. Dodał, iż stracił zaufanie do Policji i do Państwa. Nadto wskazał, że został zatrzymany w miejscu, w którym zatrzymanie nie zapewniało jego bezpieczeństwa i stanowiło zagrożenie dla życia i zdrowia. W kwestii utraconych zarobków powód podniósł, iż w związku z przesłuchaniami, pisaniem pism procesowych, koniecznością udziału w różnych czynnościach procesowych, nie mógł pracować, co skutkowało utratą zarobków. Wskazał ponadto, iż w tym czasie nie mógł odbierać telefonów, co powodowało utratę kontaktów z klientami, a tym samym utratę dochodów. Dodał, że każdego dnia odbiera około 200 telefonów, z czego prawie 20 % przekłada się na zlecenia. W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa wniósł o oddalenie żądań powoda w całości. Wskazał, iż powód nie wskazał, na jakiej podstawie prawnej dochodzi swych roszczeń i nie udowodnił ich. Na rozprawie w dniu12 listopada 2009 r. pozwany zarzucił, iż powód nie udowodnił szkody, a nadto w dniu, w którym miało dojść do zdarzenia z powodem, nie zostało ono przez pozwanego odnotowane. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 12 lutego 2009 r. na drodze krajowej (…), w kierunku z K. do T., doszło do zatrzymania powoda przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji w K.– T. R. i R. H. Powodem zatrzymania był sposób prowadzenia samochodu przez powoda. Samochód zjeżdżał z jednego pasa na drugi i z powrotem. Policjanci dokonujący zatrzymania mieli wątpliwości, co do trzeźwości powoda. Do zatrzymania doszło przed T.w miejscu, gdzie droga (…)łączy się z droga (…). Radiowóz zajechał drogę powodowi i zatrzymał się przed samochodem powoda. W miejscu, w którym doszło do zatrzymania, nie było pobocza. Powód wysiadł z samochodu i udał się do radiowozu, gdzie został wylegitymowany przez funkcjonariuszy. Powód nie był badany alkotestem, gdyż policjanci nie posiadali takiego urządzenia. Ponieważ nie wyczuli woni alkoholu, po wylegitymowaniu powoda zwolnili go. W radiowozie, którym poruszali się funkcjonariusze policji, znajdował się video rejestrator, jednakże w tamtym okresie był on niesprawny. --- STRONA 3 --- /dowód: zeznania powoda k. 225-227; zeznania świadka R. H. k. 147-149; zeznania świadka T. R. k. 149-151/ Powyższe zdarzenie było przez powoda nagrywane za pomocą dyktafonu. Po tym zdarzeniu, powód udał się na Komendę Policji w K. i złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przez funkcjonariuszy Policji T. R. i R. H., polegającym na przyjęciu przez nich korzyści majątkowej 100 złotych. Prokuratura Rejonowa w B. prowadzi pod sygn. akt (…) śledztwo w sprawie podejrzenia przyjęcia korzyści majątkowej w kwocie 100 złotych od R. M. przez funkcjonariuszy Sekcji Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji w K. – T. R. i R.H., w trakcie przeprowadzonej przez nich kontroli drogowej w dniu 12 lutego 2009 r. w T. Powód złożył do akt postępowania przygotowawczego nagranie zdarzenia z dnia 12.02.2009 r. W trakcie postępowania przygotowawczego został dopuszczony dowód z opinii biegłego z zakresu badań podsłuchowych audiodokumentów. Przydatność nagrania została przez biegłego określona jako ograniczona. Biegły stwierdził, iż nie jest możliwym ustalenie treści wszystkich wypowiedzi oraz precyzyjne przyporządkowanie poszczególnych wypowiedzi, konkretnym rozmówcom.Z zapisu rozmowy wynika, iż policjanci zaproponowali powodowi kwotę mandatu i ilość punktów karnych, ale w wyniku rozmowy, odstąpili od wydania mandatu. Wynik badań przeprowadzonych przez biegłego w toku postępowania przygotowawczego w zakresie odsłuchu i odtworzenia nagrania dokonanego przez powoda nie był kwestionowany przez strony w niniejszej sprawie, dlatego tez za zgodą stron sąd nie przeprowadzał w toku niniejszego postępowania odtworzenia nagrania zdarzenia. /dowód: opinia biegłego D. D.w aktach postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w B. sygn. (…) Powód prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą (…) Jest to działalność jednoosobowa, nie ma on narzuconych godzin pracy, sam ustala sobie rozkład pracy. Powód pracuje w 24 filiach, w każdej 2 razy w miesiącu po 1 godzinie. W 2009 r. osiągnął z tytułu jej prowadzenia dochód w wysokości 35.245,20 złotych, natomiast w roku 2010 w wysokości 104.030,40 złotych. /dowód: - kserokopia zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2010 k. 232- 237; - informacja o wysokości dochodu PIT-B za rok 2010 k. 238-239; - informacja o odliczeniach k. 240-242; - zaświadczenie z dnia 7.09.2010 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w --- STRONA 4 --- P. k. 243 - zeznania powoda k. 225-227./ Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w postaci dokumentów i zeznań powoda oraz świadków. Zeznania świadków Sąd uznał za wiarygodne. Ich zeznania uzupełniały się wzajemnie i układały się w logiczną całość. Zeznania powoda Sąd uznał za wiarygodne w zakresie, w jaki znalazły potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Sąd odmówił wiary powodowi odnośnie szkody, jaką poniósł oraz utraconych zarobków na skutek zdarzenia z dnia 12.02.2009 r. Sąd zważył, co następuje: Roszczenie powoda zostało oparte o przepisy art. 417 § 1 k.c., art. 448 k.c. oraz art. 24 k.c. Przepis art. 417 § 1 k.c. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 czerwca 2004r., Dz.U. Nr 162, poz. 1692) wyrażą ogólna podstawę odpowiedzialności władzy publicznej za wyrządzone przez nią szkody. Zgodnie z jego treścią Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Odpowiedzialność Skarbu Państwa według zasady z tego przepisu jest uzależniona od łącznego wystąpienia następujących przesłanek: szkoda musi być wyrządzona przez funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej czynności, czyn musi nosić znamiona bezprawności i pomiędzy szkodą, a działaniem musi istnieć związek przyczynowy. Podstawa odpowiedzialności z art. 417 k.c. istnieje wtedy, kiedy zachowanie sprawcze mieści się w zakresie uprawnień i działań organów władzy publicznej. Szkoda musi zostać wyrządzona przez działanie niezgodne z prawem. Rozumienie treści przepisu wyłącza kwestie winy z kręgu przesłanek, od których zależy odpowiedzialność Skarbu Państwa. Zgodnie z art.77 Konstytucji RP podstawą odpowiedzialności jest wyłącznie niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej rozumiane ściśle zgodnie z konstytucyjnym ujęciem źródeł prawa. Przesłankami tej odpowiedzialności, jak już sygnalizowano, są: szkoda w znaczeniu uszczerbku w dobrach osoby poszkodowanej, wyrządzona przez niezgodne z prawem wykonywanie czynności z zakresu władzy publicznej – czyli zdarzenie z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy tymi zdarzeniami. Jeżeli chodzi o to ostatnie pojęcie, to przepis art. 361 § 1 k.c. przewiduje, że zobowiązany do odszkodowania ponosi tylko odpowiedzialność za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Normatywne ujęcie związku przyczynowego wiąże odpowiedzialność --- STRONA 5 --- odszkodowawczą z normalnymi następstwami zjawisk stanowiących jej podstawę. Przez pojecie „normalne następstwa” należy rozumieć następstwa oczekiwane w zwykłej kolejności rzeczy, a nie takie, które są rezultatem jakiegoś niecodziennego zbiegu okoliczności. Natomiast odnośnie „niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej”, uzasadnione jest na tle przepisu art. 417 k.c. przyjęcie, iż skoro wykonywanie władzy publicznej realizowane jest w granicach i na podstawie prawa, to oceny odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej należy dokonywać przede wszystkim na płaszczyźnie legalności działań lub zaniechań tej władzy. Przedstawione przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa są jednocześnie miarodajne dla oceny roszczenia powoda o zadośćuczynienie albowiem przepis art. 24 § 1 k.c. bezpośrednio odsyła do regulacji przepisu art. 448 k.c., zgodnie z którym, w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Domagający się ochrony na podstawie tych przepisów, winien wykazać, iż doszło do zagrożenia lub naruszenia istniejącego dobra osobistego. Nie jest natomiast wystarczające powołanie się na bliżej niesprecyzowane naruszenie „dóbr osobistych”, rozumiane jako jakaś krzywda, dyskomfort, ujemne przeżycie psychiczne. W pierwszej kolejności powód podnosił okoliczność nieprawidłowego dokonania zatrzymania przez funkcjonariuszy Policji w miejscu zagrażającym jego bezpieczeństwu. Powyższa okoliczność zdaniem Sądu nie została wykazana przez powoda w toku postępowania dowodowego. W szczególności powyższemu twierdzeniu powoda przeczą zeznania świadków. Po wtóre nie został też wykazany przez powoda fakt przyjęcia przez funkcjonariuszy Policji korzyści majątkowej w kwocie 100 zł. W szczególności fakt ten nie wynika z treści nagrania dokonanego przez powoda, a odtworzonego przez biegłego w postępowaniu przygotowawczym. Po trzecie wreszcie, powód dochodził odszkodowania z tytułu utraconych zarobków. Funkcjonariusze Policji zatrzymali powoda w dniu 12 lutego 2009 r. do rutynowej kontroli drogowej. W jej wyniku, powód złożył zawiadomienie o popełnionym przestępstwie. Zawiadomieniu powoda został nadany bieg, zgodnie z przepisami postępowania karnego, zatem musiał on zostać przesłuchany. Wszelkie czynności podejmowane przez powoda a związane ze stawiennictwem przed organami ścigania i organami sądowymi, jak również sporządzanie pism w toku postępowania przygotowawczego i sądowego nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą wskazaną przez powoda w postaci utraconych zarobków. W szczególności przepisy prawa określają szczegółowo koszty i wydatki , jakich strona może domagać się zwrotu w związku z toczącym się postępowaniem, czy to karnym, czy też cywilnym. --- STRONA 6 --- W ocenie zatem Sądu wszystkie związane z zatrzymaniem powoda okoliczności realizowane były w granicach prawa. Stwierdzić należy, iż powód nie wykazał w toku postępowania, aby zaistniało zdarzenie, z którym ustawa łączy odpowiedzialność cywilną. Niezależnie od braku wykazania przesłanki bezprawności, powód nie wykazał też szkody, która pozostawałaby w adekwatnym związku przyczynowym z tym zdarzeniem, czyli czy i w jakim zakresie w wyniku przeprowadzonej kontroli policyjnej zmniejszył się jego majątek. Uszczerbek majątkowy powoda, którego jego zdaniem doznał, pozostaje poza granicami normalnego związku przyczynowego - rozumianego w sposób przedstawiony powyżej - tym samym nie została spełniona jedna z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2004 r. o sygn. akt II CK 248/04). Powód powołując się na szkodę poniesioną, na skutek zatrzymania go do kontroli drogowej, nie wykazał, aby faktycznie poniósł szkodę na skutek działań pozwanego. Nie powołał żadnych konkretnych dokumentów, czy też innych dowodów, wskazujących na taką okoliczność. Fakt przedłożenia zeznań podatkowych obrazujących dochody powoda, nie może stanowić dowodu utraconego przez niego zarobku. Powód twierdził, iż w związku ze złożeniem zawiadomienia o popełnionym przestępstwie, wiele godzin poświęcił na przesłuchania, tworzenie pism procesowych. Dodawał, iż nie mógł w tym czasie odbierać telefonów, przyjmować zleceń. W ocenie Sądu, powód nie wykazał, aby poniósł szkodę na skutek zdarzenia z dnia 12 lutego 2009 r. Natomiast wysokość dochodzonej szkody określona została przez powoda zupełnie dowolnie, bez związku z okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy. Odnośnie natomiast roszczenia o zadośćuczynienie to w istocie powód nie wskazał, jakie jego dobro osobiste zostało działaniem pozwanego naruszone, a obowiązek konkretyzacji dobra osobistego o naruszenie, którego chodzi, spoczywał na powodzie. W sprawach o naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i 24 k.c.) przedmiot kontroli sądowej mogą stanowić bowiem wyłącznie wskazane przez powoda okoliczności faktyczne. Sąd natomiast nie może kreować za stronę żądań pozwu. Enigmatyczne określenie poczucia braku zaufania do organów Policji u powoda nie pozwala natomiast na obiektywizację subiektywnej oceny powoda w tym zakresie, poprzez odniesienie do skutków, jakie naruszenie to wywołać mogłoby w społeczeństwie. W tak rozumianej interpretacji przepisu art.417 k.c. brak jest w zebranym materiale dowodowym podstaw dla uznania bezprawnego działania pozwanego wywołującego szkodę powoda. Nie można pozwanemu postawić zarzutu naruszenia prawa, czy też działania niezgodnego z prawem. Pozwany działał w ramach obowiązujących go przepisów i procedur. --- STRONA 7 --- Reasumując zdaniem Sądu wystąpienie szkody powinno wypływać z określonego działania. Działanie jest koniecznym warunkiem dla powstania określonego uszczerbku. Powód nie przedstawił żadnego dowodu na to, jakie konkretne działanie pozwanego wykraczające poza przyjęte zasady postępowania w trakcie kontroli, a następnie zasady postępowania w związku z zawiadomieniem złożonym przez powoda, spowodowało określoną szkodę. W toku postępowania powód nie wyodrębnił żadnych dowodów na powyższe okoliczności jak i również nie wykazał szkody. Ciężar udowodnienia istnienia wszystkich trzech przesłanek odpowiedzialności obciąża powoda. Dowodzenie własnych twierdzeń nie jest obowiązkiem strony (ani materialnoprawnym, ani procesowym), a tylko spoczywającym na niej ciężarem procesowym. Nie istnieje, zatem żadna możliwość egzekwowania od strony aktywności w sferze dowodowej; sąd nie może nakazać czy zobowiązać do przeprowadzenia dowodu. Powód nie udowodnił naruszenia swoich dóbr osobistych przez pozwanego, nie wykazał, że do takiego naruszenia doszło. Sąd zważył, iż przy rozpoznawaniu sprawy nie jest obowiązkiem Sądu zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie. Sąd nie ma też obowiązku przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). (por. wyrok SN z 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, OSNC 1997/6-7/76) Obowiązkiem powoda zgodnie z art. 6 k.c. i 232 k.p.c. było udowodnienie okoliczności, faktów, które pozwalałyby na przypisanie odpowiedzialności pozwanemu. Reasumując, w ocenie Sądu, powód nie wykazał, aby działanie pozwanego było bezprawne, nie wykazał nadto, iż poniósł jakąkolwiek szkodę na skutek zdarzenia z dnia 12 lutego 2009 r. Natomiast wysokość dochodzonej szkody określona została przez powoda zupełnie dowolnie, bez związku z okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy. Z powyższych względów na mocy powołanych wyżej przepisów powództwo zostało oddalone, o czym orzeczono w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca obowiązana jest do zwrotu kosztów procesu obejmujących wydatki, do których należą m.in. koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Koszty te zostały przyznane zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów --- STRONA 8 --- pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z przepisem art. 11 ust. 3. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z dnia 6 września 2005 r.), koszty zastępstwa procesowego zasądzone lub przyznane Skarbowi Państwa w sprawie, w której zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonuje Prokuratoria Generalna, przysługują Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej.