Postanowienie II C 632/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 632/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ewa Solecka Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Mulewska po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa R C przeciwko Skarbowi Państwa – o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. nie obciąża powoda kosztami; 3. przyznaje adwokatowi P P od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu kwotę 4.392,00 zł (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote), obejmującą sumę 3.600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych) wynagrodzenia oraz podatek od towarów i usług. Sygn. akt II C 632/09/5 Uzasadnienie: Powód w osobistym pozwie przeciwko Skarbowi Państwa – Okręgowemu Zarządowi Służby Więziennej w wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kwoty 83.000,- złotych z odsetkami ustawowymi od dnia wydania wyroku ( sprecyzowanie – k. 8 ). W uzasadnieniu powód podniósł, że odbywał karę pozbawienia wolności w przeludnionych celach, za co odpowiedzialność ponoszą Dyrektorzy placówek penitencjarnych w , W , oraz Z . W czasie, gdy przebywał w w/w zakładach karnych i aresztach doznawał bezprawnych i długotrwałych naruszeń jego dóbr osobistych , gdyż nie miał zapewnionych humanitarnych warunków bytowych, odpowiadających normom prawnym. Cele były przeludnione . Osadzeni nie mieli zapewnionych właściwych warunków dla utrzymania czystości własnej, brak było zajęć kulturalno-oświatowych wobec przerobienia świetlicy na cele mieszkalne, panowały skandaliczne warunki sanitarne w trakcie wydawania posiłków. Powód wywodził swoje roszczenie z regulacji art. 77 Konstytucji, art. --- STRONA 2 --- 23 k.c., art. 417 k.c. oraz art. 448 k.c. Nadto powód wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych. Reprezentująca pozwanego Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wniosła o ustalenie jako właściwego reprezentanta Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w G , Dyrektora Zakładu Karnego w W , Dyrektora Aresztu Śledczego w B oraz Dyrektora Zakładu Karnego w Z . Zakwestionowała roszczenie pozwu tak co do zasady, jak i co do wysokości. (k. 71 – 72 akt). W piśmie procesowym z dn. 25 sierpnia 2010 roku Prokuratoria Generalna podniosła zarzut przedawnienia dotyczący pobytu powoda w Areszcie Śledczym w G i w Zakładzie Karnym w W . Odnosząc się do pobytu powoda w Areszcie Śledczym w B pozwany wskazał, że choć powód okresowo przebywał w warunkach przeludnienia, to jednakże działanie pozwanego nie nosiło znamion bezprawności, ponieważ o panujących warunkach w każdym wypadku informowany był sędzia penitencjarny. Co do warunków socjalno – bytowych pozwany wskazał, że spełniają one warunki określone w odrębnych przepisach. Wskazał również, że w latach 2006 – 2008 miał miejsce generalny remont jednostki. W odniesieniu do roszczeń powoda dotyczących pobytu w Zakładzie Karnym w Z podniósł, iż istnieje prawdopodobieństwo , że powód przebywał tam w warunkach przeludnienia , jednakże postępowanie administracji zakładu było zgodne z przepisami prawa – Dyrektor placówki w informował sędziego penitencjarnego o przeludnieniu. Ponadto podkreślenia wymaga, iż Zakład Karny w Z jest jednostką typu półotwartego. Pozwany zarzucił, że powód nie wykazał przesłanek z art. 23 i 24 kc w zw. z art. 448 kc . (k. 126 – 138 akt) W toku rozprawy w dniu 27 sierpnia 2010 roku pełnomocnik powoda sprecyzował, iż żądanie pozwu dotyczy pobytu powoda w Zakładzie Karnym w Z oraz w Areszcie Śledczym w B . (k. 171 akt) Postanowieniem z dn. 27 sierpnia 2010 roku Sąd oznaczył jako stationes fisci pozwanego Skarbu Państwa w sprawie jako Zakład Karny w Z i Areszt Śledczy w B w miejsce Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w K . (k. 174 akt) Sąd ustalił następujący stan faktyczny : Bezspornym było, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w w od 16 maja 2009 roku do 20 października 2009 roku oraz w Zakładzie Karnym w w okresie od 20 października 2009 roku do 30 listopada 2009 roku. W czasie pobytu w Areszcie Śledczym w powód osadzony był w celach o nr 425, 314, 113, 312. ( informacja A.Śl. -k. 76-77 , karta historii rozmieszczenia – k. 196 – 198 akt) . W celi 312 okresowo powód przebywał w warunkach przeludnienia ; w okresie 1 dnia lub 1 nocy przebywało tam czasem zamiast pięciu – sześciu lub siedmiu skazanych. Każdorazowo o fakcie przebywania powoda w przeludnionej celi informowany był sędzia penitencjarny .(zawiadomienia sędziego penitencjarnego z dn. 25 maja 2008 roku oraz 25 sierpnia 2009 roku- k.149 i 150 akt , zarządzenia Dyrektora Aresztu Śledczego w z dn. 27 maja 2009 roku oraz 25 sierpnia 2009 roku – k. 151 i 152 akt) W jednostce w latach 2006 – 2008 przeprowadzono generalny remont, w którego ramach wykonano wentylację grawitacyjną w pawilonie mieszkalnym, jego modernizację oraz nadbudowę o dwie kondygnacje, przez co zwiększona została pojemność aresztu o 75 miejsc, a każda z cel mieszkalnych została wyposażona o zabudowany kącik sanitarny. Poszerzono bazę do pracy penitencjarnej (świetlice oddziałowe, nowa świetlica centralna, kaplica ekumeniczna, nowy radiowęzeł oraz biblioteka). Powyższe prace przyczyniły się do znaczącej poprawy warunków bytowych osób osadzonych .(notatka wyjaśniająca z dn. 9 czerwca 2010 roku – k. 153 akt, protokół z wizytacji – k. 155 – 157 akt) --- STRONA 3 --- Przeprowadzona w dniach 28 – 29 października 2008 roku oraz w dniach 10 i 17 grudnia 2009 roku wizytacja nie wykazała jakichkolwiek zastrzeżeń co do warunków bytowych .(protokół z wizytacji – k. 106 – 108 akt, k. 155 – 157 akt oraz k. 88 – 104 akt) Osadzeni w Areszcie mają możliwość korzystania z ciepłej wody raz w tygodniu w łaźni według harmonogramu ustalonego w porządku wewnętrznym zgodnym z § 34 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Nadto więźniowie mogą korzystać z ciepłej wody w celach przy wykorzystaniu grzałek czy też czajników elektrycznych. W trakcie pobytu powoda w jednostce przeprowadzane były regularnie zajęcia kulturalno – oświatowe polegające na organizowaniu konkursów plastycznych, koncertów muzycznych czy też zajęć wychowawczo – edukacyjnych. Nadto żadna ze świetlic nie została przerobiona na cele mieszkalna. (plan zajęć – k. 158 – 162, notatka służbowa z dn. 9 czerwca 2010 roku – k. 163 akt) Powód w trakcie osadzenia w Zakładzie Karnym w w okresie od dn. 20 października 2009 roku do dnia 27 listopada 2009 roku nie przebywał w warunkach przeludnienia. Od dnia 6 grudnia 2009 roku powód został umieszczony w warunkach zapewniających 3 m² na osobę. W okresie od dnia 3 marca 2010 roku do dnia 15 marca 2010 roku powód przebywał w warunkach przeludnienia, jednakże od dnia 16 marca przebywał w warunkach zgodnych z normą. O fakcie osadzenia powoda w warunkach przeludnienia każdorazowo informowany był sędzia penitencjarny. (notatka służbowa z 7.6.2010 r. – k. 111, pismo Dyrektora ZK z 21.10.2010 r. – k. 284 , notatka służbowa z dn. 18 października 2010 roku – k. 295 akt, decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w z dn. 1 października 2009 roku oraz z dn. 3 marca 2010 roku – k. 298 akt oraz k. 296 akt, zawiadomienie sędziego penitencjarnego – k. 297 akt) Przeprowadzona w dniach od 7 do 8 września 2010 roku wizytacja za okres od września 2009 roku do sierpnia 2010 roku nie wykazała żadnych zastrzeżeń dotyczących funkcjonowania jednostki. (sprawozdanie z wizytacji – k. 292 – 294 akt) Zakład Karny w jest jednostką typu półotwartego z oddziałem otwartym. Osadzeni mogą swobodnie poruszać się po terenie więziennym w godzinach otwarcia oddziałów mieszkalnych od godz. 8.30 do 12.00 oraz od godz. 14.00 do 16.45 w porze letniej oraz do 16.00 w porze zimowej. Cele w oddziałach mieszkalnych są otwarte całą dobę. Jednostka dysponuje trzema boiskami sportowymi przeznaczonymi do gry w piłkę. Na terenie jest jedna świetlica centralna wyposażona w stół do tenisa, liczne gry planszowe oraz odbiornik telewizyjny. Osadzeni mają do dyspozycji bibliotekę oraz czytelnię. Ponadto mają zapewnioną możliwość oglądania telewizji w celach mieszkalnych, korzystania z pokazów filmowych, uczestnictwa w konkursach, kołach zainteresowań, zajęciach sportowych, konkursach wielotematycznych, kursach zawodowych oraz zajęciach z zakresu aktywizacji zawodowej i promocji zatrudnienia. W latach 2003 – 2007 miał miejsce kapitalny remont wszystkich pawilonów mieszkalnych w zakładzie, wszystkie sale zostały odnowione, wykafelkowane, wyposażone w nowe sanitariaty oraz sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanym osobne miejsce do spania, siedzenia zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dn. 17 października 2003 roku. W salach mieszkalnych wymieniono stolarkę okienną i drzwiową na nową typu PCV, wszystkie okna są rozwierano – uchylne i posiadają dodatkowo wywietrzniki z możliwością regulacji dopływu powietrza, ponadto w salach zamontowane są kratki wentylacji grawitacyjnej sprawdzane corocznie przez spółdzielnie kominiarską. Łazienki oraz toalety są osobnymi pomieszczeniami. Pomieszczenie WC ma wydzielone kabiny, natomiast w latach 2008 – 2009 została przeprowadzona całkowita modernizacja kuchni jednostki. Pawilony mieszkalne zaopatrywane są w środki do utrzymania czystości zgodnie z miesięcznym normatywem przydziału środków czystości zatwierdzonym przez Dyrektora Zakładu Karnego. Ponadto na wniosek oddziałowego lub wychowawcy pawilonu możliwe jest otrzymanie dodatkowych środków do utrzymania czystości. Cele, w których przebywał powód zaopatrywane były w ciepło z sieci miejskiej, a temperatura grzania pomieszczeń nastawiana była automatycznie w zależności od temperatury zewnętrznej. Pawilony mieszkalne zaopatrywane były w ciepłą wodę --- STRONA 4 --- trzy razy dziennie – rano do toalety porannej, pomiędzy godz. 10.00 a 12.00 dwa razy w tygodniu do kąpieli oraz wieczorem do toalety wieczornej. Powód początkowo odbywał karę w zakładzie w systemie zwykłym, natomiast w listopadzie 2009 roku wyraził chęć udziału w opracowaniu i realizacji indywidualnego programu. Zaangażował się do prac społecznych na terenie zakładu, nie przejawiał zainteresowania udziałem w organizowanych zajęciach kulturalno – oświatowych. Podczas pobytu w jednostce nie składał żadnych skarg na warunki bytowe, złą opiekę lekarską, dyskryminację, dostępne zajęcia k.o., jak również nie zgłaszał żadnych zarzutów dotyczących zachowania funkcjonariuszy. (notatka służbowa z dn. 7 czerwca 2010 roku – k. 111 i 169 akt , zeznanie świadka M J – k. 383-384) Powód nie miał żadnych nieporozumień ze współosadzonymi mieszkającymi w tej samej celi ( zeznanie świadka M J – k. 383-384). Pominięto dowód z zeznań świadka S J , albowiem zarządzeniem Sądu z dn. 24 sierpnia 2010 roku pełnomocnik powoda został wezwany o podanie adresu świadka, którego zwolniono z Zakładu Karnego w w terminie 14 dni pod rygorem pominięcia dowodu z zeznań tego świadka. Adres nie został wskazany (k.121 akt) Sąd zważył : Uzasadniając swe powództwo powód zarzucał, że naruszone zostały jego prawa człowieka przez to, że zmuszony był w okresie aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności przebywać w złych warunkach w przeludnionych celach nie posiadających odpowiedniego zaplecza sanitarnego, nie mając zapewnionych właściwych warunków socjalno – bytowych. Na tej podstawie domagał się kwoty 83.000,- złotych z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego. Tak skonstruowane roszczenie powoda należało zakwalifikować jako oparte na normach art. 23 k.c. i 24 k.c. dotyczących ochrony dóbr osobistych. Stanowią one, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zasądzenie zadośćuczynienia może nastąpić w oparciu o art. 448 k.c. , zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W kontekście przesłanek z art. 24 kc i art. 448 kc ocenie Sądu podlegało, czy w ogóle i jakim stopniu miało miejsce naruszenie dóbr osobistych powoda, czy i jakiej krzywdy doznał, a także czy działanie pozwanego miało charakter zawiniony . Z przeprowadzonych w sprawie dowodów wynika, że w Areszcie Śledczym w powód przebywał w warunkach przeludnienia, jednakże było to sytuacje obejmujące okres jednego dnia lub nocy , dokwaterowanie dotyczyło zazwyczaj tylko jednego osadzonego. O fakcie przebywania powoda w powyższych warunkach informowany był sędzia penitencjarny. Nie zostało wykazane , aby te tych czasowe zagęszczenia powodowały naruszenie dóbr osobistych powoda . Co do pobytu powoda w zakładzie Karnym w stwierdzić należy, że przebywał on w warunkach przeludnienia jedynie w okresie od dnia 27 listopada 2009 roku do dnia 6 grudnia 2009 roku oraz od 3 marca 2010 roku do 15 marca 2010 roku , kiedy to w celi 13-osobowej mieszkało 16 osadzonych . O --- STRONA 5 --- każdym wypadku przebywania osadzonego w warunkach przeludnienia informowany był sędzia penitencjarny. Powód został zapoznany z zarządzeniem umieszczenia w warunkach przeludnienia. Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie, samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia (por. wyrok SA we Wrocławiu z 6.12. 2007 r. , IACa 499/07 ,OSAW 2009/2/128 , LEX nr 488132 ). Sąd winien wziąć pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra. Dlatego oceniając zarówno możliwość zasądzenia jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56; wyrok SN z 11 października 2002 r., I CKN 1032/00, wyrok SN z 27 września 2005 r., I CK 256/05). Podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 k.c. może być np. nieznaczny rozmiar krzywdy. (wyrok SN z 11 października 2002 r., I CKN 1032/00, Lex nr 78885; wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53 (vide – wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05 , LEX 243923) Także Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dn. 24 lipca 2008 r., (sygn. I ACa 1150/06, publ. OSAW 2008/4/110) wyraził pogląd całkowicie akceptowany przez sąd orzekający w niniejszej sprawie , iż przy żądaniu przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego podstawowym kryterium oceny sądu winien być rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego bowiem celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej. Z tych przyczyn sąd jest zobowiązany ustalić zakres cierpień pokrzywdzonego, a przy ocenie tej przesłanki nie może abstrahować od wszystkich okoliczności towarzyszących powstaniu krzywdy. Znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego. Tenże Sąd w wyroku z dnia 6 grudnia 2007 r. I ACa 499/07 stwierdził, że samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia ( SAW 2009/2/128, LEX nr 488132 ). W tym kontekście wskazać należy, że : - po pierwsze: działanie jednostek penitencjarnych, w których przebywał powód nie było celowe, odbiegające od realiów działania tych ośrodków, ukierunkowane na wyrządzenie powodowi krzywdy. Podkreślenia wymaga, iż obie jednostki penitencjarne – Areszt Śledczy w w latach 2006 – 2008, a Zakład Karny w w latach 2003 – 2007 – przeszły generalny remont, w wyniku którego znacznie polepszyły się warunki socjalno – bytowe oraz sanitarne osadzonych. Warunki, w jakich powód odbywał karę były optymalnymi, jakie na obecnym etapie możliwości finansowych Państwa można osadzonym zapewnić. Były to takie same warunki , w jakich przebywali inni więźniowie . - po drugie: powód nie był w żaden sposób jednostkowo szykanowany lub traktowany gorzej od pozostałych. Nie miały miejsca działania stanowiące indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Nie wykazano, aby kierownictwo placówek penitencjarnych mimo posiadanych możliwości (np. dysponowania większą liczbą cel) umieszczało go w warunkach przeludnienia. - po trzecie: czas odbywania przez powoda kary w warunkach przeludnienia i jego poziom nie były znaczne, - po czwarte: powód nie wykazał, aby warunki odbywania kary spowodowały u niego negatywne skutki w sferze psychicznej lub fizycznej. Przeciwnie , wskazany przez powoda świadek M J stwierdził, że takich skutków nie było . Podkreślenia wymaga, iż powód pomimo prawidłowego wezwania do osobistego stawiennictwa celem przesłuchania na rozprawę w dniu 16 marca 2011 roku - pod rygorem pominięcia dowodu z jego zeznań - nie stawił się. (k. 398 akt) Zaznaczenia wymaga również, że Zakład Karny w jest zakładem typu półotwartego, --- STRONA 6 --- obejmuje obszar z pawilonami, w których są cele dla więźniów i inne obiekty penitencjarne. Oznacza to zminimalizowanie dolegliwości, jakie wiążą się z zamieszkiwaniem w celi większej liczby osób, gdyż więźniowie przez cały dzień mogą opuszczać celę i przebywać poza nią. Nie mogły się także ostać zarzuty powoda dotyczące braku odpowiednich warunków do utrzymania higieny osobistej oraz braku ciepłej wody. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, iż w Areszcie Śledczym w osadzeni mieli możliwość korzystania z łaźni raz w tygodniu oraz podgrzania wody w celach przy użyciu grzałek elektrycznych oraz czajników, natomiast w Zakładzie Karnym w mieli zapewnioną kąpiel dwa razy w tygodniu oraz ciepłą wodę do toalety porannej i wieczornej w określonym przedziale czasowym. Nadto w każdym przypadku zgłoszenia zapotrzebowania na środki czystości istniała możliwość wydania dodatkowej ich ilości po zgłoszeniu żądania wychowawcy. Odnosząc się do zarzutu powoda dotyczącego braku prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych stwierdzić należy, że w Areszcie Śledczym w każda z cel mieszkalnych została wyposażona o zabudowany kącik sanitarny, a w Zakładzie Karnym w łazienki oraz toalety są osobnymi pomieszczeniami. Odbywanie kary izolacyjnej immanentnie połączone jest z ograniczeniem prywatności. Nieprawdziwe okazały się twierdzenia powoda o tym, że nie miał możliwości korzystania z zajęć kulturalno – oświatowych wobec przerobienia świetlicy na celę mieszkalną. Wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego potwierdzają fakt organizowania w obu jednostkach penitencjarnych licznych zajęć świetlicowych, sportowych, zawodów, konkursów oraz kursów zawodowych. Podnoszony przez powoda zarzut niewłaściwych warunków sanitarnych podczas wydawania posiłków był bezzasadny. Podkreślenia wymaga, że powód w trakcie pobytu w jednostkach penitencjarnych nie zgłaszał żadnych skarg w tym zakresie, a ponadto w latach 2008 – 2009 została przeprowadzona całkowita modernizacja kuchni Zakładu Karnego w . Europejski Trybunał Praw Człowieka dokonując wykładni art. 3 e.k.p.c. stwierdził, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu. (por. orzeczenia z dnia 29 kwietnia 2003 r., nr 38812/97, Półtoracki przeciwko Ukrainie oraz nr 50390/99, McGlinchey i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu). Tego rodzaju okoliczności nie zostały w sprawie niniejszej wykazane . Wobec powyższego, należało orzec jak w sentencji, wobec braku przesłanek przewidzianych w art. 23 k.c., 24 k.c. oraz 448 k.c. Nie wykazano bowiem, aby w podczas pobytu powoda w przedmiotowych jednostkach penitencjarnych miały bezprawne zaniechania lub działania pozwanego powodujące uszczerbek na zdrowiu lub naruszenie godności i czci powoda . W przedmiocie kosztów orzeczono na zasadzie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania z uwagi na jego sytuację materialną. Nadto na zasadzie art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 oku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2006 roku Nr 126, poz. 876 z późn. zm.) oraz § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 roku, Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).