Postanowienie II C 617/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 617/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Kozera Protokolant: st. sekr. sądowy Agata Grala po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa J T przeciwko Skarbowi Państwa (…) o zapłatę i rentę 1) oddala powództwo; 2) zasądza od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz Radcy Prawnej J M kwotę 8 856 zł ( osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 3) nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE W pozwie wniesionym do tut. Sądu w dniu 30 sierpnia 2012r. powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa – (…) , kwoty 200.000zl tytułem odszkodowania oraz zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia prawomocności wyroku, jak również zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda tytułem renty kwoty 2.000 zł miesięcznie płatnej do 15 dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami na wypadek zwłoki w terminowej płatności którejkolwiek z rat oraz waloryzowanej corocznie zgodnie ze średniorocznym wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów publikowanym w Dzienniku Ustaw RP "Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. --- STRONA 2 --- Strona powodowa wniosła również o zwolnienie z ponoszenia kosztów procesu w całości oraz o przyznanie pełnomocnikowi powoda od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w niniejszym postępowaniu które nie zostały uiszczone tak w całości jak i w części. W uzasadnieniu swego stanowiska powód wskazał, że domaga się w niniejszym postępowaniu zasądzenia odszkodowania za poniesione szkody materialne, szkody na osobie oraz zadośćuczynienie za doznane krzywdy moralne w postaci utraty mieszkania, utraty rzeczy osobistych, zerwanie, a następnie zniszczenie więzi z małoletnimi dziećmi, przetrzymywanie go w aresztach śledczych oraz szpitalach psychiatrycznych mimo, że był zdrowy psychicznie. Powód wywodził, że powyższe szkody powstały wskutek wykonania wyroków sądowych wydanych przez Sąd Rejonowy w T dla których sądem odwoławczym był Sąd Wojewódzki w K oraz na skutek wykonania wyroków wydanych przez Sąd Wojewódzki w K , w związku z czym podmiotem właściwym dla reprezentacji Skarbu Państwa jako strony pozwanej jest Prezes Sądu Okręgowego w K . Powód podał, że w roku 1980 przed Sądem Rejonowym w T.toczyła się sprawa rozwodowa powoda, zakończona wydaniem wyroku orzekającego rozwód. W związku z tą sprawą toczyło się również postępowanie o sfałszowanie protokołów z tej sprawy prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w T.. Równocześnie przed Sądem Rejonowym w T.toczyła się sprawa o znęcanie się przez powoda nad żoną, w której zapadł wyrok skazujący powoda. Zdaniem J. T. dowody w obu tych sprawach zostały sfałszowane. W roku 1980 lub 1981 wydany został przez Sąd Rejonowy w T.wyrok zaoczny, na podstawie którego powód został pozbawiony prawa do opieki nad dziećmi. Wyroku tego powód nigdy nie otrzymał, o jego wydaniu dowiedział się od dzieci. W konsekwencji wydania powyższych orzeczeń, powód został pozbawiony opieki nad dziećmi i w ten sposób doszło do zerwania więzi rodzinnych. W związku z wydaniem tych wyroków powód doznał ogromnej krzywdy moralnej i psychicznej. Nigdy nie pogodził się z zerwaniem więzi z dziećmi, które wówczas nastąpiło. Zaczął też wówczas podupadać na zdrowiu, co było skutkiem - ogromnego stresu związanego z toczącymi się procesami. Zdaniem powoda wydanie tych wyroków rozpoczęło wieloletnie nękanie powoda przez różne instytucje publiczne z terenu województwa katowickiego. Kwotę zadośćuczynienia jaka mogłaby wyrównać doznaną z powyższych przyczyn krzywdę powód określił na 50.000 zł. Ponadto J. T. podał, ze dnia 16 lutego 1981r. Sąd Wojewódzki w K.orzekł o umieszczeniu powoda w szpitalu psychiatrycznym w R.. Powód został zwolniony z ze szpitala postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia (…) Podczas pobytu w szpitalu, miała miejsce próba zabójstwa powoda. W sprawie tej toczy się obecnie śledztwo prowadzone przez katowicki oddział Instytutu Pamięci Narodowej. Ponadto przez cały okres pobytu w szpitalu powód pracował nieodpłatnie za zgodą dyrekcji jako instalator sieci CO a następnie magazynier w magazynie żywności. Powód wskazał, że ilość świadczonej pracy odpowiadała pełnemu --- STRONA 3 --- etatowi. Pobyt w szpitalu obniżył poczucie własnej wartości u powoda, zaczął odczuwać że odebrano mu wpływ na jego własne życie. Wysokość szkody z tego tytułu powód oszacował na kwotę 20.000 zł. J. T. w uzasadnieniu pozwu podał również w roku 1981 toczyła się przed S4dem Rejonowym w T.sprawa o podział maj4ąku wspólnego, w której wydane zostało zaocznie w dniu 22 października 1981r. postanowienie, w którym mieszkanie na osiedlu W. w P.przyznane zostało żonie powoda. Na podstawie tego orzeczenia żona powoda wywiozła wszystkie rzeczy powoda, mieszkanie pozostawiając zniszczone. Mimo, że orzeczenie nakazywało żonie powoda spłatę w wysokości 18.700 zł oraz wydanie przyznanych powodowi przedmiotów, J. T. nigdy spłaty nie otrzymał. Nie odzyskał też rzeczy osobistych. Powód o wyroku dowiedział się dopiero po około dwóch latach od jego wydania, po wyjściu ze szpitala psychiatrycznego. W sprawie tej rewizję nadzwyczajną wnosił Minister Sprawiedliwości Ponowne postępowanie w tej sprawie, zostało umorzone, ponieważ w trakcie jego trwania powód został on umieszczony w szpitalu psychiatrycznym. Powód stracił wówczas cały swój dotychczasowy majątek, którego wartość na chwilę obecną ustalił na około 30.000 zł. Powód musiał o wszystkie rzeczy potrzebne do prowadzenia gospodarstwa domowego postarać się od nowa, co wymagało nakładu czasu i środków finansowych. W ocenie strony powodowej, gdyby uczciwie podzielono majątek dorobkowy, wówczas mieszkanie M-5 mogło zostać zamienione na dwa mniejsze i powodowi mogło przypaść małe mieszkanie typu M-2. W chwili obecnej wartość takiego mieszkania na osiedlu W. w P.wynosi od 85.000 do 100.000 zl. W dniu 11 stycznia 1984r. powód, podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Z., został eksmitowany z mieszkania na Osiedlu W.. Mimo, ze nakaz eksmisji wskazywał przeniesienie powoda do mieszkania na ul. (..) w P., przeniesienie to nigdy nie nastąpiło. Nie wskazano też powodowi żadnego innego lokalu. W związku z wykonaniem eksmisji pod nieobecność powoda stracił on ponownie wszystkie swoje rzeczy osobiste oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Eksmisja z dotychczasowego mieszkania spowodowała, że powód od tego czasu pozostał bezdomny oraz został wyizolowany od społeczeństwa. Szkody z tego tytułu powód oszacował na kwotę 100.000 zł, w tym 30.000 zł tytułem utraconych rzeczy ruchomych oraz 70.000 zł jako wartość utraconego mieszkania. W dniu 20 grudnia 1983r. powód został aresztowany przez Prokuraturę Rejonową w , T. , gdzie przebywał do 31 października 1985r. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia 14 marca 1985 został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, a następnie od 15 grudnia 1985r. powód przeniesiony został na obserwację psychiatryczną do kliniki w P.. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z Kliniki Psychiatrii Sądowej w P. z dnia 30 kwietnia 1985r. wynika, że J. T. był zdrowy. Sprawa w związku z którą powoda aresztowano została umorzona. Szkody z tego tytułu powód określił na 20.000 zł, wskazując, że przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym i szpitalach psychiatrycznych nie mógł pracować zarobkowo. W roku 1992 r. powód wystąpił do Sądu Rejonowego w T.o zwrot kwoty 70.000 zł jako zwrot bezprawnie pobranych alimentów. Sprawę tą przekazano do Sądu Rejonowego w B., który --- STRONA 4 --- postanowieniem z 10 września 1992r. przekazał ją do Sądu Wojewódzkiego w K . Zdaniem powoda akta obu tych spraw zostały sfałszowane, a następnie zniszczone. Szkody z tego tytułu powód obliczył na kwotę 500 zł, na co składała się przeliczona na dzień dzisiejszy równowartość wraz z odsetkami bezprawnie pobranych alimentów, których powód nie odzyskał. W dniu 9 maja 1992 r. Sąd Rejonowy w T.w związku z ponownym prowadzeniem spraw karnych powoda nakazał umieszczenie go na obserwacji w szpitalu psychiatrycznym w M . W szpitalu tym J. T. przebywał dwa miesiące. W związku z wykonaniem tego orzeczenia powód stracił pracę w , skupie złomu. Szkody z tego tytułu powód oszacował na 9.500 zł. Powód wskazał również, że w dniu 22 maja 1997 r. Sąd Wojewódzki w K. oddalił jego powództwo o przyznanie emerytury górniczej. Zdaniem powoda wyrok ten nie został mu udostępniony, a akta sprawy sfałszowane. Szkodę z powodu nie przyznania emerytury górniczej powód określił na kwotę 150.000 zł. Zdaniem powoda gdyby przyznano mu emeryturę górniczą wysokość jego emerytury byłaby większa o około 800 zł. Powód domagał się zasądzenia renty w wysokości 2.000 zł miesięcznie, która to kwota pomogłaby mu godniej żyć i złagodziłaby skutki doznanych krzywd moralnych oraz szkód osobowych, w szczególności znacznego pogorszenia się zdrowia wskutek wieloletniego stresu oraz znacznego pogorszenia zdolności i możliwości pracy zawodowej. Powód podkreślił również, że gdyby nie fakt przymusowego przetrzymywania w szpitalach psychiatrycznych i aresztach śledczych oraz odmowy przyznania emerytury górniczej, aktualnie jego emerytura była wyższa o co najmniej 1.500 zł miesięcznie. Powód wskazał, że ostatnio na podstawie jego zawiadomienia o popełnieniu zbrodni komunistycznych było prowadzone postępowanie przez Instytut Pamięci Narodowej Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K . Postępowanie to zostało umorzone ze względu na przedawnienie karalności. Obecnie ten sam podmiot prowadzi śledztwo w sprawie usiłowania zabójstwa powoda. Konkludując swe stanowisko powód podał, że ma poczucie głębokiej krzywdy wyrządzonej wskutek wykonania wyżej wymienionych wyroków oraz kilkakrotnego przymusowego umieszczania go w szpitalach psychiatrycznych i aresztach śledczych. Ocenił, że jego życie zostało zniszczone i on sam został jako człowiek złamany i wykluczony ze społeczeństwa. Nie mógł też zapracować na godną emeryturę. Aktualne ciężkie położenie materialne powoda oraz bardzo zły stan jego zdrowia konsekwencją wykonania wyżej wskazanych wyroków i postanowień sądowych. Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 6 marca 2012r. został dla powoda ustanowiony pełnomocnik z urzędu, natomiast na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 19 września 2012r. powód został zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa reprezentowany przez(…)a zastępowany przez Prokuratorię --- STRONA 5 --- Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania wedle norm przypisanych. Określając swe stanowisko procesowe strona pozwana przede wszystkim zgłosiła zarzut przedawnienia, wskazując, że zgłoszone przez J. T. roszczenie uległo przedawnieniu zarówno ze względu na upływ 10 lat od zdarzeń wykazywanych jako źrodło rzekomej szkody, jak i 3 lat od dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. W dalsze kolejności z ostrożności procesowej – strona pozwana w uzasadnieniu swego stanowiska wskazała, że w przytoczonym w pozwie stanie faktycznym nie ma przesłanki bezprawności działania Skarbu Państwa, jak również nie wskazano podstawy prawnej - reżimu prawnego potencjalnej odpowiedzialności pozwanego, a dodatkowo w sprawie - zdaniem pozwanego występuje swoista causa superveniensis. Przede wszystkim wykazywane w pozwie działania stanowiące rzekomo źródło szkody powoda miały miejsce przed dniem 17 października 1998r., jak również przed dniem 18 grudnia 2001 r. Pierwsza z tych dat ma znaczenie ze względu na fakt, iż źródłem odpowiedzialności nie może być art. 77 Konstytucji, natomiast druga ze wskazanych dat to moment, w którym utracił moc art. 418 § 1 k.c., w sposób wyczerpujący regulujący kwestię odpowiedzialności odszkodowawczej za zdarzenia polegające na wydaniu orzeczenia sądowego. Przepis ten wskazywał, że niezbędnym elementem odpowiedzialności było ustalenie, że dane orzeczenie zostało wydane w wyniku przestępstwa. Brak prejudykatu stwierdzającego taką okoliczność wyłącza możliwość skutecznego wytoczenia powództwa. Ponadto pozwany wskazał, że roszczenie odszkodowawcze nie może stanowić dodatkowej, nieprzewidzianej w systemie prawnym, formy podważania prawomocnych wyroków sądowych. Ponadto ewentualne orzeczenie merytoryczne wymaga odniesienia się do reżimu prawnego sprzed dnia 17 października 1997 r. Skutkiem tego brzmienia art. 417 k.c., który potencjalnie mógłby stanowić podstawę roszczeń obejmuje przesłankę winy. Powództwo nie zawiera natomiast jakichkolwiek twierdzeń w tym zakresie. W konsekwencji pozwany wskazał, że jego działania nie miały charakteru bezprawnego ani zawinionego Ponadto strona pozwana podała, że powód, jako element swej szkody i podstaw dla żądania zasądzenia zadośćuczynienia wskazuje krzywdę moralną i psychiczną związaną z pozbawieniem go praw rodzicielskich. Pozwany podkreślił, że wprawdzie więzi takie stanowią dobro osobiste, ale ich przeciwwagą jest fakt, iż nikogo do więzi społecznych czy rodzinnych nie można zmusić metodami prawnymi. Zważywszy natomiast, że powód został skazany za znęcanie się nad członkami rodziny pozwany wątpił, czy dzieci pragnęłyby utrzymywania kontaktów z osobą znęcającą się nad ich matką. Okoliczność powyższa ma znaczenie dla sprawy, gdyż ustalając związek przyczynowo - skutkowy między działaniami pozwanego a szkoda powoda należało też ustalić czy szkoda zaistniałaby, gdyby nie działanie pozwanego. Zdaniem pozwanego dzieci unikałyby kontaktu z powodem niezależnie od wydanych wyroków, a to ze względu na sposób zachowania powoda i form~ uzewnętrzniania przez niego więzi rodzinnych. Pozwany podkreślił również, że postanowienie z dnia 16 lutego 1981r. zawierało orzeczenie przepadku dowodu rzeczowego w --- STRONA 6 --- postaci noża, co wskazuje, że utrzymywanie więzi mogłoby być potencjalnie niebezpieczne. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w K. Wydział , z dnia 16 lutego 1981r. w sprawie (…) J. T. został umieszczony w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym – Państwowym Szpitalu dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w R., a w to w związku z usiłowaniem popełnienia przestępstwa z art. 148 k.k. oraz w wyniku ustalenia w toku tego postępowania, że J. T. w chwili popełniania czynu zabronionego miał zniesioną zdolność do pokierowania swym postępowaniem, a to wobec rozpoznania u niego choroby psychicznej pod postacią zespołu paranoidalnego. Postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 17 stycznia 1983r. J. T. został zwolniony w detenncji w Państwowym Szpitalu dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w R. zastosowanej na podstawie postanowienia z 16 lutego 1981r. Na podstawie postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej w T.z dnia 20 grudnia 1983r. zastosowano wobec J. T. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, a to wobec podejrzenia popełnienia przez niego przestępstwa z art. 166 k.k. W dniu 31 października 1985r. J. T. został zwolniony z Aresztu Śledczego w. W czasie stosowania ww. środka zapobiegawczego, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w T.z dnia 14 marca 1985r. w sprawie (…) zmieniono postanowienie Sądu Rejonowego w (…)z dnia 6 sierpnia 1984r. i zarządzono umieszczenie J. T. w Szpitalu Psychiatrycznym w L. celem leczenia stanu jego zdrowia psychicznego w warunkach zamkniętych. Postanowieniem Sądu Rejonowego w T.z dnia 16 grudnia 1985r. J. T. został zwolniony w detenncji w Państwowym Szpitalu Psychiatrycznym w L. zastosowanej na podstawie postanowienia z 14 marca 1985r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 9 maja 1992r. J. T. został umieszczony na obserwacji psychiatrycznej w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w M. celem stwierdzenia, czy stwarza on poważne zagrożenie dla porządku prawnego. W dniu 11 stycznia 1984r. wydany został przez Prezydenta Miasta P.nakaz przeprowadzenia eksmisji J. T. z lokalu mieszkalnego położonego na osiedlu (…)w P . Okoliczności bezsporne. Sąd zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań, wobec zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, w ocenie Sądu koniecznym było w pierwszej kolejności rozstrzygnięcie czy zarzut ten był zasadny. W przypadku bowiem ustalenia, że roszczenie powoda istotnie uległo przedawnieniu, bezprzedmiotowym stałoby się czynienie dalszych ustaleń w niniejszej sprawie. Już w tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z regulacją art. 117 k.c. roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Jednocześnie zauważyć trzeba, że dochodzone w toku niniejszego postępowania roszczenie ma niewątpliwie charakter majątkowy, a ponadto wobec usytuowania go w reżimie odpowiedzialności z --- STRONA 7 --- tytułu czynów niedozwolonych, koniecznym stało zastosowanie do niego także regulacji szczególnych – zawartych w przepisach dotyczących odpowiedzialności deliktowej, a dotyczących instytucji przedawnienia roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych. Takim przepisem szczególnym pozostaje obecnie norma art. 442 1 § 1 k.c., zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Tożsame zapisy zawierał obowiązujący do dnia 9 sierpnia 2007r. przepis art. 442 k.c. Jak wynika z poczynionych przez Sąd, w istocie bezspornych, ustaleń faktycznych, wszelkie działania strony pozwanej, z którymi powód wiąże powstanie po stronie Skarbu Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej miały miejsce w latach 1981 – 1992 (co wynika z przedłożonych przez powoda odpisów orzeczeń sądowych oraz nakazu eksmisji). W świetle powyższego niewątpliwie owe działania miały miejsce co najmniej 20 lat temu. W konsekwencji wszelkie roszczenia które powód wywodzi z faktu wydania powyższych orzeczeń, uległy już przedawnieniu najpóźniej w dniu 10 maja 2002r. W konsekwencji powód nie może w chwili obecnej skuteczne domagać się zasądzenia odszkodowania, jak też zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną faktem wydania powyższych orzeczeń. W konsekwencji powództwo J. T., na podstawie powołanego powyżej art. 442 1 § 1 k.c. należało oddalić jako przedawnione. Sąd przyznał radcy prawnemu – J. M. wynagrodzenie z tytułu udzielonej powodowi pomocy prawnej z urzędu. Powyższe zostały obliczone zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., zgodnie, z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Mając na uwadze fakt, że J.T. aktualnie nie posiada jakiegokolwiek źródła dochodów czy oszczędności, jak również charakter żądań pozwu i okoliczności związane z sytuacją osobistą i zdrowotną powoda, towarzyszące wytoczeniu przez niego powództwa w niniejszej sprawie, Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniał wspomniany szczególny wypadek uzasadniający odstąpienie od obciążania powoda kosztami postępowania.