Postanowienie II C 607/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 lutego 2014 roku Sąd Okręgowy w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 607/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 lutego 2014 roku Sąd Okręgowy w Łodzi II Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodnicząca: Sędzia S.O. Sylwia Łopaczewska Protokolant: sekr. sąd. A. Krzesłowska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2014 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa J. S. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Ł. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od J.S. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 1.000 zł. (jeden tysiąc złotych) tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 2 --- Sygn. akt II C 607/13 U Z A S A D N I E N I E W dniu 7 maja 2013r. J. S., w toku sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w Łodzi o sygn. akt II C 1314/12 , dokonał podmiotowego i przedmiotowego rozszerzenia powództwa występując przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Ł. o zapłatę kwoty 100.000 zł., tytułem odszkodowania obejmującego zwrot kosztów leczenia, w związku ze szkodami zdrowotnymi powstałymi podczas osadzenia w jednostce penitencjarnej. Na odbytej w dniu 9 maja 2013r. rozprawie powód wywodził, iż pozwany Skarb Państwa, reprezentowany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Ł., ponosi odpowiedzialność za przewinienia służbowe sędziów Sądu Apelacyjnego w Ł., którzy, w związku z wydaniem wyroku w sprawie Sądu Apelacyjnego w Ł. o sygn. akt II AKa 202/02, wywołanej apelacją skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi o sygn. akt IV K 114/01, odpowiadają za zdrowie skazanego, które utracił, bowiem zaczął odbywać orzeczoną karę pozbawienia wolności, przy czym w warunkach izolacyjnych nabawił się wielu poważnych schorzeń, tj. podejrzenia zespołu Raynaud’a i choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Przedmiotem roszczenia jest odszkodowanie z tytułu kosztów leczenia tychże schorzeń w okresie 3 lat. Jednocześnie powód oświadczył, iż nie kwestionuje zapadłych wobec niego wyroków karnych, zarówno w I, jak i w II instancji. /pozew - pismo procesowe zatytułowane „przypozwanie” k. 5 – 6; wypis protokołu rozprawy k. 3 – 3 odw./ Zarządzeniem z dnia 9 maja 2013r., w sprawie II C 1314/12, Sąd Okręgowy w Łodzi wyłączył do odrębnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę z powództwa J. S. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Ł. o zapłatę kwoty 100.000 zł. z tytułu odszkodowania za zwrot kosztów leczenia w związku ze szkodami zdrowotnymi, odniesionymi w warunkach więziennych. /odpis zarządzenia k. 2/ W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa reprezentowany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Ł., zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w W., nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie oraz obciążenie powoda kosztami procesu. Strona pozwana podniosła, że powód nie wykazał żadnej z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, wywodzonej z przepisów deliktowych, w szczególności na gruncie art. 417 k.c., związku przyczynowego i bezprawności działania oraz na tle art. 417 1 par.2 k.c. istnienia prejudykatu, bowiem powstanie szkody wiąże z wydaniem wyroku w sprawie II AKa 202/02, którego w istocie nie kwestionuje. /odpowiedź na pozew k. 26 – 30/ W piśmie procesowym z dnia 1 października 2013 r., miała miejsce modyfikacja (rozszerzenie) powództwa o charakterze podmiotowym i przedmiotowym, gdyż powód, w skierował roszczenia również przeciwko Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, w związku z zarzutami pełnomocnika pozwanego zgłoszonymi w odpowiedzi na pozew. /pismo procesowe k. 42 – 43 odw/ Na mocy zarządzenia z dnia 25 października 2013r. pismo powoda z dnia 1 października 2013 r. zatytułowane „przypozwanie nowego pozwanego do powództwa” zostało potraktowane, jako pozew w nowej sprawie przeciwko Skarbowi Państwa – --- STRONA 3 --- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa oraz wyłączone do odrębnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. /zarządzenie k. 60/ Kolejna modyfikacja powództwa została dokonana w piśmie procesowym złożonym na terminie rozprawy w dniu 6 lutego 2014 r., w którym J. S. wskazał, jako jednostkę pozwanego z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, również Dyrektora Biura Ministra (…) Wydziału Skarg i Wniosków, wywodząc odpowiedzialność tejże jednostki z braku odpowiedzi na skargę, którą skierował do Ministerstwa (…) – Biura Skarg i Wniosków, w dniu 18 sierpnia 2013r. w związku z jego wnioskiem o wznowienie z urzędu postępowania w sprawie Sądu Okręgowego w Łodzi o sygn. akt IV K 114/01 i żądając zasądzenia odszkodowania w kwocie 120.000 zł. /pismo procesowe k. 79-84; oświadczenie złożone do protokołu rozprawy k. 87-88/ Jednocześnie powód stwierdził, iż Sąd Apelacyjny działający w ramach prawa, wydał względem niego skazujący wyrok, przez co wdrożono wykonanie orzeczonej kary i osadzono powoda w jednostce penitencjarnej. Tym samym nastąpiło naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci utraty wolności oraz zepsucia jego wizerunku zwłaszcza w oczach rodziny - córki. W toku rozprawy zapadło zarządzenie, którym wyłączono do odrębnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę z powództwa J. S. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Wydziału Skarg i Wniosków Ministerstwa (…) o zapłatę kwoty 120.000 zł. /protokół rozprawy k. 87 – 90/ Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Wobec J. S. toczyła się w Sądzie Okręgowym w Łodzi IV Wydziale Karnym sprawa o sygn. IV K 114/01. Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2002 r. powód J. S. został skazany na karę łączną 25 lat pozbawienia wolności za następujące czyny: 1. z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. za to, że w okresie od marca 2000 r. do 3 listopada 2000 r. w Ł., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, zagroził A. M. pozbawieniem życia jej, jej męża D. M., członkom jej rodziny, a także popełnieniem innych przestępstw na szkodę A. M. i jej męża D., wzbudzając u niej uzasadnioną obawę, że groźby te będą spełnione; 2. z art. 266 § 1 k.k. w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) za to, że w dniu 15 września 2000 r. w Ł. znieważył A. M. słowami obelżywymi podczas pełnienia przez nią obowiązków służbowych w charakterze pracownika socjalnego; 3. z art. 263 § 2 k.k. za to, że od stycznia 2000 r. do 3 listopada 2000 r. posiadał bez wymaganego zezwolenia broń palną w postaci przerobionego rewolweru gazowo (alarmowo) – startowego S. kal. 6 mm wraz z amunicją do tej broni w postaci naboju kal. 5,6 mm long rifle; 4. z art. 148 § 2 pkt 4 k.k. za to, że w dniu 3 listopada 2000 r. w Ł., działając w bezpośrednim zamiarze pozbawienia życia D. M., posługując się bronią palną w postaci przerobionego rewolweru gazowo (alarmowo) – startowego oddał strzał nabojem kal. 5,6 mm long rifle w czołową część głowy, powodując u D. M. drążącą do mózgu ranę postrzałową okolicy czołowej po prawej stronie głowy, a następnie rozległych uszkodzeń mózgu, śmierć D. M. w dniu 8 grudnia 2000 r. /okoliczności znane Sądowi z urzędu/ --- STRONA 4 --- Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia 17 grudnia 2002r. w sprawie II AKa 202/02, na skutek apelacji wniesionych przez obrońcę oskarżonego J. S. i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2002r., w sprawie IV K 114/01, zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy. Wniesiona przez obrońcę skazanego J. S. kasacja od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia 17 grudnia 2002r. w sprawie II AKa 202/02, została oddalona, jako oczywiście bezzasadna, postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2003r. w sprawie II KK 127/03. / okoliczności znane Sądowi z urzędu/ Od lipca 2009r. powód przebywa w Areszcie Śledczym w Ł. /okoliczność bezsporna/ Przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym w Ł. powód korzystał z usług więziennej służby zdrowia, uczęszczając na wizyty lekarskie. W dniu 21 maja 2010r. został przyjęty w ambulatorium, nie wyraził zgody na proponowane leczenie operacyjne przepukliny pachwinowej. W dniu 27 maja 2010r. odmówił oddania krwi i moczu do badań. W dniu 10 stycznia 2011r. był konsultowany w Szpitalu ZK Nr (…) w Ł. przez kardiologa i chirurga, nie wyrażał zgody na leczenie operacyjne. W dniu 2 marca 2011r. w (…) UM w Ł. powód został poddany dopplerowskiemu badaniu ultrasonograficznemu tętnic i żył kończyn dolnych; w dniu 22 czerwca 2011r. był konsultowany w Poradni Chorób Naczyniowej przy ul. P. (…) w Ł. W dniu 29 lipca 2011r. wykonano badanie RTG kręgosłupa C i L-S. W dniu 15 września 2011r. był badany przez konsultatna neurologa. Powód nie ponosił żadnych opłat za wykonane badania, ani żadnych kosztów leczenia. Obecnie pozostaje pod opieką lekarza internisty - radiologa. Ubiega się o leczenie w warunkach wolnościowych w Szpitalu „(…)”. /świadectwo lekarskie k. 11 – załączonych akt penitencjarnych VI Kow 4103/11/pr; zeznania powoda k. 90/ Nadzór jurydyczny nad wykonywaniem, orzeczonej względem J. S. kary pobawienia wolności, sprawuje Sąd Okręgowy w Łodzi – VI Wydział Penitencjarny. /niesporne/ W październiku 2011r. J. S. ubiegał się o udzielenie przerwy w odbywaniu kary z przyczyn zdrowotnych, argumentując, iż jego ciężki stan zdrowia wymaga leczenia operacyjnego w warunkach wolnościowych. Złożony przez niego dnia 13 października 2011 r. wniosek został zarejestrowany pod sygn. VI Kow 4103/11. Zgodnie ze świadectwem lekarskim z dnia 31 października 2011 r., wydanym na potrzeby sprawy VI Kow 4103/11, u osadzonego stwierdzono ogromną, prawostronną przepuklinę pachwinowo – mosznową, podejrzenie zespołu Raynaud’a (leczenie operacyjne), chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, przewlekle zapalenie spojówek oraz zaćmę prawego oka – na podstawie wywiadu. W konkluzji stwierdzono zaś, że powód może być leczony na terenie zakładu karnego, bowiem w warunkach izolacyjnych nie ma przeszkód do wykonania zabiegu operacyjnego dotyczącego przepukliny. W tym stanie rzeczy sąd penitencjarny nie uwzględnił wniosku osadzonego, odmawiając udzielenia przerwy w karze postanowieniem z dnia 14 grudnia 2011r., utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia 7 marca 2012 r. wydanym w sprawie II AKzw 92/12. /wniosek i pismo k. 2 – 3; świadectwo lekarskie k. 11; postanowienie SO k. 20; postanowienie SA k. 37 – załączonych akt penitencjarnych VI Kow 4103/11/Pr/ Podczas odbywania kary pozbawienia wolności J. S. pozostaje na wyłącznym utrzymaniu jednostki penitencjarnej. Powód w warunkach izolacyjnych nie jest w ogóle zatrudniony, ani też w inny sposób nie świadczy pracy zarobkowej, wobec czego nie uzyskuje --- STRONA 5 --- dochodów. Nie dysponuje on również żadnym majątkiem ani oszczędnościami. /oświadczenie majątkowe k. 16 – 17/ Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd oparł się przede wszystkim na dowodach z dokumentów oraz zeznań powoda. Okoliczności faktyczne nie były w istocie między stronami sporne. Spór dotyczył raczej ich interpretacji w świetle zasadności lub bezzasadności roszczeń powoda. Sąd oddalił wniosek dowodowy powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych : ortopedy, reumatologa i flebtologa , uznając, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i podnoszonych zarzutów, jego przeprowadzenie było niecelowe i zmierzało wyłącznie do przedłużenia postępowania. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu w całości jako bezzasadne. Twierdzenia pozwu sugerowały, że powód uważa stronę pozwaną za sprawcę czynu niedozwolonego. Wedle powoda delikt popełniony przez funkcjonariuszy Skarbu Państwa, sędziów Sądu Apelacyjnego w Ł. przybrał postać skazania prawomocnym wyrokiem z dnia 17 grudnia 2002r. wydanym w sprawie II AKa 202/02, co skutkowało pozbawieniem wolności powoda oraz doprowadziło do znacznego pogorszenia jego stanu zdrowia w warunkach osadzenia. Podstawą prawną roszczeń wobec Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Ł. jest art. 417 1 § 2 k.c., dodany do kodeksu ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. (Dz. U. Nr 162 z 2004 r. poz. 1692 ), która weszła w życie z dniem 1 września 2004 r. Przepis ten stanowi, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Powołana norma należy do grupy przepisów regulujących kompleksowo kwestie odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej, a szerzej podmiotów wykonujących władzę publiczną. --- STRONA 6 --- Z kodeksowej systematyki wyraźnie wynika, że zasadniczo zakres unormowania art. 417 1 k.c. pokrywa się z regulacją zawartą w art. 417 k.c., w tym znaczeniu, że znajdują do niego zastosowanie ogólne reguły i przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa. Mimo występującego podobieństwa granice przedmiotowe obu przepisów nie są całkowicie tożsame. Podstawową modyfikacją w zakresie konstrukcji art. 417 1 k.c. jest to, że dla powstania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, konieczne staje się uzyskanie stosownego prejudykatu, stwierdzającego niezgodność z prawem działania lub zaniechania w zakresie tych przejawów wykonywania władzy publicznej. Regulacje zawarte w art. 417 1 § 1-3 prowadzą więc do ograniczenia zakresu stosowania art. 417 w ten sposób, że nie każda niezgodność z prawem aktu normatywnego, orzeczenia lub decyzji stanowić może podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej, lecz jedynie ta niezgodność, która została uprzednio ustalona we właściwym postępowaniu. Tym samym oznacza to, że w procesie odszkodowawczym Sąd nie bada poszczególnych przesłanek odpowiedzialności, w szczególności przesłanki bezprawności, gdyż to zagadnienie zostało przeniesione na etap wcześniejszy, to znaczy odbywa się w ramach właściwego postępowania, w którym orzeka się o niezgodności konkretnego orzeczenia z prawem. Kwestia niezgodności z prawem została więc w hipotezach art. 417 1 § 1 – 3 k.c. wyjęta z zakresu kognicji sądu odszkodowawczego. Wynika to oczywiście z konieczności zapewnienia pewności prawa, jak również z potrzeby zapobieżenia tworzenia równoległych reżimów kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięć sądowych. Określając stosunek art. 417 1 k.c. do art. 417 k.c. należy zauważyć, że § 1-3 art. 417 1 k.c. poddają odpowiedzialność za szkody wyrządzone tymi aktami władczymi ograniczeniu w porównaniu do ogólnej formuły art. 417 k.c., wymagając uprzedniego stwierdzenia niezgodności z prawem. Trzeba też zwrócić uwagę na to, że bezprawność na potrzeby odpowiedzialności w sytuacjach objętych hipotezą art. 417 1 § 1-3 k.c. musi być traktowana formalnie, zatem odmiennie i węziej niż na gruncie art. 417 k.c. Odpowiedzialność przewidziana w art. 417 1 § 2 k.c. dotyczy tylko i wyłącznie sytuacji, gdy szkoda wyrządzona zostaje bezprawnym wydaniem decyzji lub orzeczenia, natomiast nie obejmuje przypadków, gdy przyczyną szkody stało się wadliwe (bezprawne) wykonywanie decyzji lub orzeczenia. W tym ostatnim przypadku podstawę odpowiedzialności stanowi bowiem art. 417. Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku lub ostatecznej decyzji następuje według przepisów tego postępowania, w którym rozstrzygnięcie zostało wydane. Należy podkreślić, że odpowiedzialność odszkodowawcza przewidziana w art. 417 1 § 2 k.c. wiązać się może jedynie z decyzjami ostatecznymi i orzeczeniami prawomocnymi. Może ona więc powstać dopiero wówczas, gdy podmiot zainteresowany uzyskaniem kompensacji wyczerpał tok instancji, a nadto uzyskał prejudykat stwierdzający wydanie ostatecznej decyzji lub prawomocnego orzeczenia z naruszeniem prawa. Zarazem należy podkreślić, że odpowiedzialność regulowana w art. 417 1 § 2 k.c. może powstać także w sytuacji, gdy indywidualne rozstrzygnięcie, które stało się przyczyną szkody, pozostaje w obrocie prawnym. Przepis art. 417 1 § 2 k.c. nie wymaga bowiem uchylenia ani innej formy eliminacji bezprawnej decyzji lub orzeczenia, lecz jedynie stwierdzenia ich "niezgodności z prawem". Ustawa przewiduje więc sytuacje, gdy wadliwe orzeczenie pozostawać będzie w obrocie prawnym (ze względu na pewność prawa lub potrzebę ochrony praw nabytych osób trzecich), natomiast stwierdzenie jego niezgodności z prawem otworzy drogę do uzyskania kompensacji przez osobę, która wskutek jego wydania poniosła szkodę. Zauważyć trzeba, że rodzaj prejudykatu niezbędnego do uzyskania odszkodowania determinowany jest zawsze charakterem orzeczenia lub decyzji, którego wydanie stało się przyczyną szkody. Art. 417 1 § 2 k.c. mówi bowiem wyraźnie o "właściwym postępowaniu", --- STRONA 7 --- przez co należy rozumieć procedurę, którą ustawa przewiduje jako środek kontroli zgodności z prawem decyzji lub orzeczeń określonego rodzaju. W niniejszej sprawie chodzi o prawomocny wyrok karny wobec czego na uwadze trzeba też mieć unormowania zawarte w procedurze karnej, które na mocy art. 421 k.c. stanowią lex specialis . Mianowicie przepis ten stanowi, że art. 417 k.c., 417 1 k.c. i 417 2 k.c. nie mają zastosowania, jeśli szczególne przepisy odrębnie regulują daną kwestię. W postępowaniu karnym obowiązuje zaś szczególna regulacja zawarta w kodeksie postępowania karnego, dotycząca odpowiedzialności Skarbu Państwa wobec osób niesłusznie skazanych lub aresztowanych (art. 552 i n. k.p.k., myśl którego oskarżonemu, który w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji został uniewinniony lub skazany na łagodniejszą karę, służy od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania względem niego w całości lub w części kary, której nie powinien był ponieść). Tym samym stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego w postępowaniu karnym może nastąpić w trybie wznowienia postępowania (art. 540 k.p.k.) lub w wyniku rozpoznania kasacji, która w sprawach karnych przysługuje od prawomocnego orzeczenia. Skarga kasacyjna przysługująca do Sądu Najwyższego od wyroków i niektórych postanowień sądu II instancji jest bowiem środkiem prawnym mającym na celu kontrolę orzeczeń sądów powszechnych z punktu widzenia legalności. Ta skarga może się opierać na podstawach naruszenia prawa materialnego lub procesowego, czyli na zarzutach zmierzających do wykazania niezgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem. Oprócz tego środkiem prawnym mającym na celu kontrolę orzeczeń sądów powszechnych z punktu widzenia legalności jest również skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie, brak jest orzeczenia prejudycjalnego, co czyni roszczenia powoda, wywodzone z art. 417 1 par.2 k.c., bezpodstawnym. Brak jest również podstaw do wywiedzenia odpowiedzialności Skarbu Państwa, jako szczególnej państwowej osoby prawnej, z art. 417 k.c. Powołany przepis przyjmuje, że przesłanką odpowiedzialności jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu władzę publiczną - bez względu na sposób i formę działania - można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Odpowiedzialność na podstawie art. 417 k.c. odnosi się wyłącznie do szkód wyrządzonych niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej przez Skarb Państwa. Chodzi zatem o wszelkie czynności związane z wykonywaniem imperium, a więc zarówno czynności faktyczne, jak i indywidualne rozstrzygnięcia podjęte przy zachowaniu określonej procedury. Podstawową przesłanką odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu zadań z zakresu władzy publicznej jest ich bezprawność ujęta zarówno w art. 77 ust. 1 Konstytucji, jak i w art. 417 k.c. w formule „niezgodne z prawem” . Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 grudnia 2001 r., SK 18/2000, wyjaśniając pojęcie „niezgodne z prawem” użyte w art. 77 ust. 1 Konstytucji, skłania się ku ścisłemu ujmowaniu tego pojęcia, rozumiejąc je jako „zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej” . --- STRONA 8 --- Chodzi tu zatem o niezgodność z konstytucyjnie rozumianymi źródłami prawa, czyli Konstytucją, ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz rozporządzeniami, a po 1 maja 2004 roku walor prawa stosowanego w Polsce ma dorobek prawny Wspólnoty Europejskiej i prawa stanowione przez Unię Europejską. Normy te mają pierwszeństwo w razie kolizji z normami zawartymi w ustawach RP, rozporządzeniach, czy aktach prawa miejscowego. Wśród przesłanek konstytuujących obowiązek odszkodowawczy nie występuje wina. [tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2002 roku I CKN 581/99, OSNC 2002 nr 10 poz. 128] . Jest to więc odpowiedzialność na zasadzie ryzyka ( Z. Radwański: Odpowiedzialność odszkodowawcza , s. 14). Dla przyjęcia odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 417 k.c. nie ma znaczenia formalny status osoby będącej sprawcą szkody, lecz charakter i rodzaj podejmowanych przez nią czynności, jako związanych z wykonywaniem władzy publicznej mieszczącej się w obszarze kompetencji danej instytucji. Nie ma więc potrzeby ustalania osoby bezpośredniego sprawcy szkody, lecz wystarczy ustalenie istnienia związku między wykonywaniem władzy publicznej, czyli funkcjonowaniem danej instytucji i szkodą. Jeżeli szkoda wynikła jedynie przy okazji (sposobności) wykonywania władzy publicznej, to związek funkcjonalny z reguły nie istnieje. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 417 k.c. jest również szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., czyli obejmująca straty oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono Pojęcie szkody powinno być rozumiane w sposób przyjęty na gruncie prawa cywilnego, jako tej gałęzi prawa, w której usytuowane są przepisy konkretyzujące mechanizm funkcjonowania odpowiedzialności odszkodowawczej. Należy w konsekwencji przyjąć, że chodzi tu o każdy uszczerbek w prawnie chronionych dobrach danego podmiotu, zarówno o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym. Nie można zatem wykluczyć odpowiedzialności władzy publicznej z tytułu naruszenia dóbr osobistych obywatela, w tym także możliwości podniesienia przez pokrzywdzonego roszczeń z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę niemajątkową. Przez szkodę rozumie się nie tylko szkodę majątkową, ale także i szkodę niematerialną (uszczerbek niematerialny), jednakże Sąd podkreśla, że obowiązek wynagrodzenia (zadośćuczynienia) krzywdy powstaje tylko wtedy, kiedy przewiduje to wyraźnie przepis szczególny. Poszkodowany może zatem żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w przypadkach wskazanych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, aby spełnione zostały przytoczone powyżej przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa. Działania funkcjonariuszy państwowych w osobach sędziów Sądu Apelacyjnego w Ł., którzy podejmowali czynności procesowe obejmujące wydanie orzeczenia w sprawie II AKa 202/02, nie były niezgodne z prawem. Funkcjonariusze ci wykonywali bowiem uprawnienia przysługujące im na podstawie obowiązujących przepisów prawa. W szczególności bowiem wyrok, który zapadł w powołanym postępowaniu karnym, był uzasadniony wynikami prowadzonego postępowania dowodowego i poczynionych w jego toku ustaleń faktycznych i prawnych. Prowadzenie zaś, przez organy władzy publicznej, postępowania w ramach określonej przez ustawodawcę procedury, nie stanowi działania bezprawnego. W szczególności dokonana, w ramach kontroli instancyjnej (na skutek apelacji skazanego) a następnie, w toku postępowań wielokrotnie inicjowanych przez powoda, a mających za przedmiot przesłanki uzasadniające wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania z urzędu, analiza akt sprawy, nie wykazała, aby w toku postępowania karnego, prowadzonego w spawie Sądu Okręgowego w Łodzi o sygn. akt IV K 114/01, doszło do jakichkolwiek uchybień wymienionych w art. 438 k.p.k. oraz art. 439 par.1 k.p.k. --- STRONA 9 --- Wbrew twierdzeniom powoda trudno też dopatrzyć się adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy wydaniem wyroku utrzymującego w mocy skazujący wyrok karny Sądu I Instancji, a powstałym uszczerbkiem na zdrowiu. Zwykłym następstwem wydania wyroku skazującego jest wdrożenie do wykonania orzeczonej kary, co przy karze bezwzględnego pozbawienia wolności przekłada się wprost na osadzenie w jednostce penitencjarnej. Od tego też momentu skazany podlega unormowaniom zawartym w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. „Kodeks karny wykonawczy” (Dz. U. Nr 90 z 1997 r., poz. 557 z późn. zm.). Rzeczona ustawa określa reżim penitencjarny, ale w swej treści zawiera też szereg regulacji o charakterze gwarancyjnym. Do ich grona należy chociażby art. 115 § 1 k.k.w., który mówi, że skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne. Zarazem w przepisie art. 115 § 4 k.k.w. wskazano, że świadczenia zdrowotne udzielane są skazanym przede wszystkim przez zakłady opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności. Natomiast poza tym więzienne zakłady opieki zdrowotnej współdziałają ze służbą zdrowia w zakładach karnych w zapewnieniu skazanym świadczeń zdrowotnych, gdy konieczne jest m.in. natychmiastowe udzielenie świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia skazanego, czy też przeprowadzenie specjalistycznych badań, leczenia lub rehabilitacji skazanego (art.115 § 5 k.k.w.). Rozszerzenie tych zagadnień znaleźć można w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości i Ministra Zdrowia z dnia 10 września 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu współdziałania zakładów opieki zdrowotnej ze służbą zdrowia w zakładach karnych i aresztach śledczych w zapewnieniu świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności (Dz. U. Nr 171 z 2003 r. poz. 1665) oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu udzielania świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności przez zakłady opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności (Dz. U. Nr 204 z 2003 r. poz. 1985). W świetle poczynionych w rozpoznawanej sprawie ustaleń faktycznych, należało uznać, że powód korzystał z bezpłatnych świadczeń zdrowotnych udzielanych mu, jako osobie pozbawionej wolności. Brak jest zatem również podstaw do przyjęcia, że doznał, w związku ze zdiagnozowanymi u niego schorzeniami, jakiejkolwiek szkody majątkowej. Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Ta zasada materialno - prawna znajduje odzwierciedlenie w przepisie procesowym art. 232 k.p.c., który z kolei stanowi, iż strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Są to naczelne zasady postępowania dowodowego, które zawsze w postępowaniu sądowym obciążają stronę, która z danego faktu wywodzi dla siebie określone skutki prawne. W przepisie art. 6 k.c. chodzi o fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc fakty prawotwórcze, czyli wykazujące istnienie prawa oraz fakty niweczące lub tamujące prawo. O tym co każda ze stron stosunku cywilnoprawnego ma udowodnić w sporze toczącym się przed sądem decydują przede wszystkim przedmiot sporu, prawo materialne regulujące określone stosunki prawne oraz prawo procesowe normujące zasady postępowania dowodowego. Uwzględniając treść art. 6 k.c. stwierdzić należy, iż do osoby występującej z pozwem należy udowodnienie faktów pozytywnych, które stanowią podstawę powództwa, gdyż z faktów tych wywodzi ona swoje prawo. Do przeciwnika natomiast należy wykazanie okoliczności niweczących to prawo lub uniemożliwiających jego powstanie W sprawie o odszkodowanie (zadośćuczynienie) ciężar dowodu i rozkład ciężaru zależą od tego co było przyczyną powstania szkody, czyli jaka jest podstawa materialnej odpowiedzialności pozwanego. W szczególności, jeżeli szkoda powstała poza stosunkiem zobowiązaniowym łączącym strony, a więc pozwany ponosi odpowiedzialność na podstawie --- STRONA 10 --- przepisów k.c. o czynach niedozwolonych, na powodzie spoczywa ciężar udowodnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej sprawcy. W tym stanie rzeczy należało uznać, iż powód, na którym, w myśl art. 6 k.c., spoczywa ciężar udowodnienia faktu z którego wywodzi skutki prawne, nie wykazał, istnienia adekwatnego związku przyczynowego między szkodą obejmującą wpływ osadzenia i warunki odbywania kary pozbawienia wolności na jego aktualny stan zdrowia, a zachowaniem się funkcjonariuszy państwowych w osobach sędziów Sądu Apelacyjnego w Ł., którzy orzekali w sprawie o sygn.. akt II AKa 202/02, wywołanej apelacją powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi, ani bezprawności działania tychże funkcjonariuszy, jak również wysokości poniesionej szkody majątkowej z tytułu kosztów leczenia. Nie zostało zatem dowiedzione wystąpienie wszystkich przesłanek odpowiedzialności deliktowej z art.417 k.c. Z kolei zadośćuczynienie, w przeciwieństwie do odszkodowania, dotyczy szkody niemajątkowej, a więc nieprzeliczalnej wprost na określoną kwotę pieniężną. Stanowi zatem formę rekompensaty pieniężnej z tytułu szkody niemajątkowej. Podstawą roszczenia z art. 448 k.c. jest doznana krzywda w postaci ujemnych przeżyć związanych z cierpieniami psychicznymi i fizycznymi pokrzywdzonego. Treść art. 448 k.c. wiązać należy z art. 24 k.c., w którym zawarto podstawową konstrukcję cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych. Zgodnie z art. 24 § 1 k.c., na zasadach przewidzianych w kodeksie, pokrzywdzony może żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na cel społeczny. Te zasady reguluje właśnie art. 448 k.c. Jeżeli zatem podstawową przesłanką cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych jest ustalenie, że doszło do naruszenia chronionego dobra osobistego działaniem bezprawnym, to konsekwentnie uznano, iż jedynie ta przesłanka warunkuje zarówno roszczenia zmierzające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, jak i roszczenia o zasądzenie zadośćuczynienia albo stosownej sumy pieniężnej na cel społeczny. Odpowiedzialność Skarbu Państwa opiera się jednak nie na bezprawności, a węziej pojmowanym działaniu lub zaniechaniu sprzecznym z obowiązującym prawem. Oceniając, czy doszło do naruszenia dobra prawnie chronionego, należy brać pod uwagę całokształt okoliczności konkretnej sprawy. Różnorodność występowania w życiu społecznym dóbr osobistych podlegających ochronie cywilnoprawnej, a także ochronie przewidzianej w innych przepisach polskiego systemu prawnego, przesądza o niemożliwości systematycznego i syntetycznego ujęcia przesłanek ogólnych, których występowanie mogłoby przesądzić o tym, czy konkretne zdarzenie lub wypowiedź stanowią naruszenie któregoś z nich. Ocena musi być, i jest w praktyce orzeczniczej, dokonywana na tle konkretnego stanu faktycznego. Sąd w świetle konkretnego stanu faktycznego ocenia - stosując kryteria obiektywne - czy doszło do naruszenia dobra osobistego (dóbr osobistych) i czy zachodzą przesłanki do zastosowania któregoś ze środków ochrony przewidzianych w art. 24 k.c., bądź też w innych przepisach. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, na skutek czynności procesowych podejmowanych przez funkcjonariuszy państwowych, nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, w postaci wolności i wizerunku w oczach najbliższej rodziny - córki. Orzeczenie bezwzględnej kary pozbawienia wolności ze swej istoty oznacza wszak radykalną ingerencję w sferę wolności, przejawiając się izolacją od społeczeństwa konkretnego sprawcy czynu zabronionego, dokonanie którego zostało J.S. przypisane. Powoda uznano bowiem za winnego, w szczególności tego, że, działając w bezpośrednim zamiarze pozbawienia życia D. M., oddał strzał w czołową część głowy, --- STRONA 11 --- powodując śmierć D. M. w dniu 8 grudnia 2000r., i wymierzono mu karę 25 lat pozbawienia wolności. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że treść rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w Ł. w sprawie II AKa 202/02, w jakikolwiek sposób narusza jego prawo do wolności i wizerunku - dobrego imienia. Podkreślenia bowiem wymaga okoliczność, że orzekanie sądów – zwłaszcza w postępowaniu karnym ma na celu wymierzanie sprawiedliwości ( art. 175 ust.1 i art. 77 Konstytucji RP ). [ por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 marca 1992r., sygn. akt II AKz 62/02; KZS 2002, z.3, poz.22] Z tych wszystkich względów brak jest podstaw do przyjęcia, że roszczenie powoda o zadośćuczynienie jest usprawiedliwione i zasadne na tle art. 448 k.c. w związku z art. 24 k.c. i art. 23 k.c. Wobec braku podstawy do przypisania pozwanemu obowiązku zapłaty żądanego odszkodowania (zadośćuczynienia) powództwo zostało w całości oddalone. Orzekając o kosztach postępowania, Sąd, na podstawie art. 102 k.p.c. obciążył powoda jedynie częścią poniesionych przez stronę pozwaną kosztów prowadzenia sporu, na które złożyły się wyłącznie koszty zastępstwa procesowego , ustalone w wysokości stawek minimalnych określonych w § 6 ust 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002.163.1348). Podkreślić w tym miejscu należy, iż prawo do sądu nie oznacza przyzwolenia na konstruowanie wszelkich możliwych roszczeń i woluntarystyczne określenia ich wysokości, gdyż strona winna mieć świadomość wpływu tak formułowanych roszczeń również w zakresie kosztów postępowania, w szczególności poniesionych przez przeciwnika procesowego. (tak samo Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 listopada 2003r. w sprawie II PK 58/02) Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zaistniały jednak przesłanki z art. 102 k.p.c. Sąd miał przede wszystkim na uwadze trudną sytuację życiową i majątkową powoda (długotrwałe osadzenie w zakładzie karnym, brak dochodów z wykonywanej pracy, brak wpływów finansowych z zewnątrz), w związku z czym doszedł do przekonania, że po jego stronie zachodzą okoliczności pozwalające, wyjątkowo, na odstąpienie od ogólnych reguł rządzących problematyką kosztów procesu. Przeciwne zaś rozstrzygniecie stanowiłoby dla niego nadmierną dolegliwość.