Postanowienie II C 607/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 607/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział II Cywilny w składzie : Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz-Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2011 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa: A S przeciwko: Skarbowi Państwa - o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa- Dyrektora Aresztu Śledczego w G kwotę 300 złotych ( trzysta złotych); 2. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa- Dyrektora Zakładu Karnego w S kwotę 1000 zł. ( jeden tysiąc złotych); 3. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 4. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. Sygn. akt II C 607/08/4 Uzasadnienie Powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa-Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w K i Skarbu Państwa-Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w O kwoty 273 000 zł. domagając się od Skarbu Państwa-Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej --- STRONA 2 --- w K kwoty 111 000 zł., a od Skarbu Państwa-Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej O kwoty 162 000 zł. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że odbywając karę pozbawienia wolności a wcześniej będąc tymczasowo aresztowany był niehumanitarnie traktowany. Przebywał w warunkach przeludnienia, co powodowało szczególne udręczenie, poniżenie i zagrożenie zdrowia (k. 2). W piśmie procesowym z dnia 06.02.2009r. powód precyzując i uzasadniając swoje żądanie wskazał, że przebywał w celach przeludnionych, w których kąciki sanitarne nie zapewniały bezstresowego załatwiania potrzeb fizjologicznych, co potęgowane jest dodatkową uciążliwością chorobą żołądka, na którą cierpi, co naraża go na poniżające uwagi ze strony współosadzonych. Wskazał, że w okresie od stycznia 2002r. do czerwca 2002r. w wyniku choroby wrzodowej doszło u niego do pęknięcia wrzodów i w Areszcie Śledczym w G nie zapewniono mu stosownej opieki medycznej. W dniu 19.12.2002r. nieprawidłowo przeprowadzono u niego zabieg operacyjny żołądka w Szpitalu Więziennym w B . Nie uzyskał zgody na leczenie w warunkach wolnościowych. Od sześciu lat jest faszerowany lekami, które niszczą mu wątrobę. W Zakładzie Karnym nr 1 w S w wyniku pracy zachorował we wrześniu 2007 roku na przewlekłe zapalenie nadkłykcia bocznego ramienia prawego. Wskazał, że w październiku 2008 roku odmówił zaproponowanego mu zabiegu operacyjnego- obawiał się możliwości nieprawidłowo przeprowadzonej operacji i utraty władzy w ręce (k. 26-27). Na rozprawie w dniu 25.05.2009r. powód sprecyzował ostatecznie swoje stanowisko procesowe w ten sposób, że kwoty dochodzonej pozwem domaga się za przebywanie w przeludnionych celach Aresztu Śledczego w G i w Zakładu Karnego w S oraz za nie zapewnienie mu w tych jednostkach właściwej opieki medycznej w związku z chorobą wrzodową i stanem jego ręki, a leczenie tych schorzeń powinno odbywać się w warunkach „wolnościowych”. Jednoznacznie również wskazał, że w niniejszej sprawie nie domaga się odszkodowania za, jak twierdzi, źle przeprowadzony zabieg operacyjny z października 2002r. (k. 66-68). Pozwany Skarb Państwa-Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w K w niósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w G od 27.11.1999r. do 03.12.1999r., od 23.11.2000r. do 29.04.2002r., od 14.03.2003r. do 15.07.2004r. i od 10.07.2008r. do chwili obecnej. Podniósł, że powód od dzieciństwa cierpiał na dolegliwości jamy brzuszne. Od roku 2002 jest leczony farmakologicznie w związku z rozpoznaną chorobą dwunastnicy z powrzodowym zniekształceniem opuszki dwunastnicy oraz zwężeniem odźwiernika, ponadto cierpi na refluks żołądkowo-przełykowy. W latach 2002-2003 zastosowano wobec powoda w Szpitalu Więziennym w B operacyjną plastykę wziernika metodą Jaboulay, bez wskazań do interwencji chirurgicznej. Obecnie powód został poddany leczeniu w związku z zapaleniem nadkłykcia bocznego kości ramieniowej prawej. W celu uśmierzenia dolegliwości bólowych stosowano blokady, a po konsultacji ortopedycznej w dniu 15.10.2008r. zakwalifikowano powoda do zabiegu operacyjnego w warunkach więziennych, na który nie wyraził zgody. Pozwany wskazał, że nie wyklucza, iż powód przebywał w przeludnionych celach, jednak trwało to krótko i warunki w nich panujące nie powodowały naruszenia godności powoda. W celach tych była zapewniona wystarczająca ilość łóżek, kącik sanitarny był oddzielony od reszty celi płytą nieprzezroczystą z przesuwanymi drzwiami lub przesłoną, zabudowaną do wysokości 1,85 m, co pozwalało na zachowanie intymności (k. 40-42). Pozwany Skarb Państwa-Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w O wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że na terenie Zakładu Karnego w --- STRONA 3 --- S powód przebywał od 29.04.2002r. do 05.06.2002r., od 11.07.2002r. do 19.11.2003r., od 15.07.2004r. do 26.01.2004r., od 19.12.2004r. do 10.07.2008r. W trakcie pobytu w jednostce powód miał zapewnione godziwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności i poszanowanie przysługujących mu praw. Cele, w których przebywał powód wyposażone były w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy w ilości odpowiadającej liczbie osób osadzonych w celi. Kącik sanitarny odgrodzony był od reszty celi w sposób zapewniający intymności. Zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego może umieścić osadzonych na czas określony w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę jest mniejsza niż 3 m2, o czym należy bezzwłocznie zawiadomić sędziego penitencjarnego. Pozwany stosował się do treści przepisu. Powód był zatrudniony odpłatnie na podstawie skierowania do pracy w okresie od 06.06.2006r. do 26.07.2008r. i większość czasu przebywał poza celą, która mogła być przeludniona. Przed skierowaniem do pracy i w jej trakcie powód był badany przez lekarza medycyny pracy, co świadczy o tym, że jego stan zdrowia był dobry, skoro dopuszczano go do pracy. Pozwany podniósł, że nie można przypisać mu bezprawności działań wobec powoda, sam fakt przeludnienia nie powoduje, że warunki w celach nie były godziwe. Pozwany podniósł ponadto zarzut przedawnienia roszczenia powoda za okres przed 25 lipca 2005 roku, ponieważ powód nie wykazał, że o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia dowiedział się dopiero w dniu wniesienia pozwu (k. 49-51). Postanowieniem z dnia 15.06.2009r. Sąd Okręgowy w K oznaczył obok dotychczasowych jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa jako jego kolejną jednostkę organizacyjną Dyrektora Aresztu Śledczego w G (k. 69), a postanowieniem z dnia 31.01.2011r. oznaczył obok dotychczasowych jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa kolejną jednostkę organizacyjną – Dyrektora Zakładu Karnego w S (k. 354). Pozwany Skarb Państwa-Dyrektor Aresztu Śledczego w G wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany podniósł, że powód nie wykazał, na czym polega naruszenie jego dóbr osobistych i niehumanitarne traktowanie. W okresie pobytu powoda w jednostce zaludnienie przekraczało normatywny poziom i wynosiło na dzień 03.11.1999r. 102,2%, na dzień 13.02.2001r. 141%, na dzień 21.05.2001r. 160,2%, na dzień 29.10.2001r. 163,8%, na dzień 21.02.2002r. 146,7%, na dzień 11.08.2003r. 129%, na dzień 31.10.2003r. 131,4%, na dzień 19.01.2004r. 131,1%, na dzień 13.05.2004r. 136,1%, na dzień 29.09.2008r. 104,8%, na dzień 29.12.2008r. 107%, na dzień 24.03.2009r. 105,6%. Pozwany stosował wówczas regulacje zawarte w art. 248 § 1 i 2 k.k.w., o czym informował sędziego penitencjarnego. Dyrektor jednostki nie ma możliwości odmowy przyjęcia osoby do Aresztu, nawet wówczas, gdy przekroczona została ustalona pojemność zakwaterowania. Przeludnienie zakładów karnych i aresztów śledczych jest problem ogólnokrajowym. Cele, w których przebywał powód były odpowiednio wyposażone. Każdego roku przeprowadzane były remonty cel, zarówno doraźne jak i kompleksowe. Cele były odpowiednio wentylowane, zapewniony był w nich dostęp do światła dziennego, kąciki sanitarne były oddzielone od reszty pomieszczenia dzięki nieprzezroczystym płytom o wysokości 1,85 m. Wejścia stanowiły drzwi przesuwane albo odpowiednia przesłonka. Powód ze względu na charakter popełnionego przestępstwa umieszczany był w wyselekcjonowanych celach. Początkowo nie składał żadnych skarg ani próśb związanych z osadzeniem. Powodowi udzielano w 2001r. kilkakrotnie ulg w postaci przedłużonych widzeń z rodziną. W październiku i listopadzie 2001r. powód zaczął źle funkcjonować, był konsultowany przez psychologa, umieszczany był w różnych celach tak wieloosobowych jak i jednoosobowych. Powód nie dbał o porządek w celach. Podczas kolejnego pobytu od 14.03.2003r. do 15.07.2004r. nie zgłaszał zastrzeżeń co do cel mieszkalnych, dbał --- STRONA 4 --- w nich o porządek. W chwili obecnej nie sprawia większych problemów wychowawczych. Pozwany odwołał się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, z którego wynika, że aby doszło do naruszenia art. 3 Konwencji Europejskiej (zakaz tortur i nieludzkiego oraz poniżającego traktowania i karania) cierpienie i upokorzenie muszą przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności i dopiero wtedy stanowi to naruszenie tego przepisu. Pozwany podniósł, że powód już był pozbawiony wolności, miał świadomość warunków panujących w zakładach karnych i aresztach śledczych, a jednak ponownie naruszył prawo i świadomie naraził się na pobyt w warunkach odosobnienia. Wskazał, że roszczenie powoda należy również ocenić z punktu widzenia art. 5 k.c. – występowanie powoda z żądaniem zadośćuczynienia w takiej wysokości świadczy o fiskalnym i majątkowym jego nastawieniu. Powód sam naruszył zasady współżycia społecznego popełniając przestępstwo i nie powinien powoływać się na ich naruszenie przez stronę pozwaną (k. 118-122). W piśmie procesowym z dnia 18.10.2010r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres pobytu w jednostce: od 11.04.1996r. do 08.05.1996r., od 27.11.1999r. do 03.12.1999r., od 23.11.2000r. do 29.04.2002r., i od 14.03.2003r. do 15.07.2004 r. (k. 300). Pozwany Skarb Państwa-Dyrektor Zakładu Karnego w S wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że powód w trakcie pobytu w jednostce miał zapewnione odpowiednie warunki odbywania kary. Zapewniono mu odpowiednie ze względu na stan zdrowia wyżywienie, odzież, możliwość korzystania ze świadczeń zdrowotnych. Warunki bytowe w zakładzie były zgodne z obowiązującymi przepisami. Cele mieszkalne były wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy w ilości odpowiadającej liczbie osadzonych. Powód miał możliwość korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych, dostęp do prasy, książek, radia i telewizji. Kąciki sanitarne w celach były odgrodzone od reszty pomieszczenia w sposób zapewniający zachowanie intymności. Pozwany podał, że ze względu na przeludnienie jednostki zmuszony był stosować względem osadzonych regulację przewidzianą w art. 248 par. 1 k.k.w., o czym bezzwłocznie zawiadamiał sędziego penitencjarnego. Podniósł, że powód w okresie od 06.06.2006r. do 26.09.2008r. był zatrudniony odpłatnie i większość dnia przebywał poza celą. Stan zdrowia powoda był dobry, o czym świadczy fakt, że był badany przez lekarza medycyny sądowej i dopuszczony do pracy. Pozwany podniósł ponadto zarzut przedawnienia roszczenia powoda za okres przed 25 lipca 2005 roku (k. 360-362). Sąd ustalił: Powód Andrzej Słowik przebywał w Areszcie Śledczym w G w okresie od 27.11.1999r. do 03.12.1999r., następnie od 23.11.2000r. do 29.04.2002r., od 14.03.2003r. do 15.07.2004r. i od 10.07.2008 r. do chwili obecnej. Cele mieszkalne w których przebywał powód wyposażone były w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, były właściwie wentylowane. W każdym pomieszczeniu znajdowały się kratki wentylacyjne. Kąciki sanitarne w celach były oddzielone od reszty pomieszczenia płytą nieprzezroczystą, a samo wejście zasłonięte było drzwiami przesuwanymi lub przesłonką. Kąciki sanitarne zabudowane były płytą do wysokości 1,85m. We wszystkich celach mieszkalnych znajdowały się okna, które zapewniały dostęp światła dziennego i świeżego powietrza (dowód: notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w G z dnia 03.06.2009 r. – k. 87-88, , notatka służbowa z dnia 03.06.2009 r. – k. 96). W Areszcie Śledczym w G , w okresie w jakim przebywał w nim powód, występowało --- STRONA 5 --- przeludnienie. Zaludnienie w jednostce przekraczało normatywny poziom i wynosiło na dzień 03.11.1999r. 102,2%, na dzień 13.02.2001 r. 141%, na dzień 21.05.2001 r. 160,2%, na dzień 29.10.2001 r. 163,8%, na dzień 21.02.2002 r. 146,7%, na dzień 11.08.2003 r. 129%, na dzień 31.10.2003 r. 131,4%, na dzień 19.01.2004 r. 131,1%, na dzień 13.05.2004 r. 136,1%, na dzień 29.09.2008 r. 104,8%, na dzień 29.12.2008 r. 107%, na dzień 24.03.2009 r. 105,6% . W roku 2005 w celu zmniejszenia przeludnienia przeprowadzona została inwestycja, polegająca na zmianie przeznaczenia pomieszczenia gospodarczego na nowy IV oddział mieszkalny. W związku z przeludnieniem Dyrektor Aresztu Śledczego wydawał zarządzenia w sprawie umieszczania osadzonych w warunkach, w których powierzchnia celi mieszkalnej na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O fakcie przeludnienia pozwany każdorazowo informował sędziego penitencjarnego (dowód: notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w G z dnia 03.06.2009 r. – k. 87-88, pismo z dnia 24.03.2009 r. – k. 97, pismo z dnia 29.12.2008 r. – k. 98, pismo z dnia 29.09.2008 r. – k. 99, pismo z dnia 13.05.2004 r. – k. 100, pismo z dnia 19.01.2004 r. – k. 101, pismo z dnia 11.08.2003 r. – k. 103, pismo z dnia 21.02.2002 r. – k. 104, pismo z dnia 29.10.2001 r. – k. 105, pismo z dnia 21.05.2001 r. – k. 106, pismo z dnia 13.02.2001 r. –k. 107, pismo z dnia 03.11.1999 r. – k. 108). Od 2008r w Areszcie Śledczym w G podejmowano działania zmierzające do przeciwdziałania przeludnieniu i obecnie go nie ma ( dowód: zeznania powoda k. 351 akt). W trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w G jesienią 2007r. pojawiły się u powoda objawy zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramieniowej prawej. Schorzenie to należy do schorzeń przewlekłych, nawracających. Leczenie często nie jest skuteczne, a poprawa i uśmierzenie dolegliwości stanu zapalnego może nie być trwała, co wynika z istoty tego schorzenia. Jest to stan zapalny przyczepu ścięgnistego mięśnia do nadkłykcia bocznego kości ramieniowej. Jeżeli dotyczy kończyny dominującej, stale używanej często przechodzi w stan przewlekły. Leczenie powoda od chwili rozpoznania schorzenia polegało na iniekcjach okołostawowych z najsilniej działających leków przeciwzapalnych, steroidowych. Powodowi podawano leki przeciwzapalno-przeciwbólowe o działaniu ogólnym i miejscowym, konsultowano go z ortopedą i neurologiem. Zastosowanie zabiegów fizykoterapeutycznych, w sytuacji gdy nie osiągnięto poprawy przy pomocy silnie działających leków przeciwzapalnych jest wątpliwe. Brak skuteczności działania leków przy takim schorzeniu nie zależy od leczenia w warunkach więziennych. Powodowi zaproponowano interwencję chirurgiczną, jednak nie wyraził na nią zgody. Zabieg taki nie należy do skomplikowanych i można go wykonać w warunkach więziennej służby zdrowia. Powód jest od chwili rozpoznania schorzenia leczony w sposób prawidłowy, a na wyniki leczenia nie ma wpływu to, że odbywa się ono w warunkach więziennych (dowód: opinia biegłej sądowej z zakresu reumatologii dr n. med. A T –K – k. 234-235). Powód zgadza się wyłącznie na leczenie farmakologiczne zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramiennej, regularnie przychodzi do ambulatorium po leki (dowód: zeznania świadka D T – k. 156). Powód w trakcie pobytu w tym Areszcie od roku 2000 zgłaszał dolegliwości bólowe żołądka, chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy. W związku z tym zalecono mu dietę. Przeprowadzono badanie endoskopowe w dniu 04.12.2000r. Badanie to ujawniło znaczne zniekształcenie opuszki dwunastnicy, rozpoczęto leczenie farmakologiczne. Od początku roku 2002 odnotowywano w książeczce zdrowia powoda, ze skarży się bóle brzucha, wymioty, kontynuowano leczenie farmakologiczne. Wobec nie ustępowania dolegliwości powód został hospitalizowany. Rozpoznano u niego zwężenie odźwiernika z powodu owrzodzenia, zalecono leczenie operacyjne. Wykonano u powoda zabieg operacyjny z powodu zwężenia odźwiernika. Badanie RTG z dnia 05.01.2003r. wykazało skuteczność zabiegu. W dalszym przebiegu choroby doszło do wtórnego zwężenia odźwiernika. Zaproponowano powodowi zabieg operacyjny. Powód odmówił. Powód odmawiał leczenia operacyjnego jeszcze kilkakrotnie, tj. w dniu 19.03.2005r., 12.04.2005r., 08.07.2005r., 09.08.2005r., 30.08.2005r.,02.11.2005 r., 24.02.2006 r. Ten stan zdrowia powoda jest --- STRONA 6 --- wskazaniem do leczenia operacyjnego i może być ono przeprowadzone na oddziale chirurgicznym w warunkach więziennych. Dotychczasowe leczenie zachowawcze jest właściwe, odpowiednie do stanu zdrowia powoda i braku zgody na leczenie operacyjne (dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu chorób wewnętrznych i gastroenterologii dr n. med. K L – k. 261). Powód ubiegał się o udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, by mógł leczyć się poza więzieniem. Wnioski jego nie były uwzględniane ( dowód: zeznania powoda k.352 akt). W Zakładzie Karnym w S powód przebywał w okresie od dnia 29.04.2002r. do 05.06.2002r., od 11.07.2002r. do 19.11.2002r., od dnia 15.07.2004r. do 26.10.2004r. i od dnia 09.12.2004r. do 10.07.2008r. (dowód: notatka służbowa z dnia 12.03.2009 r. – k. 52). Powód przebywał w celach wieloosobowych. Cele były wyposażone w odpowiednią ilość sprzętu kwaterunkowego, dostosowaną do liczby osadzonych. Kąciki sanitarne w celach były murowane z zamykanymi drzwiami. W Zakładzie tym powód pracował. Wychodził do pracy przed godziną 7, wracał przed 15. Po południu korzystał z zajęć szkolnych i kulturalno-oświatowych. O przeludnieniu w celach był zawiadamiany sędzia penitencjarny (dowód: zeznania świadka D K – k. 157). W czasie pobytu powoda w jednostce występowało przeludnienie, choć nie tak duże jak w Areszcie Śledczym w G np. w celi przeznaczonej dla 6 osób przebywało osób 5. Od 2008r. przeludnienie nie występowało (dowód: zeznania powoda k. 351 akt). Stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o: notatkę służbową Dyrektora Aresztu Śledczego w G z dnia 03.06.2009r. – k. 87-88, notatkę służbową z dnia 03.06.2009r. – k. 96, pismo z dnia 24.03.2009r. – k. 97, pismo z dnia 29.12.2008r. – k. 98, pismo z dnia 29.09.2008r. – k. 99, pismo z dnia 13.05.2004r. – k. 100, pismo z dnia 19.01.2004r. – k. 101, pismo z dnia 11.08.2003r. – k. 103, pismo z dnia 21.02.2002r. – k. 104, pismo z dnia 29.10.2001r. – k. 105, pismo z dnia 21.05.2001 r. – k. 106, pismo z dnia 13.02.2001r. – k. 107, pismo z dnia 03.11.1999r. – k. 108, opinię biegłej sądowej z zakresu reumatologii dr n. med. Anity T –K – k. 234-235, zeznania świadka D T – k. 156, opinię biegłego sądowego z zakresu chorób wewnętrznych i gastroenterologii dr n. med. K L – k. 261, opinia uzupełniająca biegłego sądowego z zakresu chorób wewnętrznych i gastroenterologii dr n. med. K L k. 307, notatka służbowa z dnia 12.03.2009r. – k. 52, zeznania świadka D K – k. 157. Sąd dał wiarę opiniom biegłych w całej rozciągłości. Opinie te są precyzyjne, kategoryczne w sposób przystępny i szczegółowy wyjaśniają zagadnienia wymagające wiadomości specjalnych. Opinia biegłej A T –K nie była przez powoda kwestionowana. Zarzuty powoda do opinii biegłego K L zostały przez biegłego wyjaśnione w opinii uzupełniające. Z tych wyżej umotywowanych względów, Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda, w tym zakresie, w którym zeznał, że nie jest prawidłowo leczony w warunkach więziennej służby zdrowia. Opinie biegłych wynikają z ich wiedzy specjalistycznej, która to wiedza stanowiła podstawę do analizy prawidłowości leczenia powoda. Sąd zważył: Powód opierał swoje roszczenie o treść art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. w zakresie w którym zarzucał pobyt w jednostkach penitencjarnych w warunkach niehumanitarnych, w zakresie natomiast zarzucanych pozwanym nieprawidłowości w leczeniu na podstawie art. 430 k.c. w zw. z art. 415 k.c. i art. 445§1 k.c. Odnosząc się w pierwszej kolejności do podstawy faktycznej żądania powoda, którą uczynił --- STRONA 7 --- nieprawidłowe leczenie jego stanu zdrowia w warunkach więziennej służby zdrowia, stwierdzić należy co następuje. Przesłankami odpowiedzialności deliktowej są: powstanie szkody, zdarzenie z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy oznaczonego podmiotu ( czyn niedozwolony), oraz związek przyczynowy pomiędzy owym zdarzeniem a szkodą. Wykazanie spełnienia wszystkich tych przesłanek spoczywało na powodzie i aby można było uznać o odpowiedzialności pozwanego, przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie. Ja już wskazano powód jako zdarzenie sprawcze powołał nieprawidłowe leczenie jego stanu zdrowia w warunkach więziennej służby zdrowia. Z ustaleń poczynionych w sprawie jednoznacznie wynika, że pozwanemu nie można zarzucić nieprawidłowości leczenia powoda, tak gdy chodzi o leczenie schorzeń w postaci zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramieniowej prawej jak i choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. W tej sytuacji nie można uznać o istnieniu jednej z przesłanek, - przy konieczności ich łącznego spełnienia, - deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej, a to przesłanki zdarzenia sprawczego, co czyni żądanie powoda z tego tytułu ( podstawy faktycznej) nieusprawiedliwionym w zasadzie. Odnośnie drugiej z podstaw żądania, a to osadzenia powoda w warunkach niehumanitarnych bo w celach przeludnionych i z kącikiem sanitarnym nie zapewniającym intymności podnieść należy. Racje ma strona pozwana, że w zakresie w jakim podniosła zarzut przedawnienia przyszło uznać go za skuteczny. Roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dobra osobistego jest roszczeniem majątkowym o naprawienie szkody ( krzywdy) wyrządzonej czynem niedozwolonym i ulega przedawnieniu w świetle art. 117§1 k.c. Roszczenie to ma własny, wynikający z treści art. 442 k.c. reżim przedawnienia. W sprawie, za czas pobytu powoda w Areszcie Śledczym w G od 27.11.1999r. do 03.12.1999r. od 23.11.2000r. do 29.04.2002r. i 14.03.2003 r. do 15.07.2004 r., a w Zakładzie Karnym w S w okresach 29.04.2002r. do 05.06.2002r. od 11.07.2002r. do 19.11.2002r. od 15.07.2004r. do 9.08.10.2004r. zastosowanie ma przepis art.442 k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Przepis ten w §1 stanowił, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Zastosowanie tego przepisu wynika z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny ( Dz. U. z 2007r. Nr 80, poz.538). Za czas natomiast od 10.08.2004r. do 29.10.2004r. i od 19.12. 2004r. do 22.07. 2005r. pobytu powoda w Zakładzie Karnym w S do przedawnienia zastosowanie ma przepis art. 442 1 k.c., a to wobec powołanego powyżej przepisu art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. Jeżeli zatem powód wniósł pozew w dniu 23.07.2008r. to za czasokresy wskazane powyżej roszczenie powoda uległo przedawnieniu, co w konsekwencji prowadziło do oddalenia w tej części roszczenia powoda. W pozostałym natomiast zakresie podlegało ono merytorycznemu rozpoznaniu. Zgodnie z art. 24 k.c. każdemu czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem, przysługuje uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz usunięcia skutków naruszenia. Powyższa odpowiedzialność oparta jest na trzech przesłankach: istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Na zasadach przewidzianych w kodeksie można również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie z art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci godności osobistej oraz prawa do intymności. Istnienie tak określonych przez powoda dóbr osobistych było oczywiste, rozważaniu podlegało czy spełnione zostały pozostałe przesłanki odpowiedzialności pozwanych. --- STRONA 8 --- Zgodnie z zasadami rozkładu ciężaru dowodu, na powodzie spoczywał obowiązek wykazania drugiej z przesłanek, a to że do naruszenia dobra osobistego doszło. Problematyka dotycząca zagadnienia naruszenia dóbr osobistych osób osadzonych w warunkach przeludnienia, z kącikami sanitarnymi których konstrukcja nie zapewnia intymności była i jest przedmiotem analizy orzecznictwa. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że problem przeludnienia w realiach więziennych jest zjawiskiem niebezpiecznym, może prowadzić do naruszenia podstawowych standardów postępowania z osobami pozbawionymi wolności. Przeludnienie patologizuje społeczność więzienną, w zatłoczonym zakładzie karnym skazany jest pozbawiony wszelkich elementów intymności (por. uzasadnienie wyroku TK z 26.05.2008 r. sygn. SK 25/07). Jednym z podstawowych obowiązków władz publicznych jest poszanowanie i ochrona godności osobistej człowieka, co wynika wprost z art. 30 Konstytucji. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 07.04.2010 r. I ACa 222/10, LEX nr 628185). Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności wynika również z aktów prawa międzynarodowego, ratyfikowanych przez Polskę - art. 10 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Przepisy te zawierają nakaz humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności oraz zakaz poddawania torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu. Osadzonym w zakładach karnych należy zapewnić takie warunki bytowe i sanitarne, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach i wiążące się z tym uciążliwości mogą stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może to uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. W ocenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, już sama wyjątkowo mała powierzchnia pozostająca do dyspozycji pojedynczego więźnia w przeludnionej celi, zwłaszcza, jeżeli więzień przebywa w takich warunkach przez dłuższy czas, rodzi problem na tle zakazu wyrażonego w art. 3 Konwencji. Cierpienie i upokorzenie (by znaleźć się w zakresie działania art. 3 Konwencji) musi przekroczyć nieuchronny element cierpienia i upokorzenia związany z jakąkolwiek formą legalnego traktowania lub karania. Państwo powinno zapewnić, aby osoba była pozbawiona wolności w warunkach zgodnych z poszanowaniem ludzkiej godności, by sposób i metoda stosowania środka w postaci pozbawienia wolności nie poddawały jej cierpieniu lub niedogodnościom o natężeniu przekraczającym nieunikniony poziom cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności oraz by biorąc pod uwagę praktyczne wymogi pozbawienia wolności, stan jej zdrowia i samopoczucie były odpowiednio zabezpieczone (tak wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29.04.2003 r. sygn. 50390/99, z dnia 24.07.2001 r. sygn. 44558/98). W okresie, którym objęte jest nieprzedawnione roszczenie powoda, obowiązywał jeszcze art. 248 1 k.k.w. (uchylony z dniem 06.12.2009 r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.05.2008 r., SK 25/07, Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A rok 2008, Nr 4, poz. 62). Przepis ten stanowił odstępstwo od standardów wyznaczonych w art. 110 k.k.w., w którym zawarto wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych: powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. W art. 248 --- STRONA 9 --- k.k.w., w przypadkach szczególnie uzasadnionych i przy zastosowaniu szczególnego trybu, przewidziano możliwość odstąpienia od normy 3 m 2 , ale tylko na czas określony i nie nadmiernie długi. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 4.11. 2010r.( sygn. akt IACa 615/10) wyraził pogląd, że osadzenie w celach, w których metraż na osobę wynosił mniej niż 3m 2 narusza dobra osobiste tej osoby, powołując argumentacje podobną do tej jaka powołana została przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia z dnia 07.04.2010 r. I ACa 222/10, LEX nr 628185. Uznając zatem, że do naruszenia godności powoda doszło, poprzez przebywanie w celach przeludnionych, odnieść się dalej trzeba do jego żądania o charakterze materialnym. Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska, zawartego w powołanym powyżej wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4.11.2010r., że dla uwzględnienia roszczenia o zapłatę z tytułu naruszenia dóbr osobistych w postaci zadośćuczynienia nie jest niezbędne wykazanie winy, albowiem od 1 września 2004r.obowiązuje nowe brzmienie przepisu art. 417 k.c., który nie wymaga wykazania winy wyrządzającego szkodę. Wymogu takiego nie zawiera też przepis art. 448 k.c. Na temat wykładni art. 448 k.c. są prezentowane w literaturze przedmiotu różne stanowiska. Brak wyraźnej wzmianki o winie jako koniecznej przesłance roszczenia o zadośćuczynienie z art. 448 k.c. powodował liczne wyjaśnienia tego przepisu określone jako „warianty interpretacyjne”. Nie było sporu, co do tego, że brzmienie tego przepisu nie rozstrzyga wątpliwości interpretacyjnych. A Szpunar reprezentuje stanowisko, że należy odrzucić pogląd, jakoby przepis art.448 k.c. wprowadził absolutną odpowiedzialność obejmująca wszystkie wypadki naruszenia dóbr osobistych. Rozwiązanie takie byłoby zupełną anomalią w stosunku do prawodawstw europejskich. Nie można przyjąć, że każde naruszenie dobra osobistego samo w sobie jest dostateczną przesłanką powstania roszczenia o zadośćuczynienie. Naruszenie dobra osobistego oznacza szkodę, która jest tylko jedną z przesłanek przyznania odszkodowania ( zadośćuczynienia). Zgodnie z podstawową zasadą odpowiedzialności odszkodowawczej obowiązek świadczenia odszkodowania nie jest usprawiedliwiony przez sam fakt powstania szkody. Szkoda niemajątkowa nie może być wynagradzana w szerszym zakresie niż szkoda majątkowa. G. Bieniek reprezentuje pogląd, że konieczną ale i wystarczającą przesłanką przyznania zadośćuczynienia jest bezprawność naruszenia dobra osobistego, co eliminuje przesłankę winy ( komentarz do KC, Ks. I, 2003r., s. 455 ). Ten pogląd prowadzi jednak do tego, że najważniejsze dobra chronione byłyby słabiej chronione ( art. 445 k.c.) niż wszystkie pozostałe. Wśród poglądów jako dominujący uznać należy ten według którego konieczną przesłanką przyznania zadośćuczynienia z art. 448 k.c. jest wina sprawcy naruszenia ( M. Safian, Ochrona majątkowa s. 13, 14, B. Lewaszkiewicz – Petrykowska, W sprawie wykładni, s. 6 i n., J. Pietrzykowski, Nowelizacja kodeksu cywilnego, s. 5, B. Kordasiewicz, Cywilnoprawna ochrona, s. 48). Takie tez stanowisko prezentuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia12.12.2002r., V CKN 1581/00, OSNC 2004, Nr 4, poz.53). M. Safian uważa, że głównym argumentem przemawiającym za uznaniem, że wina to konieczna przesłanka, jest nawiązanie do zasady odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. Wina stanowi podstawową przesłankę tej odpowiedzialności. Autor podkreśla znaczenie usytuowania art. 448 k.c. w przepisach o czynach niedozwolonych. Uważa, że wariant interpretacyjny nawiązujący do przesłanki winy broni się najlepiej z punku widzenia wykładni systemowej. B. Lewaszkiewicz – Petrykowska (W sprawie wykładni art.448 k.c., Przegląd Sądowy 1997, Nr 1, s.7) argumentowała, że przepis art. 448 k.c. może znaleźć zastosowanie tylko i wyłącznie w razie zawinionego naruszenia dóbr osobistych, albowiem u podstawa wykładni musi leżeć „ założenie racjonalnej woli ustawodawcy”. Te argumenty akceptuje Z. Radwański ( Zobowiązania – Część ogólna, s. 209), który również decydujące znaczenie przypisuje wykładni systemowej, Gdyby ustawodawca dążył do tego, żeby przyznanie zadośćuczynienia zależało wyłącznie od bezprawności naruszenia dobra osobistego, nastąpiłoby zamieszczenie przepisu odpowiedniej treści w części ogólnej prawa cywilnego – w obrębie art. 24 k.c. --- STRONA 10 --- Konkludując tą część rozważań uznać należy, za powołaną argumentacją, że do przepisu art. 448 k.c. sięgnąć należy, gdy sprawcy naruszenia przypisać będzie można winę. Powszechnie przyjętym sposobem definiowania winy nieumyślnej jest określenie jej jako niedołożenie należytej staranności o jakiej stanowi art. 355 k.c. W sprawie, powód przebywał w celach przeludnionych, gdy chodzi o Areszt Śledczy w G przez okres niepełnych 7 miesięcy, od 10 lipca 2008r. do grudnia 2008r., bo jak sam powód zeznał „ po 2008r. zaczęto coś robić z tym przeludnieniem tak że obecnie go nie ma” , natomiast gdy chodzi o Zakład Karny w S przez okres, ten nie objęty przedawnieniem, 30 miesięcy, bo od 24 lipca 2005 do grudnia 2007r. Ponownie odwołując się do zeznań powoda „W S sytuacja była znacznie lepsza, nie było tak dużego przeludnienia bo np. w celi 6 osobowej jest 5 osób. Od 2008r. nie ma przeludnienia ”. Przebywanie więc powoda w celach przeludnionych, w czasie o którym nie można uznać, że był okresowy i nie nadmiernie długi, czyni o uznaniu odpowiedzialności pozwanych jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w S i Dyrektora Aresztu Śledczego w G jako tych jednostek organizacyjnych z których działalnością wiąże się dochodzone roszczenie ( art. 67§2 k.p.c.). Nienależytej staranności upatrywać należy właśnie w owym nieokresowym i nadmiernym czasie przebywania powoda w celach przeludnionych. Kwota dochodzona przez powoda jest stanowczo wygórowana, biorąc pod uwagę istniejące w kraju realia społeczne i ekonomiczne. Nie można od tych stosunków abstrahować. Naruszenie dóbr osobistych powoda daje podstawę do naprawienia krzywdy w formie zadośćuczynienia pieniężnego, ale nie może kłócić się ze społecznym poczuciem sprawiedliwości. Zdolność państwa do wypełnienia określonych zadań i rekompensowania w związku z tym doznanych krzywd jest ograniczona, bo ściele uzależniona od poziomu zamożności społeczeństwa. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, kwotą adekwatną do rozmiaru naruszeń czyli rodzaju krzywdy, czasu jej trwania, stopnia natężenia negatywnych zjawisk związanych z przebywaniem w przeludnionych celach będzie kwota 300zł. w odniesieniu do Aresztu Śledczego w G i kwota 1 000zł. w odniesieniu do Zakładu Karnego w S. Zróżnicowanie to wynika z czasokresu przebywania w przeludnieniu. Sąd uwzględnił również, stanowisko powoda, gdy chodzi o Zakład Karny w S z którego wynikało, że sytuacja w nim, gdy chodzi o przeludnienie była dużo lepsza. W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone, jako nadmiernie wygórowane. O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 102 k.p.c., z uwagi na sytuację materialną powoda.