Wyrok II C 600/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 600/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Kozera Protokolant: protokolant Aleksandra Mierzejewska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa H Ł przeciwko PPHU T I N , E N , M G z udziałem Stowarzyszenia Walki z Bezprawiem "(…)" w C o nakazanie i zapłatę 1. oddala powództwo, 2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. UZASADNIENIE Powód domagał się zasądzenia solidarnie od pozwanych kwoty 34.526,07 zł tytułem odszkodowania oraz kwoty 250.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Powód domagał się również nakazania pozwanym przeproszenia go za doznane krzywdy moralne w czasopismach: „(…)”, „(…)” oraz „(…)”. W uzasadnieniu swego żądania powód wskazał, że w dniu 30 kwietnia 2004r. zawarł z P.P.H.U. T I N umowę pożyczki kwoty 300 zł. W umowie wskazano, że odsetki od pożyczonej kwoty wynosić będą 90 zł, a spłata należności głównej wraz z powyższymi odsetkami nastąpi do --- STRONA 2 --- dnia 30 maja 2004r. Zapłata należności głównej nastąpić miała do rąk kuriera – windykatora, w miejscu zamieszkania powoda. Pożyczkodawca nie wywiązał się jednak ze swego obowiązku i nie zgłosił się po odbiór pożyczonej sumy w wyznaczonym miejscu i czasie, lecz „działając podstępnie i z przestępczą premedytacją” skierował sprawę do Sądu Rejonowego w B „wyłudzając” wyrok zasądzający od H Ł kwotę 300 zł wraz z odsetkami w wysokości 20 zł dziennie. Tymczasem jak podał powód, zgodnie z zawartymi z pożyczkodawcą ustaleniami, H Ł miał jedynie spłacić należność główną wraz z odsetkami w wysokości 90 zł, natomiast zapis dotyczący odsetek w wysokości 20 zł dziennie miał mieć charakter wyłącznie formalny, w praktyce bowiem pożyczkodawca nigdy nie stosował tak wysokich odsetek. Na wypadek powstania opóźnienia w zapłacie należności głównej strony ustaliły natomiast, że powód zobowiązany będzie do zapłaty odsetek w wysokości 100 zł za każdy miesiąc opóźnienia. Jednocześnie H Ł podkreślił, że w chwili zawierania powyższej umowy znajdował się w bardzo złym stanie zdrowia po operacji usunięcia krtani, o czym poinformował pożyczkodawcę już w czasie pierwszego kontaktu telefonicznego. Z uwagi na podstępne działanie pozwanych, stan zdrowia powoda uległ dalszemu pogorszeniu, co spowodowało zwiększenie wydatków niezbędnych dla kontynuowania leczenia, a tym samym doprowadziło do powstania dużych trudności ze spłatą zadłużenia. Powyższe ostatecznie doprowadziło do wydłużenia spłaty zadłużenia, które to wydłużenie nastąpiło wyłącznie z winy pozwanych. Ponadto działanie pozwanych wywołało u H Ł silny i długotrwały stres. W związku z powyższym powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz odszkodowania w wysokości 34.526,43 zł wraz z odsetkami ustawowymi, tj. sumy dochodzonej od niego przez P.P.H.U. T I N tytułem spłaty pożyczki wraz z odsetkami umownymi. Równocześnie powód podkreślił, że przestępcze działania podjęte wobec niego przez pozwanych wywołały u niego ciężki rozstrój zdrowia i duży uszczerbek na zdrowiu prowadzący do zagrożenia życia, w związku z czym domagał się zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia w wysokości 250.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, jak też nakazania pozwanym opublikowania przeprosin w „(…) W odpowiedziach na pozew pozwane wniosły o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym E N oraz P.P.H.U. T I N L , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagały się również zasądzenia na ich rzecz kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swego stanowiska M G wskazała, że w niniejszej sprawie brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy prowadzonym przez nią – jako komornika sądowego – postępowaniem egzekucyjnym a ewentualnym powstaniem u powoda uszczerbku na zdrowiu. Ponadto powód nie wykazał na czym miały polegać jej przestępcze i bezprawne działania --- STRONA 3 --- komornika. Wszelkie podejmowane przez nią w toku prowadzonej egzekucji czynności oparte były na obowiązujących przepisach prawa i w oparciu o wniosek wierzyciela. Ponadto M G podkreśliła, że w toku postępowania egzekucyjnego powód posiadał dostęp do wszelkiej dokumentacji komorniczej, związanej z tym postępowaniem, jak też były mu przekazywane szczegółowe informacje w tym zakresie. E N w obszernym uzasadnieniu swego stanowiska zarzuciła przede wszystkim, że po jej stronie brak jest biernej legitymacji procesowej, ponieważ powód wiąże swe roszczenia z wydaniem przez Sąd Rejonowy w B nakazu zapłaty w którego składzie istotnie zasiadała E N jako sędzia tego Sądu. Z powyższego wynika, że pozwanym w niniejszym postępowaniu powinien być Skarb Państwa, który , mając na względzie wartość przedmiotu sporu powinien być reprezentowany przez Prezesa Sądu Okręgowego w K . Ponadto skoro powód kwestionował prawidłowość wydanego nakazu zapłaty, to powinien skorzystać ze środka prawnego w postaci skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, o ile przedmiotowy nakaz zapłaty uprawomocnił się po dniu 1 września 2004r. Niezależnie od powyższego pozwana wskazała, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, by wydając nakaz zapłaty z 5 sierpnia 2004r. dopuściła się jakiegokolwiek naruszenia prawa. Nie można jej także przypisać braku staranności – wymaganej od profesjonalisty – przy wydawaniu powyższego rozstrzygnięcia, a tym bardziej winy. Ponadto powód nie wykazał związku przyczynowego pomiędzy wydaniem powyższego nakazu zapłaty a szkodą, jaką miał z tego tytułu ponieść. Dodatkowo pozwana zarzuciła, że dochodzone przez powoda roszczenie, jako że wywodzone jest z odpowiedzialności deliktowej, uległo już trzyletniemu przedawnieniu na podstawie art. 442 § 1 k.c. Powód o zapadłym orzeczeniu dowiedział się najpóźniej w dniu 29 września 2004r., a tym samym jego roszczenie uległo przedawnieniu najpóźniej w dniu 29 września 2007r. Pozwana I N w uzasadnieniu swej odpowiedzi na pozew wskazała, że prowadziła postępowanie egzekucyjne na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Natomiast wskazywane przez powoda w pozwie okoliczności nie mogą być rozpoznawane w niniejszym postępowaniu, a to z uwagi na brzmienie przepisu art. 365 i 366 k.p.c. Ponadto w ocenie pozwanej w rozpoznawanej sprawie nie mogą być zastosowane przepisy ustawy z 7 lipca 2005r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw, a to wobec ich wejścia w życie po upływie ponad roku od dnia zawarcia przez strony umowy pożyczki. Dodatkowo pozwana podkreśliła, że w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyskała dochodzonej tytułem spłaty pożyczki kwoty. W ocenie pozwanej, również domaganie się przez powoda zadośćuczynienia w wysokości --- STRONA 4 --- 250.000 zł nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on związku przyczynowego pomiędzy jego stanem zdrowia a działaniem I N . W szczególności, jak wynikało z przedłożonej przez H Ł dokumentacji medycznej, pogorszenie się jego stanu zdrowia datuje się od 1999r., kiedy to był operowany z powodu wykrycia nowotworu złośliwego krtani. Dalsze pogorszenie stanu zdrowia nastąpiło w październiku 2009r. i było wywołane tętniakiem aorty brzusznej, co także pozostawało bez związku z działaniem pozwanej. Dodatkowo pozwana podała, że jak wynika z posiadanych przez nią informacji, przeciwko powodowi toczyły się jeszcze inne postępowania egzekucyjne – z wniosku 9 wierzycieli, tym samym niezrozumiałym dla niej jest, dlaczego powód pogorszenia swego stanu zdrowia upatruje wyłącznie w jej działaniach. Podkreśliła też I N , że na skutek próśb powoda kilkukrotnie wyrażała zgodę na umorzenie 80 % jego zadłużenia, pod warunkiem spłaty pozostałej kwoty, do czego jednak nie doszło. W toku postępowania do udziału w sprawie, na podstawie postanowienia z dnia 3 października 2011r. dopuszczona została organizacja społeczna – Stowarzyszenie do Walki z Bezprawiem „(…)” w C . Sąd ustalił następujący stan faktyczny: H Ł w dniu 30 kwietnia 2004r. zawarł z P.P.H.U. T I N umowę pożyczki, na podstawie której, powodowi została udzielona pożyczka w wysokości 300 zł. Termin spłaty strony ustaliły na 30 maja 2004r., a wysokość odsetek kapitałowych na kwotę 90 zł. Łącznie H Ł zobowiązany był do zapłaty na rzecz pożyczkodawcy kwoty 390 zł we wskazanym powyżej terminie. W przypadku opóźnienia w spłacie powyższej należności strony przewidziały w umowie, że pożyczkodawcy przysługiwać będą odsetki umowne w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia. Powód nie spłacił pożyczki w przewidzianym w umowie terminie, w związku z czym pożyczkodawca wytoczył w dniu 22 czerwca 2004r. przeciwko H Ł powództwo o zapłatę. W dniu 5 sierpnia 2004r. Sąd Rejonowy w B w osobie sędziego E N uwzględniając powództwo w całości wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym nakazał pożyczkobiorcy, aby w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu zapłacił pożyczkodawcy kwotę 300 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 20 zł za każdy dzień zwłoki poczynając od 31 maja 2004r. lub wniósł w tym terminie sprzeciw. Powód nie zaskarżył powyższego orzeczenia Sądu Rejonowego, co spowodowało uprawomocnienie się nakazu. Następnie na podstawie powyższego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, pożyczkodawca wszczął postępowanie egzekucyjne, które było prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B – M G . --- STRONA 5 --- Na dzień 21 maja 2009r. zadłużenie powoda wynosiło 30.641,07 zł w tym 300 zł tytułem należności głównej oraz 30.341,07 zł tytułem odsetek. Ponadto H Ł zobowiązany był do pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości 4.283,76 zł. W dniu 27 lipca 2009r., postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, wobec zapłaty przez dłużnika całego egzekwowanego świadczenia wraz z kosztami postępowania. okoliczności bezsporne Sąd zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić trzeba, że w istocie wszelkie okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy pozostawały między stronami bezsporne. W szczególności zarówno powód jak i pozwani nie kwestionowali faktu zawarcia przez H Ł z P.P.H.U. T I N umowy pożyczki, jak też tego, że powód nie spłacił długu w przewidzianym w umowie terminie. Nienegowanym przez strony było również, że pożyczkodawca w celu odzyskania należności wystąpił na drogę sądową ostatecznie uzyskując tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, jak też że po przeprowadzeniu na tej podstawie postępowania egzekucyjnego powód spłacił całość swego zadłużenia, które wraz z kosztami postępowania wynosiło na dzień 27 lipca 2009r. 34.624,83 zł. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadzała się zatem do dokonania oceny czy na skutek zawinionego działania pozwanych powód doznał szkody, która polegać miała na konieczności uiszczenia kwoty 34.526,07 zł tytułem zapłaty sumy uzyskanej pożyczki, wraz z odsetkami umownymi oraz poniesionymi przez pożyczkodawcę kosztami postępowania. W tym miejscu podkreślić jednak trzeba, że wbrew sugestiom zawartym w pozwie, w niniejszej sprawie brak było podstaw do ponownego dokonania oceny zasadności roszczenia P.P.H.U. T I N , a to wobec prawomocnego zakończenia pierwotnego postępowania w tym przedmiocie – przez wydanie w dniu 5 sierpnia 2004r. nakazu zapłaty. W niniejszym postępowaniu powód niewątpliwie wiązał swe roszczenia z odpowiedzialnością deliktową pozwanych – jak wynikało z twierdzeń pozwu na skutek zawinionego działania pożyczkodawcy, a następnie bezprawnych działań Sądu oraz Komornika, H Ł poniósł szkodę w wysokości 34.526,43 zł, jak też doznał krzywdy, z którego to tytułu zażądał zadośćuczynienia w wysokości 250.000 zł oraz opublikowania przeprosin w prasie. W tym miejscu zauważyć trzeba, że powód w pozwie wskazał jako pozwanych osobę pełniącą stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w B - E N , która w ramach pełnionej funkcji wydała nakaz zapłaty – tytuł wykonawczy na podstawie którego prowadzona była przeciwko H Ł --- STRONA 6 --- egzekucja, jak też osobę Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B – M G , która powyższe postępowanie egzekucyjne przeprowadziła. Jak wynikało z zaprezentowanego przez powoda stanowiska w sprawie, w istocie pozwanymi były wskazane powyżej osoby fizyczne, z których działaniami wiązał on powstanie po swej stronie szkody, nie zaś Skarb Państwa jako podmiot odpowiedzialny za działania funkcjonariuszy publicznych (wykonywanie władzy publicznej). W związku z powyższym, dla oceny zasadności żądania pozwu należało przyjąć generalne reguły odpowiedzialności deliktowej przewidziane w przepisie art. 415 k.c., a zatem ocenić czy działania wszystkich pozwanych były bezprawne, zawinione, a nadto czy powstanie po stronie H Ł uszczerbku majątkowego – wskutek wydania zakazu zapłaty oraz przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego pozostawało ze wspomnianymi działaniami w adekwatnym związku przyczynowo - skutkowym. Jak wynika z poczynionych przez Sąd, jak wskazano powyżej – w istocie bezspornych ustaleń faktycznych, pierwotną przyczyną wszczęcia przeciwko powodowi postępowania egzekucyjnego było niespłacenie przez niego należności wynikającej z umowy pożyczki w dniu 30 kwietnia 2004r., tj. sumy 390 zł. Wobec braku zapłaty tej kwoty, wierzyciel, korzystając z przysługującemu mu niewątpliwie prawa dochodzenia roszczeń w drodze przymusu państwowego – na drodze sądowej. W takim postępowaniu niewątpliwie nie można dopatrywać się jakiegokolwiek działania sprzecznego z prawem, czy też zmierzającego do obejścia przepisów lub ich nadużycia. Wierzyciel posiada bowiem – co oczywiste uprawnienie do szerokiego poszukiwania możliwości zaspokojenia swych roszczeń przez dłużnika i w tym także poprzez wykorzystanie w tym celu przymusu popartego autorytetem państwa, czyli przez wszczęcie stosownych, przewidzianych prawem procedur mających doprowadzić do sytuacji, w której dłużnik spełni należne świadczenie. Skoro w rozpoznawanej sprawie pozwany pożyczkodawca, zdecydował się na dochodzenie swych roszczeń przed sądem powszechnym i uczynił to w sposób prawem przewidziany, to tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw do przypisania jego działaniu przymiotu bezprawności. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że w obecnym postępowaniu bez znaczenia dla ostatecznego rozstrzygnięcia pozostawać musiała kwestia oceny materialnoprawnej zawartej przez H Ł z P.P.H.U. T I N umowy pożyczki. Wszelkie bowiem kwestie dotyczące oceny prawidłowości, zgodności z prawem powyższego kontraktu mogły być rozpoznawane wyłącznie w pierwotnym postępowania, w ramach rozpoznawania sprzeciwu od wydanego nakazu zapłaty z 5 sierpnia 2004r., o czym wspomniano już we wstępnej części rozważań. Rozważając natomiast kwestię zasadności żądań pozwu w stosunku do pozostałych pozwanych, tj. sędzi E N oraz komornika M G , to również podkreślić trzeba, że także ich działaniom nie można przypisać znamion bezprawności. --- STRONA 7 --- Już w tym miejscu zaakcentować trzeba, że samo pełnienie przez sędziego czynności orzeczniczych, a więc przede wszystkim wydawanie orzeczeń merytorycznych (w tym również nakazów zapłaty) korzysta z szerokiej ochrony znajdującej swój wyraz w konstytucyjnej zasadzie niezawisłości sędziowskiej i wynikającego z niej nakazu orzekania zgodnie z własnym przekonaniem w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Sędzia nie może w związku z wydaniem konkretnego orzeczenia, z którego strona jest niezadowolona ponosić odpowiedzialności cywilnej z tytułu wyrządzenia stronie przegrywającej szkody. Tak skonstruowany mechanizm „ochrony” orzeczeń sądowych ma na celu zapewnić stabilność obrotu prawnego, a dzięki temu również sytuacji prawnej obywateli. Jedynie w wyjątkowych sytuacjach, gdy możliwym jest żądanie od Skarbu Państwa (nie zaś jednak od konkretnego sędziego) zasądzenie odszkodowania z tytułu wydania konkretnego rozstrzygnięcia. Taka sytuacja może mieć jednak miejsce wyjątkowo i to w sytuacjach, gdy wydanie konkretnego orzeczenia nastąpiło np. z rażącym, ewidentnym naruszeniem przepisów ustawy, bądź też wydane zostało w związku z popełnieniem przestępstwa, co niewątpliwie w postępowaniu zakończonym wydaniem nakazu zapłaty z 5 sierpnia 2004r. nie miało miejsca. Zgodnie z regulacjami zawartymi w Kodeksie postępowania cywilnego, a to w szczególności przepisom art. 498 § 1 k.p.c. nakaz zapłaty (w postępowaniu upominawczym) wydaje się, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego, a w innych sprawach, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. W konsekwencji sąd, w przypadku gdy stwierdzi, że w konkretnej sprawie powód żąda spełnienia świadczenia pieniężnego – zapłaty konkretnej sumy pieniężnej, to tym samym na podstawie powyższego przepisu, o ile nie jest zobligowany, to przynajmniej uprawniony do wydania orzeczenia merytorycznego w postaci nakazu zapłaty. Skoro zatem w postępowaniu pierwotnym, z powództwa pożyczkodawcy, wytoczonego przeciwko powodowi, P.P.H.U. T I N , żądała zasądzenia konkretnej sumy pieniężnej, stanowiącej kwotę niespłaconej przez H Ł pożyczki, to w świetle powołanego przepisu Sąd – w osobie E N miał uprawnienie do wydania nakazu zapłaty. Takie działanie sędziego nie może zatem być poczytane jako naruszenie prawa, nie nosi jakichkolwiek znamion bezprawności. Co również w przypadku tej pozwanej czyni niniejsze powództwo nieuzasadnionym. Wskazać należy, że powód, jak każda strona niezadowolona z treści orzeczenia, posiadał w pierwotnym postępowaniu możliwość jego zaskarżenia – poprzez wniesienie sprzeciwu, z czego jednak nie skorzystał, w efekcie czego powyższy nakaz zapłaty się uprawomocnił, a po nadaniu mu klauzuli wykonalności stał się tytułem wykonawczym, na podstawie którego wierzyciel mógł skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne. --- STRONA 8 --- W konsekwencji, skoro dysponując wspomnianym tytułem wykonawczym pożyczkodawca zdecydował się wystąpić do komornika z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, to ten ostatni zobligowany był do przeprowadzenia takiego postępowania w celu przymusowego wykonania prawomocnego orzeczenia sądowego, tj. uzyskania od dłużnika zasądzonej w powyższym orzeczeniu sumy pieniężnej wraz z kosztami postępowania. Również w takim działaniu komornika, przeprowadzającego w sposób prawidłowy postępowanie egzekucyjne nie można dopatrywać się znamion bezprawności, czy jak chce powód „działań przestępczych”. Powyższe nakazuje zatem przyjąć, że również i w odniesieniu do M G powództwo niniejsze nie mogło zostać uwzględnione. W związku z powyższym Sąd, w oparciu o powołane powyżej przepisy orzekł jak w sentencji. Odstąpienie przez Sąd od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu uzasadnia brzmienie przepisu art. 102 k.p.c., który stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu zaistniała szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w powołanym przepisie. Mając bowiem na względzie sytuację życiową powoda, fakt, że jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, utrzymującą się wyłącznie ze świadczeń emerytalnych w niskiej wysokości, uznać należało, że uzasadnionym będzie odstąpienie od obciążania go kosztami niniejszego postępowania.