Wyrok II C 596/15 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 11 maja 2015 r.

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt II C 596/15 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 11 maja 2015 r., skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w Ł., powód M. R. wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 200.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej doznał na skutek naruszenia jego dóbr osobistych podczas osadzenia w Areszcie Śledczym w Ł. w okresie od 13 maja 2013 r. do 29 kwietnia 2015 r. M. R. sformułował szereg zarzutów, opisanych szczegółowo w pozwie, a dotyczących szeroko rozumianych warunków bytowych, przebywania w przeludnionych celach, jak również braku dostępu do służby medycznej oraz narażenia na zarażenie wirusem HCV i przebywanie ze współosadzonym, który miał zaburzenia umysłowo-paranoidalne. (pozew k. 2) W odpowiedzi na pozew, strona pozwana wniosła o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów procesu. (odpowiedź na pozew k. 48-56) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód – M. R. od połowy lat 80. był osadzony w różnych zakładach karnych i aresztach śledczych na terenie całego kraju. (informacja o pobytach i orzeczeniach k. 59-71) W Areszcie Śledczym w Ł. powód przebywał w okresie od dnia 17 maja 2013 r. do dnia 29 kwietnia 2015 r. W tym czasie był zakwaterowany w następujących celach mieszkalnych: - A/I nr 13 (12,02 m 2 ) – w okresie od 17 maja 2013 r. do 20 maja 2013 r. - liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 2-4 osoby; - B/IV nr 125 (12,04 m 2 ) – w okresie od 21 maja 2013 r. do 12 grudnia 2013 r. – liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 3-4 osoby; - B/II nr 48 (12,05 m 2 ) – w okresie od 13 grudnia 2013 r. do 9 lutego 2014 r. – liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 3-4 osoby; - B/III nr 111 (11,72 m 2 ) – w okresie od 10 lutego 2014 r. do 18 lutego 2014 r. – liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 3 osoby; - A/IV nr 155 (11,20 m 2 ) – w okresie od 19 lutego 2014 r. do 15 maja 2014 r. - liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 2-3 osoby; - B/IV nr 144 (11,07 m 2 ) – w okresie od 16 maja 2014 r. do 11 czerwca 2014 r. – liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 3 osoby i w okresie od 1 lipca 2014 r. do 25 września 2014 r. liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 2-3 osoby; - B/IV nr 135 (11,07 m 2 ) – w okresie od 12 czerwca 2014 r. do 23 czerwca 2014 r. – liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 3 osoby; - C/II nr 47 (11,41 m 2 ) – w okresie od 26 września 2014 r. do 7 października 2014 r. – liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 3 osoby; - C/III nr 113 (11,34 m 2 ) – w okresie od 8 października 2014 r. do 19 października 2014 r.– liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 1-3 osoby; - B/II nr 112 (12,05 m 2 ) – w dniu 20 października 2014 r. – liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 2 osoby; --- STRONA 2 --- - A/IV nr 154 (12,04 m 2 ) – w okresie od 21 października 2014 r. do 29 kwietnia 2015 r. - liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 2-4 osoby. (notatka służbowa k. 72-73) Każda z cel, w których przebywał powód była wyposażona w łóżka, stoły, taborety, szafki, wieszak, dostosowane do liczby osadzonych. Osadzeni w szafkach trzymali żywność, nie mieli natomiast szaf na ubrania. Łóżka w celach są metalowe, materace, podobnie jak stoły i szafki po uzasadnionym zgłoszeniu są wymieniane na nowe. Inny sprzęt jest systematycznie naprawiany. Do odbiorników wody (umywalka i w.c.) znajdujących się w kącikach sanitarnych w celach mieszkalnych dostarczana jest tylko woda zimna, nie ma pralni dla osadzonych. Osadzonym przysługuje prawo do ciepłej kąpieli raz w tygodniu. Osadzeni sami piorą odzież. Otrzymują w tym celu proszek i miskę. Ponadto korzystają z grzałek elektrycznych, które pozwalają na wykonanie prania, czy też umycie się w ciepłej wodzie w celi. (zeznania świadków: W. B. k.171v – 172, T. K. zał. akta Cps 76/16 – transkrypcja k. 253 – 255, A. Z. (1) zał. akta Cps 78/16 – 00:03:21, 00:10:51) Ściany cel mieszkalnych (z wyjątkiem oddziału mieszkalnego C4) są często uszkodzone, z ubytkami farby i pokryte rysunkami i starymi zabrudzeniami dokonanymi przez osadzonych. Dużym problemem jest także zawilgocenie cel mieszkalnych. Sprzęt kwaterunkowy nosi ślady zużycia: wydawane osadzonym materace i poduszki bywają czasami brudne bądź porwane. W licznych celach szafki nie miały drzwiczek. Odnotowano także uszkodzenia luster. W wielu celach uszkodzone były głośniki radiowęzła i oświetlenie (brak osłon, wystające przewody), rzeczy osobiste większość osadzonych przechowywała w reklamówkach lub torbach pod łóżkami. (raport przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z wizytacji w Areszcie Śledczym w Ł. w dniach 13-15 stycznia 2014 r. k. 3-17, sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego Sędziego Penitencjarnego SO w Łodzi k. 93-105) Cele mieszkalne, pomimo, że warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie nie obowiązują aresztów śledczych w zakresie warunków dla pomieszczeń sanitarnych, posiadają kąciki sanitarne, które spełniają te warunki (za wyjątkiem cel izolacyjnych). W celach mieszkalnych kąciki wydzielone są drzwiami z płyty pilśniowej do wysokości 200 cm bądź drzwiami płytowymi do wysokości 120 cm. Wszystkie cele mają zapewniony bezpośredni bądź pośredni dostęp do wentylacyjnych przewodów pionowych. We wszystkich przypadkach, za wyjątkiem cel pozostających w remoncie, jest zainstalowana umywalka oraz miska ustępowa z deską sedesową. (zeznania świadków: W. B. k.171v – 172, T. K. zał. akta Cps 76/16 – transkrypcja k. 253 - 255, opinia biegłego z zakresu budownictwa K. H. z dnia 16 czerwca 2014 roku wydana w sprawie o sygn. akt I C 818/13 Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi k. 76-88, pismo Rzecznika Praw Obywatelskich z 17.12.2012r. k. 74). Wentylacja grawitacyjna w celach jest zgodna z przepisami, możliwa przez otwory okienne. Istniejące przewody wentylacyjne służą do wentylacji kącika sanitarnego. Przewody wentylacyjne podlegają okresowym kontrolom przez osoby uprawnione oraz są poddawane naprawom bieżącym i według wskazań osoby uprawnionej. Same przekroje poprzeczne przewodów pionowych pozostają przez cały czas bez zmian. Natomiast często występują przypadki przesłaniania kratek wentylacyjnych przez osadzonych. (opinia biegłego z zakresu budownictwa K. Ś. (1) z dnia 4 maja 2014 r. wydana w sprawie o sygn. akt I C 18/11 Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi k.89-92, opinia biegłego z zakresu budownictwa K. H. z dnia 16 czerwca 2014 roku wydana w sprawie o sygn. akt I C 818/13 Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi k.76-88, zeznania W. B. k. 171v) Ze względu na specyfikę jednostki penitencjarnej na oknach pawilonów A, B i C zamontowane są przesłony okienne z poliwęglanu. (zeznania świadków: W. B. k.171v – 172, T. K. zał. akta Cps 76/16 – transkrypcja k. 253 – 255, A. Z. (1) zał. akta Cps 78/16 – 00:03:21, 00:10:51) Przesłony okienne w Areszcie Śledczym w Ł. (tzw. blendy) zostały zaprojektowane i wykonane zgodnie z przepisami i normami, nie ograniczają dopływu powietrza, jak również z uwagi na wielkość otworów okiennych, nie ograniczają przenikania światła do pomieszczeń. Montaż przesłon wynika z przepisów specjalnych dla zakładów karnych i aresztów śledczych. Przesłony posiadają wymagane przepisami aprobaty i certyfikaty i zostały wykonane z materiałów dopuszczonych do obrotu w budownictwie. Przesłony umożliwiają wymianę powietrza w pomieszczeniu poprzez napływ powietrza po obwodzie. Materiał, z którego wykonano przesłony z uwagi na znaczną przeźroczystość nie ogranicza dostępu światła. Dodatkowo, powierzchnia okien jest większa niż podają wytyczne. --- STRONA 3 --- Stan techniczny stolarki okiennej nie jest idealny ze względu na długi okres eksploatacji w trudnych warunkach niszczenia i dewastacji przez osadzonych. W kwietniu 2014 r. nie stwierdzono wyraźnych odkształceń skrzydeł okiennych lub wypaczeń. Skrzydła zamykają się bez specjalnych problemów, są wyposażone w kilka rodzajów zamknięć, klamki pozwalają na dokładne domknięcie skrzydła okiennego. W skrzydłach okiennych drewnianych nie występują uszczelki, co po wieloletnim intensywnym użytkowaniu i braku możliwości dalszej regulacji może dawać uczucie przewiewu (w formie mikroszczelin stosowanych obecnie w nowej stolarce w celu wymuszenia obiegu powietrza w pomieszczeniach). Przeprowadzane są stałe konserwacje i naprawy doraźne, polegające na wymianie potłuczonych szyb, uzupełniania okitowania, wymianie okuć ślusarskich lub montażu zamknięć. (opinia biegłego z zakresu budownictwa K. Ś. (2) z dnia 4 maja 2014 r. wydana w sprawie o sygn. akt I C 18/11 Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi k. 89-92) Ramy okienne noszą ślady licznych napraw. Nieszczelności w stolarce osadzeni uzupełniają dostępnymi materiałami, m.in. gazetami, plastikowymi workami. (raport przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z wizytacji w Areszcie Śledczym w Ł. w dniach 13-15 stycznia 2014 r. k. 3 - 17). Stan techniczny instalacji grzewczej jest zgodny z obowiązującymi przepisami i zapewnia właściwe warunki cieplne w pomieszczeniach, które nie zmieniały swojego przeznaczenia użytkowego od momentu oddania go do użytku. Kotłownia aresztu pracuje w trybie automatycznym i każde obniżenie temperatury zewnętrznej powoduje wzrost temperatury czynnika grzewczego. Przy dużych różnicach temperatur zewnętrznych i wewnętrznych może okresowo wystąpić obniżenie temperatury z uwagi na stary system grzewczy i jego opóźnienia w podniesieniu temperatury czynnika grzewczego (jest to z reguły proces krótkotrwały, gdyż grzejniki nie posiadają zaworów regulujących przy grzejnikach i czynnik cieplny o wysokiej temperaturze przepływa bez ograniczeń przez grzejnik, dając wyższą temperaturę w pomieszczeniu. Jest to system bardzo nieekonomiczny, ale wynikający ze specyfiki użytkowania i przepisów. (opinia biegłego z zakresu budownictwa K. Ś. (1) z dnia 4 maja 2014 r. wydana w sprawie o sygn. akt I C 18/11 Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi k. 89-92) W celach Aresztu Śledczego w Ł. zamontowane jest oświetlenie typu jarzeniowego, dwie świetlówki po 40 WAT, a dodatkowo w kąciku sanitarnym o mocy 25 WAT. (zeznania W. B. k. 171v.) W Areszcie Śledczym w Ł. przeprowadzane są systematycznie remonty cel w ramach posiadanych przez Areszt środków. Powód w okresie od 21 października 2014r. do 29 kwietnia 2015r. przebywał w takiej odnowionej celi – nr 154. (zeznania W. B. k. 171v., zeznania powoda zał. akta Cps – k.27, protokół k. 286v – 00:02:41) W jednej z cel razem z M. R. przebywał zarażony wirusem HCV A. Z. (1), który powiadomił o swojej chorobie powoda. (zeznania A. Z. (1) zał. akta Cps 78/16 – 00:03:21, 00:10:51, zeznania powoda zał. akta Cps – k.27, protokół k. 286v – 00:02:41) Powód przed przyjęciem do jednostki został zapoznany z zasadami profilaktyki przeciwko wirusowi HCV i HIV. (kopia książeczki zdrowia k. 129) Na terenie Aresztu Śledczego w Ł. znajdują się trzy ambulatoria, izba chorych, trzy gabinety stomatologiczne, gabinet okulistyczny, w którym przyjmuje okulista w wyznaczone dni. Osadzeni, chcąc uzyskać poradę medyczną zapisują się do lekarza, nie oczekują długo na wizytę. Lekarz przyjmuje w wyznaczone dni, aż wyczerpią się wszystkie zgłoszenia od osadzonych. (zeznania W. B. k.171v - 172) Powód po przybyciu do Aresztu Śledczego w Ł. w dniu 17 maja 2013r. został zbadany przez lekarza pierwszego kontaktu. Nie zgłaszał wówczas żadnych chorób przewlekłych, ani żadnego leczenia w warunkach wolnościowych. (notatka służbowa Kierownika Ambulatorium z Izbą Chorych k. 116, kopia książeczki zdrowia powoda k. 117 – 156) Powód w trakcie pobytu w pozwanej jednostce miał zapewnioną podstawową jak i specjalistyczną opiekę medyczną. Z powodu bólów głowy i zgagi był wielokrotnie przyjmowany przez lekarza pierwszego kontaktu, otrzymując stosowne leczenie objawowe. Korzystał także z leczenia stomatologicznego. (notatka służbowa Kierownika Ambulatorium z Izbą Chorych k. 116, kopia książeczki zdrowia powoda k. 117 – 156; zeznania powoda zał. akta Cps – k.27, protokół k. 286v – 00:02:41) W dniu 19 grudnia 2014r. lekarz pierwszego kontaktu skierował powoda na planową konsultację okulistyczną z powodu zgłoszenia przez pacjenta pogorszenia ostrości wzroku. W dniu 23 lutego 2015r. powód był konsultowany przez specjalistę okulistę na terenie --- STRONA 4 --- Aresztu Śledczego w Ł.. Lekarz zalecił wykonanie badania autorefraktometrem oraz dostarczenia na koleją wizytę używanych przez powoda okularów do czytania. W dniu 28 kwietnia 2015r. powód został zbadany przez lekarza pierwszego kontaktu przed planowanym transportem do innej jednostki penitencjarnej. Lekarz zalecił realizację konsultacji okulistycznej w jednostce docelowej. Powód otrzymał nowe okulary po opuszczeniu Aresztu Śledczego w Ł. (notatka służbowa Kierownika Ambulatorium z Izbą Chorych k. 116, kopia książeczki zdrowia powoda k. 117 – 156; zeznania powoda zał. akta Cps – k.27, protokół k. 286v – 00:02:41) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dowodów. W pełni przydatne do ustalenia stanu faktycznego były opinie wydane na potrzeby innych spraw przez biegłych z zakresu budownictwa: K. Ś. (1) i K. H., ponieważ zostały one sporządzone w okresie pobytu powoda w pozwanym Areszcie Śledczym. Ustalając stan faktyczny Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda odnośnie przeludnienia cel. Pozwana jednostka stanowczo zaprzeczyła tej okoliczności, a powód nie przedstawił żadnego obiektywnego dowodu na poparcie swojego twierdzenia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zasadność roszczenia pozwu podlegała analizie w oparciu o przepisy art. 23 i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 417 § 1 k.c. Zgodnie z przepisem art. 417 § 1 k.c. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa na gruncie tego przepisu są zatem: szkoda wyrządzona przy niezgodnym z prawem wykonywaniu czynności z zakresu władzy publicznej oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy niezgodnym z prawem wykonywaniem takich czynności a powstaniem szkody. Pojęcie szkody w prawie cywilnym obejmuje zarówno uszczerbek majątkowy, jak i uszczerbek o charakterze niemajątkowym (krzywdę). Z kolei, istnienie związku przyczynowego należy oceniać na zasadach wynikających z art. 361 § 1 k.c. Oznacza to, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej. Zakres odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z przepisu art. 417 § 1 k.c. obejmuje wszelkie zachowania związane z wykonywaniem władzy publicznej z wyjątkiem tych, które unormowane są w przepisie art. 417 1 § 1 - 4 k.c. oraz sytuacji uregulowanych odrębnymi przepisami szczególnymi, do których odsyła art. 421 k.c. Treść art. 23 k.c. wskazuje, że dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Przepis ten zawiera otwarty katalog dóbr osobistych. Wśród nich znajduje się zdrowie, cześć, która ma swój wymiar wewnętrzny (godność osobista). Godność osobista przysługuje każdej osobie i podlega ochronie prawnej niezależnie od tego, w jaki sposób kształtuje obraz danej osoby w opinii innych. Niewątpliwie dobrem osobistym każdego człowieka jest również jego prawo do intymności. Ocena czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego nie może być dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby, ale musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych (tak też Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 28 sierpnia 1996 r., I ACr 341/96, OSA 7-8/1997, poz. 43). W myśl art. 24 k.c. ochrona cywilnoprawna taka przysługuje jedynie przed bezprawnym naruszeniem dobra osobistego. Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Wskazany przepis wprowadził domniemanie bezprawności działania. Dlatego w procesie o ochronę dóbr osobistych pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Działanie nie jest bezprawne zwłaszcza wówczas, gdy jest oparte na przepisie obowiązującego prawa. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/06, OSNC 1/2008, poz. 13 z aprobującą glosą N. Pawłowskiej, EPS 1/2008) wskazano, iż ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym (art. 6 w związku z art. 24 k.c.), a zatem pokrzywdzony żądający na podstawie art. 448 k.c. kompensaty krzywdy nie musi dowodzić bezprawności naruszenia dobra osobistego. W przypadku bezprawnego naruszenia dobra osobistego, art. 24 k.c. pozwala osobie, której dobro osobiste zostało naruszone żądać, aby sprawca naruszenia dopełnił czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, a w szczególności złożył oświadczenie --- STRONA 5 --- odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, może ona również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Zasady przyznawania zadośćuczynienia doprecyzowano w art. 448 k.c., który stanowi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne zwłaszcza tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdujących wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169), zgodnie, z którym każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowany przez Polskę w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom, ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikiem wskazanych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane normy na grunt prawa polskiego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 1/2008, poz. 13). Realizacja spoczywających na administracji Aresztu Śledczego obowiązków w zakresie organizowania miejsc, w których przebywają osoby pozbawione wolności należy do działań władczych Państwa i mieści się w pojęciu wykonywania zadań z zakresu władzy publicznej. Ocena, czy obowiązki te zostały zrealizowane, winna być dokonana z uwzględnieniem uprawnień skazanego, szczegółowo uregulowanych w przepisach art. 102-120 k.k.w., a także z uwzględnieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz. U. z 2003 r. Nr 152, poz. 1494), obowiązującego do 13 sierpnia 2014 r., rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 186, poz. 1820) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2014 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2014 r., poz. 200), które weszło w życie z dniem 14 sierpnia 2014 roku. Udzielenie powodowi cywilnoprawnej ochrony wymagało, zatem ustalenia, że zachowania administracji pozwanego Aresztu Śledczego w Ł. godziły w jego dobra osobiste w rozumieniu art. 24 § 1 k.c. Z mocy art. 6 k.c. na powodzie ciążył dowód wskazania konkretnych uchybień w postaci zaniechania podjęcia działań zapewniających mu realizację jego uprawnień w zakresie warunków bytowych wynikających ze wskazanych powyżej przepisów, naruszających sferę jego dóbr osobistych. W tym celu powód korzystał z prawa do zgłaszania wniosków dowodowych. Pozwanego obciążał zaś obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda (art. 6 k.c. w związku z art. 24 k.c.). W złożonym pozwie powód wskazał na przeludnienie cel mieszkalnych, w których był osadzony, brak intymności w pomieszczeniach sanitarnych oraz niedostateczną opiekę lekarską i narażenie na zarażenie chorobami zakaźnymi wobec przebywania w jednej celi z jej nosicielami. Nadto, skarżył się na ograniczoną wentylację cel mieszkalnych, brak ciepłej wody utrudniający zachowanie właściwej higieny osobistej, nieodpowiednią temperaturę w celach, zaduch i wilgoć, zły stan techniczny łóżek, szafek, taboretów, stołów, --- STRONA 6 --- stolarki okiennej i sanitariatów, zagrzybienie ścian, ograniczony dostęp do światła dziennego z uwagi na zainstalowane przesłony (tzw. blendy). Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu przebywania przez powoda w celi przeludnionej, w ocenie Sądu, M. R. nie udowodnił, aby w którymkolwiek okresie pobytu w pozwanej jednostce w okresie od 13 maja 2013 r. do 29 kwietnia 2015 r. nie została w stosunku do niego zachowana norma powierzchniowa celi. Strona pozwana zaprzeczyła tej okoliczności, zaś ani powód ani przesłuchiwani na jego wniosek świadkowie nie operowali dokładnymi wymiarami cel, w których powód przebywał, ani też dokładną liczbą osadzonych. Powód nawet nie był w stanie wskazać numerów cel, w których zamieszkiwał, zaś świadkowie: A. Z. (2) i T. K. nie pamiętali M. R. i nie byli pewni czy przebywali z nim w jednej celi. Tym samym, nie można obliczyć, czy rzeczywiście M. R. w poszczególnych celach dysponował powierzchnią mniejszą niż 3 m 2 . Subiektywnie zaś odczuwana przez powoda ciasnota, nie może być podstawą uwzględnienia powództwa. Analizując pozostałe zarzuty powoda, warto w tym miejscu poczynić ogólną uwagę, iż dla stwierdzenia naruszenia dobra osobistego należy w każdym wypadku ustalić, czy cierpienia i upokorzenia wynikające z pobytu w zakładzie karnym związane z legalną formą karania przekraczają poziom związany z samym uwięzieniem, czy są zgodne z rozsądnymi w sytuacji uwięzienia potrzebami, a ich intensywność nie przekracza nieuniknionego poziomu cierpienia nieodłącznie związanego z pozbawieniem wolności. W ocenie Sądu, taka sytuacja nie zachodzi w przypadku powoda. Powód nie zaoferował dowodów na to, że doszło do naruszenia dyspozycji art. 110 § 2 k.k.w. oraz norm określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (z 17.2003 r. i obecnie obowiązującego z 28.01.2014 r.) poprzez niezapewnienie odpowiedniego wyposażenia celi. Wszystkie cele, w których przebywał powód były wyposażone w standardowy sprzęt kwaterunkowy. Nie można wymagać, że sprzęt będzie wymieniany natychmiast, kiedy tylko będzie nosił ślady zużycia, co następuje bardzo szybko z uwagi na dużą rotację osadzonych wynikającą z charakteru jednostki. Naprawy i konserwacje w celach są dokonywane na bieżąco. Konieczność oczekiwania na dokonanie określonej naprawy bądź dostarczenie sprzętu, jest naturalna i nie wskazuje na to, że jakiekolwiek dobra osobiste powoda zostały naruszone. W pozwanej jednostce, w miarę otrzymywania środków finansowych, wykonywane są regularne remonty cel mieszkalnych i wymiana sprzętu kwaterunkowego. Ze względów administracyjnych i ekonomicznych nie można tej operacji przeprowadzić jednocześnie we wszystkich pomieszczeniach. Istotne jest również i to, że stan cel stanowi wypadkową upływu czasu i zużywania sprzętu oraz zachowania osadzonych, którzy wręcz demolują wyposażenie aresztu. W tej sytuacji, winą za stan sprzętu nie można obarczać pozwanej jednostki penitencjarnej. W pozwanej jednostce rzeczywiście nie funkcjonuje pralnia, jak zarzucał powód, ale żaden przepis nie nakłada obowiązku jej stworzenia. Powodowi, tak jak wszystkim osadzonym, przekazywano odpowiednie racje środków higieny i czystości, w tym proszek do prania oraz miski, które mogły służyć do prania odzieży. Należy podkreślić, że zgodnie z prawem i porządkiem wewnętrznym jednostki, to sami osadzeni mają obowiązek dbać o czystość w celi i higienę osobistą, a zatem poziom czystości w celi zależy od nich samych. Osadzeni mają zapewniony dostęp do bieżącej zimnej wody, co pozwala im również na utrzymywanie higieny osobistej. Mają oni także – zgodnie z § 32 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U. Nr 152, poz. 1494) – prawo do odbycia ciepłej kąpieli w łaźni raz w tygodniu, a w uzasadnionych przypadkach również częściej. Mogąc skorzystać z grzałki elektrycznej oraz miski powód nie tylko mógł prać odzież w ciepłej wodzie, ale także dbać o higienę osobistą. Podkreślenia wymaga okoliczność, że wskazany powyżej przepis został poddany badaniu przez Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, który wyrokiem wydanym w dniu 31 marca 2015 r. w sprawie o sygn. akt U 6/14 uznał omawianą regulację § 32 ust 4 zd. 1 za zgodną art. 92 ust. 1 zd. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. --- STRONA 7 --- Otwarta lista chronionych prawnie dóbr osobistych została uzupełniona o uprawnienie do godnych warunków odbywania kary w zakładach karnych. Nie przewidują one jednak zapewnienia samodzielności pomieszczeń przeznaczonych na toalety ani ich oddzielenia murem od pozostałej części celi (tak: SN w wyroku z 5.07.2012 r., IV CSK 603/11, Lex nr 1228452). Zarzuty związane z częściową jedynie zabudową kącików sanitarnych są całkowicie bezpodstawne, albowiem wynika to z realizacji obowiązku zapewnienia osadzonym bezpieczeństwa. Całkowite odgrodzenie któregokolwiek fragmentu celi mogłoby ułatwiać osadzonym ukrywanie przedmiotów niedozwolonych, próby samobójcze, czy samookaleczenia. Funkcjonariusze sprawdzający cele muszą mieć zapewnioną możliwość kontroli zachowania osadzonych. Nie istnieją przepisy określające minimalną wielkość kącików sanitarnych, a te wybudowane w ramach cel w Areszcie Śledczym w Ł. odpowiadają normom technicznym, jakim powinny odpowiadać budynki, mimo że rozporządzenie regulujące tę kwestię, nie obowiązuje w aresztach śledczych. Z podobnych względów zamontowano w oknach cel mieszkalnych przesłony poliwęglanowe, które były niezbędne celem wykluczenia możliwości porozumiewania się osadzonych z różnych pawilonów i pięter oraz z osobami z zewnątrz. Jest to podyktowane specyfiką aresztu śledczego, gdzie zachodzi potrzeba odizolowania od siebie poszczególnych kategorii i grup osadzonych, przede wszystkim z uwagi na potrzebę zapewnienia prawidłowego toku postępowania karnego. We wszystkich celach zapewniona jest cyrkulacja powietrza i odpowiednia temperatura, co potwierdzili biegli sądowi. Oświetlenie zapewniane jest przez świetlówki jarzeniowe i jest wystarczające do czytania i pisania. Przesłony okienne są wykonane w ten sposób, że nie ograniczają ani dostępu światła słonecznego, ani dopływu powietrza. Problem z zawilgoceniem i zagrzybieniem cel został zauważony przez przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Problem ten jest eliminowany w drodze systematycznych remontów cel mieszkalnych. W raporcie ww. organu nie została jednak wskazana wprost żadna cela, w której przebywał powód, brak jest, więc podstaw do poczynienia ustaleń, czy i w jakim zakresie M. R. był narażony na kontakt z grzybami. Potwierdzenia nie znalazł także zarzut ograniczonej wentylacji cel mieszkalnych, albowiem jak wynika z ustaleń, wentylacja cel w pozwanym areszcie spełnia wymagania przewidziane prawem budowlanym, a jej sprawność, nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń. Znajdujące się w oknach cel pawilonów mieszkalnych przesłony okienne zostały zamontowane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej, posiadają wymagane atesty i certyfikaty i mogą być zgodnie z nimi wykorzystywane do celów, do jakich zostały zużyte. Jeżeli chodzi o dalsze zarzuty, związane z niewłaściwym leczeniem w warunkach więziennych, a w szczególności z długim oczekiwaniem na konsultację lekarską, to są one również całkowicie bezpodstawne. Zgodnie z art. 115 § 1 i 1a k.k.w., skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne. Skazanemu odbywającemu karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo wyboru lekarza i pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej, świadczeniodawcy udzielającego ambulatoryjnych świadczeń opieki zdrowotnej, lekarza dentysty oraz szpitala, określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135). Zgodnie natomiast z § 6 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 2003 r. (Dz. U. Nr 204, poz. 1985) w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu udzielania świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności przez zakłady opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności, zgłoszenia osób pozbawionych wolności do lekarza więziennego przyjmuje się codziennie. Lekarz więzienny przyjmuje osoby pozbawione wolności poza ustalonym w porządku wewnętrznym czasem i miejscem przyjęć w razie nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia tych osób. Świadczenia ambulatoryjne z zakresu specjalistycznej opieki zdrowotnej udzielane są na podstawie skierowania lekarza, także innego niż lekarz więzienny. M. R. nie udowodnił, że w wyniku działań leczniczych podejmowanych wobec niego w Areszcie Śledczym w Ł. jego stan zdrowia uległ pogorszeniu, w szczególności w aspekcie okulistycznym. Powód już przed osadzeniem w pozwanej jednostce korzystał z okularów. W trakcie pobytu nie cierpiał na żadną poważną chorobę, skarżył się jedynie na bóle głowy i zgagę, na co otrzymywał stosowne leki. Po zgłoszeniu lekarzowi pierwszego kontaktu obniżenia ostrości widzenia został skierowany do lekarza okulisty, a po wykonaniu niezbędnego badania (już w nowej jednostce) otrzymał nowe okulary. Czas potrzebny do ich uzyskania - w porównaniu --- STRONA 8 --- do warunków wolnościowych, gdzie na wizytę u lekarza specjalisty oczekuje się, co najmniej kilka, jak nie kilkanaście miesięcy, nie był czasem odległym, a powód nie wykazał, iż wiązał się z jakąkolwiek jego krzywdą. Wprawdzie Sąd ustalił, że powód przebywał w jednej celi z nosicielem wirusa HCV, to jednak należy zgodzić się z argumentami przytoczonymi przez stronę pozwaną, że wiadomości o schorzeniach osadzonych są objęte tajemnicą lekarską i fakt nosicielstwa chorób zakaźnych nie jest przesłanką ich odizolowania od pozostałych aresztantów. Co więcej tego typu działania mogłyby prowadzić do naruszenia dóbr osobistych osób zakażonych. Przesłuchany w toku procesu A. Z. (1) – współosadzony z powodem w jednej celi - potwierdził, że jest nosicielem wirusa HCV, ale powód został o tym poinformowany. Powinien, zatem powziąć środki ostrożności, o których został pouczony przy przyjęciu do jednostki penitencjarnej. W szczególności, nic nie stało na przeszkodzie umieszczeniu na przyborach do golenia stosownych oznaczeń, zapobiegających pomyleniu ich przez użytkowników. Nadto, nie istnieje obowiązek izolowania nosicieli wirusa HCV, a zatem przebywanie w jednej celi nosicieli i osób zdrowych nie narusza przepisów prawa, nie jest bezprawne. Powód nie uległ zakażeniu wirusem HCV, sama zaś obawa o możliwość potencjalnego zakażenia nie jest dostateczną przesłanką do dochodzenia zadośćuczynienia. Brak jest podstaw do wykreowania samodzielnego dobra w postaci "wolności od lęku" o stan zdrowia czy "poczucia bezpieczeństwa" zdrowotnego (patrz: wyrok SN z 9.05.2007 r. II CSK 42/07, Lex nr 393861). Analiza wszystkich zgłoszonych przez M. R. zarzutów dotyczących osadzenia go w Areszcie Śledczym w Ł. oraz zgromadzonego materiału dowodowego uprawnia, zatem do stwierdzenia, że nie doszło w przypadku powoda do naruszenia jakichkolwiek dóbr osobistych, w tym intymności, godności, jak również nie miało miejsce naruszenie nakazu humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności. Warunki w Areszcie Śledczym, aczkolwiek uciążliwe, nie uzasadniają powstania roszczenia odszkodowawczego w stosunku do Skarbu Państwa. Pobyt w jednostce penitencjarnej w sposób naturalny wiąże się z ograniczeniem w postaci pogorszenia standardu życia. Z takimi dolegliwościami i ograniczeniami osadzony musi się liczyć trafiając do niej (por. wyrok SN z 02.10.2007 r. sygn. II CSK 269/07). W tym miejscu należy dodatkowo wskazać, że przy ocenie przestrzegania przez pozwanego minimalnych norm w zakresie standardów wykonywania kary pozbawienia wolności i ewentualnego naruszenia dóbr osobistych osadzonych nie można abstrahować od realnej sytuacji i kondycji finansowej Państwa, ogólnej sytuacji gospodarczej, w tym poziomu życia ogółu obywateli - także tych, którzy nie mają zapewnionego minimum socjalnego nie będąc karanym karą pozbawienia wolności. W tym kontekście należało stwierdzić, że pozwany nie naruszył żadnego dobra osobistego powoda i że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania pozwu. Podkreślenia wymaga, że nawet gdyby doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda tj. jego godności, intymności wskutek panujących warunków bytowych w pozwanym Areszcie Śledczym w Ł., to nie uzasadniałoby to jeszcze zasądzenia żądanego zadośćuczynienia. Warunki bytowe w jednostce nie wynikały, bowiem z celowej chęci represjonowania osadzonych, lecz są związane z sytuacją gospodarczą i finansową Państwa. Nadto, na zmniejszony - w wymiarze społecznym - rozmiar ewentualnej krzywdy powoda niewątpliwie wpływ ma też okoliczność, iż powód został osadzony w Areszcie na skutek własnych, bezprawnych działań. W takim przypadku powszechnie przyjęte i akceptowane w społeczeństwie normy muszą oddziaływać na ocenę, czy zaistniałe w jednostce penitencjarnej nieprawidłowości muszą rodzić w każdym przypadku i niejako automatycznie prawo do żądania zadośćuczynienia, skoro przebywanie powoda w tego rodzaju miejscu odosobnienia jest wynikiem jego uprzedniego, nagannego postępowania. Z przytoczonych powyżej względów Sąd rozstrzygnął, jak w sentencji. Na podstawie 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. w zw. z 11 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1150 ze zm.) i § 10 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490) Sąd zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.