Postanowienie II C 588/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 588/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Małgorzata Turek Protokolant: Monika Hoffman po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa W D przeciwko Skarbowi Państwa- o zapłatę 1.powództwo oddala; 2.odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania. Sygn. akt C 588/08 Uzasadnienie Powód zwrócił się do Sądu Okręgowego w Katowicach z pozwem z dnia 08 grudnia 2008 roku o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – A Śl kwoty 100 000 złotych za naruszenie dóbr osobistych , straty moralne oraz uszczerbek na zdrowiu, narażenie na utratę zdrowia i życia , nieustanne nękanie i niehumanitarne traktowanie. Uzasadniając swoje żądanie powód podniósł , ze w związku z przebytym zawałem oraz niedokrwienną chorobą serca został przewieziony do pozwanego na leczenie, w którym pozostawał przez okres od 10.09. 2008 roku do dnia 21.10.2008 roku. W pozwie powód przedstawił pozwanemu szereg zarzutów za które pozwany ponosi odpowiedzialność a to: - przeludnienie w celach o numerach: 9, 18, 88,104, - niezabudowanie kącika sanitarnego, - brak należytej wentylacji, --- STRONA 2 --- - niemożność odizolowania w chwilach intymnych, - umieszczenie w celach dla palących, - nękanie przez przenoszenie z celi do celi, - utrudnienie dostępu do telefonu, - przetrzymywanie korespondencji i utrudnienie jej przeczytania, - niszczenie i gubienie dokumentów, - odmowa udzielania pomocy prawnej, - matactwa i oszustwa w przeprowadzaniu konkursów- agresywne i aroganckie zachowanie pielęgniarek odmawiających wydawania leków, - celowe przetrzymywanie w areszcie i opóźnianie przeniesienia do jednostki macierzystej, Roszczenie swoje powód oparł na przepisach art. 24 kc i 415 kc. Do pozwu powód dołączył oświadczenie o stanie zdrowia z dnia 08.10.2008 roku (k.4), kartę informacyjną z leczenia szpitalnego Śląskiego Centrum Chorób Serca z 20.10.2008 roku (k.5), szkic sytuacyjny celi o numerach 9,18,88 ( k.6), wniosek kierowany do Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Katowicach (k.7), odpis zażalenia skierowanego o CZSW w Warszawie z 13.11.2008 roku (k.8), wnioski o zwolnienie od kosztów postępowania i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k.13, 14) wraz z oświadczeniem majątkowym (k.10,11). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 02 lutego 2009 roku powoda w całości zwolniono od kosztów i oddalono wniosek o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. Ponowny wniosek powoda o „wyznaczenie obrońcy z urzędu” z dnia 16.02.2009 roku K.35) oddalono postanowieniem z dnia 11.03. 2009 roku (k.39). Pozwany w odpowiedzi na pozew ( pismo z dnia 31.03.2009 roku k.50) wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wyrażonego stanowiska procesowego pozwany kategorycznie zaprzeczył, by powód w związku z pobytem w areszcie doznał jakiejkolwiek szkody , która to miałaby być skutkiem niezgodnego z prawem działania lub zaniedbania pozwanego, bądź by naruszono jego dobro osobiste. Ustosunkowując się do zarzutów powoda określonych w pozwie pozwany stwierdził, że: - w celach w których przebywał powód w analizowanym podanym przez niego okresie czasu mogło występować nieznaczne przekroczenie normy powierzchni mieszkalnej określonej w art. 110§2 kkw - zjawisko przeludnienia na dzień 15.12.2008 roku wynosiło 101%. Mimo występującego przeludnienia zapewniono powodowi godziwe warunki bytowe i pełną realizację uprawnień przewidzianych w kodeksie karnym wykonawczym. - powód przebywał w celach w których znajdują się kąciki sanitarne z WC i umywalką wydzielone od reszty celi. Urządzenia sanitarne są usytuowane w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie oraz intymność a dostęp do kącika sanitarnego jest zapewniony i wystarczający. W celach mieszkalnych znajduje się wentylacja grawitacyjna, która jest sprawna a osadzeni mają swobodny dostęp do okna. Pozwany podnosi również, że konkursy radiowęzłowe są ogólnodostępne dla osadzonych w celach i każdy może wziąć w nich udział, jednak warunkiem otrzymania nagrody jest spełnienie postanowień wynikających z „ Regulaminu Konkursu”. Przestrzegane jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości i Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Korespondencja nie jest przetrzymywana tylko wysyłana w każdy dzień roboczy od poniedziałku do piątku, a wpływające dostarczane następnego dnia roboczego. Powód korzystał z możliwości wykonania dodatkowych połączeń telefonicznych. Przeniesienie powoda podyktowane było względami wychowawczo- organizacyjnymi a na terenie całego aresztu we wszystkich pomieszczeniach i miejscach nie wyznaczonych do palenia tytoniu palenie jest zabronione. Do odpowiedzi na pozew pozwany w charakterze załączników przekazał szereg dokumentów stanowiących notatki służbowe, odpisów udzielonych powodowi odpowiedzi, regulaminów i wykazów wnioskując o przeprowadzenie z ich treści dowodów na poparcie twierdzeń zawartych w piśmie. --- STRONA 3 --- W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy a to: przedstawione przez pozwanego dokumenty w postaci odpisów wykazu z pomieszczeń pozwanego (k.58,64,84), zawiadomień kierowanych przez Dyrektora AŚl do sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w Katowicach (k.65,68,70,72), notatek służbowych sporządzonych przez funkcjonariuszy pozwanego (k.57,77- 78,80,82,86,122-123,197 – 244) protokołów z przeprowadzonej przez Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B kontroli sanitarnej z 17.10.2007 roku (k.134 – 137) , sprawozdanie z wizytacji pozwanego przeprowadzonej w 2008 roku przez Sędziego Sądu Okręgowego w Katowicach (k. 140 – 143) odpisów przeprowadzonego postępowania w związku ze skazaniem powoda (k.75 – 76), przesłuchanie świadków S S (k.188), D M (k.169) ,L J (k.167), K H (k.213), A K (k.247) przesłuchanie powoda w drodze pomocy prawnej przez Sąd Rejonowy w S (k.230) ustalił Sąd następujący stan faktyczny. Powód urodzony 24 marca 1964 roku od 1985 roku przebywa w jednostkach penitencjarnych (k.12). Odbywa wyroki orzeczone przez Sąd Wojewódzki w w sprawie IIK 10/86 kary 25 lat pozbawienia wolności za czyn z art.148§1 kk ( koniec kary 01.12.2011 r) Sąd Okręgowy w w sprawie IIIK 308/03 kary 9 lat pozbawienia wolności za czyn z art. 280§2 kk( koniec kary 01.12.2020 roku). Do pozwanego powód przetransportowany był 10 września 2008 roku gdzie w okresie od tego dnia do 21.10.2008 roku leczony był w Oddziale Wewnętrznym Szpitala Aresztu Śledczego w B z rozpoznaniem dławicy piersiowej , stanu po zawale mięśnia sercowego bez uniesienia ST stan po zakrzepie żyły środkowej siatkówki oka prawego, po zakończeniu leczenia pozostawał w Areszcie Śledczym do dnia 19.12.2008 roku. W dniu 19.12. 2008 roku został przetransportowany do Zakładu Karnego w C a następnie do placówki w S O , gdzie przebywa w chwili obecnej. Powyższe okoliczności są pomiędzy stronami bezsporne i wynikają ze złożonych przez strony wyjaśnień i dokumentów. Powód wystąpił w stosunku do pozwanego z szeregiem zarzutów na poparcie których nie przedstawił żadnych dowodów ani z dokumentów ani ze świadków. Do wszystkich zarzutów powoda natomiast w sposób obszerny i wyczerpujący ustosunkował się pozwany i tak kolejno odnośnie zarzutu narażenia na utratę zdrowia i życia: pozwany wyjaśnił że powód leczony był u pozwanego w związku ze stwierdzonymi schorzeniami otrzymywał leki najnowszej generacji na które nie stać pacjentów leczących się w ramach własnych środków. Schorzenie serca skonsultowano w Śląskim Centrum Chorób Serca w Z w dniu 13.10.2008 roku, do zaplanowanej koronografii jednakże nie doszło wobec stanowczej odmowy powoda. Zgłaszane przez powoda dolegliwości w postaci bólu głowy zostały skonsultowane przez neurologa i stosowano u powoda podawanie leków przeciwbólowych . Stanowisko pozwanego znalazło potwierdzenie w złożonych przez powoda dokumentach a to zaświadczeniu o stanie zdrowia (k.4) i kartę informacyjną leczenia szpitalnego (k.5). Pozwany złożonymi do akt sprawy dokumentami i przedstawionymi świadkami wykazał sposób w jaki funkcjonuje Areszt Śledczy w B oraz sposób organizacji zajęć osobom tam przebywającym. W świetle złożonych dowodów zarzuty powoda jako nieuzasadnione nie mogą być uwzględnione . Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na okoliczność, że powód przebywał u pozwanego przez okres około 15 tygodni w tym przez okres 6 tygodni był leczony w Oddziale Wewnętrznym Szpitala Aresztu Śledczego. Zarzuty powoda związane z dolegliwościami w odbywaniu kary powód odnosi do okresu 8 tygodni pobytu w Areszcie Śledczym od czasu opuszczenia szpitala do czasu odtransportowania do Zakładu Karnego w C ( 20.10. - 19.12.2008 roku). Podstawowym zarzutem jest tzw. przeludnienie w celach oraz duża rotacja związana z przenoszeniem osadzonych z celi do celi, brak należytej wentylacji, niemożność odizolowania w celach miejsc intymnych przez niezabudowanie kącika sanitarnego , konieczność przebywania z osobami uzależnionymi od nikotyny – palącymi papierosy. W okresie pobytu powoda u pozwanego w Areszcie Śledczym w B przeprowadził wizytację Sędzia Sądu Okręgowego wizytator do spraw penitencjarnych ( data protokołu powizytacyjnego 31.10. 2008 roku k.-143), który określił zaludnienie Aresztu na 102,38% i nie odnotował żadnych skarg ze --- STRONA 4 --- strony skazanych na ogólnie pojęte warunki bytowe ( przeludnienie, wyżywienie, stan higieniczny) podkreślając, że osadzeni mieli możliwość swobody wypowiedzi. Pozwany nie zaprzeczał, że zjawisko przeludnienia w Areszcie Śledczym w B istnieje na co Dyrekcja Aresztu Śledczego nie ma żadnego wpływu – zobigowanie do przyjmowania osadzonych zwłaszcza, że ten Areszt posiada jako nieliczny Szpital a w zakresie okulistyki jedyny w kraju . Dbając o stworzenie dogodnych warunków dla mieszkańców prowadzi się stały monitoring obsady w celach ( zeznania świadków), dbając o to aby osoby wspólnie zajmujące cele posiadały warunki do życia w celi i w miarę możliwości posiadały umiejętność wspólnego pobytu. Stan higieniczny Aresztu Śledczego , warunki wentylacyjne , sanitariaty, dostęp do sanitariatów skazanych wynika z protokołu kontroli sanitarnej i tak w punkcie 6- tym stwierdzono, że „ pomieszczenie przeznaczone na pobyt ludzi – cele osadzonych mają zapewnioną wentylację grawitacyjną”. „We wszystkich celach są kąciki sanitarne wyposażone w umywalki z zimną wodą i miski ustępowe” Powyższy protokół koresponduje z zeznaniami świadka D M (k.169), który podaje, że wszystkie pomieszczenia są wentylowane wentylacją grawitacyjną. W każdej celi jest okno, którego otwieranie nie jest zabronione. W salach pawilonu penitencjarnego kąciki sanitarne są zabudowane płytami z laminatu zamykane na drzwi. Powyższe jednoznacznie wskazuje na to, że pozwany dba o warunki bytowe skazanych i ich racjonalne rozmieszczenie. Stąd konieczność zmiany celi pobytowej na co uskarża się powód zgłaszając między innymi zarzut „ nękania go” stałymi zmianami cel w których przebywał. Również grupa zarzutów organizacyjnych stawiana przez powoda pozwanemu nie znalazła potwierdzenia. Z zeznań świadka S S (k-188) kierownika Działu Penitencjarnego pozwanego wynika, że w sposób prawidłowy realizowany jest obrót korespondencji osadzonych, organizowane są konkursy, osadzeni korzystają ze świetlicy gdzie są gry, osadzeni mają dostęp do biblioteki a każdy wychowawca posiada kodeks karny i kodeks karny wykonawczy dla potrzeb swoich podopiecznych. Zasady korzystania z telefonów określa regulamin Dyrektora Zakładu zgodnie z którym każdy osadzony ma prawo do jednej rozmowy tygodniowo, za zgoda dyrektora można korzystać częściej. Do akt złożono wnioski powoda o wyrażenie zgody na dodatkowy telefon (k.88 – 94), każdorazowo zaakceptowane, oraz wykaz skazanych korzystających z rozmów (k. 95 – 110) z ujawnionymi rozmowami powoda. W świetle przeprowadzonych dowodów należy przyjąć, że powód w czasie pobytu w Areszcie Śledczym w B miał możliwość utrzymywania ze swoimi bliskim kontakty telefoniczne i listowe – bo kierowana od niego i do niego korespondencja była doręczana. Wina Aresztu w opóźnieniu doręczania korespondencji nie została wykazana. Powód nie wykazał również złej woli pozwanego ani „ matactwa” w organizowaniu konkursów czy nagradzaniem zwycięzców. Organizacja tychże , ich przebieg miały charakter jawny i ogólnodostępny – przyznawane nagrody sprowadzały się do prawa otrzymywania paczki, pochwały od wychowawcy czy widzenia z rodziną ( świadek S S k.- 189). Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut przebywania w celach dla palących. Pozwany przedłożył zaświadczenie (k.85) w którym powód zadeklarował się jako osoba paląca papierosy – na terenie całego Aresztu obowiązuje zakaz palenia tytoniu dotyczący nie tylko osadzonych ale również personel , trudno zatem pozwanemu przypisać winę za niedozwolone palenie papierosów przez osoby odbywające karę (k.189, 248). Zarzuty stawiane przez powoda pozwanemu były podnoszone przez niego w skargach kierowanych do Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w K , co spowodowało prowadzenie postępowania wyjaśniającego. Zgromadzony w trakcie tych czynności materiał dowodowy nie potwierdził zarzutów (k. 75, 76 akt). Oceniając materiał dowodowy Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadków S S , L J , D M , K H , A K, które tworzą logiczną spójną całość i znajdują potwierdzenie w zgromadzonej dokumentacji. Powód w toku procesu nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń pozwany natomiast przedstawił szereg dowodów z których wynika niezasadność zarzutów w odniesieniu do niego. --- STRONA 5 --- W oparciu o powyższe Sąd zważył co następuje: Powód opiera swoje roszczenie na art. 24 kc w myśl którego ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba , że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia dopełnienia czynności potrzebnych do uznania jego skutków . na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przesłanką zastosowania środków ochrony przewidzianych w art. 24 kc jest naruszenie określonego dobra osobistego i bezprawne działanie prowadzone do tego naruszenia. Zgodnie z zasadami rozkładu ciężaru dowodu ( art. 6 kc) na powodzie spoczywa obowiązek wykazania, że określone dobro osobiste powoda zostało naruszone oraz, że naruszenia dopuścił się pozwany, na pozwanym natomiast, że określone działanie podjęte przez niego nie było bezprawne. W przedmiotowej sprawie powód nie wykazał, że doszło do naruszenia przez pozwanego jego dóbr osobistych w związku z umieszczeniem go w przeludnionych celach i warunkach w jakich odbywał karę pozbawienia wolności. Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że w przypadku powoda nie doszło u pozwanego do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowania środka kary pozbawienia wolności. Uciążliwości związane z izolacją w przypadku powoda nie przekraczały nieuniknionego cierpienia wpisanego w karę i w pozbawieniu wolności. Trybunał Praw Człowieka dokonuje wykładni art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka wskazał, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony efekt cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu ( wyrok SN z 02.10. 2007 r IICSK 269/07 wraz z uzasadnieniem). Należy również wskazać, ze stan faktyczny nieprzestrzegania metrażu 3m 2 nie może stanowić podstawy odpowiedzialności pozwanego. Pozwany mógłby odpowiadać gdyby w danym konkretnym wypadku skumulowały się jeszcze inne skutki przeludnienia w celach takie jak złe warunki sanitarne brak odpowiednich sprzętów , niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, nie zapewnienie do pomocy medycznej itp. które mogły prowadzić do naruszenia godności osobistej. Powierzchnia celi przysługuje osobie pozbawionej wolności nie jest samoistną przesłanką do oceny czy doszło do naruszenia dóbr osobistych lub art. 3 konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 04.11.1950 roku. Powód w celach dysponował odpowiednim wyposażeniem, miał możliwość korzystania z zajęć kulturalno – oświatowych, biblioteki, zachował kontakt z osobami bliskimi – otrzymywał korespondencję, wykonywał połączenia telefoniczne. Utrzymywał stały kontakt z wychowawcą do którego mógł zgłaszać swoje zastrzeżenia – miał zapewnioną pomoc medyczną. Nie udowodnił powód , że był traktowany w czasie pobytu w pozwanym szpitalu przez obsługę pielęgniarską w sposób nienależyty. Okoliczność, że okresowo przebywał w celach w warunkach przeludnienia ( 102%) nie może rodzić odpowiedzialności pozwanego , który wykazał, że zarzuty pozwanego zawarte w pozwie są nieuzasadnione i w przypadku powoda nie nastąpiło skumulowanie negatywnych skutków przeludnienia prowadzące do naruszenia jego dóbr osobistych takich jak narażenie na utratę zdrowia i życia, nieustannego nękania i niehumanitarnego traktowania. Wobec powyższego powodowi nie przysługuje przewidziana w art. 24 kc ochrona a żądanie zapłaty zadośćuczynienia podlega oddaleniu. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 102 kpc.