Wyrok II C 558/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 558/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Kozera Protokolant: protokolant sądowy Patrycja Wichary po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa Ł Z przeciwko Skarbowi Państwa - o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.100 zł (pięć tysięcy sto złotych) ; 2. oddala powództwo w pozostałej części ; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokata P Ł kwotę 4.428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego udzielonego z urzędu ; 4. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania. Sygn. akt: II C 558/09 Uzasadnienie Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w zadośćuczynienia w kwocie 100.000 złotych za doznaną krzywdę i naruszenie godności powoda. Wniósł także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w tym, kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazał, iż przebywał u pozwanego od dnia 7 marca 2007 r. do dnia 23 lipca 23 lipca 2008 r. Początkowo przebywał w celi nr 1, następnie od 8 maja 2008 r. do 4 lipca 2008 r. w celi nr 3, a następnie w celi nr 67. Dodał, że cały czas przebywał w celach z większą ilością niż powinien, więc nie miał zapewnionej powierzchni życiowej 3m2. Powód dodał, ze w celach nr 1 i 67 siedział z osobami palącymi, pomimo, iż sam jest osobą niepalącą. Dodał, iż było słabe oświetlenie, ściany były zagrzybione, pełne karaluchów. Zarzucił, iż w celach panowała słaba --- STRONA 2 --- wentylacja. Powód wskazał, iż pobyt w celach pełnych dymu papierosowego i w takich warunkach, o jakich wspomniano wyżej zdecydowanie wykraczał poza cel jakim była izolacja powoda, jednocześnie stanowiąc dla niego torturę fizyczną i psychiczną. Podkreślenia wymaga fakt, iż powód został osadzony w celu zabezpieczenia przebiegu postępowania przygotowawczego, a nie z powodu skazania za popełnione przestępstwo, co tym bardziej potwierdza doznaną krzywdę powoda. Powód dodał, iż obecnie powód żyje w ciągłym strachu, że wchłonięty przez jego organizm dym papierosowy, może wywołać u niego powstanie nowotworu, a jak wykazano powyżej prawdopodobieństwo takiego zdarzenia znacznie się zwiększyło. Uczucie strachu przed zachorowaniem, jakiego doznaje powód do dnia dzisiejszego, prawdopodobnie będzie mu towarzyszyło przez resztę życia, co tym bardziej potęguje krzywdę, jakiej doznał powód w trakcie pobytu w areszcie śledczym. Pozwany Skarb Państwa Dyrektor Aresztu Śledczego w zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa. W uzasadnieniu pozwany wskazał, iż normy minimalnej powierzchni celi przypadającej na jednego skazanego określają przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r., Nr 90, poz. 557 z Późń. zm.). Przepis art. 110 § 2 k.k.w. określa, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3m 2 . Jednakże zgodnie z przepisem art. 248 § 1 k.k.w., w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3nr. Szczegółowe warunki postępowania w takich przypadkach określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006 r. Pozwany zarzucił, iż powód nie wykazał żadnej z przesłanek warunkujących przyznanie mu zadośćuczynienia. Podkreślił, iż żądana przez powoda wysokość zadośćuczynienia pozostaje bez żadnego związku z doznana przez niego rzekoma krzywda. Nadto zdaniem pozwanego, w przedmiotowej sprawie nie może być mowy o naruszeniu godności powoda przez jakiekolwiek działania pozwanego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Bezspornym było, iż powód przebywał w pozwany Areszcie Śledczym w od dnia 7 marca 2007 r. do dnia 23 lipca 2008 r. Początkowo przebywał w celi nr 1, następnie od 8 maja 2008 r. do 4 lipca 2008 r. w celi nr 3, a następnie w celi nr 67. W 2007 roku pojemność jednostki wynosiła 413 osadzonych, jednakże faktyczny stan zaludnienia wynosił 464 osadzonych. Stan zaludnienia kształtował się w granicach 112 %. W 2008 roku pojemność jednostki uległa zwiększeniu do 438 miejsc, a zakwaterowanych było 437 osadzonych. W 2008 r. zaludnienie oscylowało w granicach 105 %. W Areszcie Śledczym w cele wyposażone są zgodnie z przepisami prawa. Każdy osadzony ma swoje łóżko (górne łóżka posiadają pałąki zabezpieczające przed upadkiem, drabinki oraz są zakotwione w murze), taboret; na 2 osadzonych: stół więzienny mały, szafkę więzienną małą; półę pod telewizor, półkę na przybory toaletowe, miskę, wiadro na śmieci, szmatę do wycierania podłogi, szczotkę zmiotkę z szufelką. W celach znajduje się ubikacja oddzielona od reszty celi (zamykana drzwiami) oraz umywalka z bieżącą zimną i ciepłą wodą przez całą dobę . Kąpiel odbywa się raz w tygodniu. Łaźnia posiada sprawną mechaniczną wentylację oraz 5 okien. W łaźni jest 18 kabin prysznicowych oddzielonych pustakami szklanymi , które są po każdej kąpieli dezynfekowane. --- STRONA 3 --- Areszt zatrudnia na etacie łaziennego osadzonego, który utrzymuje czystość. W celach jest odpowiednie ogrzewanie oraz wentylacja grawitacyjna; W każdej celi znajduje się kratka pionu wentylacyjnego. Corocznie dokonywane są przeglądy kominiarskie, podczas których kontrolowana jest skuteczność wentylacji pomieszczeń. W celach panuje oświetlenie zarówno dzienne, jak i oświetlenie elektryczne. W celi, w której przebywał powód są zamontowane 4 lampy. Powód jak i inni osadzeni otrzymywał środki higieniczne: mydło toaletowe 100/m-c, krem do golenia 1 tuba /m-c, nożyk do golenia 1 szt /m-c, proszek do prania 200g /m-c, pasta do zębów 1 tuba /m-c, papier toaletowy 1 rolka /m-c, szczoteczka do zębów 1 szt /6 m-cy . Ponadto wydawano środki do utrzymania czystości w celi m.in. płyn do mycia naczyń, proszek do szorowania (bez ograniczeń). W latach 1992-1995 przeprowadzono remont kapitalny wszystkich pawilonów mieszkalnych Aresztu. Wymienione zostały wszystkie okna, drzwi do cel, instalacje wodne, kanalizacyjne, elektryczne, radiowęzłowe oraz doprowadzono instalację z telewizją satelitarną oraz domofonową do cel. W kolejnych latach opracowywane były corocznie harmonogramy prac konserwacyjno - remontowych, w których ujmowano bieżące remonty w celach, i tak np. w 2003/2004 roku wyremontowano 30 cel, w 2005/2006 roku wyremontowano 29 cel, w 2007/2008 roku wyremontowano 47 cel, w 2009 r. wyremontowano 28 cel. Powyższe remonty obejmowały: położenie gładzi, wymiana posadzki na płytki gresowe, malowanie, wymianę oświetlenia oraz naprawę i malowanie sprzętu kwaterunkowego. /dowód: notatka służbowa z dnia 2.02.2010 r. k. 131, protokoły kontroli przeglądów kominowych k. 91-92, sprawozdanie z wizytacji za 2007 r. k. 93 -105, sprawozdanie z wizytacji za 2008 r. k. 106-117, protokół kontroli sanitarnej k. 122-130/ Powód, kiedy przyjmowano go do Aresztu Śledczego w 18 stycznia 2006 r. zadeklarował się jako osoba niepaląca. W Areszcie Śledczym w okresowo panowało przeludnienie, o którym informowano Sędziego Penitencjarnego. Powód przebywał w celach z trwale oddzielonymi od reszty toaletami, cele były standardowo wyposażone w niezbędne sprzęty. Powód mógł korzystać z kąpieli w łaźni, które były regularnie dezynfekowane. Nie odnotowano skarg na nieprawidłową temperaturę w celach. Powód miał zapewnione środki higieny i czystości z godnie z przepisami. Powód miał pozytywną opinią, nie stwarzał problemów wychowawczych, pozytywnie rozpatrywano jego prośby. Powód wielokrotnie był nagradzany za właściwą postawę oraz w celu podtrzymania kontaktów z rodziną. Nie zgłaszał poważnych dolegliwości medycznych. Powód występował z prośbą o zgodę na dostarczenie leków – preparatów witaminowych mających podnieść jego odporność. Pozwany przychylił się do prośby powoda. /dowód: pisma pozwanego informujące o przeludnieniu k. 58 – 73, wykazy pomieszczeń k. 75-90, notatka służbowa k. 118-119, notatka służbowa z 4.02.2010 r. k. 120-121/ Cela nr 1, była to cela, w której przebywało 6-7 osób, a przeznaczona była dla 5 osadzonych. Cela była położona nisko, prawie w piwnicy. Okno było przy samej ziemi. Cela była tak usytuowana, że kiedy przywożono węgiel do Aresztu to wysypywano go pod oknem celi. Wówczas cały brud dostawał się do celi. Nie można było wyprać rzeczy, bo od razu były całe czarne. W celach było robactwo. Cały czas w Areszcie były karaluchy, mimo, że starano się je tępić, ale było to nieskuteczne, bo karaluchy przemieszczały się przez kanały wentylacyjne. Brakowało w celi miejsca. W miarę swobodnie mogły się poruszać dwie osoby na raz. Reszta musiała siedzieć na łóżkach. W celi były dwa stoły, ale i tak posiłki spożywano na łóżkach, bo nie było miejsca by te stoły tak ustawić, by można było przy nich zjeść posiłki. W celi zazwyczaj były dwie, trzy osoby palące. Mimo, iż deklarowały się jako niepalący. --- STRONA 4 --- Powód zwracał uwagę więźniom, którzy palili, iż jest to cela dla osób niepalących. Nikt ze służby więziennej nie zwracał uwagi, że w celi nie można palić. Cela nie była zadbana, bo ze ścian kruszył się tynk, tak sarn sufitu koło okna. Na ścianach był też grzyb. Powód zgłaszał do dyrektora istnienie grzyba w celi. Po jego interwencji, celę wyremontowano. Powód ogólnie skarżył się na warunki panujące w celi, także wobec innych osadzonych. W celi nr 3 był grzyb tylko w jednym miejscu koło rury, były też robaki. /dowód: zeznania powoda Ł Z , zeznania świadka W G , zeznania świadka K S , zeznania świadka A K , zeznania świadka M B , zeznania świadka R S / Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dokumenty, których prawdziwości nie kwestionowała żadna ze stron, jak również w oparciu o zeznania świadków i powoda. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków W G , K S , A K , M B , R S . Zeznania świadków są logiczne i spójne oraz wzajemnie się uzupełniające. Wynika z nich jednoznacznie, iż warunki osadzenia w Areszcie Śledczym w , nie były dobre, mimo, iż były zgodne z obowiązującymi przepisami. Sąd dał im wiarę, że cele, w których przebywali razem z powodem były przepełnione, że znajdował się w nich grzyb. Sąd dał nadto wiarę, iż w celach palono papierosy, co przeszkadzało powodowi. Sąd dał w całości wiarę zeznaniom powoda, co do warunków przeludnienia, w jakich przebywał w pozwanej jednostce. Są one spójne i obiektywne. Znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym w postaci wskazanych wyżej dowodów, nie wynikają, więc z subiektywnych odczuć samego powoda. Sąd nie dał wiary pozwanemu, w zakresie, jakim twierdził, iż wyznacza odrębne cele dla osadzonych korzystających z wyrobów tytoniowych. Pozwany wskazywał, iż funkcjonariusze reagują, na każdy przypadek łamania zakazu palenia w celach mieszkalnych dla niepalących. Powyższe stało bowiem w sprzeczności z zeznaniami powoda i świadków, którzy przyznali, iż w celi dla niepalących przebywały osoby palące i nie przejmowały się tym zakazem- nikt ze służby więziennej również na ten zakaz nie reagował. (notatka kpt. K G z dnia 4.02.2010 r. k. 118-119) Sąd zważył: Roszczenie powoda, który domagał się zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku z warunkami bytowymi w jednostkach penitencjarnych , w których był osadzony, oparte jest o treść przepisów art. 23 i 24 k.c., w zw. z art. 448 k.c. Przepis art. 23 k.c. stanowi, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. W myśl przepisu art. 24 k.c. ten którego ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. W razie naruszenia dobra osobistego sąd na mocy art. 448 k.c. może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przesłankami powyższej odpowiedzialności są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie oraz bezprawność działania sprawcy naruszenia. Ciężar udowodnienia dwóch pierwszych okoliczności obciąża powoda, natomiast trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym, które pozwany może obalić, wykazując brak bezprawności swego działania. Sąd podziela pogląd Sądu Najwyższego, iż godność osobista jest taką sferą osobowości, --- STRONA 5 --- która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowanej jest przez okoliczności zewnętrzne (por. wyrok SN z dnia 25.04.1989 r. sygn. I CR 143/89). Przesłanki oceny czy doszło do naruszenia, winny być poddane obiektywizacji, oznacza to, iż należy uwzględnić odczucia szerszego grona uczestników. Dokonując oceny naruszenia tego dobra, niezbędne jest jednak uwzględnienie w pewnym zakresie miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego. Do naruszenia dobra osobistego powoda miało dojść w związku z przebywaniem w pozwanych jednostkach w warunkach przeludnienia oraz z uwagi na fakt przebywania w celach z osobami palącymi papierosy. Pozwany przyznał, że w czasie, kiedy przebywał tam powód, panowało u niego przeludnienie. Odnosząc się do powyższej kwestii, należało zauważyć, iż zgodnie z art. 110 § 2 k.k.w. powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Jak trafnie wskazał to Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 26 maja 2008 r., SK 25/07), minimalna powierzchnia mieszkalna przewidziana w art. 110 k.k.w. należy do najniższych w systemach penitencjarnych państw europejskich. I tak przykładowo wynosi ona: w Austrii - 6 m 2 , w Belgii - 9 m 2 , w Bośni i Hercegowinie - 4 m 2 , na Cyprze - 9,5 m 2 , w Czechach - 3,5 m 2 , w Danii - 6-7 m 2 , w Finlandii - 7 m 2 , w Grecji - 10 m 2 , w Hiszpanii - 6 m 2 , w Holandii - 10 m 2 , w Irlandii - 6-10 m 2 , w Islandii - 6-10 m 2 , w Niemczech - 7 m 2 , w Norwegii - 6-10 m 2 , w Portugalii - 7 m 2 , w Turcji - 8-9 m 2 , we Włoszech - 9 m 2 , w Rumunii - 6 m 2 , w Chorwacji - 8 m 2 , w Bułgarii - 6 m 2 . Przepis z art. 248 § 1 k.k.w. stanowi odstępstwo od zasady, że powierzchnia w celi więziennej powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 na jedną osobę (zasada: art. 110 § 2 k.k.w.). Ten minimalny standard może być zatem jedynie wyjątkowo zmniejszony. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. brzmi: "W szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego". Nie może to być, zatem każda dowolna sytuacja, lecz wyjątkowa, szczególnie uzasadniona Sąd w całości podziela prezentowany pogląd Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, iż przeludnienia cel nie można usprawiedliwiać dużą liczbą przestępstw czy ograniczoną ilością miejsc w zakładach penitencjarnych. Obowiązkiem Państwa jest takie zorganizowanie systemu penitencjarnego, aby zapewnić szacunek dla godności osób osadzonych i to bez względu na trudności finansowe czy logistyczne. (por. wyrok S.A. w Pozaniu z 24.11.2010 r. sygn. akt: I ACa 881/10, publ. LEX nr 756733) Podzielić należy również pogląd prezentowany przez powoda, iż wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. (Dz. U z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. --- STRONA 6 --- Dodatkowo, żadne zasady współżycia społecznego nie mogą usprawiedliwiać wykonywania kary pozbawienia wolności w sposób sprzeczny z prawem godząc zarazem w dobra osobiste skazanego. Niewątpliwie umieszczenie w celach o powierzchniach mniejszych, niż 3 m2 narusza dobro osobiste w postaci godności (art. 23 k.c.). (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 18.11.2010 r. sygn. akt:I ACa 870/10, publ. LEX nr 756731) Kolejną niedogodnością związaną z pobytem w przeludnionych celach, był fakt, iż powód umieszczony został w celi z osobami palącymi papierosy. Powód zgłaszał, iż jest osobą nie palącą. Wiedzieli o tym również współwięźniowie. Osoby, z którymi przebywał w celi potrafiły wypalać nawet do 25 papierosów dziennie. Biorąc pod uwagę, iż paliły zazwyczaj 2-3 osoby, na powierzchni ok. 15 m2, w celi, której było tylko małe okienko przy poziomie ziemi- należało uznać to za ogromną niedogodność. Niedogodności związane z przeludnieniem i osadzeniem z osobami palącymi papierosy, zwiększał fakt, że zdarzało się, że w celach były robaki, ściany były zagrzybiałe, były problemy z wentylacją. W tej sytuacji Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie doszło do obiektywnego naruszenia godności osobistej powoda. Uznać należało, iż o naruszeniu tym, nie decydują bowiem wyłącznie jego subiektywne odczucia, osobista skala wrażliwości. Oczywiste jest, że problem przeludnienia jest zjawiskiem niepożądanym, które może prowadzić do naruszenia standardów postępowania z osobami pozbawionymi wolności. Ponadto przeludnienie patologizuje społeczność więzienną, w zatłoczonym zakładzie karnym skazany jest pozbawiony wszelkich elementów intymności (por. uzasadnienie wyroku TK z 26.05.2008 r. sygn. SK 25/07). Pobyt w celach pełnych dymu papierosowego i w takich warunkach, o jakich wspomniano wyżej zdecydowanie wykraczał poza cel jakim była izolacja powoda, jednocześnie stanowiąc dla niego, osoby niepalącej- utrapienie fizyczne i psychiczne. Pozwany nie obalił domniemania bezprawności działania. Osoba osadzona w zakładzie karnym lub areszcie musi liczyć się z pewnymi ograniczeniami lub niedogodnościami związanymi z umieszczeniem w takich placówkach. Dolegliwości takie nie powinny być większe niż wynika to z faktu izolacji w warunkach określonych prawem. Opisanych warunków, z jakimi zetknął się powód, nie można jednak uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności. Pozwany powoływał się, co prawda na treść art. 248 § 1 k.k.w., który był normą obowiązującą aż do jego uchylenia z dniem 06.12.2009 r. (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26.05.2008 r., SK 25/07, Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A rok 2008, Nr 4 poz. 6), nie zmienia to jednak faktu naruszenia dobra osobistego powoda. Przepis ten zezwalał na odstąpienie od normy 3 m2 jedynie w przypadkach szczególnie uzasadnionych i przy zastosowaniu szczególnego trybu, jednak tylko na czas określony i nie nadmiernie długi. W przypadku powoda sytuacja, która miała być wyjątkiem, stała się normą, przebywanie w przeludnionych celach z osobami palącymi papierosy obejmowało prawie cały okres jego pobytu w jednostce pozwanego. Nadto pozwany wskazywał, iż pilnował, by osadzano osoby niepalące oddzielnie od osób palących, jednakże zaraz dodawał, iż priorytetami w kwestii osadzania było oddzielne osadzanie skazanego i tymczasowo aresztowanego, osadzanie ze względu na wiek, płeć, uprzednią karalność, umyślność czy nieumyślność czynu, potrzebę zapewnienia porządku w jednostce . Sąd podziela pogląd Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził, iż godność ludzka jest dobrem prawnie chronionym, zaś organy państwa nie mogą zmieniać treści praw obywatela. Traktowanie humanitarne jest to postępowanie, które uwzględnia minimalne potrzeby człowieka, odnosząc je do przeciętnych standardów danego społeczeństwa. Za niehumanitarne uznać należy takie działania organów władzy państwowej, które - nie służąc bezpośrednio założonym celom kary pozbawienia wolności - prowadzą do udręki fizycznej skazanych, do poniżania ich godności osobistej, uszczuplania ich praw albo uniemożliwiania im ochrony swoich praw. Niedookreślony, a przez to w praktyce nieograniczony, czas stosowania ograniczeń praw i wolności konstytucyjnych w stosunku do skazanych i brak możliwości obrony tych praw, stanowią rażące naruszenie zasady określonej w art. 4X ust. 4 i art. 40 Konstytucji ( por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dn. 26 --- STRONA 7 --- maja 2008r., sygn. SK 25/07). Natomiast w wyroku z dnia 17 marca 2010 r. Sąd Najwyższy uznał, iż prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą, zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Nadmierne zagęszczenie celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne. (por. II CSK 486/09, wyrok SN 2010-03-17, LEX nr 599534) Dodać należy, iż w sytuacji, kiedy osoba nie paląca, narażona jest na nieustanne przebywanie w otoczeniu ludzi palących, praktycznie bez możliwości ucieczki i w sytuacji swojego ciągłego sprzeciwu– naruszone zostają jej dobra. Dla Sądu jasnym, jest, iż działanie pozwanego w odniesieniu do warunków bytowych nie były indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represją. Fakt umieszczenia powoda w przeludnionych celach, z osobami palącymi papierosy, nie był działaniem celowym administracji, skierowanym na szczególne pognębienie powoda i poniżenie go. Jednak brak środków finansowych w budżecie państwa nie może, co do zasady usprawiedliwiać złych warunków więziennych, których natężenie występowania oznacza poniżające traktowanie. Nawet, jeżeli służba więzienna konkretnej jednostki penitencjarnej nie jest bezpośrednio odpowiedzialna za przeludnienie wynikające z obiektywnych trudności, nie wyklucza to naruszenia art. 3 ratyfikowanej przez państwo Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (por. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 04.11.1950 r. zmieniona Protokołami nr 3, 5 i 8, uzupełniona Protokołem nr 2, Dz.U.93.61.284). Zdaniem Sądu przebywanie przez tak długi okres czasu, prawie nieprzerwanie w warunkach przeludnienia i wśród papierosowego dymu, oraz związane z tym różne formy niedogodności przekroczyły nieuchronny element cierpienia związany z samym faktem pozbawienia wolności w ramach tymczasowego pozbawienia wolności. Powód za naruszenie swych dóbr osobistych, domagał się zasadzenia kwoty 100 000 zł. Zdaniem Sądu zadośćuczynienie w takiej wysokości byłoby stanowczo wygórowane. Zadośćuczynienie, z uwagi na swój kompensacyjny charakter powinno reprezentować ekonomicznie odczuwalną wartość. Wielkość zadośćuczynienia zależy od oceny całokształtu okoliczności sprawy, rozmiaru doznanych cierpień, ich intensywności, trwałości oraz nieodwracalnego charakteru. Sąd zasądzając odpowiednią sumę pieniężną musi wziąć pod uwagę, że zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny a nie represyjny. Jego funkcja polega na złagodzeniu skutków negatywnych doznań wynikających z naruszenia dóbr osobistych (por. wyrok SN z dnia 27.09.2005 r. I CK 256/05, wyrok z dnia 12.12.2002 r. V CKN 1581/00). Zadośćuczynienie ma na celu jedynie naprawienie tej części krzywdy, która związana jest z niezgodnym z prawem zwiększeniem uciążliwości odbywania kary pozbawienia wolności. Kwota dochodzona przez powoda wskazywałaby natomiast nie tyle na chęć uzyskania rekompensaty za krzywdę, lecz na dążenie do wzbogacenia się (por. wyrok S.A. w Katowicach z dnia 07.05.2009 r. I ACa 247/09). Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy oraz stopień naruszenia dóbr osobistych powoda, Sąd uznał, że kwotą adekwatną do rozmiaru naruszeń będzie kwota 5 100 zł za naruszenia dóbr osobistych. Sąd przyjął, iż za każdy miesiąc naruszenia dóbr związany z pobytem w celach pozwanego, należy się powodowi kwota 300 złotych. Wobec powyższego Sąd oddalił powództwo w pozostałej części. O kosztach zastępstwa procesowego udzielonego powodowi z urzędu orzeczono w pkt. 2 wyroku. Wynagrodzenie zostało pełnomocnikowi przyznane w oparciu o § 6 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 z póź. zm.). --- STRONA 8 --- O kosztach procesu orzeczono w pkt. 3 wyroku, odstępując od obciążania tymi kosztami powoda. O powyższym orzeczono na zasadzie wyrażonej w art. 102 k.p.c. Przepis ten przewiduje wyjątek od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Przepis ten stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Ustalenie, czy w sprawie zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej oceny sądu. Ocena ta musi jednakże uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa).