Postanowienie II C 526/19 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 22 marca 2019 roku

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 526/19 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 22 marca 2019 roku, skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Ł.L. O. wniósł o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 100.000 zł zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu. Strona powodowa wskazała, że dochodzone roszczenie jest wynikiem naruszenia dóbr osobistych powoda, do którego doszło w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego wŁ.z dnia 11 grudnia 2018 roku, w sprawie o sygn. akt I ACa 139/18. Do naruszenia dóbr doszło na skutek stwierdzenia, że powód jest osobą skrajnie niebezpieczną ponieważ uderzył łokciem w twarz i opluł funkcjonariusza służby więziennej. L. O. zarzucił, że nie został skazany za takie przestępstwo. (pozew k. 5-7) W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa – Sąd Apelacyjny w (...)wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany zakwestionował fakt naruszenia dóbr osobistych przedmiotowym wyrokiem, wskazał, że sąd działał w granicach porządku prawnego, w ramach kompetencji tego organu, zakwestionował wysokość dochodzonego roszczenia oraz powołał się na fakultatywność zadośćuczynienia. (odpowiedź na pozew k. 49-53) Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2019 roku Sąd, w trybie art. 148 1 § 1 k.p.c. skierował sprawę na posiedzenie niejawne celem rozpoznania sprawy i wydania wyroku i udzielił w związku z tym stronom terminu na złożenia pism procesowych celem zgłoszenia wszelkich wniosków, twierdzeń i zarzutów, w tym L. O. – na ustosunkowanie się do odpowiedzi na pozew. (postanowienie k. 64) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2018 roku Sąd Apelacyjny w Ł.oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 11 października 2017 roku oraz orzekł o kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym. W uzasadnieniu wyroku przytoczone zostało rozstrzygnięcie Sądu I instancji – oddalenie powództwa L. O. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego oraz motywy tego rozstrzygnięcia. W tej części uzasadnienia powołano wszystkie ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, w tym (na str. 2 uzasadnienia) ustalenie, że „Wobec powoda stosowano kaski ochronne z przyłbicą, co było podyktowane tym, że jest on osobą skrajnie niebezpieczną. W dniu 12 kwietnia 2016 roku uderzył funkcjonariusza Aresztu Śledczego W.łokciem w twarz i opluł.” Sąd II instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne Sądu I instancji. (wyrok k. 57-62) Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo, jako niezasadne podlegało oddaleniu w całości. W niniejszej prawie Sąd, wydając wyrok na posiedzeniu niejawnym, skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 148 1 k.p.c. W świetle art. 148 1 § 1 k.p.c., gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego sąd może uznać – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. --- STRONA 2 --- W rozpoznawanej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zgromadzony materiał dowodowy stanowi wystarczającą podstawę z punktu widzenia istotności rozstrzygnięcia. Jednocześnie brak wniosków dowodowych wymagających przeprowadzenia rozprawy (zgłoszono jedynie dowód z akt sprawy, w której zapadł skarżony wyrok) i zasada szybkości postępowania, wyrażona w art. 6 k.p.c. spowodowały, że Sąd orzekł na posiedzeniu niejawnym, uprzedzając o tym strony postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2019 roku (k. 64). Jako podstawę faktyczną powództwa (zdarzenie naruszające dobra osobiste powoda) wskazano fragment uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wŁ. z dnia 11 grudnia 2018 roku, w sprawie o sygn. akt I ACa 139/18, z którego miało wynikać, że powód jest osobą skrajnie niebezpieczną, ponieważ uderzył łokciem w twarz i opluł funkcjonariusza służby więziennej. Materialno-prawną podstawę dochodzonego przez powoda roszczenia (zadośćuczynienie) stanowi art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 § 1 k.c. Ponieważ naruszenie dób osobistych miałoby być wynikiem działania organu władzy publicznej, podstawę prawną odpowiedzialności stanowi art. 417 § 1 k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2005 r., sygn. akt II CK 27/05). Sędzia jest bowiem funkcjonariuszem państwowym i wykonuje władzę sądowniczą stanowiącą element władzy publicznej. Sądy, jako organ władzy publicznej – władzy sądowniczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez sędziów, a sędzia w toku postępowania wykonuje czynności jurysdykcyjne jako sąd w znaczeniu procesowym. Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie także sędziego przy wykonywaniu władzy sądowniczej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt V ACa 64/13). W tym wypadku przesłanka bezprawności musi być rozumiana w sposób właściwy dla prawa cywilnego, ale musi również uwzględniać specyfikę działania wymiaru sprawiedliwości i czynności jurysdykcyjnych sędziego. Bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, a w szerokim ujęciu także z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Jak wskazał Sąd Najwyższy, jest to niezgodne z prawem działanie podmiotu wykonującego władzę publiczną, polegające na sprzeczności pomiędzy zakresem kompetencji organu, sposobem jego postępowania i treścią rozstrzygnięcia wynikającymi z wzorca ustawowego, a jego działaniem rzeczywistym (wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt IV CSK 406/11). Zakres i sposób działania sędziego, a więc także granice dopuszczalnego wkroczenia przez sędziego w sferę dóbr osobistych stron postępowania, wyznaczają przepisy prawa procesowego właściwe dla danego rodzaju postępowania oraz rodzaj roszczenia poddanego osądowi w postępowaniu cywilnym i charakter czynu zarzucanego oskarżonemu w postępowaniu karnym, a także konkretne sytuacje powstające w toku tych postępowań. Bezprawność, a więc niezgodność z prawem czynności sędziego w toku postępowania musi wynikać z jego oczywistych, rażących błędów w zakresie stosowania przepisów procesowych lub stanowić działanie wykraczające w sposób oczywisty i niepodlegający dyskusji poza te przepisy. Sędzia w każdej sprawie musi zapewnić sprawność przebiegu postępowania i mieć na względzie interesy wszystkich jego uczestników; musi także w różnych sytuacjach procesowych, niekiedy w krótkim czasie, dokonywać wykładni tych przepisów i oceniać możliwość ich zastosowania. Podjęcie decyzji procesowych jest obarczone ryzykiem błędu, ale stronie służą środki procesowe, którymi może doprowadzić do usunięcia wadliwości tych decyzji, w tym wniosek o wyłączenie sędziego. Nie każde zatem działanie sędziego w toku postępowania, które narusza dobra osobiste strony i które strona ocenia jako sprzeczne z przepisami procesowymi, jest bezprawne w rozumieniu art. 24 k.c. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt I ACa 1012/14). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że powód zmierza w istocie do podważenia oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd I instancji, a zaakceptowanej przez Sąd Apelacyjny w Ł.w wyroku z dnia 11 grudnia 2018 roku. Po pierwsze należy zauważyć, że brzmienie uzasadnienia wyroku jest inne niż przedstawione w pozwie – ocena powoda jako osoby skrajnie niebezpiecznej wiązała się z faktem stosowania dodatkowego wyposażenia przez funkcjonariuszy w kontakcie z powodem, a nie – z ustaleniem naruszenia nietykalności cielesnej funkcjonariusza. Zatem ocena osoby powoda powodowana była innymi okolicznościami niż wskazane w pozwie, a szeroko omówionymi w całym uzasadnieniu, nie tylko w odwołaniu do przytoczonego fragmentu. --- STRONA 3 --- Ponadto, zwraca uwagę okoliczność, że powód podnosił, że twierdzenie o uderzeniu i opluciu funkcjonariusza jest nieprawdziwe, gdyż nie został za to skazany. Powód nie zaprzeczył, aby do takiego zdarzenia doszło, a jedynie wskazywał na brak wyroku skazującego. Natomiast Sąd cywilny czyni ustalenia nie tylko w oparciu o prawomocne wyroki skazujące, ale obowiązany jest czynić własne ustalenia i orzekać na podstawie całego zebranego materiału dowodowego. Brak prawomocnego skazania nie pozbawia Sądu cywilnego prawa do własnych ustaleń nawet, gdyby miały one wypełniać przesłanki czynu zabronionego. Przeciwnie – Sąd cywilny nie może uchylić się od takich ustaleń, jeżeli wynikają one z materiału dowodowego i mają znaczenia dla rozstrzygnięcia. Natomiast dokonywanie ustaleń faktycznych należy do kompetencji (obowiązków) Sądu i mieści się w granicach porządku prawnego. Jeśli według strony obarczone było błędem, elementem procedury jest możliwość zaskarżenia orzeczenia i w ramach apelacji – podważanie dokonanych ustaleń. Jak wskazuje się w orzecznictwie, nawet nietrafność orzeczenia i jego wzruszenie w toku instancji nie oznacza winy tego wykonawcy władzy sądowniczej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2005 r., sygn. akt II CK 27/05, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2003 r., sygn. akt II CK 48/03). W niniejszej sprawie przedmiotowe ustalenie poczynił w istocie Sąd I instancji w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Złożona apelacja nie doprowadziła do wzruszenia tych ustaleń. Należy także dostrzec, że fragment uzasadnienia objęty pozwem zawiera jedynie przytoczone ustalenia Sądu I instancji. W ramach kontroli instancyjnej Sąd Apelacyjny obowiązany był bowiem do analizy ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego orzeczenia. Nie są to więc ustalenia pozwanej jednostki – Sądu Apelacyjnego w Ł. a ustalenia dokonane przez Sąd I instancji i tak też zostały zaprezentowane w kwestionowanym uzasadnieniu. Sąd Apelacyjny jedynie wskazał, że nie dostrzegł uchybień w poczynionej ocenie materiału dowodowego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w niniejszej sprawie nie zaistniała bezprawność działania po stronie organów sądowych. Dokonanie oceny materiału dowodowego, czynienie ustaleń faktycznych, czy analiza ustaleń Sądu I instancji nie są zachowaniami niezgodnymi z prawem. Za takie zachowanie można uznać wyłącznie zachowanie sprzeczne z porządkiem prawnym, polegające na sprzeczności między zakresem kompetencji organu, sposobem jego postępowania i treścią rozstrzygnięcia wynikającymi z wzorca ustawowego, a jego działaniem rzeczywistym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt IV CSK 406/11). Takie elementy w tej sprawie nie wystąpiły. Z tych względów powództwo podlegało oddaleniu. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowił art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów sądowych. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy: „zastosowanie przez Sąd art. 102 kpc powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które by uzasadniały odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu tych okoliczności zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego (sytuacji życiowej). Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego” (postanowienie Sądu Najwyższego z 14.01.1974 r., sygn. akt II CZ 223/73). Z oświadczenia majątkowego powoda wynika, że nie posiada żadnego majątku ani dochodów, jest osobą pozbawioną wolności od 13 lat. Z tego powodu Sąd uznał, iż sytuacja majątkowa L. O. uzasadnia odstąpienie od zasad ogólnych i nie obciążanie kosztami procesu. Na marginesie należy zauważyć, iż „art. 102 k.p.c. nie wymaga, żeby strona wygrywająca sprawę na rzecz której nie został zasądzony zwrot kosztów procesu, postępowała niewłaściwie lub żeby można jej było przypisać jakąkolwiek inną postać winy” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 07.01.1982 r., sygn. akt CZ 191/81) Wpływ na treść orzeczenia o kosztach miały także kwestie natury procesowej. Sąd Najwyższy do wypadków szczególnie uzasadnionych, pozwalających na kwalifikację z art. 102 k.p.c., zalicza sytuację, gdy wysokość kosztów zastępstwa prawnego jest zbyt wygórowana w stosunku do stopnia zawiłości sprawy i nakładu pracy pełnomocnika (wyrok z dnia 21.05.1999 r., sygn. akt I PKN 59/99, publ. OSNP z 2000 r., Nr 15, poz. 580). --- STRONA 4 --- Niniejsza sprawa nie wymagała szczególnych rozważań prawnych. Orzecznictwo dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa w związku z działalnością orzeczniczą jest ugruntowane i nie budzi wątpliwości. Powód nie złożył także żadnych wniosków dowodowych, które wymagały prowadzenia postępowania, czy wyznaczenia rozprawy, co również nie wygenerował dodatkowych kosztów dla strony pozwanej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07.09.1972 r., sygn. akt I PR 254/72, OSP z 1973 r., Nr 5, poz. 95). Sytuacja procesowa nie wymagała od pozwanego pełnomocnika pozwanego podjęcia jakichkolwiek działań czy czynności procesowych. Jednocześnie, określenie wartości przedmiotu sporu także wydaje się być przypadkowe i nie odzwierciedla wagi tego postępowania wobec braku wykazania podstawowej przesłanki odpowiedzialności i nie prowadzenia postępowania dowodowego. Ponadto, zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest zinstytucjonalizowane, a jak wskazał Sąd Najwyższy, w przypadku stałej obsługi prawnej strona nie ponosi odrębnych nakładów na prowadzenie procesu (orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1971 r., sygn. akt I PZ 17/71, z dnia 22 listopada 1972, sygn. akt II CR 458/72, z dnia 6 grudnia 1973 r., sygn. akt I PR 456/73, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 22.08.1997 r., sygn. akt I ACz 323/97). Mając na uwadze powyższe, w przedmiocie kosztów procesu orzeczono, jak w punkcie 2 wyroku. ZARZĄDZENIE Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć: 1. pozwanemu z pouczeniem o prawie, terminie i sposobie wniesienia apelacji; 2. pełn. pozwanego –PG.