Wyrok II C 518/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 września 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 518/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 września 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział II Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz - Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 9 września 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M M przeciwko Skarbowi Państwa- o zapłatę 1. oddala powództwa; 2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami procesu. Sygn. II C 518/09/4 Uzasadnienie Powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w K kwoty 150 000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania, tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych: godności, prawa do intymności, w związku z odbywaniem tymczasowego aresztowania w niewłaściwych warunkach. Ponadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że przebywał w pozwanej jednostce jako tymczasowo aresztowany od dnia 25.01.2007r. do 12.10.2007r. Pozwany zobowiązany był na podstawie art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności do traktowania go jako osadzonego zgodnie z europejskimi normami więziennymi, ponadto na podstawie art. 110 k.k.w. zobowiązany był zapewnić osadzonemu minimum 3 m2 powierzchni w celi. Pozwany ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie oraz wynikający z tego brak należytego wyposażenia cel, niezabudowane sanitariaty w celach mieszkalnych, cele bez wentylacji (brak przewodów wentylacyjnych), nadmiernie wysoką temperaturę w celach w dni upalne, brak zajęć kulturalno oświatowych i siłowni, brak dostępu do aktów prawnych i komentarzy, brak --- STRONA 2 --- warunków do utrzymania należytej higieny osobistej- łaźnia raz w tygodniu, niewłaściwe, wulgarne i poniżające traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy pozwanego. Powód wskazał również na uchybienia, za które ponosi odpowiedzialność pozwany, tj. niewłaściwa temperatura i jakość posiłków, utrudniania kontaktu z bliskimi, nie zapewnienie właściwej temperatury w okresie zimowym, zagrożenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczenia go w celi z osobami o różnym stopniu demoralizacji, niewłaściwe funkcjonowanie kantyny (zawyżanie cen towarów), niewydolny system opieki zdrowotnej i plagę robactwa (karaluchy). Powód wskazał, że w związku z powyższymi uchybieniami pozwany nie zapewnił mu humanitarnych warunków bytowych. Powód odwołał się do orzeczeń Sądu Najwyższego dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia oraz orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, z których wynika obowiązek zapewniania osadzonym godziwych warunków odbywania kary. Wskazał na treść art. 110 § 2 k.k.w. zawierający wymogi, jakim powinny odpowiadać warunki bytowe w celach oraz art. 248 k.k.w., który ma charakter normy wyjątkowej, pozwalającej na ograniczenie powierzchni celi przypadającej na jednego osadzonego. Jako podstawę swoich roszczeń powód wskazał art. 77 ust. 1 Konstytucji, art. 417 k.c., art. 24 k.c. i 448 k.c. (k. 2-3). Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w K wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że zarzuty podnoszone przez powoda mają charakter ogólny i generalny, powód nie wskazuje na konkretne okoliczności, z których wynikałoby naruszenie jego dóbr osobistych. Podniósł, że powód zrezygnował z możliwości zaspokojenia roszczeń o naruszenie dóbr osobistych w inny przewidziany prawem sposób, np. przez żądanie przeproszenia go, z czego wynika, że nie kieruje się on chęcią odwrócenia skutków naruszeń dóbr osobistych, ale określonym interesem finansowym. Odnośnie zarzutu przeludnienia pozwany wskazał, że osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m2, przy spełnieniu przesłanek z art. 248 § 1 k.k.w. jest zgodne z prawem. Pozwany wskazał, że wbrew twierdzeniom powoda nie funkcjonuje pojęcie standardów europejskich w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności. Warunki odbywania kary, normy powierzchni, wyżywienia określają przepisy krajowe, Europejski Komitet Przeciwdziałania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT) jedynie zaleca, a nie narzuca podejmowania określonych kroków dotyczących funkcjonowania jednostek penitencjarnych. Dotyczy to również Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Pozwany wskazał, że zgodnie z jego orzecznictwem, przy ocenie naruszenia art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności należy brać pod uwagę kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków- tzn. dokonać kompleksowej oceny wszelkich aspektów warunków i rygorów pobytu osadzonych. Pozwany podniósł zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powoda i sprzeczności jego żądania z zasadami współżycia społecznego, w szczególności naruszenia powszechnego poczucia sprawiedliwości społecznej. Powód naruszył porządek prawnym, powinien więc liczyć się z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności i wynikającymi z niej dolegliwościami. Pozwany podniósł, że w odbiorze społecznym standardy panujące w zakładach karnych oraz aresztach śledczych niewiele odbiegają od przeciętnego poziomu egzystowania ubogiej polskiej rodziny. Pozwany wskazał, że powód przebywał w różnych celach dwuosobowych i ośmioosobowej. Dokładne wskazanie zaludnienia cel nie jest możliwe, ponieważ do roku 2008 pozwany nie był zobowiązany do prowadzenia takiej statystyki. W związku z występującym przeludnieniem pozwany informował o tym fakcie każdorazowo sędziego penitencjarnego. Pozwany, aby zwiększyć powierzchnię mieszkalną przystosowywał na ten cel pomieszczenia gospodarcze. W latach 1992-1995 przeprowadzony został kapitalny remont pawilonów mieszkalnych, m.in. cele mieszkalne otrzymały wydzielone pomieszczenia trwale oddzielone drzwiami. W kolejnych latach --- STRONA 3 --- wykonywano prace konserwacyjno-remontowe, zaadaptowano na sale kinową pomieszczenia świetlicy głównej, wymieniono sprzęt kwaterunkowy w pomieszczeniach ambulatorium. W celach jest odpowiednie ogrzewanie. W każdej celi znajdują się grzejniki centralnego ogrzewania oraz kratki wentylacyjne. Powód otrzymywał przysługujące mu środki czystości określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, jak również środki do utrzymania czystości w celi. Powód miał możliwość kąpieli jeden raz w tygodniu zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania. W celach mieszkalnych jest zimna i ciepła woda przez całą dobę. Posiłki dostarczane są osadzonym do cel w specjalnych termosach ze stali nierdzewnej, pobierane są próby smakowe przez lekarza lub upoważnioną osobę. Kantyna prowadzona jest przez zewnętrzną firmę ale towary w niej dostępne są kontrolowane pod względem wysokości cen oraz przydatności do spożycia. Profilaktycznie przeprowadzana jest dezynsekcja, deratyzacja i dezynfekcja. Co do zarzutu powoda umieszczenia go w celach z niewłaściwymi osadzonymi, pozwany wskazał, że rozmieszczenie osadzonych dokonywane jest w oparciu zasady określone w art. 82 § 1 i 2 k.k.w., osadzeni są informowani o konieczności zgłaszania administracji aresztu sytuacji zagrożenia własnego i innych współosadzonych. Powodowi nie odmawiano ani nie utrudniano kontaktów z rodziną, pozytywnie rozpatrywano prośby powoda w przedmiocie dodatkowej paczki żywnościowej, talonów higieniczno-odzieżowych. Powód nie skarżył się na obraźliwe i poniżające go zachowanie funkcjonariuszy, miał dostęp do opieki medycznej i zajęć kulturalno-oświatowych, biblioteki, kół zainteresowań, posług religijnych. Przeprowadzona w jednostce wizytacja sędziego penitencjarnego w dniach 18-19 i 27 grudnia 2007 r. nie wykazała nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednostki. Pozwany podniósł, że powód nie wykazał poniesienia jakiejkolwiek szkody lub uszczerbku na zdrowiu ani na ciele (k. 137-148). Sąd ustalił: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w K w okresie od dnia 29.01.2007r. do dnia 12.10.2007r. Powód przebywał w celach mieszkalnych nr 88 o powierzchni 7 m2, która przeznaczona była do zakwaterowania dwóch osób, nr 29 o powierzchni 6,80 m2, która przeznaczona była do zakwaterowania dwóch osób oraz w celi nr 30 o powierzchni 6,80 m2 przeznaczonej do zakwaterowania dwóch osób. Od dnia 18.02.2007 r. powód umieszczony został w celi nr 46 o powierzchni 24 m2, która zgodnie z normą powierzchni mieszkalnej – 3 m2 przeznaczona była do zakwaterowania ośmiu osób (dowód: wykaz pomieszczeń Aresztu Śledczego w K w okresie pobytu powoda – k. 152-154). W okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w K w jednostce występował problem przeludnienia. Na dzień 04.01.2007 r. zaludnienie jednostki wynosiło 122%, na dzień 20.02.2007 r. zaludnienie wynosiło 115%, na dzień 07.03.2007 r. 119%, na dzień 12.04.2007 r. 118,2%, na dzień 14.05.2007 r. 119,9%, na dzień 11.06.2007 r. 113,1%, na dzień 04.07.2007 r. 119%, na dzień 17.08.2007 r. 108%, na dzień 05.09.2007 r. 107,3%. O fakcie przeludnienia i konieczności czasowego umieszczania osadzonych w warunkach, w których powierzchnia celi mieszkalnej na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2, Dyrektor pozwanego zawiadamiał sędziego penitencjarnego (dowód: pisma dyrektora Aresztu Śledczego w K kierowane do Przewodniczącego Wydziału VIII Penitencjarnego i Nadzoru nad wykonywaniem orzeczeń Sądu Okręgowego w K z dnia 04.01.2007 r., z dnia 20.02.2007 r., 07.03.2007 r., 12.04.2007 r., 14.05.2007 r., 11.06.2007 r., 04.07.2007 r., 17.08.2007 r., 05.09.2007 r. – k. 155-163). W Areszcie Śledczym regularnie przeprowadzane były kontrole przewodów kominowych. Stan techniczny urządzeń nie budził żadnych zastrzeżeń (dowód: protokoły kontroli przewodów kominowych dymowych-spalinowych-wentylacyjnych z dnia 09.05.2005 r., --- STRONA 4 --- z dnia 31.10.2006 r., z dnia 12.10.2007 r. – k. 168-170). Z protokołów kontroli sanitarnych przeprowadzanych w jednostce wynika, że stan i warunki sanitarne, w tym stan sanitarny żywienia zbiorowego nie budziły wątpliwości przeprowadzających kontrole (dowód: protokół kontroli sanitarnej z dnia 17.05.2007r. przeprowadzonej przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w K – k. 171-178). W Areszcie Śledczym w K profilaktycznie przeprowadzane były dezynsekcje, dezynfekcje i deratyzacje w celu zminimalizowania możliwości pojawienia się robactwa, prusaków, szczurów (dowód – protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 12/07 z dnia 27.02.2007r., k. 181, protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 18/07 z dnia 19.03.2007 r. – k. 182, protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 24A/07 z dnia 18.04.2007 r. – k. 183, z dnia 23.05.2007 r. nr 34/07 – k. 184, nr 42/07 – k. 185, z dnia 16.07.2007 r. nr 50/07 – k. 186, z dnia 25.07.2007 r. nr 50A/07 – k. : protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 5/07 z dnia 18.01.2007 r., - k. 179-180, protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 12/07 z dnia 27.02.2007 187, z dnia 22.08.2007 r. nr 58/07 – k. 188, z dnia 03.10.2007 r. nr 67/07 – k. 189, nr 77/07 – k. 190, z dnia 19.12.2007 r. nr 91/07 – k. 191). Areszt Śledczy w K był również wizytowany przez sędziego penitencjarnego. Ze sprawozdania z wizytacji przeprowadzonej w dniach 18-19 i 27 grudnia 2007 r. wynika, że nie istniały nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednostki. Osadzeni mieli zapewnione właściwe warunki bytowe, opiekę medyczną, mieli możliwość korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych, biblioteki. Osadzeni w roku 2007 zgłosili 51 skarg, w których podnieśli 63 zarzuty, wszystkie skargi uznano za bezzasadne. Mogli korzystać z praktyk i posług religijnych, mogli uczestniczyć w spotkaniach katechetycznych. Na terenie jednostki funkcjonowały koła zainteresowań: filmowe, plastyczne i hafciarskie. Problem jednostki było przeludnienie. Ze sprawozdania wynika, że mimo tych obiektywnych uwarunkowań skazani i tymczasowo aresztowani mają zagwarantowane dostateczne standardy socjalne i korzystają z przysługujących im praw. Administracja podejmowała starania o adaptację na cele mieszkalne byłego budynku pralni (dowód: sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w K z dnia 18-19 i 27 grudnia 2007 r. – k. 209-211). W celach, w których przebywał powód znajdowały się grzejniki centralnego ogrzewania oraz wentylacja grawitacyjna. W celach przez całą dobę dostępna jest ciepła i zimna woda. Toalety w celi są trwale oddzielone od reszty pomieszczenia, zamykane drzwiami. Powód miał możliwość skorzystania z łaźni jeden raz w tygodniu, zgodnie z przepisami oraz otrzymywał środki do utrzymania higieny osobistej i czystości określone w przepisach wykonawczych. Na bieżąco wykonywane są niezbędne naprawy i usuwane awarie. Powód nigdy nie zgłaszał zastrzeżeń co do warunków bytowych, w jakich przebywał. W latach 2007-2008 wyremontowano 47 cel mieszkalnych. Zmodernizowano salę widzeń, zaadaptowano świetlicę na salę kinową (dowód: zeznania D I – k. 249). Powód nie zgłaszał problemów ani poczucia zagrożenia ze strony współosadzonych. W celach mieszkalnych umieszczany był zgodnie z wytycznymi określonymi w art. 82 § 1 i 2 k.k.w. Nie utrudniano ani nie ograniczano mu kontaktów z rodziną, przyznawano mu ulgi w postaci dłuższego widzenia z najbliższą rodziną. Dyrektor jednostki wyraził dwukrotnie na prośbę powoda zgodę na dłuższe widzenie z babcią. Pozytywnie rozpatrywano jego prośby o dodatkowe paczki żywnościowe i w przedmiocie talonów higieniczno-odzieżowych. Powód miał możliwość uczestniczenia w zajęciach kulturalno-oświatowych minimum raz w tygodniu, w okresie letnim z zajęć sportowych na boisku, spotkaniach związków wyznaniowych, --- STRONA 5 --- mógł korzystać z biblioteki, w tym aktów prawnych, prasy codziennej (dowód: zeznania świadka K G – k. 249-250). Powód był należycie traktowany przez funkcjonariuszy, w dokumentacji działu ochrony nie figurują informacje o wulgarnym lub poniżającym zachowaniu funkcjonariuszy w stosunku do powoda (dowód: zeznania świadka M M – k. 250-251, zeznania świadka K G – k. 249-250). Powód nie wnioskował o zmianę celi mieszkalnej (dowód: zeznania świadka R W – k. 251- 252). Stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o: protokół kontroli sanitarnej z dnia 17.05.2007r. przeprowadzonej przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w K – k. 171-178, protokoły kontroli przewodów kominowych dymowych-spalinowych-wentylacyjnych z dnia 09.05.2005 r., z dnia 31.10.2006 r., z dnia 12.10.2007 r. – k. 168-170, dowód – protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 12/07 z dnia 27.02.2007r., k. 181, protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 18/07 z dnia 19.03.2007 r. – k. 182, protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 24A/07 z dnia 18.04.2007 r. – k. 183, z dnia 23.05.2007 r. nr 34/07 – k. 184, nr 42/07 – k. 185, z dnia 16.07.2007 r. nr 50/07 – k. 186, z dnia 25.07.2007 r. nr 50A/07 – k. : protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 5/07 z dnia 18.01.2007 r., - k. 179-180, protokół z przeprowadzonej dezynsekcji i deratyzacji nr 12/07 z dnia 27.02.2007 187, z dnia 22.08.2007 r. nr 58/07 – k. 188, z dnia 03.10.2007 r. nr 67/07 – k. 189, nr 77/07 – k. 190, z dnia 19.12.2007 r. nr 91/07 – k. 191, sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w K z dnia 18-19 i 27 grudnia 2007 r. – k. 209-211, zeznania świadków D I – k. 249, K G – k. 249-250, R W – k. 251-252, wykaz pomieszczeń Aresztu Śledczego w K w okresie pobytu powoda – k. 152-154, pisma dyrektora Aresztu Śledczego w K kierowane do Przewodniczącego Wydziału VIII Penitencjarnego i Nadzoru nad wykonywaniem orzeczeń Sądu Okręgowego w K z dnia 04.01.2007 r., z dnia 20.02.2007 r., 07.03.2007 r., 12.04.2007r., 14.05.2007 r., 11.06.2007r., 04.07.2007 r., 17.08.2007r., 05.09.2007 r. – k. 155-163. Sąd dał w całości wiarę zeznaniom D I , K G , M M i R W . Zeznania te są obiektywne, spójne. Świadkowie przyznają zgodnie, że jednostka miała problem z przeludnieniem. Zeznania świadków w całości znajdują również potwierdzenie w dowodach z dokumentów zawartych w aktach sprawy (protokołach kontroli przewodów kominowych, protokołach kontroli sanitarnej, protokołach z przeprowadzanych dezynsekcji i deratyzacji, sprawozdaniu z wizytacji sędziego penitencjarnego). Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda co do tego, że kącik sanitarny był niezabudowany. Zeznania powoda w tej części pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadka D. I . Świadek ten będąc kierownikiem działu kwatermistrzowskiego w sposób szczegółowy i precyzyjny, przedstawił warunki bytowe w Areszcie Śledczym w K . Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda, że warunki stworzone przez pozwanego były poniżające, bo musiał przebywać z osobami bardziej zdemoralizowanymi niż on. Twierdził, że był źle traktowany przez tych współosadzonych oraz że był wulgarnie i poniżająco traktowany przez funkcjonariuszy. To stanowisko powoda, o złym traktowaniu przez współosadzonych nie zostało przezeń udowodnione(powód zeznał, że nie wie dlaczego nie zgłaszał o wyzywaniu go i poniżaniu przez współosadzonych). To samo dotyczy zarzutu powoda o pladze robactwa, czy zawyżonych cenach w kantynach. Zeznania powoda natomiast dotyczącym złego traktowania przez funkcjonariuszy, Sąd odmówił wiarogodności jako niespójnym ze sobą. Z jednej strony powód bowiem twierdził, że przyczyną złego traktowania miały być skargi, jakie pisał w związku ze złymi warunkami bytowymi do dyrektora pozwanego, by dalej zeznać iż uwzględniane były wszystkie jego prośby o wydłużenie czasu widzeń z babcią, o talony odzieżowo-higieniczne, przyznawane były mu nagrody. W kontekście tych zeznań powoda jako już całkowicie niezrozumiały jawi się zarzut utrudniania mu kontaktów z rodziną. --- STRONA 6 --- Sąd zważył: Roszczenie powoda, który domagał się zadośćuczynienia z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności, za warunki bytowe podczas osadzenia, oparte jest o treść art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z art. 24 k.c. każdemu czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem, przysługuje uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz usunięcia skutków naruszenia. Powyższa odpowiedzialność oparta jest na trzech przesłankach: istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Ciężar udowodnienia pierwszych dwóch przesłanek odpowiedzialności obciąża powoda, natomiast trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym. Jeżeli powód udowodni naruszenie dobra osobistego, sprawca naruszenia może zwolnić się z odpowiedzialności, jeżeli wykaże brak bezprawności działania. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci godności i prawa do intymności w związku z przebywaniem w warunkach bytowych stworzonych przez stronę pozwaną, które nie spełniały podstawowych norm i nie zapewniały godziwych warunków odbywania kary. Istnienie tak określonych przez powoda dóbr osobistych jest oczywiste, rozważenia wymagało więc, czy spełniona została druga przesłanka odpowiedzialności pozwanych – ich naruszenie. Za aktualnie już ugruntowany zarówno w judykaturze (min. J. Panowicz-Lipska „Majątkowa ochrona dóbr osobistych s.23) jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego ( min. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1976r., II CR 692/75; OSNCP 1976/11/251 Nowe Prawo 1877/7-8,s.1144-1150; 23 kwietnia 1989r., OSP 1990r., poz. 330 z glosą aprobującą A. Szpunara) należy uznać pogląd, że przy wyjaśnieniu naruszenia dobra osobistego należy posługiwać się kryterium obiektywnym. Artykuły 40 i 41 ust. 4 Konstytucji oraz art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 04.12.1950r. stanowią o zakazie poniżającego i nieludzkiego traktowania oraz karania, a także nakazują traktowanie w sposób humanitarny osoby pozbawionej wolności. Art. 30 Konstytucji stanowi ponadto, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władzy publicznej. Przywołane powyżej wywody natury ogólnej odnieść teraz trzeba do okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie, na podstawie dowodów zaoferowanych przez strony procesu. Analizując orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazać trzeba, że o ile zajmował się zagadnieniem przebywania osadzonego w celi przeludnionej to dokonywał analizy tego zagadnienia przy uwzględnieniu innych jeszcze okoliczności ( brak możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach, korzystania z biblioteki, odmowa pomocy medycznej), które wespół i w skumulowaniu z okolicznością przebywania w celi przeludnionej może być oceniane jako przejaw traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Ocena uzależniona jest od tych wszystkich okoliczności. Nie dochodzi do naruszenia dóbr osobistych, a zwłaszcza godności, automatycznie przez to, że przypada osadzonemu w celi mniej niż 3 m2 powierzchni. Naruszenie tej normy jest ważna okolicznością, ale dopiero kumulatywnie, w związku z innymi okolicznościami, pozwala na podstawie oceny indywidualnych przypadków stwierdzić, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego. ( min. orzeczenia: z dnia 19 kwietnia 2001r., skarga nr 28524/95; z dnia 15 lipca 2002r., skarga nr 47095/99; z dnia 29 kwietnia 2003r., skarga nr 50390/99; z dnia 6 grudnia 2007r., skarga nr25664/05). Tak też wynika z orzecznictwa sądów polskich, gdzie czytamy, że ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych warunków takich jak zła sytuacja sanitarna, brak właściwej higieny, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja, odmowa pomocy medycznej. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w --- STRONA 7 --- Katowicach z dnia 07.05.2009r. sygn. I ACa 247/09, por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 02.10.2007r. II CSK 269/07 wraz z uzasadnieniem. Bezsporne było, że powód przebywał w celach w warunkach przeludnienia, stąd przedmiotem analizy Sądu pozostało, czy istniały jeszcze inne takie okoliczności, które łącznie z przeludnieniem mogłyby zostać ocenione jako przejaw traktowania prowadzącego do naruszenia godności powoda i prawa do intymności. Przepis art. 110 k.k.w., na który powoływał się powód, zawiera wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych: powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m2, cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Odstępstwo od standardów wyznaczonych w art. 110 k.k.w. zawierał art. 248 § 1 k.k.w. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.05.2008 r. sygn. akt SK 25/07 przepis art. 248 § 1 k.k.w. uznany został za niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przepis ten stracił moc z dniem 6 grudnia 2009 r. (zob. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A rok 2008, Nr 4, poz. 62). Norma ta obowiązywała jednak w czasie, kiedy powód przebywał w pozwanej jednostce. W art. 248 k.k.w., w przypadkach szczególnie uzasadnionych i przy zastosowaniu szczególnego trybu, przewidziana była możliwość odstąpienia od normy 3 m2, ale tylko na czas określony i nie nadmiernie długi. Z ustaleń poczynionych w sprawie nie wynika by w trakcie osadzenia powoda u pozwanego warunki pobytu cechowały się skumulowaniem takich sytuacji, stanów, które prowadzą do naruszenia godności i prawa do intymności podczas osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w K . Powód miał zapewnione w jednostce wszystkie te standardy, które wynikają z treści art. 110 k.k.w. i rozporządzeń wykonawczych. Wbrew twierdzeniom powoda, we wszystkich celach, w których przebywał znajdowały się toalety trwale zabudowane i oddzielone od reszty pomieszczenia, zamykanymi drzwiami. Zapewniało to poczucie intymności. W celach panowała właściwa temperatura. W zimie funkcjonuje centralne ogrzewanie oraz wentylacja grawitacyjna. W zakresie możliwości korzystania z kąpieli raz w tygodniu to zgodnie z treścią §30 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności i z §32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania taka jest norma, a z materiału dowodowego w aktach sprawy nie wynika, by były wskazanie medyczne dla powoda, częstszych kąpieli. W celach był całodobowy dostęp do zimnej i ciepłej wody. Cele mieszkalne były regularnie odnawiane, na bieżąco usuwane były awarie. Były one poddawane systematycznie dezynsekcji i deratyzacji, stan sanitarny, jakość posiłków nie budziły zastrzeżeń organów przeprowadzających kontrolę. Powód miał dostęp do zajęć kulturalno-oświatowych, mógł korzystać z biblioteki, prasy, miał dostęp do niezbędnych aktów prawnych. To natomiast, że powód oczekiwał innych w znaczeniu wyższej jakości środków higienicznych, czy też wyższej jakości przydzielanych składników wyposażenia celi oraz to, że rodzaj zajęć, czas ich trwania, czy zasoby biblioteczne nie odpowiadały powodowi nie stanowi naruszenia godności powoda. To samo dotyczy sytuacji, gdy w lecie panujące upały, skutkują wysoką temperaturą w pomieszczeniach w których przebywają osoby. W tym miejscu zauważyć trzeba, że powód otrzymał zgodę na zakup wentylatora. Odbywanie kary pozbawienia wolności zawsze i co do zasady wiąże się z pewnego rodzaju --- STRONA 8 --- ograniczeniami w tym w zakresie swobody określonych wyborów i dostępności do określonego rodzaju rzeczy, świadczeń czy usług. Jest to bowiem normalny element kary pozbawienia wolność. Obowiązkiem Państwa jest zapewnienie warunków życia więźniów z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności nie zaś realizowanie konkretnych i indywidualnych oczekiwań. Każdy osadzony, w tym powód, musi się liczyć z tym, że poddany zostanie określonym ograniczeniom i dolegliwościom, których nie doświadczają osoby przebywające na wolności. Konkludując, przytoczone względy, w okolicznościach sprawy, powodują, że nie można uznać by doszło do naruszenia wskazanych przez powoda dóbr osobistych, co czyni roszczenie powoda nieuprawnionym. Poza przeludnieniem nie miały miejsca okoliczności, które mogłyby w skumulowaniu z nim prowadzić do naruszenia godności powoda i jego prawa do intymności, gdy powód był tymczasowo aresztowany. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, gdyż pozostaje to istotne w okolicznościach sprawy i na następujące zagadnienie. W problematyce dóbr osobistych sformułowano okoliczności wyłączające bezprawność. Należy do nich nadużycie prawa podmiotowego – art. 5 k.c. Żądanie ochrony prawnej, w określonych sytuacjach, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, nie stanowi wykonywania praw osobistości. W sprawie tego aspektu nie można tracić z pola widzenia. Zasady współżycia społecznego obejmują wszak zasady moralne, które ważyć należy w realiach istniejących w społeczeństwie, stąd należy brać pod uwagę realia społeczno - gospodarcze kraju. Wystarczy wskazać, że powszechnie wiadomym jest, że sytuacja służby zdrowia i osób hospitalizowanych jest często pod względem bytowym dużo gorsza niż więźniów, którzy przecież znaleźli się w odosobnieniu na skutek popełnienia przestępstw, w przypadku powoda skutkujących orzeczeniem dożywotniego pozbawienia wolności. Dotyczy to również sytuacji lokalowej wielu rodzin w Polsce, zajmujących mieszkania komunalne czy socjalne i to zarówno pod względem metrażu, stanu technicznego budynków, czy dostępu do mediów. Transformacja dziejąca się w kraju, kształtowanie nowych zasad gospodarczych, zagrożenie utraty pracy dla wielu ludzi, którzy przez wiele lat wykonywali określone zatrudnienie, też realna jej utrata, często z przyczyn od nich całkowicie niezależnych ( likwidacje zakładów pracy), powoduje, ze sytuacja bytowa tych osób staje się często dramatyczna w tym i w wymiarze psychologicznym. Marginalnie zwrócić należy uwagę również i na to, że w polskim systemie prawa krzywdę moralną naprawia się przede wszystkim poprzez środki ochrony niemajątkowej przewidziane w art. 24 k.c. ukierunkowane na usuniecie skutków wyrządzonej czynem bezprawnym krzywdy. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone ma, co oczywiste, swobodę wyboru roszczenia. Sądowi jednak pozostawiona jest ocena zarówno celowości skorzystania z konkretnego środka, jego adekwatności do rodzaju naruszonego dobra jak i rozmiaru doznanej krzywdy. Zadośćuczynienie służyć ma udzieleniu poszkodowanemu satysfakcji w sytuacji, gdy inne środki nie są wystarczające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych. Zasądzenie zadośćuczynienia ma zatem charakter fakultatywny i od oceny sądu, opartej na analizie konkretnej sprawy, zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej formie. Nie oznacza to dowolności w podejmowaniu przez sąd decyzji, który może odmówić zasądzenia sumy pieniężnej, wtedy gdy stwierdzi – w oparciu o zobiektywizowane kryteria – że nie zachodzi potrzeba zadośćuczynienia za krzywdę moralną poprzez jej zrekompensowanie w formie pieniężnej. Swoboda decyzji sądu odnosi się do oceny tego, czy zadośćuczynienie pieniężne jest w danej sytuacji odpowiednim sposobem rekompensaty krzywdy moralnej, czy tez przeciwnie – istnieją dostateczne możliwości naprawienia krzywdy w drodze zastosowania środków ochrony niemajątkowej ( z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2008r., IACa 1150/06, OSAW 2008/4/110). W sprawie powód z roszczeniem niemajątkowym nie wystąpił, lecz wystąpił z wysoko określonym roszczeniem majątkowym. Zeznając wskazał, że kwota dochodzona pozwem jest mu należna i dlatego, że z własnych pieniędzy kupował środki czystości. Świadczy to o tym, że powód nie --- STRONA 9 --- kierował się wyłącznie chęcią odwrócenia skutków naruszeń dóbr osobistych, lecz przede wszystkim określonym interesem finansowym. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na sytuację materialna powoda. Z oświadczenia powoda wynika, że nie ma on żadnego majątku.