Postanowienie II C 517/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2017 roku Sąd Rejonowy Okręgowy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 517/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2017 roku Sąd Rejonowy Okręgowy w Łodzi, II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Katarzyna Bielczyk Protokolant: st. sekr. sąd. Sylwia Nowakowska-Birke po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2017 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa M. P. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w Ł. o zadośćuczynienie I. zasądza od Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w Ł. na rzecz M. P. kwotę 5.000 zł (pięć tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 12 października 2013 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. nie obciąża M. P. obowiązkiem zwrotu nieuiszczonych kosztów procesu i kosztów sądowych; IV. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz adw. K. Ł. kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych 60/100) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygnatura akt II C 517/13 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 19 kwietnia 2013 r. skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w Ł., powód M. P. wniósł o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia. (pozew, k. 2) Pismem z dnia 5 sierpnia 2013 r. powód rozszerzył powództwo o kwotę 50.000 zł i wniósł łącznie o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz łącznie kwoty 150.000 zł. W dniach: 31 października 2013 r. i 11 marca 2014 r. powód rozszerzał podstawę faktyczną powództwa. (rozszerzenie powództwa, k. 44; pismo, k. 70; pismo, k. 366) W odpowiedzi na pozew z dnia 8 listopada 2013 r. pozwany Skarb Państwa – Areszt Śledczy w Ł. wniósł o oddalenie powództwa w całości, kwestionując powództwo zarówno co do zasady jak i co do wysokości. (odpowiedź na pozew, k. 74-87) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód M. P. przebywał w Areszcie Śledczym w Ł. w okresach: od 16 grudnia 2010 r. do 4 sierpnia 2011 r. oraz od 18 stycznia 2013 r. do 16 października 2013 r. (notatka służbowa, k. 92) Podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Ł. powód był zakwaterowany w następujących celach mieszkalnych: - A/1 nr 14 (9,45 m 2 ) – w okresie 16.12 – 21.12 2010 r. - liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 2-3 osoby; - A/2 nr 53 (9,10 m 2 ) – 22.12. 2010 r. – 2 osoby; - A/4 nr 127 (12,12 m 2 ) – 23.12.2010r. – 14.02. 2011 – 4 osoby; - A/4/ nr 146 (9,26 m 2 ) – 15.02. – 21.02. 2011 r. – 2-3 osoby; - B/4 nr 117 (26,81 m 2 ) – 22.02. – 4.08. 2011 r. – 6–8 osób; - A/1 nr 26 (10,41 m 2 ) – 18.01.-27.01. 2013 r. – 2-3 osoby; - C/2 nr 52 (11,08 m 2 ) – 28.01-17.02 – 3 osoby; - C/2 nr 49 (12,04 m 2 ) – 18.02.-10.04 i 25.04.-13.05 2013 r. – 3-4 osoby; - C/3 nr 117 (12,04 m 2 ) - 11.04. – 24.04. 2013 r. – 4 osoby; - C/2 nr 76 (11,29 m 2 ) – 14.05. – 30.06. 2013 r. – 3 osoby; - C/2 nr 74 (12,04 m 2 ) - 01.07-21.08 2013 r. – 4 osoby; - A/1 nr 23(5,05 m2) – 22.08. – 04.09 2013 r. – 1 osoba; --- STRONA 3 --- - C/2 nr 47 (11,41 m 2 ) – 05.09 – 16.10. 2013 r. – 3 osoby. (notatka służbowa, k. 92-93) W dniu 13 grudnia 2010 r. udzielono powodowi porady lekarskiej w Oddziale Pomocy Doraźnej Szpitala (...). W wywiadzie napisano: „pacjent doprowadzony przez policjanta z powodu zgłaszanych dolegliwości. Jak podaje w dniu wczorajszym został zatrzymany przez policję. Podczas zatrzymania doznał urazu głowy, lewego stawu skokowego i prawego nadgarstka.” W badaniu CT i RTG prawego nadgarstka opisano przebyte złamanie kości łódeczkowatej nadgarstka. Świeżych zmian pourazowych nie stwierdzono. W RTG stawu skokowego - bez zmian. Zalecono dalsze leczenie w poradni ortopedycznej, ibuprofen w razie bólu. Opis badania tomografii komputerowej z dnia 14 grudnia 2010r - staw rzekomy kości łódeczkowatej. M. P. został przyjęty do Aresztu Śledczego 16 grudnia 2010r., w dniu przyjęcia zgłaszał obecność zmian łuszczycowych na skórze. W dniu 26 marca 2011r. wykonano zdjęcie RTG lewego stawu skokowego - nie stwierdzono zmian pourazowych. W RTG prawego nadgarstka - szczelina złamania kości łódeczkowatej. W tym dniu badany przez ortopedę - potwierdzono złamanie kości łódeczkowatej, założono gips na 6 tygodni. W dniu 20 kwietnia 2011r. wzmocniono opatrunek gipsowy opaską elastyczną. W dniu 5 maja 2011r. zdjęto opatrunek gipsowy. W obrazie RTG - złamanie kości łódeczkowatej z odczynem naprawczym. Od 18.01.2013r. - z powodu zgłaszanych przebytych urazów okolicy prawego nadgarstka - powód był skierowany 5.04.2013r. na badanie RTG oraz konsultację ortopedyczną. Badanie RTG wykonano 11.04.2013r. W dniach 15.05.2013r. oraz 18.06.2013r. M. P. odmawiał wyjazdu na konsultację ortopedyczną i ponownie nie został skierowany do tego specjalisty. Był także konsultowany w areszcie przez dermatologa 28.05.2013r. i 06.08.2013r. oraz przez okulistę 7.10.2013r. Nie było bezwzględnych wskazań zdrowotnych do stałego korzystania przez osadzonego z dodatkowych łaźni czy dodatkowych spacerów. M. P. korzystał w trakcie pobytu również z pomocy psychologicznej. (dokumentacja medyczna, k. 98 i k. 245-249, k. 665; dokumentacja medyczna w kopercie, k. 387; dokumentacja medyczna w kopercie, k. 475; dokumentacja medyczna w kopercie, k. 608; książka zgłaszających się do lekarza, k. 99-178 i k. 190-193; książka zgłoszeń i przyjęć, k. 179-188; notatka, k. 215; dokumentacja, k. 216-227; pismo, k. 685; płyty CT, k. 702; zeznania świadka H. K., k. 411-412, zeznania A. Ł. k 565, K. D. k. 742 odwr adnotacje 00:07:06) Z punktu widzenia ortopedycznego, w dacie przyjęcia powoda do Aresztu Śledczego w Ł. istniało stare, niewygojone złamanie w postaci stawu rzekomego kości łódeczkowatej prawego nadgarstka. W całej dokumentacji medycznej brak jest danych odnośnie złamania w obrębie stawu skokowego w okolicznościach podanych przez powoda. W wykonanym badaniu RTG stawu skokowego w dniu 14 grudnia 2010r nie stwierdzono pourazowych zmian kostnych kości tworzących staw skokowy. Lekarze udzielający pomocy poszkodowanemu w dniu 14 grudnia 2010r. nie stwierdzili wskazań do unieruchomienia lewego stawu skokowego. W ocenie dermatologicznej w trakcie obu pobytów w Areszcie Śledczym w Ł. stan zdrowia M. P. był stabilny. Zmiany łuszczycowe miały charakter przewlekły i wymagały ciągłego stosowania preparatów działających miejscowo, które powód otrzymywał od lekarza. (opinia biegłego ortopedy, k. 771-772; opinia biegłego dermatologa, k. 776-783; ustna uzupełniająca opinia biegłego ortopedy, k. 817 od 00:02:55; ustna uzupełniająca opinia biegłego dermatologa, k. 838v. – od 00:02:48) Z punktu widzenia ortopedycznego postępowanie lekarskie i leczenie w Areszcie Śledczym w Ł. były prawidłowe. W trakcie pobytów w Areszcie Śledczym w Ł. M. P. był wielokrotnie konsultowany przez lekarzy różnych specjalności. W ocenie dermatologicznej, rozpoznanie w Areszcie Śledczym w Ł. było postawione prawidłowo, wdrożono leczenie, po którym nastąpiła poprawa kliniczna. Ponadto zalecano dodatkowe spacery w słoneczne dni oraz kąpiele w łaźni. Przepisane leki były --- STRONA 4 --- standardowo stosowane w leczeniu łuszczycy. M. P. miał przepisane takie preparaty, które nie podrażniają skóry i nie wymagają zmywania. Powód miał możliwość podgrzania wody grzałką i etapowego oczyszczania skóry ciała. Mycie w zimnej wodzie mogło zapewnić utrzymanie higieny osobistej, również zmywanie maści dermatologicznych. (opinia biegłego ortopedy, k. 771-772; opinia biegłego dermatologa, k. 776-783; ustna uzupełniająca opinia biegłego ortopedy, k. 817 od 00:02:55; ustna uzupełniająca opinia biegłego dermatologa, k. 838v. – od 00:02:48) Zmiany łuszczycowe nie skutkują uszczerbkiem na zdrowiu powoda, to choroba samoistna. Zakres zmian skórnych był mniejszy w trakcie drugiego pobytu w AŚ w Ł.. Skutki leczenia w Areszcie Śledczym w Ł. nie doprowadziły ani do powstania, ani zwiększenia uszczerbku na zdrowiu. Z punktu widzenia ortopedycznego, postępowanie lekarskie w Areszcie Śledczym w Ł. nie spowodowało powstania, bądź zwiększenia uszczerbku na zdrowiu powoda. Nie zwiększyło również jego cierpień fizycznych w związku z doznanymi urazami. (opinia biegłego ortopedy, k. 771-772; opinia biegłego dermatologa, k. 776-783; ustna uzupełniająca opinia biegłego ortopedy, k. 817 od 00:02:55; ustna uzupełniająca opinia biegłego dermatologa, k. 838v. – od 00:02:48) Rokowanie na przyszłość powoda, w ocenie ortopedycznej, uwarunkowane jest obecnością stawu rzekomego kości łódeczkowatej nadgarstka i nie ma żadnego związku z postępowaniem w Areszcie Śledczym w Ł.. Stan ortopedyczny powoda w odniesieniu do dysfunkcji prawego nadgarstka był już utrwalony w momencie aresztowania powoda. W ocenie dermatologicznej analiza dotychczasowej drogi życiowej powoda nie wskazuje na to aby zmiany skórne ustąpiły całkowicie. Łuszczyca jest przewlekłą, genetycznie uwarunkowaną chorobą skóry, która przebiega z okresami remisji i zaostrzeń. Przebieg choroby w dużej mierze związany jest ze stylem życia osoby chorej i zależy od prawidłowej pielęgnacji skóry. Nie ma możliwości całkowitego wyleczenia łuszczycy. (opinia biegłego ortopedy, k. 771-772; opinia biegłego dermatologa, k. 776-783; ustna uzupełniająca opinia biegłego ortopedy, k. 817 od 00:02:55; ustna uzupełniająca opinia biegłego dermatologa, k. 838v. – od 00:02:48) W Areszcie Śledczym w Ł. wszystkie cele mieszkalne wyposażone są w węzły sanitarne, w skład których wchodzi miska ustępowa, automat płuczący, umywalka z doprowadzeniem zimnej, bieżącej wody, co jest podyktowane infrastrukturą obiektów oraz możliwościami technicznymi urządzeń produkujących ciepłą wodę użytkową. W celach jest kącik sanitarny, oddzielony od reszty celi. We wszystkich celach wykonanie zabudowy kącika sanitarnego zostało zakończone w 2007r. Było to metalowe rusztowanie, z płyta pilśniową, o wysokości 110-115 cm. W 2/3 kącików zabudowa została zmieniona, zabudowa sięga od podłogi do sufitu. Drzwi miały 150 cm, a cela była wyższa. Drzwi były tak zamontowane, żeby zobaczyć co dzieje się w kąciku, trzeba było stanąć przy drzwiach. Kącik znajduje się przy wyjściu z celi. Praktycznie, zawsze osadzeni wieszali zasłonki, które oddzielały kąciki od reszty celi. Zastosowane rozwiązanie było uzasadnione koniecznością nadzorowania osób przebywających w celach. Zastosowanie wyższych drzwi uniemożliwiało obserwację osadzonych przez wizjer. Osadzeni skarżyli się jednak, że to nie zapewnia im intymności i dlatego w roku 2013 roku, podwyższono zabudowę w 100 kącikach sanitarnych. Takie było plecenie Zarządu Służby Więziennej. Natomiast, aby zapewnić wentylację w pomieszczeniu, to są wycinane otwory w dolnej części drzwi, prowadzących do kącika. Drzwi do kącików sanitarnych w nowej zabudowie stanowią pełnowymiarowe drzwi. Osadzeni mają możliwość zgłaszania usterek w celach. Jest to zapisywane do zeszytów usterek i te trafiają do warsztatu naprawczego. ( zeznania świadka W. B., k. 408-411) --- STRONA 5 --- Wyposażenie cel mieszkalnych w Areszcie Śledczym w Ł., w okresie gdy przebywał tam powód było odpowiednie. W celi mieszkalnej z węzłem sanitarnym znajdują się: łóżko, stolik, szafka, taboret, wieszak, półka na przybory toaletowe, lustro. Ilość sprzętu kwaterunkowego dostosowywana jest do liczby osadzonych przebywających w danej celi mieszkalnej. Osadzeni otrzymują środki higieniczne. Po raz pierwszy wydawane przy przyjęciu, a następnie na początku każdego miesiąca. Otrzymują je wszyscy. Możliwe jest to także w ramach tzw. wypiski, mogą dostawać je w paczkach. Na środki higieniczne składa się mydło, papier toaletowy, szczoteczka do zębów, pasta do zębów, krem go golenia, proszek do prania, szampon do włosów. Wyposażenie cel mieszkalnych reguluje rozporządzenie z 2003 roku i taki sprzęt, w odpowiedniej ilości, w każdej celi się znajduje. Szafki mają drzwiczki otwierane lub suwane. Są przewidziane ścierki do podłogi. Do cel mieszkalnych są wydawane też miski i naczynia, w których osadzeni mogą zagotować wodę. Osadzeni mogą zgłaszać oddziałowym potrzebę wstawienia dodatkowych sprzętów kwatermistrzowskich, które są wydawane na prośbę. Posiadano zapasy magazynowe sprzętu. Brak drzwiczek w szafkach, wynika z tego, że są wyjmowane przez osadzonych. Łóżka są konstruowane w ten sposób, że materace są układane na kratownicy z płaskownika. Łóżka, które są w AŚ, są użytkowane od wielu lat. Stanowią standardowe wyposażenie wszystkich jednostek penitencjarnych w Polsce, są na bieżąco naprawiane. W 2013 roku zostało zakupionych 100 nowych łóżek. Areszt Śledczy stopniowo wymienia łóżka na nowe i instaluje drabinki i barierki. Szafki więzienne, taborety, stoły więzienne kupowane są w specjalistycznych przedsiębiorstwach, które zajmują się produkcją takiego wyposażenia. Osadzeni niszczą sprzęt. Każdy osadzony otrzymuje materac nadający się do użytkowania. Na prośbę osadzonych materace są wymieniane. Rocznie na nowe wymienianych jest około 200 materacy. Powodowi wydano przewidziane regulaminowo rzeczy przy przyjęciu. (kserokopia dokumentacji kwatermistrzowskiej, k. 389; zeznania świadka W. B., k. 408-411) Łaźnia w AŚ w Ł. realizowana jest raz w tygodniu. Spacerniak jest przygotowywany przez funkcjonariusza realizującego spacery. Jeżeli są stałe opady śniegu, to odśnieżanie odbywa się na bieżąco, w miarę możliwości. Latem spacerniak nie jest odkurzany. Nie było skarg na kurz. W regulaminie wewnętrznym przewidziano co osadzeni mogą posiadać w trakcie realizacji spaceru. Osadzony ma prawo do 1 godziny spaceru dziennie. Jeżeli spacer wypada w trakcie wizyty u lekarza, bądź widzenia, to po powrocie może wykonać spacer. (zeznania świadków W. B., k. 408-411; S. C., k. 406-407; J. M., k. 751- od 00:03:36) W Areszcie Śledczym w Ł. wszystkie cele są wentylowane (wentylacja grawitacyjna). Raz w roku przeprowadzane są przeglądy, a z protokołów wynika, że wentylacja jest sprawna. Cele są ogrzewane. Zawilgocenie i zagrzybienie jest często wskazywane przez osadzonych. Kratki wentylacyjne są w kąciku sanitarnym. W dolnej części drzwi prowadzących do kącika sanitarnego, są wycięte otwory i z ich pomocą wentylowany jest zarówno kącik sanitarny jak i cela mieszkalna. Można też przewietrzyć celę, otwierając okno. W każdej celi jest kosz na odpady. Osadzeni mogą też segregować odpady. Odbierany jest osobno szkło i plastik. W każdej celi jest oświetlenie typu jarzeniowego, nie ma na nich przesłon. Światło dzienne ma dostęp przez okno. Blendy są transparentne, wykonane z płyty poliwęglanowej. (zeznania świadków W. B., k. 408-411; protokoły okresowych kontroli przewodów kominowych i wentylacyjnych, k. 467-472) Więźniowie w Areszcie Śledczym w Ł. są poddawani kontroli osobistej. Obligatoryjnie kontrola jest przeprowadzana, gdy osadzony miał kontakt ze światem zewnętrznym tj. brał udział w czynnościach procesowych, miał widzenia. Kontrolę można również przeprowadzić w każdym czasie, jeśli istnieje podejrzenie, że osadzony ma niedozwolone przedmioty, typu broń, telefon, środki odurzające, nielegalną korespondencję. Kontrolę osobistą przeprowadza się w wyznaczonym pomieszczeniu, przez osobę tej samej --- STRONA 6 --- płci. Poddaje się kontroli odzież i obuwie. Osadzony rozbiera się do naga. Sprawdza się, czy osadzony nie ma nic pod pachami, miedzy palcami, w ustach, we włosach i w odbycie. Żeby sprawdzić, czy czegoś nie ukrywa w odbycie, nakazuje się zrobić przysiad. W celu kontroli jamy ustnej, osadzony nie musi wkładać palców do ust. Czynności wykonuje się w rękawiczkach. Funkcjonariusz nie dotyka ciała osadzonego, osadzony sam dotyka swojego ciała. Kontrola osobista odbywa się pod okiem kamery. Każdy osadzony może składać skargi do Koordynatora Oddziału Penitencjarnego na sposób przeprowadzenia kontroli. Powód był poddawany takiej kontroli osobistej. Nie zgłaszał skarg na sposób przeprowadzenia kontroli. (zeznania powoda, k. 338-342 w zw. z k. 752 – od 00:14:09; zeznania świadków: E. K., k. 343-345; S. C., k. 406-407; ) Areszt Śledczy w Ł., pozostaje pod stałą kontrolą Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w Ł.. Najtrudniejsze warunki z utrzymaniem czystości są w celach przejściowych, bo osadzeni, którzy są przyjmowani, są w różnym stanie sanitarnym. Dezynsekcje są przeprowadzane przez zewnętrzną firmę. O potrzebie przeprowadzenia dezynsekcji decyduje służba zdrowia AŚ. Nie ma plagi insektów w AŚ w Ł.. (zeznania świadka W. B., k. 408-411) Stolarka okienna w Areszcie Śledczym w Ł. liczy 50 lat. Okna są na bieżąco naprawiane, uszczelniane, uzupełniane szyby, a nawet wymieniamy drewniane części ram. Ponadto, 30 cel ma nowe okna z PCV. Na prośbę osadzonego, za zgodą Dyrektora, udostępniony może być wentylator. Na oknach cel pawilonów A, B i C zamontowano przesłony, nie powoduje to jednak ich gorszego oświetlenia. Wieczorem cele oświetlają świetlówki jarzeniowe odpowiednio zabezpieczone przed uszkodzeniem, a emitowane przez nie światło należy uznać za wystarczające do czytania i pisania. Przesłony okienne (blendy) zostały zamontowane w oknach Aresztu Śledczego w Ł. zgodnie z zasadami sztuki budowlanej. Przesłony zostały wykonane z płyty poliwęglanowej gr. 4 mm i zamontowane na nośnej konstrukcji stalowej do elewacji pawilonów. Posiadają wymagane atesty i certyfikaty, są wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. Przesłony okienne są zamontowane w stalowych ramach, z zachowaniem 30 cm odstępu w celu zapewnienia wymiany powietrza podczas wietrzenia cel (nawiew zimnego powietrza odbywa się spodnią, nieosłonięta częścią, natomiast wywiew przestrzeniami bocznymi). W celach mieszkalnych nie ma suszarek do suszenia odzieży. Przepisy nie przewidują takiego wyposażenia. Nie ma też pralek. Osadzeni mają proszek do prania i miski na wyposażeniu celi. Osadzeni korzystają z własnej odzieży i obuwia, otrzymują klapki, jeżeli o to się zwrócą przy przyjęciu. Osadzonemu przysługuje jedna rolka papieru toaletowego na miesiąc i w takiej ilości jest wydawana. Osadzony może się zwrócić z prośbą o wydanie dodatkowych środków higienicznych, jeśli ma taką potrzebę i prośby te są realizowane. (zeznania świadka W. B., k. 408-411) Każdemu osadzonemu w Areszcie Śledczym w Ł. zapewnia się minimum 3 m 2 na osobę. Cele są wymierzone, ustalona ich pojemność. Pomiar nie obejmuje kącika sanitarnego. W celach 3-4 osobowych jest drugi stolik, ale zdarza się, że osadzeni sami nie życzą sobie dodatkowego stolika, żeby mieć większą powierzchnię w celi. Temperatura w celach nie jest mierzona. W celach występują zacieki, na skutek zalewania niższych kondygnacji, z kondygnacji wyższych, czasem też jest to wynikiem przeciekania dachu. Areszt Śledczy w Ł. stara się pozyskać środki unijne na generalny remont dachu. (zeznania świadków W. B., k. 408-411) Zajęcia kulturalno - oświatowe odbywają się w świetlicy centralnej. Ograniczenia --- STRONA 7 --- w korzystaniu z nich mają charakter techniczny; świetlica jest przeznaczona dla wszystkich Oddziałów. Jednorazowo w zajęcia k.o. na świetlicy centralnej może brać udział 15 odsadzonych. Tymczasowo aresztowani nie mogą uczestniczyć w zajęciach jednocześnie z osadzonymi. Na świetlicy jest stół do ping-ponga i piłkarzyki. Zajęcia trwają w zależności od obłożenia świetlicy - zazwyczaj około godziny. Wszyscy osadzenie mogą korzystać z takich zajęć, jeśli jest więcej chętnych, to organizowane są dwie lub więcej grup. Jeśli jest więcej chętnych dobiera się osadzonych zgodnie z grupami izolacyjnymi. Osadzony musi się zgłosić na takie zajęcia; udział w nich zależy od wolnych terminów w świetlicy. Ponadto są organizowane konkursy przez radiowęzeł i przez wychowawców. W świetlicy są zajęcia sportowe lub projekcja filmu, lub reportażu. Za zgodą zastępcy Dyrektora można mieć w celi telewizor. Do cel dostarczona jest prasa, osadzeni mogą sami prenumerować prasę. (zeznania świadków: M. B. (1), k. 412-413, K. W., k. 505-506) Osadzeni składają prośby o odzież w celi, za pośrednictwem wychowawcy do Kierowników poszczególnych działów. Osadzony może skierować prośbę do wychowawcy o dodatkowe obuwie. Osadzony może mieć dwie pary do chodzenia na zewnątrz i klapki. Zgodnie z porządkiem wewnętrznym obowiązującym w Areszcie Śledczym w Ł., osadzony poza przedmiotami wydanymi mu do użytkowania, może posiadać w celi odzież, której liczba w zakresie posiadania i użytkowania nie może przekraczać max: 2 par spodni (w tym sportowe), 2 par butów, 2 koszul, a w okresie jesienno – zimowym dodatkowo czapki, kurtki i swetra. (załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 83/2013 Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia 16 września 2013r, k. 197v. ; zeznania świadka M. B. (1), k. 412-413) W dniu 3 marca 2014 r. sporządzony został raport przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji z wizytacji w Areszcie Śledczym w Ł.. W rozdziale 4 raportu, zatytułowanym warunki bytowe, kontrola wykazała m.in., że „w przeważającej większości zwizytowanych cel panowały złe albo bardzo złe warunki bytowe. Ściany cel mieszkalnych, uszkodzone, z ubytkami farby, pokryte były także licznymi rysunkami i starymi zabrudzeniami dokonanymi przez osadzonych, świadczą o bardzo małej częstotliwości remontów. Bardzo dużym problemem w jednostce jest również zawilgocenie i zagrzybienie cel mieszkalnych”, „Kolejnym problemem jest bardzo zużyta i przez to nieszczelna stolarka okienna”, „korzystanie z otwartego kącika sanitarnego w sytuacji, gdy w celi przebywa więcej niż jeden osadzony, należy uznać za poniżające traktowanie”. „Większość wizytowanych cel wyposażono w łóżka piętrowe nie posiadające zabezpieczeń przed wypadnięciem oraz drabinek umożliwiających wejście na górny poziom”. „Wydawane osadzonym do użytkowania materace i poduszki w wielu przypadkach były bardzo brudne, porwane i zużyte. W licznych celach mieszkalnych szafki nie miały drzwiczek, w niektórych łóżkach brak było podkładów, przez co materac zapadał się w miejscach ubytków”, „W wielu celach mieszkalnych uszkodzone były głośniki radiowęzła i oświetlenie”, „konieczne jest pilne przeprowadzenie kompleksowego remontu cel mieszkalnych”. (raport przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji z wizytacji a Areszcie Śledczym w Ł., k. 592-599) M. P. w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w Ł. wielokrotnie składał prośby. Nadawano im właściwy bieg, każdorazowo informując o sposobie załatwienia. Pozytywnie została rozpoznana prośba z dnia 21.05.2013r. o dostarczenie butów przez rodzinę. Powód odebrał je w dniu 10.06.2013r. Paczkę odzieżową otrzymał dnia 06.06.2013, a następnie 12.06.2013 otrzymał paczkę higieniczno- odzieżową. W późniejszym czasie użytkował w celi mieszkalnej dwie pary obuwia, wobec czego, na podstawie zapisów zawartych w Porządku wewnętrznym jednostki, prośby o dodatkową parę butów z dnia 23.08 2013 oraz 13.09.2013 zostały rozpatrzone odmownie. W trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w Ł. M. P. nie przestrzegał zasad i z uwagi na naganne zachowanie był kilkukrotnie karany dyscyplinarnie. Nie wyrażał zgody na terapię uzależnień w warunkach zakładu karnego. Za popełnione w dniu 21.08.2013r przekroczenie dyscyplinarne - aroganckie, agresywne i wulgarne zachowanie wobec funkcjonariusza, powód został ukarany przez Dyrektora w dniu 22.08.2013r. karą dyscyplinarną w postaci umieszczenia w celi izolacyjnej na okres 14 dni. W celi izolacyjnej, osadzony jest pozbawiony posiadania wyrobów tytoniowych. --- STRONA 8 --- Powód jest uzależniony od alkoholu i narkotyków, odmawiał poddania się terapii odwykowej. Z uwagi na powyższe toczyło się postępowanie o wydanie zgody na zastosowanie odpowiedniego leczenia bez zgody powoda. Sąd skierował powoda na leczenie postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2013 r. (wnioski o wymierzenie kary dyscyplinarnej, k. 196v., k. 230-232 i k. 241-244; prośby, k. 194-195, 197, 200-201; dokumentacja, k. 195v.-196; skarga, k. 198; pisma., k. 199; dokumentacja, k. 232v.-235; akta osobowe, k. 236-239; projekt oceny okresowej, k. 240; wpływ skarg, k. 473-474; notatka, k. 97; zeznania powoda, k. 338-342 w zw. z k. 752 – od 00:14:09; zeznania świadków: S. C., k. 406-407, J. F., k. 408; H. K., k. 411-412, M. B. (1), k. 412-413) Powód korzystał z biblioteki, był na świetlicy, oglądał tam filmy. Wychodził na spacery. (zeznania powoda, k. 338-342 w zw. z k. 752 – od 00:14:09; zeznania świadków: E. K., k. 343-345, D. S., k. 345-346; S. C., k. 406-407) Na ścianach jednej z cel, w której przebywał powód był grzyb. Powód zgłosił ten fakt wychowawcy K. W.. Wychowawca poinformowała o tym koordynatora, a on zgłosił zagrzybienie Oddziałowi Kwatermistrzowskiemu. W konsekwencji powód i inny współosadzony zostali przeniesieni z zagrzybionej celi, a pomieszczenie to zostało oddane do remontu. Powód skarżył się na grzyb również i innym współosadzonym m.in. R. G. (1) i Ł. B.. W zagrzybionej celi przebywał około półtora miesiąca. (zeznania powoda, k. 338-342 w zw. z k. 752 – od 00:14:09; zeznania świadków: E. K., k. 343-345, D. S., k. 345-346; K. W., k. 505-506; R. G. (1), k. 509, Ł. B., k. 511-512; M. C., k. 564v.) W okresie od 22 lutego 2011 r. do 4 sierpnia 2011 r. powód przebywał w celi ośmioosobowej B/4 o nr 117 (26,81 m 2 ). W celi panowały złe warunki. Kącik sanitarny nie był zabudowany, co było krępujące, rodziło dyskomfort dla wszystkich przebywających w celi. Kącik nie był zamurowany od dołu do góry, brakowało 30 cm od podłogi i około 1,5 m od góry. Drzwi niczego nie zasłaniały. Każdy, kto wchodził do celi widział osobę, która załatwiała swoje potrzeby fizjologiczne. Na cele wydostawał się również zapach z kącika sanitarnego. Powód skarżył się współwięźniom na kącik sanitarny - że nie jest on zabudowany i nie ma zapewnionej intymności. (zeznania powoda, k. 338-342 w zw. z k. 752 – od 00:14:09;zeznania świadków: E. K., k. 343-345, D. S., k. 345-346; G. M., k. 507-508; K. S., k. 563v.-564) Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił w oparciu o złożone dokumenty związane z osadzeniem powoda w Areszcie Śledczym w Ł. oraz opinie biegłych lekarzy (ortopedy i dermatologa). Nadto ustalając stan faktyczny sprawy Sąd oparł się częściowo na zeznaniach powoda oraz powołanych w sprawie świadków. Nie znalazły potwierdzenia zarzuty powoda dotyczące złamania prawego nadgarstka i stawu skokowego w chwili aresztowania i niewłaściwej opieki medycznej w Areszcie Śledczym w Ł.. Przeczy temu dokumentacja medyczna oraz opinia biegłego. Przede wszystkim biegły ortopeda wykazał, że uraz nadgarstka, jaki zaistniał u powoda był urazem starym, wytworzył się już staw rzekomy, stan zdrowia powoda w dacie przyjęcia do pozwanej jednostki był utrwalony. Leczeniu w jednostce niczego nie zarzucono. W odniesieniu do zmian łuszczycowych biegła wywiodła przede wszystkim, że to choroba samoistna, uwarunkowana genetycznie. Wykazała, że leczenie podjęte w areszcie doprowadziło do poprawy stanu skóry. Zaprzeczyła, aby w jakikolwiek sposób warunki pobytu wpłynęły na chorobę, leczenie uznała za w pełni prawidłowe, jak również wywiodła, że w warunkach osadzenia rodzaj zapisywanych leków nie wymagał zmiany zasad higieny – powód był w stanie w sposób należyty dbać o skórę. W zakresie stanu zdrowia powoda i jego związku przyczynowego z pobytem w Areszcie Śledczym w Ł., decydujące znaczenie miały opinie biegłych dermatologa --- STRONA 9 --- i ortopedy. Nie potwierdziły one, aby pobyt w pozwanej jednostce penitencjarnej w jakikolwiek negatywny sposób wpłynął na stan zdrowia M. P.. Na zostały potwierdzone także zarzuty powoda dotyczące funkcjonowania służby zdrowia w Areszcie Śledczym w Ł.. W czasie swojego pobytu powód wielokrotnie korzystał z wizyt lekarskich, był konsultowany przez specjalistów, miał wykonywane badania (w tym stomatologiczne), a oczekiwanie na wizytę u lekarza nie odbiegało od tego w warunkach wolnościowych. Opinie biegłych nie wykazały jakichkolwiek nieprawidłowości w podjętym leczeniu. Zarówno biegły ortopeda jak i dermatolog ocenili opiekę medyczną nad powodem w Areszcie Śledczym w Ł. jako prawidłową. Wszelkie wątpliwości strony powodowej zostały wyjaśnione w ramach ustnych opinii uzupełniających biegłych lekarzy. Za niewiarygodne Sąd uznał zeznania powoda dotyczące sposobu przeprowadzania kontroli osobistej w Areszcie Śledczym w Ł.. Zeznania powoda sprzeczne są z zeznaniami świadka – funkcjonariusza S. C., który szczegółowo opisał przebieg rutynowej kontroli. Również świadek E. K. nie potwierdził zeznań powoda w tym zakresie. Sąd pominął zeznania świadków M. B. (2) i K. M. – pracowników Aresztu Śledczego w Ł. albowiem świadkowie Ci nie kojarzyli powoda, ani szczegółów dotyczących jego osadzenia. Warunki bytowe w Areszcie Śledczym w Ł. zostały ustalone i zobiektywizowane w oparciu o cały materiał dowodowy. Zeznania współosadzonych, jak również powoda, noszą znamiona subiektywnych ocen, formułowanych przez pryzmat osobistego stosunku do opisywanych okoliczności, wyznaczonego przez niezadowolenie z warunków bytowych panujących w miejscu, w którym osoby te przebywały wbrew swojej woli, a przez co, z natury rzeczy, odbiegających od oczekiwanych. Dlatego konieczne było ich skonfrontowanie z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności zeznaniami świadków, którzy opisywali zasady funkcjonowania aresztu w odniesieniu do przepisów (np. W. B.), a także dokumentami w postaci dokumentacji medycznej, czy notatek służbowych (obrazujących realną powierzchnię cel, liczbę osadzonych, zachowania powoda, wszczęte wobec niego procedury, realizację składanych przez niego wniosków). W zakresie warunków bytowych, Sąd zwrócił uwagę, iż wbrew twierdzeniom pozwanego doszło do przekroczenia dolegliwości związanych z pozbawieniem wolności w sposób nadmierny, prowadzący do naruszenia dóbr powoda. W czasie pobytu w celi numer 117, trwającego 6 miesięcy, liczba osadzonych wynosiła od 6 do 8 osób. Mimo tak dużej liczby osadzonych (choć przyjęte normy powierzchniowe nie zostały naruszone), zabudowa kącika sanitarnego pozostawała niepełna. Potwierdzili to świadkowie, którzy przebywali razem z powodem w tej celi. Po części potwierdza to także raport przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji. Brak jest materiału dowodowego wskazującego, że w tym okresie modernizacją objęty był również kącik sanitarny w tej celi. Również zarzuty dotyczące zagrzybienia zostały potwierdzone. Materiał dowodowy przedstawiony przez pozwanego miał charakter ogólny, dotyczył całego aresztu. Tymczasem, w szczególności obciążające były zeznania świadka – pracownika pozwanego, wychowawcy powoda – K. W., która potwierdziła, że zgłoszenie zagrzybienia dokonane przez powoda przekazała właściwej jednostce. Świadek zeznała, że interwencja ta spowodowała przeniesienie M. P. wraz z innym współosadzonym zostali przeniesieni do innej celi, a areszt zlecił remont tej celi. Świadek R. G. potwierdził zeznania powoda, że w celi tej przebywał około półtora miesiąca. Taki materiał dowodowy potwierdza, że stan tej celi był niewłaściwy, a powód przebywał przez 6 tygodni w zagrzybionym pomieszczeniu, niespełniającym wymogów i wymagającym remontu. W odniesieniu do pozostałych zeznań współosadzonych, Sąd pominął je w części, w jakiej świadkowie skarżyli się ogólnie na złe warunki panujące w Areszcie Śledczym w Ł., nie wskazując żadnych konkretnych okoliczności odnoszących się do osoby samego powoda, a mogących naruszyć jego dobra osobiste. Świadkowie ci często odnosili się w swoich zeznaniach do okoliczności dotyczących bezpośrednio ich samych, albo nie mających żadnego znaczenia dla sprawy, a opisywane przez nich złe warunki panujące w Areszcie --- STRONA 10 --- wielokrotnie nie znalazły potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym. Znaczącym jest, że świadkowie mieli bardzo niewielką wiedzę o samym powodzie, nie potrafili podać szczegółów, ich wiedza była bardzo ogólna. W ocenie Sądu nie zasługiwały na wiarę zeznania powoda dotyczące przeludnienia panującego w celach. Sąd przeprowadził w tym zakresie dowód z zeznań świadka W. B., a także notatki służbowej ze szczegółowym zestawieniem cel, w jakich przebywał powód i zaludnienia w tym czasie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Powództwo zostało w części uwzględnione. W niniejszej sprawie powód wystąpił o zadośćuczynienie za naruszenie jego dóbr osobistych. Roszczenie to znajduje oparcie w przepisach art. 23 k.c. i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Treść art. 23 k.c. wskazuje na to, że dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego i to niezależnie od ochrony przewidzianej przez inne przepisy. W przepisie tym podano otwarty katalog chronionych dóbr osobistych, do których niewątpliwie należą również godność i prawo do humanitarnego traktowania. Przy czym ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby, ale musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi w z dnia 28 sierpnia 1996, sygn. akt I ACr 341/96). Ważny jest więc społeczny odbiór danego zachowania, oceniany według kryteriów właściwych dla ludzi rozsądnych i uczciwych. Ocena czy dobro osobiste człowieka zostało zagrożone lub naruszone wymaga zastosowania kryteriów o charakterze obiektywnym. Nie ma bowiem znaczenia subiektywna reakcja i odczucia pokrzywdzonego, lecz istotny jest odbiór danego zachowania przez osoby trzecie i reakcja opinii publicznej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2001 r., sygn. akt V CKN 195/01). Nie każde naruszenie dobra osobistego daje jednak prawo do skorzystania z ochrony prawa cywilnego. W myśl bowiem art. 24 k.c. ochrona taka przysługuje jedynie przed bezprawnym naruszeniem dobra osobistego. Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Omawiany przepis wprowadził ponadto domniemanie bezprawności naruszenia dobra; każde naruszenie kwalifikowane jest jako bezprawne. Skutkuje to przerzuceniem ciężaru wykazania przyczyn, dla których nastąpiło naruszenie, na sprawcę i to jego obciąża ryzyko niewyjaśnienia wszystkich okoliczności. Dlatego w procesie o ochronę dóbr osobistych, pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Okolicznościami kontratypowymi wyłączającymi bezprawność są np.: zgoda poszkodowanego, działanie w ramach obowiązku prawnego, wykonywanie własnego prawa podmiotowego, obrony koniecznej, czy wreszcie działanie podjęte w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego. W przedmiotowej sprawie dobrem osobistym zagrożonym działaniem administracji Aresztu Śledczego było prawo do godności i humanitarnego traktowania. Zgodnie z treścią art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanowione tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Doniosłe znaczenie dla ochrony dóbr osobistych ma także konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), zawierająca katalog praw i wolności przysługujących każdemu człowiekowi. Natomiast w myśl postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, przyjętej w Nicei, godność ludzka jest nienaruszalna. Musi być szanowana i chroniona. Każdy ma prawo do poszanowania swej integralności fizycznej i psychicznej. Na gruncie prawa polskiego sytuacja prawna osób pozbawionych wolności uregulowana jest w sposób ogólny w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. „Kodeks karny wykonawczy” (Dz.U. Nr 90 z 1997 r., poz. 557 z późn. zm.). --- STRONA 11 --- W pierwszej kolejności wskazać należy, że realizacja spoczywających na administracji Aresztu Śledczego w Ł. obowiązków w zakresie organizowania miejsc, w których przebywają osoby pozbawione wolności należy do działań władczych państwa i mieści się w pojęciu wykonywania zadań z zakresu władzy publicznej. A zatem ocena, czy obowiązki te zostały zrealizowane, winna być dokonana z uwzględnieniem uprawnień skazanego, szczegółowo uregulowanych przepisach ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, z późn. zm.), a także z uwzględnieniem treści przepisów wykonawczych, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2003 r. Nr 152, poz. 1493), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 186, poz. 1820), oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (obowiązującego od 14 sierpnia 2014r.). Ustawodawca, wśród naczelnych zasad kodeksu karnego wykonawczego wymienił w art. 4, zasadę humanitaryzmu, która zakłada, że kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Skazany zachowuje także prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. W myśl art. 5 k.k.w. skazany jest podmiotem określonych w kodeksie praw i obowiązków. Przykładowo zostały one wskazane w art. 102 k.k.w., gdzie w pkt 1 mowa jest o tym, że skazany ma prawo do odpowiedniego, ze względu na zachowanie zdrowia, wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny. Udzielenie powodowi cywilnoprawnej ochrony wymagało zatem ustalenia, że zachowania administracji pozwanego Aresztu Śledczego w Ł. godziły w jego dobra osobiste w rozumieniu art. 24 § 1 k.c. Z mocy art. 6 k.c., na powodzie ciążył dowód wskazania konkretnych uchybień w postaci zaniechania podjęcia działań zapewniających mu realizację jego uprawnień w zakresie warunków bytowych wynikających ze wskazanych powyżej przepisów, naruszających sferę jego dóbr osobistych. Pozwanego obciążał zaś obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda (art. 6 k.c. w związku z art. 24 k.c.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zauważyć należy, że roszczenia powoda odnoszą się do szeroko rozumianych warunków bytowych panujących w jednostce penitencjarnej, w której powód przebywał. W toku postępowania dowodowego M. P. wykazał, że w co najmniej jednej celi, w której przebywał był grzyb i to w takim wymiarze, że pozwana jednostka, niezwłocznie przeniosła powoda do innej celi, a następnie przeprowadziła jej remont. Niemniej, powód przebywał w tych warunkach około 1,5 miesiąca. Nadto, powód przez okres 6 miesięcy przebywał w celi ośmioosobowej z niezabudowanym kącikiem sanitarnym. Pośrednio o stanie cel świadczy również wyciąg z raportu przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji. Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 8 grudnia 2016 roku, w sprawie o sygn. akt I ACa 357/16 wywiódł, iż z cytowanych fragmentów przedmiotowego raportu, bezspornie wynika, że warunki bytowe w pozwanym Areszcie Śledczym w Ł. naruszały dobra osobiste osób tam osadzonych, w postaci godności i intymności oraz prawa do humanitarnego traktowania. Raport opisuje wyniki wizytacji, która odbyła się w pozwanym Areszcie Śledczym w styczniu 2014 r., w okresie późniejszym. Niemniej jednak, skoro w ostatnich latach, jak twierdzi strona pozwana, budynki Aresztu podlegały stałemu remontowi, to przed rokiem 2014 stan budynków i cel był gorszy. Co więcej – z ustaleniami opisanego raportu korespondują zeznania świadka – wychowawcy powoda, która potwierdziła zagrzybienie celi i dokonała zgłoszenia skutkującego przeniesieniem powoda i remontem. Złe warunki w areszcie potwierdzili także współosadzeni. W szczególności warunki celi, w której przy niezabudowanym właściwie kąciku sanitarnym, przebywał powód przez okres sześciu miesięcy, a liczba współosadzonych wahała się od 6 do 8 osób. --- STRONA 12 --- Zważywszy zatem, że warunki bytowe w Areszcie Śledczym w Ł. nie spełniały wymagania humanitarnego traktowania powoda, były niegodziwe (przebywanie w warunkach wilgoci, zagrzybienia, braku dostatecznej intymności) i przez to naruszały jego dobro osobiste w postaci godności, przyjąć należało, że roszczenie powoda o zadośćuczynienie za krzywdę wyrządzoną przebywaniem w takich warunkach, jest uzasadnione treścią art. 448 w zw. z art. 24 kc. Strona pozwana, poprzestając na powołaniu się na przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określającego warunki bytowe osób osadzonych, a także zeznaniach zgłoszonych świadków nie uwolniła się od ustanowionego w art. 24 kc domniemania bezprawności zachowania polegającego na nie zapewnieniu w Areszcie Śledczym w Ł. warunków odpowiadających podstawowym standardom w zakresie przebywania w celi zagrzybionej. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać należało, że izolacja powoda odbywała się w warunkach naruszających jego dobra osobiste w postaci godności i intymności oraz prawa do humanitarnego traktowania. Podnieść jednak należy, że próg dolegliwości, na który zostaje narażona osoba osadzona, wykracza poza granice wyznaczane w życiu codziennym dla osób przebywających na wolności. Przyjęty standard musi uwzględniać warunki izolacji, a osoby osadzone muszą liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami wynikającymi z wykonywania kary pozbawienia wolności. Państwo jednak, wykonując zadania z zakresu wymiaru sprawiedliwości, ma obowiązek zapewnienia minimalnego standardu socjalno–bytowego tak, aby samemu pozbawieniu wolności nie towarzyszyły dodatkowe uciążliwości. Nieudowodnione zostały natomiast pozostałe zarzuty powoda dotyczące kwestii przeludnienia cel. Materiał wykazał, że warunki bytowe były zgodne z art. 110 k.k.w.: powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, w żadnym okresie nie wyniosła mniej niż 3 m2. Cele wyposażano się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy, zgodnie z § 2 powołanego przepisu. Jeżeli chodzi o zarzuty związane z niewłaściwym traktowaniem powoda przez personel jednostki, brak było takiego materiału dowodowego. Przeciwnie, pozwany wykazał, że to zachowania M. P. były niewłaściwe, zdarzało się, że naruszały procedury i spotykały się z sankcjami w postaci kar dyscyplinarnych. Odnosząc się do zarzutów pozwu związanych z utrzymaniem higieny, wskazać należy, iż wszystkim osadzonym zapewnia się możliwość dbania o higienę osobistą. Zgodnie z wytycznymi ogólnobudowlanymi wszystkie cele mieszkalne wyposażone są w węzły sanitarne. Kwestia minimalnego standardu utrzymania higieny przez mężczyzn przebywających w zakładach karnych została uregulowana w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie Regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152, poz. 1494) oraz Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie Regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz. U. Nr 152, poz. 1493). Z przepisów tych wynika, że skazany/tymczasowo aresztowany korzysta co najmniej raz w tygodniu z kąpieli. Częstsze kąpiele przysługują osadzonym mężczyznom zatrudnionym przy pracach brudzących oraz chorym według wskazań lekarza. Możliwe jest także w indywidualnych uzasadnionych wypadkach uzyskanie zgody Dyrektora na dodatkową kąpiel. Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń, osadzeni w Areszcie Śledczym w Ł. korzystają z kąpieli jeden raz w tygodniu. Biegła dermatolog nie potwierdziła natomiast, aby powód ze względów medycznych wymagał innych warunków. Według ustaleń wyposażenie cel mieszkalnych dla osadzonych w sprzęt kwaterunkowy jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (obowiązującego od dnia 14 sierpnia 2014r.). Ilość sprzętu zawsze jest dostosowana do liczby osadzonych przebywających w danej celi mieszkalnej. Osadzeni mogą zgłaszać oddziałowym potrzebę wstawienia dodatkowych sprzętów kwatermistrzowskich. Wszelkie usterki sprzętu kwatermistrzowskiego zgłoszone przez osadzonych są usuwane na bieżąco. --- STRONA 13 --- Odnosząc się do zarzutu dotyczącego łóżek stosowanych w AŚ w Ł., wykazano, iż łóżka, tak jak pozostały sprzęt kwaterunkowy, są zgodne z ww. rozporządzeniami w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach innych i aresztach śledczych. Są to łóżka typu koszarowego stosowane w jednostkach więziennych, wojskowych. W łóżkach tych nie stosuje się podkładów. Wydawanie materaców i koców odbywa się stosownie do powołanych Rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że stan techniczny urządzeń, wyposażenia i pomieszczeń pozwanej jednostki penitencjarnej jest pod ciągłą kontrolą i jest utrzymywany na poziomie gwarantującym funkcjonalność. Odnosząc się do zarzutu złych warunków bytowych wskazać należy, iż jak wynika z przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego, pozwany na bieżąco remontuje oraz naprawia cele mieszkalne, w celu utrzymania właściwych warunków bytowych. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, iż wszelkie uszkodzenia czy zabrudzenia są efektem przede wszystkim działań samych osadzonych, którzy niszczą substancję mieszkalną. Osadzeni, którzy z racji specyfiki jednostki przebywają tutaj tylko czasowo, nie dbają o wyposażenie i stan techniczny cel, w których zostają umieszczeni, a wręcz je dewastują. Widać ewidentną różnicę na korzyść w stanie technicznym i wyglądzie cel, w których przebywają skazani pracujący, odbywający od początku do końca orzeczoną wobec nich karę pozbawienia wolności na terenie Aresztu Śledczego. Nadto, przeprowadzane są stałe konserwacje i naprawy doraźne, polegające na wymianie potłuczonych szyb, uzupełnianiu okitowania, wymianie okuć ślusarskich oraz montażu zamknięć. Ponadto rzeczą oczywistą jest, że przy tak dużej ilości osadzonych sprzęt kwaterunkowy pozostający w dyspozycji osadzonych ulega zużyciu, a warunki panujące w zakładach karnych i aresztach śledczych odbiegają od oczekiwań osadzonych i nie są komfortowe, jednak stanowi to dolegliwość związaną z odbywaniem kary pozbawienia wolności i nie przekracza nieuniknionego elementu cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 1 lipca 2009 roku, I ACa 433/09). Podkreślenia wymaga, że pozwany rocznie odświeża i remontuje kilkadziesiąt cel. Od 2013 roku rozpoczęto należytą zabudowę kącików sanitarnych. Drewniana stolarka okienna w sposób dostateczny spełnia swoją funkcję. Stan techniczny stolarki okiennej nie jest wprawdzie idealny, ale jest to wynikiem m.in. dewastacji przez samych osadzonych. Przeprowadzane są stałe konserwacje i naprawy doraźne. Nie zachodzą usprawiedliwione podstawy do uwzględnienia twierdzeń powoda, zgodnie z którymi zamontowane w oknach cel przesłony poliwęglanowe (tzw. blindy) powodują ograniczenia w dopływie światła dziennego i cyrkulacji powietrza w celi. Z tych względów nie można uznać faktu zamontowania przesłon w oknach cel za naruszający jakiekolwiek dobra osobiste powoda. Powód nie przedstawił również dowodów potwierdzających jego zarzuty dotyczące nieodpowiedniej temperatury w celach. Zarzuty te są ogólnikowe i nie znajdują oparcia w zgromadzonych dowodach. Natomiast zostało potwierdzone, że montaż blind został wykonany prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zgodnie z art. 115 § 1 i 1a k.k.w. skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne. Skazanemu odbywającemu karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo wyboru lekarza i pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej, świadczeniodawcy udzielającego ambulatoryjnych świadczeń opieki zdrowotnej, lekarza dentysty oraz szpitala, określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135). Przepis znajduje odpowiednie zastosowanie w stosunku do tymczasowo aresztowanych (art. 209 k.k.w.). Natomiast na podstawie § 6 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 2003 r. (Dz. U. Nr 204, poz. 1985) w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu udzielania świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności przez zakłady opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności, zgłoszenia osób pozbawionych wolności do lekarza więziennego przyjmuje się codziennie. Lekarz więzienny przyjmuje osoby pozbawione wolności poza ustalonym w porządku wewnętrznym czasem i miejscem przyjęć w razie nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia tych osób. Świadczenia ambulatoryjne z zakresu specjalistycznej opieki zdrowotnej udzielane są na podstawie skierowania lekarza, także innego niż lekarz więzienny. W trakcie pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej powód był konsultowany przez m.in. dermatologa i ortopedę. Stan zaś zdrowia powoda --- STRONA 14 --- w żadnym zakresie nie uległ pogorszeniu w związku z pobytem w Areszcie Śledczym w Ł. – co zostało jednoznacznie zweryfikowane opiniami biegłych lekarzy. Zarówno uraz ortopedyczny powoda, jak również jego problem dermatologiczny (łuszczyca), nie mają żadnego związku z osadzeniem. Biegli nie potwierdzili, aby w zakresie świadczonych usług medycznych doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości. Powód uskarżał się na brak innych zajęć poza celą. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie mogą zostać uznane zarzuty braku dostępu do zajęć kulturalno-oświatowych, świetlicy i biblioteki. Jak ustalono, osadzeni mają możliwość uczestniczenia w konkursach ogłaszanych przez radiowęzeł, korzystania z biblioteki, a niekiedy również korzystania ze świetlicy. Z akt wynika, że powód z nich korzystał. Uprawnienie do wypożyczania książek, czy otrzymywania prasy dotyczy z kolei wszystkich osadzonych, wobec czego może pojawiać się konieczność oczekiwania na możliwość wypożyczenia książki, czy przeczytania danego egzemplarza tytułu prasowego. Okoliczności te w żadnym wypadku nie mogą jednak prowadzić do przyjęcia, że pozwany dopuścił się w stosunku do powoda ograniczenia jego dóbr osobistych. Zważywszy na powyższe, zakres zasadnych zarzutów oraz brak podstaw do uwzględnienia pozostałych, Sąd określił wysokość zadośćuczynienia na poziomie 5.000 zł. Należało przy tym uwzględnić uwagi judykatury dotyczące wysokości zasądzanych kwot oraz standardu sprawiedliwości nakazującemu, aby podobne przypadki rozstrzygać w miarę możliwości podobnie (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2005 r., SK 49/03). Na tym samym poziomie zostało określone także roszczenie zasądzone powołanym już powyżej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 roku, o sygn. akt I ACa 357/16. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu zapadło w oparciu o art. 102 k.p.c. Powód ostał się ze swoim roszczeniem w niewielkim zakresie – ok. 97%, co powoduje, że zgodnie z art. 100 zd. 2 k.p.c., winien ponieść wszelkie związane z tym koszty, które pojawiły się po stronie jego przeciwnika procesowego. Jednakże w myśl art. 102 k.p.c, w przypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może nie obciążać strony kosztami procesu w całości lub w części. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zaistniały takie warunki. Sąd miał przede wszystkim na uwadze trudną sytuację życiową i majątkową powoda, fakt pozbawienia wolności. Jednocześnie, opinie biegłych w sposób obiektywny potwierdziły wystąpienie problemów chorobowych (choć nie wynikających z pobytu w jednostce), a ustalenie przyczyn tego stanu rzeczy wymagało specjalistycznej wiedzy. Zaś subiektywne odczucie, że wiąże się z warunkami osadzenia, może być obiektywnie usprawiedliwione, bowiem warunki codziennego otoczenia uległy zmianie. Z tych względów Sąd doszedł do przekonania, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, pozwalający na odstąpienie od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. Powód był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, którego wynagrodzenie – według oświadczenia – nie zostało opłacone w całości ani w części. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o § 19, § 20 w zw. z § 1 1 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2013.461 j.t.). Zgodnie bowiem z § 22 obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 3 października 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Taką samą regulację zawierał § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801). Pozew został wniesiony w dniu 19 kwietnia 2013 r. – w dacie obowiązywania rozporządzenia z 2002 roku. --- STRONA 15 --- Sąd, uwzględniając zasadę rozstrzygnięcia o kosztach, nakazał wypłacić przyznane wynagrodzenie ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi. ZARZĄDZENIE Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. powoda.