Wyrok II C 5/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 5/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ewa Solecka Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Mulewska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa J B przeciwko S P – A Ś w B , SP - ZK Nr 1 w SO o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. nie obciąża powoda kosztami procesu. IIC 5/10 UZASADNIENIE JB wystąpił z pozwem przeciwko SP - ZK domagając się zasądzenia kwoty 150.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną przez niego krzywdę wynikającą z niezapewnienia mu godziwych warunków bytowych w czasie tymczasowego aresztowania oraz odbywania kary pozbawienia wolności. Uzasadniając żądanie powód podał, że został aresztowany w dniu 29 października 2007 r. i podczas pobytu we wskazanych w pozwie areszcie śledczym i zakładzie karnym przebywał w przeludnionych celach, o złych warunkach socjalno – bytowych oraz sanitarnych, w których panowała wilgoć i pleśń. Nadto powód zarzucił niewłaściwy stan infrastruktury sanitarnej w celach i nieodpowiedni poziom świadczonej w zakładzie karnym opieki medycznej. Pozwany SP wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie zwrotu kosztów. W odpowiedzi na pozew potwierdzono , że powód przebywał jedynie w okresie od dnia 4 stycznia 2008 roku do dnia 8 stycznia 2008 roku w przeludnionych celach w AS oraz w okresie od dnia 22 października 2008 roku do dnia 9 stycznia 2009 roku w ZK lecz odbywało się to na podstawie decyzji D wydanej w --- STRONA 2 --- oparciu o art. 248 §1 k.k.w., za wiedzą sędziego penitencjarnego. Cele odpowiadały wymaganym warunkom bytowym oraz sanitarnym ( k. 32-39 ). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w AS w okresie od 29.10.2007r. do 8.01.2008 r. i w ZK w okresie od 8.01.2008 r. do 9.06.2009 r. (bezsporne, vide odpowiedź na pozew, notatki służbowe - k. 42 , 61 – 64 akt) W czasie pobytu w AS powód osadzony był w celach o nr 109, 94, 104. W okresie od dnia 4 stycznia 2008 roku do dnia 8 stycznia 2008 roku w przebywał w warunkach przeludnienia, albowiem w celi przeznaczonej dla 4 osadzonych przebywało w okresie od dnia 4 stycznia 2008 roku do dnia 7 stycznia 2008 roku 8 osadzonych, natomiast w dniu 8 stycznia 2008 roku - 6 osadzonych. Każdorazowo o fakcie przebywania w przeludnionych celach informowany był sędzia penitencjarny. (dowód:- wydruk komputerowy z Działu Ewidencji AS – k. 41 akt, - notatka służbowa z dnia 7 kwietnia 2010 roku – k. 40 akt, - notatka służbowa z dnia 8 kwietnia 2010 roku – k. 42 akt - wykaz pomieszczeń w budynkach mieszkalnych AS – k. 43 – 44 akt, - pismo D do Sędziego Penitencjarnego z dnia 12 listopada 2007 roku, 14 grudnia 2007 roku, 18 stycznia 2008 roku – k. 45 – 47 akt) Cele, w których przebywał powód w AS były wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy oraz w kąciki sanitarne, wydzielone od reszty pomieszczenia konstrukcją z płyt wiórowych o wysokości 2 metrów umocowanych na metalowych kątownikach i zamkniętych za pomocą drzwi przesuwnych, z toaletą i umywalką. Cele mieszkalne w AS wyposażone były w sprawną wentylację grawitacyjną umożliwiającą dopływ świeżego powietrza oraz były na bieżąco remontowane – cela nr 94 we wrześniu 2007 roku oraz w marcu 2009 roku, cela nr 104 w listopadzie 2007 roku i w maju 2009 roku, cela nr 109 w czerwcu 2009 roku. W wyniku przeprowadzonej w dniu 16 października 2007 roku tematycznej kontroli sanitarno – epidemiologicznej nie stwierdzono żadnych uchybień, stwierdzono że cele mieszkalne mają zapewnioną należytą wentylację, a ściany w pomieszczeniach mieszkalnych, w których przebywał powód są czyste, bez oznak zacieków i zagrzybień. W dniach 21 i 28 grudnia 2007 roku przeprowadzona została ponadto wizytacja przez sędziego wizytatora ds. penitencjarnych SSO ES dotycząca zagadnień bytowych, opieki lekarskiej, wyżywienia. Wyniki wspomnianej wizytacji wskazują na pozytywną ocenę pracy AS , w jej trakcie żaden z osadzonych przebywających w wizytowanych celach, w warunkach swobody wypowiedzi, nie zgłaszał zastrzeżeń i zarzutów co do warunków mieszkaniowych i żywieniowych, a nawet podkreślali polepszenie wobec pewnego zmniejszenia liczebności osób w jednej celi. W trakcie pobytu w AS powód nie zgłaszał żadnych skarg dotyczących przebywania w warunkach przeludnienia, nieodpowiednich warunków socjalno – bytowych, złego wyżywienia czy nieodpowiedniej opieki medycznej. (dowód: - zeznanie powoda – k. 73 - notatka służbowa z dnia 8 kwietnia 2010 roku – 60 akt, - protokół kontroli sanitarnej z dnia 16 października 2007 roku – k. 49 – 52; - sprawozdanie z wizytacji AS przez sędziego penitencjarnego – k. 54 - 59 - notatka służbowa z dnia 8 kwietnia 2010 roku – k. 48) Powód przebywał w ZK nr 1 od dnia 8 stycznia 2008 roku do dnia 9 czerwca 2009 roku w następujących celach: nr 30 o powierzchni 15,25 metrów kwadratowych – 5 osobowej – w okresie od dnia 8 stycznia 2008 roku do dnia 8 lutego 2008 roku dostawiono 1 łóżko; nr 223 o powierzchni 15,14 metrów kwadratowych – 5 osobowej – w okresie od dnia 8 lutego 2008 roku do dnia 11 marca 2008 roku – dostawiono jedno łóżko; nr 312 o powierzchni 15,14 metrów kwadratowych – 5 osobowej – w okresie od dnia 8 kwietnia 2008 roku do dnia 9 czerwca 2009 roku – dostawiono jedno łóżko. Powód osadzony był w warunkach przeludnienia w okresie od dnia 22 października --- STRONA 3 --- 2008 roku do dnia 9 stycznia 2009 roku. Uprzednio został poinformowany o treści zarządzenia, co potwierdził własnoręcznym podpisem. O fakcie przebywania powoda w warunkach przeludnienia poinformowany został sędzia penitencjarny. Cele mieszkalne w ZK wyposażone są zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Sprzęt kwaterunkowy znajdujący się na wyposażeniu miejsc zakwaterowania skazanych spełnia standardy przydatności do użytkowania. Kąciki sanitarne we wszystkich miejscach osadzenia skazanego JB posiadały stałą zabudowę, były odgrodzone od reszty pomieszczenia ścianami z materiałów trwałych. W miejscach zakwaterowania skazanych na terenie zakładu karnego toalety znajdowały się wewnątrz cel, z nieograniczonym dostępem przez całą dobę. We wszystkich celach ZK działa sprawna wentylacja grawitacyjna. Cele wyposażone są w standardowe kratki wentylacyjne wychodzące ponad dach pawilonu penitencjarnego. Wentylacja działa na zasadzie grawitacji, umożliwia dostatecznie swobodną cyrkulację powietrza. W zakładzie karnym co roku przeprowadzane są kontrole przewodów kominowych przez uprawnionego mistrza kominiarskiego. W okresie pobytu w ZK powód złożył jedną skargę z dnia 5 grudnia 2008 roku dotyczącą służby zdrowia i wyżywienia, która została rozpoznana przez D OSW i uznana za bezzasadną. (dowód: - zeznanie powoda – k. 73 - informacja zakładu karnego z dnia 9 kwietnia 2010 roku – k. 61 – 64 akt, - zarządzenie D ZK o umieszczeniu powoda w celi, w której powierzchnia wynosi mniej niż 3 metry kwadratowe – k. 67 akt, - informacja o powyższym zarządzeniu przekazana do sądu penitencjarnego – k. 65 – 66 akt, - odpowiedź D OSW na skargę powoda – k. 68 akt) W trakcie pobytu w ZK powód 17 razy skorzystał z pomocy lekarskiej, m.in. ze strony specjalistów: neurologa, psychiatry i chirurga. Wykonano rtg kręgosłupa szyjnego i kości przedramienia lewego. Powód odmówił przyjmowania zleconych przez psychiatrę leków i nie wyraził zgody na proponowany zabieg operacyjny leczenia skrzywienia przegrody nosa. J B nie współpracował z personelem medycznym zakładu karnego, nadto przy wydawaniu leków nie zgłaszał żadnych zarzutów. Mimo licznych przeprowadzonych z nim rozmów, nigdy nie zgłaszał wychowawcy skarg dotyczących jego konsultacji z personelem medycznym. (dowód: - zeznanie powoda – k. 73 - książeczka zdrowia powoda – k. 83 akt, - pismo zakładu karnego z dnia 2 czerwca 2010 roku – k. 87 akt, - pismo z dnia 2 lutego 20009 roku OISW – k. 88 akt, - notatka z dnia 20 stycznia 2009 roku – k. 90 akt, - sprawozdanie z postępowania skargowego z dnia 26 stycznia 2009 roku – k. 89 verte akt) Bezspornym było , że w dniu 5 grudnia 2008 roku pewna ilość osadzonych w ZK doznała zatrucia pokarmowego nieświeżą kaszanką. Powód złożył skargę do CZSW w związku z wydaniem osadzonym nieświeżej żywności. Ekspertyza PPIS wykazała, że administracja więzienna nie ponosi odpowiedzialności za jakość kaszanki podawanej do spożycia osadzonym w dniu 5 grudnia 2008 roku, albowiem do skażenia bakterią chorobotwórczą doszło na pewno poza terenem zakładu karnego. Niezwłocznie po stwierdzeniu nieprzydatności wydawanego produktu do spożycia, skazanym wydano zamiennik w postaci dwóch jajek. Sam powód nie spożywał w danym dniu kaszanki na obiad, wobec podjęcia decyzji przez personel zakładu decyzji o zmianie asortymentu, nie widnieje nadto na liście osób zgłaszających się do ambulatorium zakładu karnego z dolegliwościami żołądkowo – jelitowymi w dniu 6 grudnia 2008 roku. (dowód: skarga powoda z dnia 8 stycznia 2009 roku – k. 91 akt, - sprawozdanie z postępowania skargowego z dnia 26 stycznia 2009 roku – k. 89 verte akt, - notatka z dnia 20 stycznia 2009 roku – k. 90 akt, - sprawozdanie z dnia 13 stycznia 2009 roku – k. 92 – 94 akt, - lista osób zgłaszających się do ambulatorium – k. 95 – 96 akt, --- STRONA 4 --- - meldunek o nadzwyczajnym wypadku – k. 98 akt) Sąd zważył : Uzasadniając swe powództwo JB zarzucał, że naruszone zostały jego prawa człowieka przez to, że zmuszony był w okresie aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności przebywać w złych warunkach w przeludnionych celach nie posiadających odpowiedniego zaplecza sanitarnego, nie mając zapewnionych właściwych warunków socjalno – bytowych. Powód swoje roszczenie oparł również na zarzucie niewłaściwego żywienia oraz nieodpowiedniej opieki medycznej. Na tej podstawie domagał się kwoty 150.000,- złotych z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego. Tak skonstruowane roszczenie powoda należało zakwalifikować jako oparte na normach art. 23 k.c. i 24 k.c. dotyczących ochrony dóbr osobistych . Stanowią one, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zasądzenie zadośćuczynienia może nastąpić w oparciu o art. 448 k.c. , zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Z przeprowadzonych w sprawie dowodów jednoznacznie wynika, iż powód przebywał w AS w warunkach przeludnienia jedynie przez 4 dni (w okresie od dnia 4 stycznia 2008 roku do dnia 8 stycznia 2008 roku ), natomiast w ZK w okresie od dnia 22 października 2008 roku do dnia 9 stycznia 2009 roku. O fakcie przebywania powoda w powyższych warunkach został poinformowany sędzia penitencjarny, nadto w odniesieniu do pobytu w zakładzie karnym – powód został zapoznany z zarządzeniem umieszczenia w warunkach przeludnienia. Osadzenie powoda w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wyniosła mniej niż 3 metry kwadratowe nastąpiło zatem przy spełnieniu wymogów określonych w art. 248 § 1 k.k.w. W kontekście przesłanek z art. 24 kc i art. 448 kc ocenie Sądu podlegało , czy w ogóle i jakim stopniu miało miejsce naruszenie dóbr osobistych powoda , czy i jakiej krzywdy doznał , a także , czy działanie pozwanego miało charakter zawiniony . Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie , samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest jednak wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia por. wyrok SA we Wrocławiu z 6.12. 2007 r. , IACa 499/07 ,OSAW 2009/2/128 , LEX nr 488132 ). Sąd winien wziąć pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra. Dlatego oceniając zarówno możliwość zasądzenia jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56; wyrok SN z 11 października 2002 r., I CKN 1032/00, wyrok SN z 27 września 2005 r., I CK 256/05). Podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 k.c. może być np. nieznaczny rozmiar krzywdy (wyrok SN z 11 października 2002 r., I CKN 1032/00, Lex nr 78885; wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53 ( vide – wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05 , LEX 243923 ). --- STRONA 5 --- Także Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dn. 24.7.2008 r. , IACa 1150/06 wyraził pogląd całkowicie akceptowany przez sąd orzekający w niniejszej sprawie , iż przy żądaniu przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego podstawowym kryterium oceny sądu winien być rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego bowiem celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej. Z tych przyczyn sąd jest zobowiązany ustalić zakres cierpień pokrzywdzonego, a przy ocenie tej przesłanki nie może abstrahować od wszystkich okoliczności towarzyszących powstaniu krzywdy. Znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego ( OSAW 2008/4/110). W tym kontekście wskazać należy , że : - po pierwsze , działanie jednostek penitencjarnych , w których przebywał powód nie było celowe , odbiegające od realiów działania tych ośrodków , ukierunkowane na wyrządzenie powodowi krzywdy . Braki środków na modernizację i rozbudowę bazy więziennictwa w naszym kraju są faktem notoryjnym , podobnie jak to , że wynikają ze stanu finansów Państwa . Jest to efekt wieloletnich zaszłości po okresie komunizmu , w wyniku czego do dnia dzisiejszego niedofinansowanych jest wiele dziedzin , w tym tak istotnych jak służba zdrowia , szkolnictwo , nauka , kultura , ochrona zabytków itp. Warunki , w jakich powód odbywał karę były optymalnymi , jakie na obecnym etapie możliwości finansowych Państwa można osadzonym zapewnić. Były to takie same warunki , w jakich przebywali inni więźniowie . - po drugie , powód nie był w żaden sposób jednostkowo szykanowany lub traktowany gorzej od pozostałych . Nie miały miejsca działania stanowiące indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Nie wykazano, aby kierownictwo placówek penitencjarnych mimo posiadanych możliwości ( np. dysponowania większą liczbą cel ) umieszczało go w warunkach przeludnienia. - po trzecie , czas odbywania przez powoda kary w warunkach przeludnienia i jego poziom nie były znaczne , - po czwarte , powód nie wykazał , aby warunki odbywania kary spowodowały u niego negatywne skutki w sferze psychicznej lub fizycznej. Z jego zeznań wynika tylko że był niezadowolony, pamiętać jednak należy , że powód został pozbawiony wolności w ramach kary za pogwałcenie prawa i dlatego zmuszony był przebywać w takich warunkach , jakimi dysponuje więziennictwo i jakie są udziałem wszystkich więźniów. Nie mogły się także ostać zarzuty powoda dotyczące jakości świadczonej opieki medycznej w warunkach izolacji, albowiem dokumentacja medyczna jednoznacznie wskazuje na bezpodstawność zastrzeżeń powoda dotyczących służby zdrowia. Biorąc pod uwagę ilość i różnorodność świadczeń medycznych udzielonych powodowi , jego „ zastrzeżenia dotyczące służby zdrowia ” należało ocenić jako bardzo ogólne i subiektywne. Powód zeznał, że „ chodzi mu o panią stomatolog , na wyrwanie zęba musiałem czekać półtora miesiąca ” , sam jednak dodał zaraz , iż „ podobno miał obrzęk’ , co tłumaczy niemożność dokonania niezwłocznej resekcji ( k. 73 ). Na podstawie szczegółowo przeprowadzonych w niniejszej sprawie wymienionych wyżej dowodów Sąd uznał za niezasadne twierdzenia powoda o złej jakości podawanych osadzonym posiłków oraz niespełnieniu przez cele mieszkalne, w których przebywał w warunkach osadzenia, wymogów określonych w odrębnych przepisach określających wyposażenie cel w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, odrębny węzeł sanitarny oraz sprawną wentylację. Przypadek podania osadzonym nieświeżej żywności miał miejsce jeden raz , spowodował niezwłoczną kontrolę , wstrzymano wydawanie nieświeżej kaszanki reszcie osadzonych . JB nieświeżej kaszanki nie jadł i nie doznał zatrucia . --- STRONA 6 --- Wobec powyższego , należało orzec jak w sentencji , wobec braku przesłanek przewidzianych w art. 23 k.c., 24 k.c. oraz 448 k.k. Nie wykazano bowiem , aby w podczas pobytu powoda w przedmiotowych jednostkach penitencjarnych miały bezprawne zaniechania lub działania pozwanego powodujące uszczerbek na zdrowiu lub naruszenie godności i czci powoda . W przedmiocie kosztów orzeczono na zasadzie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania, albowiem powód jako strona przegrywająca przedmiotową sprawę znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, a wytaczając powództwo był subiektywnie przekonany o słuszności dochodzonego roszczenia, natomiast strona wygrywająca korzystała ze stałej obsługi prawnej.