Wyrok II C 5/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 5/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ewa Solecka Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Mulewska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa J B przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w B , Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr 1 w S o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. nie obciąża powoda kosztami procesu. IIC 5/10 UZASADNIENIE J B wystąpił z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa - domagając się zasądzenia kwoty 150.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną przez niego krzywdę wynikającą z niezapewnienia mu godziwych warunków bytowych w czasie tymczasowego aresztowania oraz odbywania kary pozbawienia wolności. Uzasadniając żądanie powód podał, że został aresztowany w dniu 29 października 2007 r. i podczas pobytu we wskazanych w pozwie areszcie śledczym i zakładzie karnym przebywał w przeludnionych celach, o złych warunkach socjalno – bytowych oraz sanitarnych, w których panowała wilgoć i pleśń. Nadto powód zarzucił niewłaściwy stan infrastruktury sanitarnej w celach i nieodpowiedni poziom świadczonej w zakładzie karnym opieki medycznej. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie zwrotu kosztów. W odpowiedzi na pozew potwierdzono , że powód przebywał jedynie w okresie od dnia 4 stycznia 2008 roku do dnia 8 stycznia 2008 roku w przeludnionych celach w Areszcie Śledczym w B oraz w okresie od dnia 22 października 2008 roku do dnia 9 stycznia 2009 roku w Zakładzie Karnym w S , lecz odbywało się to na podstawie decyzji Dyrektora wydanej w oparciu o art. 248 §1 k.k.w., za --- STRONA 2 --- wiedzą sędziego penitencjarnego. Cele odpowiadały wymaganym warunkom bytowym oraz sanitarnym ( k. 32-39 ). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w B w okresie od 29.10.2007r. do 8.01.2008 r. i w Zakładzie Karnym nr 1 w S w okresie od 8.01.2008 r. do 9.06.2009 r. (bezsporne, vide odpowiedź na pozew, notatki służbowe - k. 42 , 61 – 64 akt) W czasie pobytu w Areszcie Śledczym w B powód osadzony był w celach o nr 109, 94, 104. W okresie od dnia 4 stycznia 2008 roku do dnia 8 stycznia 2008 roku w przebywał w warunkach przeludnienia, albowiem w celi przeznaczonej dla 4 osadzonych przebywało w okresie od dnia 4 stycznia 2008 roku do dnia 7 stycznia 2008 roku 8 osadzonych, natomiast w dniu 8 stycznia 2008 roku - 6 osadzonych. Każdorazowo o fakcie przebywania w przeludnionych celach informowany był sędzia penitencjarny. (dowód:- wydruk komputerowy z Działu Ewidencji Aresztu Śledczego w B – k. 41 akt, - notatka służbowa z dnia 7 kwietnia 2010 roku – k. 40 akt, - notatka służbowa z dnia 8 kwietnia 2010 roku – k. 42 akt - wykaz pomieszczeń w budynkach mieszkalnych Aresztu Śledczego w B – k. 43 – 44 akt, - pismo Dyrektora Aresztu Śledczego do Sędziego Penitencjarnego z dnia 12 listopada 2007 roku, 14 grudnia 2007 roku, 18 stycznia 2008 roku – k. 45 – 47 akt) Cele, w których przebywał powód w Areszcie Śledczym w B były wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy oraz w kąciki sanitarne, wydzielone od reszty pomieszczenia konstrukcją z płyt wiórowych o wysokości 2 metrów umocowanych na metalowych kątownikach i zamkniętych za pomocą drzwi przesuwnych, z toaletą i umywalką. Cele mieszkalne w Areszcie Śledczym w B wyposażone były w sprawną wentylację grawitacyjną umożliwiającą dopływ świeżego powietrza oraz były na bieżąco remontowane – cela nr 94 we wrześniu 2007 roku oraz w marcu 2009 roku, cela nr 104 w listopadzie 2007 roku i w maju 2009 roku, cela nr 109 w czerwcu 2009 roku. W wyniku przeprowadzonej w dniu 16 października 2007 roku tematycznej kontroli sanitarno – epidemiologicznej nie stwierdzono żadnych uchybień, stwierdzono że cele mieszkalne mają zapewnioną należytą wentylację, a ściany w pomieszczeniach mieszkalnych, w których przebywał powód są czyste, bez oznak zacieków i zagrzybień. W dniach 21 i 28 grudnia 2007 roku przeprowadzona została ponadto wizytacja przez sędziego wizytatora ds. penitencjarnych SSO E S dotycząca zagadnień bytowych, opieki lekarskiej, wyżywienia. Wyniki wspomnianej wizytacji wskazują na pozytywną ocenę pracy Aresztu Śledczego w B , w jej trakcie żaden z osadzonych przebywających w wizytowanych celach, w warunkach swobody wypowiedzi, nie zgłaszał zastrzeżeń i zarzutów co do warunków mieszkaniowych i żywieniowych, a nawet podkreślali polepszenie wobec pewnego zmniejszenia liczebności osób w jednej celi. W trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w B powód nie zgłaszał żadnych skarg dotyczących przebywania w warunkach przeludnienia, nieodpowiednich warunków socjalno – bytowych, złego wyżywienia czy nieodpowiedniej opieki medycznej. (dowód: - zeznanie powoda – k. 73 - notatka służbowa z dnia 8 kwietnia 2010 roku – 60 akt, - protokół kontroli sanitarnej z dnia 16 października 2007 roku – k. 49 – 52; - sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w B przez sędziego penitencjarnego – k. 54 - 59 - notatka służbowa z dnia 8 kwietnia 2010 roku – k. 48) Powód przebywał w Zakładzie Karnym nr 1 w S od dnia 8 stycznia 2008 roku do dnia 9 czerwca 2009 roku w następujących celach: nr 30 o powierzchni 15,25 metrów kwadratowych – 5 osobowej – w okresie od dnia 8 stycznia 2008 roku do dnia 8 lutego 2008 roku dostawiono 1 łóżko; nr 223 o powierzchni 15,14 metrów kwadratowych – 5 osobowej – w okresie od dnia 8 lutego 2008 --- STRONA 3 --- roku do dnia 11 marca 2008 roku – dostawiono jedno łóżko; nr 312 o powierzchni 15,14 metrów kwadratowych – 5 osobowej – w okresie od dnia 8 kwietnia 2008 roku do dnia 9 czerwca 2009 roku – dostawiono jedno łóżko. Powód osadzony był w warunkach przeludnienia w okresie od dnia 22 października 2008 roku do dnia 9 stycznia 2009 roku. Uprzednio został poinformowany o treści zarządzenia, co potwierdził własnoręcznym podpisem. O fakcie przebywania powoda w warunkach przeludnienia poinformowany został sędzia penitencjarny. Cele mieszkalne w Zakładzie Karnym Nr 1 w S wyposażone są zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Sprzęt kwaterunkowy znajdujący się na wyposażeniu miejsc zakwaterowania skazanych spełnia standardy przydatności do użytkowania. Kąciki sanitarne we wszystkich miejscach osadzenia skazanego J B posiadały stałą zabudowę, były odgrodzone od reszty pomieszczenia ścianami z materiałów trwałych. W miejscach zakwaterowania skazanych na terenie zakładu karnego toalety znajdowały się wewnątrz cel, z nieograniczonym dostępem przez całą dobę. We wszystkich celach Zakładu Karnego nr 1 w S działa sprawna wentylacja grawitacyjna. Cele wyposażone są w standardowe kratki wentylacyjne wychodzące ponad dach pawilonu penitencjarnego. Wentylacja działa na zasadzie grawitacji, umożliwia dostatecznie swobodną cyrkulację powietrza. W zakładzie karnym co roku przeprowadzane są kontrole przewodów kominowych przez uprawnionego mistrza kominiarskiego. W okresie pobytu w Zakładzie Karnym nr 1 w S powód złożył jedną skargę z dnia 5 grudnia 2008 roku dotyczącą służby zdrowia i wyżywienia, która została rozpoznana przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O i uznana za bezzasadną. (dowód: - zeznanie powoda – k. 73 - informacja zakładu karnego z dnia 9 kwietnia 2010 roku – k. 61 – 64 akt, - zarządzenie Dyrektora Zakładu Karnego o umieszczeniu powoda w celi, w której powierzchnia wynosi mniej niż 3 metry kwadratowe – k. 67 akt, - informacja o powyższym zarządzeniu przekazana do sądu penitencjarnego – k. 65 – 66 akt, - odpowiedź Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O na skargę powoda – k. 68 akt) W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym nr 1 w S powód 17 razy skorzystał z pomocy lekarskiej, m.in. ze strony specjalistów: neurologa, psychiatry i chirurga. Wykonano rtg kręgosłupa szyjnego i kości przedramienia lewego. Powód odmówił przyjmowania zleconych przez psychiatrę leków i nie wyraził zgody na proponowany zabieg operacyjny leczenia skrzywienia przegrody nosa. J B nie współpracował z personelem medycznym zakładu karnego, nadto przy wydawaniu leków nie zgłaszał żadnych zarzutów. Mimo licznych przeprowadzonych z nim rozmów, nigdy nie zgłaszał wychowawcy skarg dotyczących jego konsultacji z personelem medycznym. (dowód: - zeznanie powoda – k. 73 - książeczka zdrowia powoda – k. 83 akt, - pismo zakładu karnego z dnia 2 czerwca 2010 roku – k. 87 akt, - pismo z dnia 2 lutego 20009 roku Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w O – k. 88 akt, - notatka z dnia 20 stycznia 2009 roku – k. 90 akt, - sprawozdanie z postępowania skargowego z dnia 26 stycznia 2009 roku – k. 89 verte akt) Bezspornym było , że w dniu 5 grudnia 2008 roku pewna ilość osadzonych w ZK w S doznała zatrucia pokarmowego nieświeżą kaszanką. Powód złożył skargę do Centralnego Zarządu Służby Więziennej w W w związku z wydaniem osadzonym nieświeżej żywności. Ekspertyza Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S wykazała, że administracja więzienna nie ponosi odpowiedzialności za jakość kaszanki podawanej do spożycia osadzonym w dniu 5 grudnia 2008 roku, albowiem do skażenia bakterią chorobotwórczą doszło na pewno poza terenem zakładu karnego. Niezwłocznie po stwierdzeniu nieprzydatności wydawanego produktu do spożycia, skazanym wydano zamiennik w postaci dwóch jajek. Sam powód nie spożywał w danym dniu kaszanki na obiad, wobec podjęcia decyzji przez --- STRONA 4 --- personel zakładu decyzji o zmianie asortymentu, nie widnieje nadto na liście osób zgłaszających się do ambulatorium zakładu karnego z dolegliwościami żołądkowo – jelitowymi w dniu 6 grudnia 2008 roku. (dowód: skarga powoda z dnia 8 stycznia 2009 roku – k. 91 akt, - sprawozdanie z postępowania skargowego z dnia 26 stycznia 2009 roku – k. 89 verte akt, - notatka z dnia 20 stycznia 2009 roku – k. 90 akt, - sprawozdanie z dnia 13 stycznia 2009 roku – k. 92 – 94 akt, - lista osób zgłaszających się do ambulatorium – k. 95 – 96 akt, - meldunek o nadzwyczajnym wypadku – k. 98 akt) Sąd zważył : Uzasadniając swe powództwo J B zarzucał, że naruszone zostały jego prawa człowieka przez to, że zmuszony był w okresie aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności przebywać w złych warunkach w przeludnionych celach nie posiadających odpowiedniego zaplecza sanitarnego, nie mając zapewnionych właściwych warunków socjalno – bytowych. Powód swoje roszczenie oparł również na zarzucie niewłaściwego żywienia oraz nieodpowiedniej opieki medycznej. Na tej podstawie domagał się kwoty 150.000,- złotych z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego. Tak skonstruowane roszczenie powoda należało zakwalifikować jako oparte na normach art. 23 k.c. i 24 k.c. dotyczących ochrony dóbr osobistych . Stanowią one, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zasądzenie zadośćuczynienia może nastąpić w oparciu o art. 448 k.c. , zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Z przeprowadzonych w sprawie dowodów jednoznacznie wynika, iż powód przebywał w Areszcie Śledczym w B w warunkach przeludnienia jedynie przez 4 dni (w okresie od dnia 4 stycznia 2008 roku do dnia 8 stycznia 2008 roku ), natomiast w Zakładzie Karnym nr 1 w S w okresie od dnia 22 października 2008 roku do dnia 9 stycznia 2009 roku. O fakcie przebywania powoda w powyższych warunkach został poinformowany sędzia penitencjarny, nadto w odniesieniu do pobytu w zakładzie karnym – powód został zapoznany z zarządzeniem umieszczenia w warunkach przeludnienia. Osadzenie powoda w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wyniosła mniej niż 3 metry kwadratowe nastąpiło zatem przy spełnieniu wymogów określonych w art. 248 § 1 k.k.w. W kontekście przesłanek z art. 24 kc i art. 448 kc ocenie Sądu podlegało , czy w ogóle i jakim stopniu miało miejsce naruszenie dóbr osobistych powoda , czy i jakiej krzywdy doznał , a także , czy działanie pozwanego miało charakter zawiniony . Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie , samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest jednak wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia por. wyrok SA we Wrocławiu z 6.12. 2007 r. , IACa 499/07 ,OSAW 2009/2/128 , LEX nr 488132 ). --- STRONA 5 --- Sąd winien wziąć pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra. Dlatego oceniając zarówno możliwość zasądzenia jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56; wyrok SN z 11 października 2002 r., I CKN 1032/00, wyrok SN z 27 września 2005 r., I CK 256/05). Podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 k.c. może być np. nieznaczny rozmiar krzywdy (wyrok SN z 11 października 2002 r., I CKN 1032/00, Lex nr 78885; wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53 ( vide – wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05 , LEX 243923 ). Także Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dn. 24.7.2008 r. , IACa 1150/06 wyraził pogląd całkowicie akceptowany przez sąd orzekający w niniejszej sprawie , iż przy żądaniu przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego podstawowym kryterium oceny sądu winien być rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego bowiem celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej. Z tych przyczyn sąd jest zobowiązany ustalić zakres cierpień pokrzywdzonego, a przy ocenie tej przesłanki nie może abstrahować od wszystkich okoliczności towarzyszących powstaniu krzywdy. Znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego ( OSAW 2008/4/110). W tym kontekście wskazać należy , że : - po pierwsze , działanie jednostek penitencjarnych , w których przebywał powód nie było celowe , odbiegające od realiów działania tych ośrodków , ukierunkowane na wyrządzenie powodowi krzywdy . Braki środków na modernizację i rozbudowę bazy więziennictwa w naszym kraju są faktem notoryjnym , podobnie jak to , że wynikają ze stanu finansów Państwa . Jest to efekt wieloletnich zaszłości po okresie komunizmu , w wyniku czego do dnia dzisiejszego niedofinansowanych jest wiele dziedzin , w tym tak istotnych jak służba zdrowia , szkolnictwo , nauka , kultura , ochrona zabytków itp. Warunki , w jakich powód odbywał karę były optymalnymi , jakie na obecnym etapie możliwości finansowych Państwa można osadzonym zapewnić. Były to takie same warunki , w jakich przebywali inni więźniowie . - po drugie , powód nie był w żaden sposób jednostkowo szykanowany lub traktowany gorzej od pozostałych . Nie miały miejsca działania stanowiące indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Nie wykazano, aby kierownictwo placówek penitencjarnych mimo posiadanych możliwości ( np. dysponowania większą liczbą cel ) umieszczało go w warunkach przeludnienia. - po trzecie , czas odbywania przez powoda kary w warunkach przeludnienia i jego poziom nie były znaczne , - po czwarte , powód nie wykazał , aby warunki odbywania kary spowodowały u niego negatywne skutki w sferze psychicznej lub fizycznej. Z jego zeznań wynika tylko że był niezadowolony, pamiętać jednak należy , że powód został pozbawiony wolności w ramach kary za pogwałcenie prawa i dlatego zmuszony był przebywać w takich warunkach , jakimi dysponuje więziennictwo i jakie są udziałem wszystkich więźniów. Nie mogły się także ostać zarzuty powoda dotyczące jakości świadczonej opieki medycznej w warunkach izolacji, albowiem dokumentacja medyczna jednoznacznie wskazuje na bezpodstawność zastrzeżeń powoda dotyczących służby zdrowia. Biorąc pod uwagę ilość i różnorodność świadczeń medycznych udzielonych powodowi , jego „ zastrzeżenia dotyczące służby zdrowia w S ” należało ocenić jako bardzo ogólne i subiektywne. Powód zeznał, że „ chodzi mu o panią stomatolog , na wyrwanie zęba musiałem czekać półtora miesiąca ” , sam jednak dodał zaraz , iż „ podobno miał obrzęk’ , co tłumaczy niemożność dokonania niezwłocznej resekcji ( k. 73 ). Na podstawie szczegółowo przeprowadzonych w niniejszej sprawie wymienionych wyżej --- STRONA 6 --- dowodów Sąd uznał za niezasadne twierdzenia powoda o złej jakości podawanych osadzonym posiłków oraz niespełnieniu przez cele mieszkalne, w których przebywał w warunkach osadzenia, wymogów określonych w odrębnych przepisach określających wyposażenie cel w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, odrębny węzeł sanitarny oraz sprawną wentylację. Przypadek podania osadzonym nieświeżej żywności miał miejsce jeden raz , spowodował niezwłoczną kontrolę , wstrzymano wydawanie nieświeżej kaszanki reszcie osadzonych . J B nieświeżej kaszanki nie jadł i nie doznał zatrucia . Wobec powyższego , należało orzec jak w sentencji , wobec braku przesłanek przewidzianych w art. 23 k.c., 24 k.c. oraz 448 k.k. Nie wykazano bowiem , aby w podczas pobytu powoda w przedmiotowych jednostkach penitencjarnych miały bezprawne zaniechania lub działania pozwanego powodujące uszczerbek na zdrowiu lub naruszenie godności i czci powoda . W przedmiocie kosztów orzeczono na zasadzie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania, albowiem powód jako strona przegrywająca przedmiotową sprawę znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, a wytaczając powództwo był subiektywnie przekonany o słuszności dochodzonego roszczenia, natomiast strona wygrywająca korzystała ze stałej obsługi prawnej.