Wyrok II C 497/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 497/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz-Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa J R przeciwko P G o ochronę dóbr osobistych i zapłatę. 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2777 złotych ( dwa tysiące siedemset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 3. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz radcy prawnego B N kwotę 3394, 80 złotych (trzy tysiące trzysta dziewięćdziesiąt cztery złote osiemdziesiąt groszy), w tym kwotę 634, 80 złote ( sześćset trzydzieści czteery złotych osiemdziesiąt groszy) podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. II C 497/10 --- STRONA 2 --- Uzasadnienie Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 15 000zł. na rzecz Caritas Archidiecezji Katowickiej oraz o przeproszenie powoda i zamieszczenia tekstu przeprosin na stronie internetowej (…) w Katowicach. W uzasadnieniu swego stanowiska powód podniósł, że w dniu (…)r.podczas rozprawy, zeznawał pozwany. Sprawa toczyła się z jego powództwa J R przed Sądem Okręgowym w Katowicach (…) pod sygnaturą akt (…). Jej przedmiotem było żądanie zadośćuczynienia za brak przeciwdziałania mobbingowi w pracy i stosowanie mobbingu w pracy. Zeznając pozwany znieważył powoda oraz go zniesławił oskarżając go publicznie bezzasadnie, iż pracując w (…) w Katowicach na stanowisku inspektora (…)molestował seksualnie zatrudnione tam kobiety. Pozwany zeznał: „ Powód zakupił chyba 10 tychże fartuchów. Zwróciłem mu uwagę, że fartuchy drelichowe nie nadają się do pracy. Wcześniej przed zakupem biegał po archiwum i próbował obmierzać pracownice w biuście. Zwróciłem mu na to uwagę po skargach pracownic, że powinien ich nie obmierzać tylko zapytać o rozmiar. Nie wiem czy powód obmierzał też panów pracowników, ale na skardze u mnie były tylko panie z magazynu i działu konserwacji”. Pozwany dopuszczając się zniesławienia powoda, oskarżając go o czynności których nie popełnił, naraził powoda na utratę zaufania potrzebnego na stanowisku inspektora(…), oraz na utratę zaufania Sądu, co do wiarogodności zeznań powoda w sprawie (…). Pozwany pomawiając bezzasadnie powoda o molestowanie seksualne pracownic i znieważając go tym samym publicznie przed Sądem osiągnął zamierzony cel. Sąd utracił zaufanie do zeznań powoda, a dał wiarę zeznaniom pozwanego. Sąd przetransponował te zeznania pozwanego do uzasadnienia wyroku, do jego ustalającej części ( k.2 -3 i 46 - 47 akt). Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania. Pozwany podniósł, że jego wypowiedź dotyczyła pewnego stanu faktycznego, odnoszącego się do powzięcia przez pozwanego informacji o zamierzonym postępowaniu powoda. Opisane przez pozwanego na rozprawie dnia (…). zachowanie powoda nie nosiło cech molestowania seksualnego. Z wypowiedzi pozwanego nie wynika sugestia, że powód dopuścił się takiego molestowania. Pozwany dokonał jedynie opisu pewnego stanu faktycznego. Z ust pozwanego nie padło stwierdzenie, że powód molestował seksualnie pracownice (…). Zeznania pozwanego nie naruszyły godności i dobrego imienia powoda. Pozwany zeznał zgodnie z prawdą, --- STRONA 3 --- że powziął od pracownicy (…) informację o tym, że powód podejmował próby obmierzania w biuście pracownic magazynu działu konserwacji, a następnie w związku z tym upomniał powoda, aby ten więcej takich prób nie podejmował. Pozwany działał w ramach porządku prawnego, zeznając w postępowaniu sądowym, a w tym przypadku jego działanie nie było bezprawne. Dodał, że powód nie kwestionował zeznań pozwanego na żadnym etapie postępowania toczącego się przed Sądem (…). Z treści pozwu wynika, że powód w całym zdarzeniu dopatruje się popełnienia przez pozwanego przestępstwa, a nie naruszenia swoich dóbr osobistych ( k. 70 - 72 akt). Sąd ustalił: Przed Sądem Okręgowym w Katowicach , Wydziałem (…), pod sygnaturą akt (…), toczyła się sprawa z powództwa J R przeciwko (…) w Katowicach o ustalenie i zadośćuczynienie w związku z mobbingiem ( bezsporne). W toku tego postępowania, na rozprawie dnia 13 kwietnia 2010r. zeznający za stronę pozwaną P G zeznał min.: „ Powód zakupił chyba 10 tychże fartuchów. Zwróciłem mu uwagę, że fartuchy drelichowe nie nadają się do pracy. Wcześniej przed zakupem biegał po a i próbował obmierzać pracownice w biuście. Zwróciłem mu na to uwagę po skargach pracownic, że powinien ich nie obmierzać tylko zapytać o rozmiar. Nie wiem czy powód obmierzał też panów pracowników, ale na skardze u mnie były tylko panie z magazynu i działu konserwacji” ( dowód: odpis protokołu rozprawy z dnia 13 kwietnia 2010r. k.6 akt). Informacje o takim zdarzeniu pozwany powziął od pracownicy (…) w Katowicach, K K . Złożyła ona pozwanemu, jako swojemu przełożonemu, ustną skargę na zachowanie powoda. Poinformowała pozwanego, że powód przyszedł do pracowni, gdzie pracuje i chciał mierzyć centymetrem krawieckim, pracownice w biuście. Miał to czynić na potrzeby zakupu fartuchów. Była wzburzona i poinformowała pozwanego, że na to się nie zgadza ( dowód: zeznania świadka K. K k. 87 – 88 akt). Po tej skardze pozwany w osobistej rozmowie z powodem, zwrócił mu uwagę, aby tak nie czynił ( dowód zeznania pozwanego k. 87 akt). --- STRONA 4 --- Stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o: odpis protokołu rozprawy z dnia (…). k.6 akt, zeznania świadka K. K k. 87 – 88 akt, zeznania pozwanego P G k. 87 akt. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w których zaprzeczył, by chciał dokonywać pomiarów pracownic przy użyciu centymetra krawieckiego w sposób przedstawiony przez K. K , że oponował takim zeznaniom pozwanego, co nie zostało odnotowane w protokole rozprawy z dnia 13 kwietnia 2010r. Zeznania powoda nie zasługują na wiarę, gdyż pozostają w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Brak jest uzasadnionych podstaw i dających się wywieść z zasad doświadczenia życiowego argumentów do uznania, że świadek. K. K złożyła zeznania niewiarogodne. To natomiast, że powód twierdzi, że oponował takim zeznaniom pozwanego do protokołu rozprawy, co nie zostało odnotowane, jawi się jako okoliczność powołana przez powoda na potrzeby niniejszego procesu. Powód przez Sądem(…) reprezentowany był przez fachowego pełnomocnika, któremu przepisy procedury cywilnej pozwalały na podejmowanie stosownych procesowych czynności w razie gdyby faktycznie taka sytuacja miała miejsce. Sąd oddalił wniosek powoda o wskazane przez pozwanego danych pracowników którzy złożyli skargę na powoda, albowiem reguły ciężaru dowodowego w tym procesie rozkładały się tak, że to na pozwanym spoczywało wykazanie, że ewentualne naruszenie dobra osobistego powoda nie było bezprawne ( o czym szczegółowo w części zważającej uzasadnienia), a nadto i z tego względu, że w toku postępowania ustalonym zostało która z pracownic złożyła pozwanemu skargę na zachowanie powoda. Sąd oddalił również wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z odpisu apelacji powoda złożonej w sprawie (…), wnioskowany na okoliczność, że powód nie kwestionował tych zeznań pozwanego albowiem okoliczność ta nie miała istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie ( a contrario art. 227 k.p.c.) Sąd zważył: Żądanie powoda w zakresie roszczenia niemajątkowego oparte było o treść art. 24§1k.c. w zw. z art. 23 k.c., w zakresie roszczenia majątkowego o treść art. 448 k.c. w zw. z art. 24§1 k.c. i art. 23 k.c. Odnosząc się do żądań powoda podnieść należy, co następuje. --- STRONA 5 --- Każdemu czyje dobro osobiste zostało naruszone cudzym bezprawnym działaniem, przysługuje uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz usunięcia skutków naruszenia, a więc do roszczeń o charakterze niemajątkowym, o których mowa w art.24§1 k.c. Ta odpowiedzialność uzależniona jest od trzech przesłanek-istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Ciężar udowodnienia pierwszej i drugiej przesłanki obciąża pokrzywdzonego ( powoda), a trzecia objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym. Jeżeli wykazane zostanie naruszenie dobra osobistego, sprawcę naruszenia uwolnić może od odpowiedzialności tylko dowód braku bezprawności, co faktycznie jest równoznaczne z wykazaniem przesłanek wyłączających bezprawność ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005r., III CZP 53/04, OSNC 2005/7-8/114). Do najważniejszych dóbr osobistych wymienionych w art. 23 k.c. należy cześć jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Prawo karne wzmacnia ochronę czci jednostki. Zna ono dwa podstawowe przestępstwa w tej dziedzinie, a to zniesławienie i zniewaga. To rozróżnienie ma znaczenie także w dziedzinie prawa cywilnego. Wyróżnić należy dwa aspekty ( elementy) czci człowieka. W razie zniesławienia przedmiotem ochrony jest dobre imię („cześć zewnętrzna”), która wiąże się z opinią, jaka inni ludzie mają o wartości człowieka. W razie zaś zniewagi (naruszenia godności osobistej bądź nietykalności cielesnej) przedmiotem ataku jest „cześć wewnętrzna” człowieka. Chodzi tu o godność osobistą człowieka, wyobrażenie o własnej wartości. Przytoczenie względów natury ogólnej, było konieczne by wskazać, że pierwsza z przesłanek – istnienia dobra osobistego w postaci czci – jako istniejąca, wykazana została, co czyni o konieczności rozważenia w następnej kolejności, czy spełniona została druga przesłanka odpowiedzialności, a to czy do naruszenia dobra osobistego doszło. W uchwale z dnia 28 maja 1971r. Sąd Najwyższy ( OSNCP 1971, poz. 188) wskazał, że cześć, dobre imię, dobra sława człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego, i społecznego. Naruszenie czci może więc nastąpić zarówno poprzez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię danej osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności. Za aktualnie już ugruntowany zarówno w judykaturze (min. J. Panowicz-Lipska „ Majątkowa ochrona dóbr osobistych s.23) jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego ( min. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1976r., II CR 692/75; OSNCP 1976/11/251 Nowe Prawo 1877/7-8,s.1144-1150; 23 kwietnia 1989r., OSP 1990r., poz. 330 z glosą aprobującą A. Szpunara) --- STRONA 6 --- należy uznać pogląd, że przy wyjaśnieniu naruszenia dobra osobistego należy posługiwać się kryterium obiektywnym. W przypadku wypowiedzi naruszających cześć lub dobre imię odróżnia się wypowiedzi opisowe ( dotyczące faktów) i oceniające (wyrażające opinię). Te ostatnie są dozwolone jeżeli mieszczą się w granicach rzeczowej i konstruktywnej krytyki. Tylko te pierwsze mogą podlegać weryfikacji z punktu widzenia kryterium prawdy i fałszu ( System Prawa Prywatnego, Tom 1 Prawo cywilne – część ogólna pod red. M. Safiana, str. 1122). Wypowiedź pozwanego złożona w ramach jego przesłuchania, w postępowaniu sądowym, miała charakter wypowiedzi opisowej, zweryfikowanej jako prawdziwa. Pozwany podał podczas przesłuchania i okoliczność, o której powziął informacje od podległego mu pracownika i jako przełożony uznał, by zwrócić powodowi, w osobistej z nim rozmowie, uwagę na jego zachowanie. Oceniając dodatkowo tak użyte słowa ich znaczenie, kontekst sytuacyjny ( w znaczeniu przedmiotu postępowania, w którym pozwany zeznawał) stwierdzić należy, że ta opisowa wypowiedź pozwanego nie naruszyła dobra osobistego powoda. Jak już wskazano, przy ocenie, naruszenia dobra osobistego trzeba pamiętać o obiektywnej reakcji społeczeństwa, co oznacza, że odbiór społeczny wypowiedzi ocenić należy według kryteriów właściwych dla ludzi rozsądnych i uczciwych. Ta ocena zaś jest taka, że pozwany jako przełożony mógł zwrócić uwagę pozwanemu na jego zachowanie w miejscu pracy, a w sprawie, owa uwaga dotyczyła wskazanego przez pozwanego zachowania powoda, zgłoszonego pozwanemu przez innego pracownika. Wbrew temu co podnosił powód, pozwany nie twierdził, że powód molestował seksualnie pracownice (…) w K . To jest twierdzenie powoda. Konkludując, stwierdzić należy, że powód nie naruszył dobra osobistego powoda, co czyni, że nie zaistniała druga z przesłanek w postaci właśnie owego naruszenia dobra osobistego. Brak tej przesłanki, czyni o tym, że żądania powoda, jako niezasadne należało oddalić. Waży się odnieść do stanowiska powoda, że treść zeznań pozwanego spowodowała utratę zaufania Sądu orzekającego w sprawie o zadośćuczynienie w związku z mobbingiem. Wskazać należy, że Sąd dokonuje oceny materiału dowodowego, w tym zeznań świadków i stron, biorąc pod uwagę te zeznania w zestawieniu z pozostałymi dowodami naświetlającymi okoliczności sprawy. To całość analizy materiału dowodowego, nie zaś konkretny fragment zeznań jednej z osób, stanowi podstawę do analizy materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98§1 i 2 k.p.c. i art. 99 k.p.c. oraz § 6 i 10,15 i 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za --- STRONA 7 --- czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.). Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu, wynagrodzenie w stawce podstawowej albowiem nakład pracy pełnomocnika nie był znaczny. Przedmiot postępowania, jego podstawa faktyczna i prawna były już sprecyzowane w pozwie. Pełnomocnik powoda przygotował w sprawie jedno pismo procesowe i uczestniczył w jednej rozprawie po której wydano wyrok.