Wyrok II C 493/15 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 17 kwietnia 2015 r.

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt II C 493/15 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 17 kwietnia 2015 r., skierowanym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w Ł., powód M. Z. wniósł o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 80.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych w trakcie izolacji penitencjarnej w Areszcie Śledczym w Ł. w okresie od 21 listopada 2011 r. do 3 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu powód podniósł, iż odbywał karę w przeludnionej celi wraz z osadzonymi o różnym stopniu demoralizacji, pozbawionej należytego wyposażenia (stare łóżka, dziurawe i brudne materace, koce i pościel) oraz dostępu światła słonecznego z uwagi na blendy . Skarżył się na konieczność przebywania w świetle lamp jarzeniowych. Pozwany wskazywał, że wyżywienie w areszcie było złej jakości i podawane w nieodpowiedniej temperaturze, a więzienna kantyna funkcjonowała nieprawidłowo (braki w asortymencie spożywczym oraz wysokie ceny). Podnosił nadto, że pozwany nie zapewnił mu zajęć kulturalno – oświatowych i sportowych oraz dostępu do aktów prawnych, w tym regulaminu aresztu. Wywodził, że w celi nie zapewniono mu warunków pozwalających na utrzymanie higieny osobistej (zbyt mała ilość misek do mycia, jedna rolka papieru toaletowego na miesiąc), oraz naruszano jego intymność poprzez nieprawidłową organizację kącika sanitarnego (jego częściowe ogrodzenie). Zarzucał niewłaściwą organizację kąpieli podnosząc, że łaźnie w areszcie są przepełnione, nadto kąpiel odbywa się wraz z osobami grypsującymi, co powoduje konflikty podczas korzystania z natrysków. Wskazywał, że w celi znajdują się wypaczone okna z powybijanymi szybami, grzejniki są zapowietrzone, niezabezpieczona jest instalacja elektryczna, brak jest schodów przeciwpożarowych. Podnosił, że ze względu na wilgoć, w celi jest grzyb i robactwo. Powód skarżył się także na przedmiotowe traktowanie ze strony funkcjonariuszy służby więziennej oraz trudności w dostępie do stomatologa oraz złą jakość usług medycznych. (pozew k. 2- 6 ) W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pozwany podniósł nadto zarzut częściowego przedawnienia roszczenia za okres sprzed trzech lat, licząc od dnia wytoczenia powództwa. ( odpowiedź na pozew, k. 23-32 ) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w Ł. w okresie od 21 listopada 2011 r. do 3 stycznia 2013 r. W czasie pobytu był zakwaterowany: - w pawilonie A/I - celi nr 5 o powierzchni 12,02 m 2 (liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – 4 osoby) - w okresie 21.11.-22.11.2011 r., - w pawilonie A/III - celi nr 81 o powierzchni 26,11 m 2 (liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – maksymalnie 8 osób) – w okresie 23.11.2011 r. – 07.08.2012, - w pawilonie C/I - celi nr 15 o powierzchni 4,80 m 2 (cela jednoosobowa) – w dniu 08.08. 2012 r., - w pawilonie A/I - celi nr 17 o powierzchni 4,78 m 2 (cela jednoosobowa) – w dniu 09.08. - 21.08.2012 r., --- STRONA 2 --- - w pawilonie A/III - celi nr 81 o powierzchni 26,11 m 2 (liczba osadzonych zakwaterowanych w celi – maksymalnie 8 osób) – w okresie 22.08.2012 r. – 01.01.2013 r. W żadnej z cel, w której przebywał powód nie przypadało na osadzonego mniej niż 3 m 2 powierzchni. ( wykaz cel k. 65-67 ; okoliczność bezsporna ) (...) Areszt Śledczy jest jednostką penitencjarną przeznaczoną głównie dla osób tymczasowo aresztowanych. Przebywają tutaj także skazani, wobec których toczą się postępowania w innych sprawach. (sprawozdanie z wizytacji przeprowadzonej w dnia od 8 do 24 września 2014r., k. 34-46, okoliczność znana sądowi z urzędu, ponadto zeznania świadka W. B. e- protokół k. 106, adnotacja 00:04:54 k. 105) Wszystkim osadzonym w Areszcie Śledczym w Ł. jest zapewniona możliwość dbania o higienę osobistą. Wszystkie cele mieszkalne wyposażone są w węzły sanitarne, w skład których wchodzi miska ustępowa z deską sedesową, automat płuczący, umywalka z doprowadzeniem zimnej bieżącej wody, co jest podyktowane infrastrukturą obiektów oraz możliwościami technicznymi urządzeń produkujących ciepłą wodę użytkową. W latach 2002-2007 został przeprowadzony w jednostce generalny remont wszystkich cel, w trakcie którego nastąpiło wydzielenie kącika sanitarnego z celi, wymiana armatury sanitarnej i położenie glazury w kąciku sanitarnym, wymiana instalacji wodno - kanalizacyjnej i elektrycznej, naprawa lub wymiana powierzchni podłogowych, naprawa lub wymiana na nowy sprzętu kwatermistrzowskiego, uzupełnienie ubytków w ścianach oraz malowanie. Sposób urządzenia pomieszczeń sanitarnych dyktują z jednej strony konieczność zapewnienia intymności, a z drugiej strony potrzeba zapewnienia odpowiedniego monitoringu celi przez funkcjonariuszy, wobec czego nie ma możliwości całkowitego oddzielenia kącika sanitarnego od reszty celi. Wymiary zamontowanych przy kąciku sanitarnym drzwi (ok. 150 cm wysokości) zapewniają funkcjonariuszom możliwość kontroli osadzonych w celi, także w kąciku sanitarnym, a osadzonym w podstawowym stopniu intymność. Kąciki sanitarne znajdują się zaraz przy wejściu do celi, z prawej albo lewej strony, w związku z tym zastosowanie pełnych drzwi spowodowałoby przy ich otwarciu zasłonięcie całej celi, która jest kontrolowana przez funkcjonariusza poprzez wizjer umieszczony na drzwiach wejściowych. Kąciki sanitarne w celach mieszkalnych osłonięte są konstrukcją stalową i pokryte płytą do wysokości 210-215 cm. Całkowita zabudowa ścian do sufitu spowodowałaby zakłócenia wentylacji, ponieważ szyb wentylacyjny znajduje się w kąciku sanitarnym. Środki czystości pozostające w dyspozycji osadzonych umożliwiają im dbanie o właściwy stan urządzeń sanitarnych znajdujących się w celach. Administracja Aresztu Śledczego w Ł., w oparciu o obowiązujące w okresie odbywania kary przez powoda Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. Nr 1986, Poz. 1820) umożliwiała osadzonym utrzymywanie higieny osobistej i zapewniała w tym celu zgodnie z rozporządzeniami odpowiednie środki, w postaci przyborów do golenia, mydła, kremu, proszku do prania, szczoteczki i pasty do zębów, szamponu do włosów, a także środków do czyszczenia urządzeń sanitarnych, proszku do szorowania, płynu do mycia naczyń oraz pasty do podłóg. Ponadto środki higieniczne osadzeni mogą otrzymywać w paczkach oraz dokonywać ich zakupu w kantynie. Wydawanie koców, materacy oraz pościeli także odbywało się zgodnie z powyższym Rozporządzeniem. Rzeczy wydawane z magazynu są wyprane i zdezynfekowane. W uzasadnionych przypadkach rzecz wymieniana jest na inną. Odzież osobistą osadzeni piorą sami. --- STRONA 3 --- Wszystkie cele w Areszcie Śledczym w Ł. wyposażone są w podstawowy sprzęt kwaterunkowy, zgodnie ze wskazanym powyżej rozporządzeniem w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. W celi mieszkalnej z węzłem sanitarnym znajdują się: łóżko, stolik, szafka, taboret, wieszak, półka na przybory toaletowe, lustro. Ilość sprzętu zawsze jest dostosowana do liczby osadzonych przebywających w danej celi mieszkalnej. Przy łóżkach systematycznie montowane są drabinki ułatwiające dostęp do wyższych kondygnacji. Osadzeni mogą zgłaszać oddziałowym potrzebę wstawienia dodatkowych sprzętów. Rzeczy te wydawane są czyste, wyprane i zdezynfekowane. Areszt znajduje się pod stałą kontrolą Sanepidu. Ilość sprzętu kwatermistrzowskiego jest dopasowana do ilości osadzonych. Stan sprzętu jest zaledwie dostateczny, podobnie jak stan materaców, koców, pościeli oraz ręczników i ścierek. Widać na nich ślady częściowego zużycia i napraw, co związane jest z dużą rotacją osadzonych z racji przeznaczenia jednostki penitencjarnej. Pomimo systematycznego remontowania części cel, są one mocno wyeksploatowane, w części cel ściany są brudne. Ma to związek ze specyfiką jednostki, osadzeni przebywają tutaj czasowo, nie dbają o wyposażenie i stan techniczny cel, w których zostają umieszczeni, a wręcz je dewastują. W niektórych celach okna są stare i nieszczelne. Przeprowadzane są, szczególnie przed sezonem grzewczym, stałe konserwacje i naprawy doraźne polegające na wymianie potłuczonych szyb, uzupełnianiu okitowania, wymianie okuć ślusarskich oraz montażu zamknięć. Od 2009 r. następuje sukcesywna wymian stolarki okiennej z drewnianej na plastikową. We wszystkich celach znajdują się gniazda elektryczne, co umożliwia osadzonym korzystanie z odbiorników telewizyjnych i grzałek. Kable są chowane wewnątrz ścian. W godzinach nocnych zdarzają się braki w dostawie energii elektrycznej do gniazdek. Temperatura panująca w celach oraz cyrkulacja powietrza jest prawidłowa. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, wentylacja w Areszcie Śledczym w Ł. poddawana jest corocznie okresowym kontrolom w zakresie przewodów kominowych, spalinowych i wentylacyjnych. Wyniki kontroli są pozytywne. W pomieszczeniach mieszkalnych Aresztu stosowana jest wentylacja grawitacyjna. Zgodnie ze specyfiką jednostki, otwory okienne wszystkich cel mieszkalnych, w których przebywają osadzeni, muszą być zabezpieczone kratą okienną odpowiednią do wymogów techniczno – ochronnych oraz posiadać przesłonę okienną. W rozwiązaniu materiałowo-konstrukcyjnym przesłon, które zostały zamontowane w oknach cel w pawilonach mieszkalnych Aresztu Śledczego w Ł., zastosowano płyty poliwęglanowe ze względu na ich zwiększoną odporność na zarysowanie, doskonałą transparencję oraz zwiększoną odporność na warunki atmosferyczne. Płyty te posiadają aprobaty techniczne ITB i liczne certyfikaty zagraniczne potwierdzające możliwość ich stosowania w budownictwie. Odpowiednia przenikalność płyt nie powoduje znacznego ograniczenia dopływu do celi światła słonecznego. Przesłony te pokryte są płytami poliwęglanowymi w stalowych ramach kątowych i są one zamontowane równolegle w stosunku do otworów okiennych z zachowaniem 30 cm odstępu w celu zapewnienia wymiany powierza podczas wietrzenia cel (nawiew zimnego powietrza odbywa się spodnią nieosłoniętą częścią, natomiast wywiew przestrzeniami bocznymi). Blendy uniemożliwiają nielegalne kontaktowanie się osadzonych. Okna w celach pawilonów mieszkalnych są odpowiedniej wielkości i umożliwiają należyty dopływ światła dziennego. Zamontowane przesłony nie powodują gorszego oświetlenia cel. Wieczorem cele oświetlają świetlówki jarzeniowe odpowiednio zabezpieczone przed uszkodzeniem. W Areszcie są trzy łaźnie usytuowane na najniższej kondygnacji, w każdym z pawilonów mieszkalnych. Przeprowadzony został generalny remont wszystkich łaźni. --- STRONA 4 --- Wszelkie problemy odnoszące się do stanu sanitarnego lub technicznego pomieszczeń, np. zawilgocenia oraz usterki w celach zgłaszane przez osadzonych są usuwane na bieżąco. W razie zgłoszenia występowania w celi insektów, cela poddawana jest dezynsekcji, natomiast przebywający w niej osadzeni przekwaterowywani są do innej celi. W Areszcie przeprowadzane są częste kontrole, między innymi ze strony Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej. Nie występuje zagrzybienie ścian. Zdarzyło się jedynie, że w jednej z cel stwierdzono zagrzybienie w kąciku sanitarnym na rurze kanalizacyjnej. W każdym pawilonie mieszkalnym jest gabinet stomatologiczny, okulistyczny, ambulatorium i izba chorych. W Areszcie zatrudnieni są w służbie zdrowia funkcjonariusze oraz lekarze i pielęgniarki na etatach cywilnych. Nadto podpisane są kontrakty z lekarzami specjalistami. Konsultacje mogą odbywać się także poza Aresztem Śledczym. W Areszcie wykorzystywane są tradycyjne formy działalności kulturalno-oświatowej, takie jak wypożyczanie książek, nadawanie audycji przez radiowęzeł, oglądanie telewizji (wielu osadzonych korzysta z własnych telewizorów), organizowanie konkursów tematycznych i dostarczanie prasy. Organizowane są spotkania osadzonych z osobami spoza jednostki, funkcjonują kółka zainteresowań. Są organizowane również imprezy masowe. Osadzeni mają dostęp do prenumerowanej ze środków Aresztu prasy codziennej, a osadzeni dysponujący środkami finansowymi mają możliwość prenumeraty wybranych przez siebie tytułów. Areszt Śledczy w Ł. zapewnia osadzonym zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r w sprawie Regulaminu Organizacyjno-Porządkowego wykonania kary pozbawienia (Dz. U. Nr 152, poz. 1494) oraz Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r w sprawie Regulaminu Organizacyjno- Porządkowego wykonania tymczasowego aresztowania, ciepłą kąpiel, która w myśl powołanych przepisów przysługuje przynajmniej raz w tygodniu. W sytuacjach uzasadnionych stanem zdrowia bądź osobom zatrudnionym przy pracach brudzących kąpiel przysługuje częściej. Posiłki przygotowywane są w kuchni aresztu, w której pracują osadzeni pod nadzorem funkcjonariuszy działu kwatermistrzowskiego. Receptury posiłków opracowują technolodzy żywienia. Na terenie aresztu znajduje się prowadzona przez zewnętrzną firmę kantyna zaopatrująca osadzonych w produkty żywnościowe, w której osadzenie mogą bezgotówkowo dokonywać zakupów. Na terenie aresztu nie ma schodów ewakuacyjnych, ale są prawidłowo oznakowane i oświetlone ścieżki ewakuacyjne. (zeznania W. B., k. 104, sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w Ł. k. 52-63) W toku odbywania kary powód przebywał w jednej celi z osobami o różnym stopniu demoralizacji, które popełniły róże przestępstwa. (zeznania W. B., k. 104; zeznania świadka K. J. k. 208 – 208 odw.) Osadzeni spali na metalowych piętrowych łóżkach niezabezpieczonych w drabinki. Materace, koce i pościel były wyeksploatowane. Kącik sanitarny był zabudowany płytami. (zeznania świadka K. J. k. 208 – 208 odw.; zeznania świadka R. D. k. 209) Spacery osadzonych są organizowane przez dział ochrony i odbywały się w grupach izolacyjnych. Osadzeni jeden raz w tygodniu korzystali z ciepłej kąpieli pod prysznicem. Kąpiel odbywała się w takich samych grupach jak grupy spacerowe. (zeznania W. B., k. 104; zeznania świadka R. D. k. 209) --- STRONA 5 --- Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił w oparciu o złożone do akt sprawy przez strony dowody z dokumentów związanych z osadzeniem powoda w Areszcie Śledczym w Ł.. Nadto ustalając stan faktyczny sprawy Sąd oparł się na zeznaniach powoda oraz powołanych w sprawie świadków. Sąd nie dał wiary twierdzeniom powoda co do tego, że w jego przypadku warunki bytowe w Areszcie Śledczym w Ł. wykraczały poza granice stanowiące o naruszeniu godności osobistej, albowiem tego rodzaju twierdzenia powoda nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym zeznaniach świadka W. B. (2) oraz zgłoszonych przez powoda świadków . Świadek K. S. w ogóle nie potwierdził zarzutów powoda wskazując ,że nie wie z jakimi problemami spotykał się powoda, a w Areszcie Śledczym każdy się na coś skarży, natomiast zeznania pozostałych świadków K. J. (2) i R. D. (2) nie były spójne ani w zakresie dolegliwości, ani miejsca w jakich one występowały. Dotyczyło to w szczególności braków sprzętu kwatermistrzowskiego, które zanegował świadek K. J. (2) , jak i np. zagrzybienia celi, co do którego w zeznaniach świadków występowały rozbieżności co do jego umiejscowienia. Nadto, ani z zeznań powoda, ani wskazanych przez niego świadków nie wynikało, aby zgłaszani oni zastrzeżenia administracji strony pozwanej i aby ta nie reagowała na ich zastrzeżenia i skargi. Sąd uznał też, iż zeznania powołanych w sprawie świadków K. J. (2), R. D. (2) oraz zeznania powoda noszą znamiona subiektywnych ocen, formułowanych przez pryzmat osobistego stosunku do opisywanych okoliczności, wyznaczonego przez niezadowolenie z warunków bytowych panujących w miejscu, w którym osoby te przebywały wbrew swojej woli, a przez co, z natury rzeczy, odbiegających od oczekiwanych. Z powyższych względów, w tym zakresie, nie zasługują one na wiarę w konfrontacji z pozostałym materiałem dowodowym w postaci dowodów z dokumentów, jak również z zeznań świadka W. B. (2), będącego funkcjonariuszem służby więziennej. Dodatkowo odnośnie części zarzutów strona pozwana przedstawiła stosowne dokumenty w postaci sprawozdania z wizytacji Aresztu Śledczego w Ł.. W zakresie innych powołała się na przepisy regulujące odpowiednie normy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Powództwo podlegało oddaleniu. W niniejszej sprawie powód dochodził zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych poprzez osadzenie go w Areszcie Śledczym w Ł. w warunkach naruszających, jego zdaniem, godność i prawo do humanitarnego traktowania. Zasadność jego roszczenia należało więc rozważać w oparciu o przepisy art. 23 i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2004 r., zaś zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia art. 442 1 § 1 k.c. Zgodnie z ostatnio wskazanym przepisem roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód złożył pozew w dniu 17 kwietnia 2015 roku, a zatem w odniesieniu do pobytu powoda w Areszcie Śledczym w Ł. w okresie do 17 kwietnia 2012 r. należało uznać zarzut przedawnienia jego roszczeń za uzasadniony . Skutkiem przedawnienia roszczenia jest natomiast to, że zobowiązanie staje się zobowiązaniem niezupełnym. Oznacza to wyłączenie możliwości przymusowej realizacji roszczenia, które jednak nie wygasa . Konsekwencją tej konstrukcji jest istnienie po stronie dłużnika ( pozwanego ) powinności, jednakże wierzyciel ( powód ) nie może żądać spełnienia świadczenia, nie ma możliwości jego dochodzenia na drodze sądowej, a w rezultacie nie mógłby go także egzekwować . Ponieważ uchylenie się od skutków przedawnienia stanowi wykorzystanie przysługującego dłużnikowi prawa podmiotowego, podniesienie zarzutu może zostać w konkretnej sprawie uznane za nadużycie prawa podmiotowego, jeśli sąd uzna, iż byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5). --- STRONA 6 --- Należy przyjąć, że zwroty użyte w treści art. 5 k.c. jako zwroty niedookreślone nie oddają istoty nadużycia prawa i stąd też w art. 5 k.c. następuje odesłanie do zasad słuszności, dobrej wiary w znaczeniu obiektywnym, czy też zasad uczciwości, obowiązujących w stosunkach cywilnoprawnych. Podzielić także należy pogląd, przyjęty w orzecznictwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2000 r., I CKN 308/00, niepubl.), że ocena nadużycia prawa powinna być dokonana z uwzględnieniem obowiązku uczciwego postępowania także w stosunkach pomiędzy podmiotami nie będącymi osobami fizycznymi. Pozwala to ocenić relacje pomiędzy takimi podmiotami prawa również w aspekcie ich zgodności z zasadami współżycia społecznego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczeń powoda nie może zostać oceniony jako sprzeczny z art. 5 k.c, albowiem brak jest jakichkolwiek okoliczności wskazujących na zaistnienie takiej sytuacji. Z przytoczonych względów powództwo w tym zakresie podlegało oddaleniu. Za nieuzasadnione i nieudowodnione należało natomiast uznać roszczenie powoda w pozostałym zakresie, związane z jego pobytem w Areszcie Śledczym w Ł. w okresie od 17 kwietnia 2012 roku do 3 stycznia 2013 r. Wykładnia powołanych w tym zakresie na wstępie przepisów winna być dokonywana z uwzględnieniem konstytucyjnych i prawno-międzynarodowych standardów ochrony godności i praw osób pozbawionych wolności, a zatem z uwzględnieniem art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169), art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), jak również art. 30, art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z przepisem art. 417 § 1 k.c. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa na gruncie tego przepisu są zatem: szkoda wyrządzona przy niezgodnym z prawem wykonywaniu czynności z zakresu władzy publicznej przez Służbę Więzienną oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy niezgodnym z prawem wykonywaniem takich czynności a powstaniem szkody (T. Przesławski, Podstawy i zakres żądań odszkodowawczych związanych z pobytem w zakładzie karnym /areszcie śledczym/, Pal. 7-8/2013, s. 32). Odpowiedzialność Skarbu Państwa jest natomiast niezależna od winy. Zakres odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z przepisu art. 417 § 1 k.c. obejmuje wszelkie zachowania związane wykonywaniem władzy publicznej z wyjątkiem tych, które unormowane są w przepisie art. 4171 § 1-4 k.c. oraz sytuacji uregulowanych przepisami szczególnymi, do których odsyła art. 421 k.c. Na gruncie art. 417 k.c. należy przyjmować, że odpowiedzialność Skarbu Państwa ma miejsce wówczas, gdy wykonującemu władzę publiczną – bez względu na sposób i formę działania – można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Przepis powyższy dotyczy wszelkich czynności (działania i zaniechania) związanych z wykonywaniem imperium, a więc zarówno czynności faktycznych, jak i indywidualnych rozstrzygnięć podejmowanych przy zachowaniu określonej procedury. Nie ulega przy tym wątpliwości, że do sfery imperium państwa należy stosowanie środków przymusu związanych ze stosowaniem środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, czy z wykonywaniem kary pozbawienia wolności. Niezgodność z prawem na gruncie art. 417 k.c. oznacza „zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej” (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00). Chodzi tu o niezgodność z konstytucyjnie rozumianymi źródłami prawa, czyli Konstytucją, ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz rozporządzeniami, a także dorobkiem prawnym Wspólnoty Europejskiej i prawem stanowionym przez Unię Europejską. Drugą przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej na gruncie art. 417 k.c. jest szeroko rozumiana szkoda, to jest każdy uszczerbek w prawnie chronionych dobrach danego podmiotu, zarówno o charakterze majątkowym, jak --- STRONA 7 --- i niemajątkowym. Art. 417 k.c. dotyczy zatem również odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu naruszenia dóbr osobistych obywatela, co oznacza możliwość wystąpienia przez pokrzywdzonego z roszczeniem o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę niemajątkową. Nie ulega jednak wątpliwości, że poszkodowany może żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę jedynie w wypadkach wskazanych w ustawie. Przesłanką ochrony dóbr osobistych na podstawie art. 23 w zw. z art. 24 § 1 k.c. jest bezprawność ich zagrożenia lub naruszenia. Bezprawnym jest zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Przepis 24 § 1 k.c. ustanawia domniemanie bezprawności działania. Dlatego w procesie o ochronę dóbr osobistych to pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Działanie nie jest bezprawne zwłaszcza wówczas, gdy jest oparte na przepisie obowiązującego prawa. W wyroku SN z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/06, OSNC 1/2008, poz. 13 z aprobującą glosą N. Pawłowskiej, EPS 1/2008) wskazano wprost, iż ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym (art. 6 w zw. z art. 24 k.c.), a zatem pokrzywdzony żądający na podstawie art. 448 k.c. kompensaty krzywdy nie musi dowodzić bezprawności naruszenia dobra osobistego. Nie oznacza to jednak, że powód jest zwolniony z obowiązku (ciężaru) udowodnienia faktów i okoliczności, które dopiero w przypadku potwierdzenia ich zaistnienia mogą zostać ocenione jako bezprawne. Dla stwierdzenia naruszenia dobra osobistego należy ponadto w każdym wypadku ustalić, czy cierpienia i upokorzenia wynikające z pobytu w zakładzie karnym związane z legalną formą karania przekraczają poziom związany z samym uwięzieniem, czy są zgodne z rozsądnymi w sytuacji uwięzienia potrzebami, a ich intensywność nie przekracza nieuniknionego poziomu cierpienia nieodłącznie związanego z pozbawieniem wolności (por. E. Kutermankiewicz, Sprawy z powództwa osadzonych o ochronę dóbr osobistych w związku z przeludnieniem więzień- nowe spojrzenie na problem, Pal. 9-10/2010, s. 65 i cytowane tam orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka). Brak zapewnienia właściwych warunków osadzenia w jednostce penitencjarnej i wiążące się z nim roszczenia winny być rozpatrywane w kontekście przesłanek naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka. Nie ma natomiast potrzeby odwoływania się do swoistego dobra osobistego w postaci prawa do godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11, OSNC z 2012 r., z. 2, poz. 15; wyrok SN z dnia 11 stycznia 2013 r., I CSK 289/12, www.sn.pl). Ocena roszczeń osoby pozbawionej wolności w związku z niewłaściwymi warunkami osadzenia wymaga podejścia kumulatywnego, a zatem analizy, czy w konkretnej sprawie warunki te naruszyły godność tej osoby przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności i parametrów decydujących o ich uciążliwości, w tym także czasu przebywania w określonych warunkach. W tym wyraża się również swoboda jurysdykcyjna sądu, który rozpoznając sprawę w postępowaniu cywilnym bada całokształt okoliczności udowodnionych przez strony. Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne zwłaszcza tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdujących wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), zgodnie z którym każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowany przez Polskę w 1993r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których --- STRONA 8 --- godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikiem wskazanych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane normy na grunt prawa polskiego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. w sprawie V CSK 431/06 ). Realizacja spoczywających na administracji Aresztu Śledczego obowiązków w zakresie organizowania miejsc, w których przebywają osoby pozbawione wolności należy do działań władczych państwa i mieści się w pojęciu wykonywania zadań z zakresu władzy publicznej. A zatem ocena, czy obowiązki te zostały zrealizowane, winna być dokonana z uwzględnieniem uprawnień skazanego, szczegółowo uregulowanych w przepisach art. 102 - 120 i w innych przepisach ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, z późn. zm.), a także z uwzględnieniem treści przepisów wykonawczych rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. 2003 Nr 152, poz. 1493), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. 2003 Nr 186, poz. 1820), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. 2009 Nr 202, poz. 1564). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zauważyć należy, że roszczenia powoda odnoszą się do szeroko rozumianych warunków bytowych panujących w jednostce penitencjarnej, w której powód przebywał. Analiza wszystkich zgłoszonych przez powoda zarzutów dotyczących osadzenia go w Areszcie Śledczym w Ł. oraz zgromadzonego materiału dowodowego uprawnia do stwierdzenia, że powód nie wykazał, aby doszło w jego przypadku do naruszenia jakichkolwiek dóbr osobistych. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zarzuty powoda co do przeludnienia panującego w celach są całkowicie nieuzasadnione. Powód przebywał bowiem – zgodnie z danymi, zawartymi w niekwestionowanym przez powoda wykazie cel przedłożonym do akt niniejszej sprawy – w celach o odpowiedniej wielkości w stosunku do liczby osadzonych, tzn. wymóg zapewnienia powierzchni 3 m2 na jedną osobę był spełniony. Wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych zakładów karnych aresztów śledczych uregulowane zostały w art. 110 § 2 k.k.w., w sposób odpowiadający wskazanym powyżej normom prawa międzynarodowego. Zgodnie ze wskazanym przepisem powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, powinna wynosić nie mniej niż 3 m2, a cela powinna być wyposażona w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Wymogi te zostały doprecyzowane w przepisie § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, który wskazuje, iż cela mieszkalna powinna być wyposażona w łóżko dla każdego skazanego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków do utrzymania czystości w celi. Niezbędne urządzenia sanitarne sytuuje się w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie, z zastrzeżeniem art. 110 § 3 k.k.w. W § 30 powołanego rozporządzenia określono również wymogi w zakresie warunków organizacji warunków do utrzymania higieny osobistej, wskazując między innymi, że skazany powinien mieć zapewnioną możliwość skorzystania co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli (ust. 3). Zgodnie zaś z brzmieniem art. 111 § 1 k.k.w. skazany powinien otrzymać do użytku, z zakładu karnego, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie, o ile nie korzysta z własnych. Skazanemu zapewnia się warunki niezbędne do utrzymania higieny osobistej, w szczególności otrzymuje on z zakładu karnego pościel oraz inne środki do utrzymania higieny i czystości w celi. Ograniczenie powierzchni celi mieszkalnej poniżej normy określonej w art. 110 § 2 k.k.w. przewiduje art. 110 § 2b k.k.w, zgodnie z którym dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w warunkach, o których mowa w § 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2, nie mniej jednak niż 2 m 2 w ściśle określonych przypadkach. Na --- STRONA 9 --- podstawie art. 110 § 2c k.k.w okres ten może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres umieszczenia skazanego w warunkach określonych w § 2b nie może przekroczyć 28 dni. Artykuł 110 § 2b k.k.w., jako wyjątek od zasady wyrażonej w art. 110 § 2 k.k.w., nie podlega wykładni rozszerzającej. Wypadki wymienione w tym przepisie stanowią katalog zamknięty. W związku powyższym działanie administracji przedmiotowej jednostki penitencjarnej nie nosiło cech bezprawności. Powód nie wykazał także, aby miały miejsce inne uchybienia w funkcjonowaniu Aresztu Śledczego w Ł. w okresie, w którym powód tam przebywał. Jak to już wcześniej zaznaczono w procesie o ochronę dóbr osobistych to pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne, ale ciężar udowodnienia, że do naruszenia dóbr osobistych doszło spoczywa na powodzie. W procesie cywilnym dysponentami tego postępowania są strony, które – stosownie do treści przepisu art. 232 k.p.c. – obowiązane są wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 2008 r., II PK 307/07, LEX nr 490351 oraz w orzeczeniu z dnia 7 października 1998 r., II UKN 244/98, OSNAPiUS 1999, nr 20, poz. 662). Ów ciężar udowodnienia faktu, rozumieć należy jako obarczenie strony procesu po pierwsze obowiązkiem przekonania sądu dowodami o słuszności swoich twierdzeń, a po drugie – w razie poniechania realizacji tego obowiązku, lub jego nieskuteczności – konsekwencjami w postaci niekorzystnego dla strony wyniku procesu (tak słusznie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 listopada 2007 r., II CSK 293/07, LEX nr 487510). W niniejszym postępowaniu Sąd nie miał zatem obowiązku wyręczania powoda w poszukiwaniu dowodów dla potwierdzenia formułowanych przez niego twierdzeń co do wystąpienia naruszenia jego dóbr osobistych w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w Ł.. Poza swoimi gołosłownymi zeznaniami powód nie przedstawił wiarygodnych dowodów potwierdzających jego twierdzenia. W istocie twierdzenia powoda dotyczące nieodpowiednich warunków osadzenia stanowią wyraz subiektywnych odczuć i ocen powoda, nie zaś obiektywnych obserwacji. W odniesieniu do zarzutu powoda do stanu cel, podkreślić należy, że powód nie wykazał, aby zgłaszał skargi, dotyczące warunków osadzenia i aby nie zostały one uwzględnione. Przystępując do oceny, czy zachowania pozwanego skutkowały naruszeniem dóbr osobistych powoda Sąd zważył, że przy dokonywaniu tej oceny nie może umknąć z pola widzenia okoliczność, iż odbywanie kary pozbawienia wolności niesie ze sobą wiele dolegliwości, wyrażających się nie tylko w pozbawieniu możliwości swobody i w dużej mierze intymności, z uwagi na konieczność wykonywania powyższych środków w ściśle określonych, niekomfortowych warunkach. Nadto, rzeczą oczywistą jest, że przy tak dużej ilości osadzonych stan cel oraz sprzęt kwaterunkowy pozostający w dyspozycji osadzonych ulega zużyciu, a warunki panujące w zakładach karnych i aresztach śledczych odbiegają zapewne od oczekiwań osadzonych i nie są komfortowe, jednak stanowi to dolegliwość związaną z odbywaniem kary pozbawienia wolności i nie przekracza nieuniknionego element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (tak SA w Poznaniu w wyroku z dnia 1 lipca 2009 roku, I ACa 433/09, LEX nr 756582). Nie można oczekiwać, iż miejsca, w których przebywają osoby pozbawione wolności, będą odpowiadały standardom hoteli czy innych zakładów prowadzących działalność komercyjną. Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, wskazać należy iż osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami wynikającymi z wykonywania kary pozbawienia wolności /por. wyrok SN z 02.10.2007r., II CSK 269/07, opubl. Monitor Prawniczy, rok 2007, Nr 21, str. 1172/. Analizując poszczególne zarzuty powoda należy wskazać, że wszystkie cele, w których przebywał powód były wyposażone w standardowy sprzęt kwaterunkowy. Ich ilość odpowiadała powołanym wyżej przepisom. Z ustaleń --- STRONA 10 --- poczynionych w sprawie wynikało wprawdzie, że stan tego sprzętu nie jest idealny, jednakże oczywiste jest, iż nie można wymagać, że sprzęt będzie wymieniany natychmiast kiedy tylko będzie nosił ślady zużycia, a to następuje bardzo szybko z uwagi na dużą rotację osadzonych, wynikającą z charakteru jednostki. Należy też dodać, że za stan techniczny cel oraz jakość wyposażenia cel pierwszej kolejności odpowiedzialni są sami osadzeni, którzy nie tylko nie dbają o wyposażenie i stan techniczny cel, ale wręcz je dewastują. Okolicznością bezsporną w sprawie był natomiast stan stolarki okiennej, który nie jest najlepszy, jednakże w sposób dostateczny spełnia ona swoją funkcję. Jej zużycie wynika nie tylko z czasu użytkowania, ale także zachowania samych osadzonych. Przeprowadzane są stałe konserwacje i naprawy doraźne istniejących okien, a w miarę możliwości dokonywana jest ich wymiana, powód natomiast nie udowodnił, aby w tym zakresie można było przypisać stronie pozwanej jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa. W sposób analogiczny należy odnieść się do zarzutu braku drabinek i barierek przy łóżkach piętrowych. Drabinki zaczęły być montowane po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.01.2014 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. poz. 200), tj. po 14.08.2014 r., choć ani rozporządzenie z 2014 r., ani wcześniejsze takiego obowiązku na stronę pozwaną nie nakładało . Potwierdzenia nie znalazł także kolejny zarzut, dotyczący braku dostępu do opieki medycznej. Nie można mieć wątpliwości, że realizacja spoczywających na administracji Aresztu Śledczego obowiązków w zakresie opieki medycznej nad osobami pozbawionymi wolności należy do działań władczych i mieści się w pojęciu wykonywania zadań z zakresu władzy publicznej zawartym w dyspozycji art. 417 § 1 k.c. Ocena, czy obowiązki te zostały zrealizowane, winna być dokonana z uwzględnieniem uprawnień skazanego, szczegółowo uregulowanych w art. 115 § 1 – 8 kkw oraz przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i Ministra Zdrowia z dnia 10 września 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu współdziałania zakładów opieki zdrowotnej ze służbą zdrowia w zakładach karnych i aresztach śledczych w zapewnieniu świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności (Dz.U. Nr 171, poz. 1665) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu udzielania świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności przez zakłady opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności z dnia 31 października 2003 r. (Dz.U. Nr 204, poz. 1985). Zgodnie z przepisem art. 115 § 1 k.k.w., w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2003 r. skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne. W przepisie art. 115 § 4 k.k.w. wskazano, że świadczenia zdrowotne udzielane są skazanym przede wszystkim przez zakłady opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności. Natomiast pozawięzienne zakłady opieki zdrowotnej współdziałają ze służbą zdrowia w zakładach karnych w zapewnieniu skazanym świadczeń zdrowotnych, gdy konieczne jest m.in. natychmiastowe udzielenie świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia skazanego, czy też przeprowadzenie specjalistycznych badań, leczenia lub rehabilitacji skazanego (art. 115 § 5 k.k.w.). Skazanemu odbywającemu karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo wyboru lekarza i pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej, świadczeniodawcy udzielającego ambulatoryjnych świadczeń opieki zdrowotnej, lekarza dentysty oraz szpitala, określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135). Przepis znajduje odpowiednie zastosowanie w stosunku do tymczasowo aresztowanych (art. 209 k.k.w.). Zgodnie natomiast z § 6 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 2003 r. (Dz. U. Nr 204, poz. 1985) w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu udzielania świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności przez zakłady opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności, zgłoszenia osób pozbawionych wolności do lekarza więziennego przyjmuje się codziennie. Lekarz więzienny przyjmuje osoby pozbawione wolności poza ustalonym w porządku wewnętrznym czasem i miejscem przyjęć w razie nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia tych osób. Świadczenia ambulatoryjne z zakresu specjalistycznej opieki zdrowotnej udzielane są na podstawie skierowania lekarza, także innego niż lekarz więzienny. Powód nie wykazał, w jaki sposób nie miał zapewnionej opieki medycznej i jakie jego dobra osobiste w związku z tym zostały naruszone. Jak wynika z dokonanych ustaleń opieka medyczna w AŚ w Ł. osadzonym jest zapewniona w ramach zgłoszeń osadzonych. Na marginesie zauważyć należy, że czas oczekiwania na wizytę u lekarza w warunkach --- STRONA 11 --- wolnościowych nierzadko znacznie przekracza czas oczekiwania pacjentów pozbawionych wolności a problemy kadrowe służby zdrowia w ogóle dotyczą nie tylko jednostek więziennych. Tym bardziej zatem osoba pozbawiona wolności musi liczyć się z pewnego rodzaju niedogodnościami w tym względzie. W tym zakresie zatem nie można dopatrywać się jakichkolwiek nieprawidłowości w funkcjonowaniu pozwanej jednostki. Niezasadne są też zarzuty powoda dotyczące kącika sanitarnego w celach oraz przesłon okiennych. Określona konstrukcja obudowania kącika sanitarnego oraz konieczność zamontowania przesłon okiennych wynika ze specyfiki jednostki penitencjarnej oraz wymogów zapewnienia odpowiedniego bezpieczeństwa. Przesłony okienne zostały przy tym zamontowane w oknach Aresztu Śledczego w Ł. zgodnie z zasadami sztuki budowlanej, posiadają wymagane atesty i certyfikaty i mogą być wykorzystane do celów do jakich zostały użyte. Gdy chodzi o zastrzeżenia powoda co do stanu budowlanego samych cel, dotyczącego ich zagrzybienia kwestia ta została poddana ocenie w części dotyczącej materiału dowodowego . Nadto podnoszonej okoliczności nie potwierdziły kontrole i badania przeprowadzane przez Stację Sanitarno – Epidemiologiczną. Powód nie wykazał również, iż faktycznie osadzonym nie zapewnia się odpowiedniej temperatury w celach mieszkalnych. Okolicznością notoryjnie znaną sądowi, poznaną przy rozpoznawaniu analogicznych spraw i zarzutów jest natomiast to, iż kotłownia znajdująca się jednostce automatycznie dostosowuje temperaturę w celach do temperatury panującej na zewnątrz. Pozwala to na przyjęcie, że w celach utrzymywana jest temperatura właściwa ze względu na porę roku, co wielokrotnie potwierdzały także opinie biegłych wydawane w szeregu tego rodzaju sprawach ( m.in. biegłej I B.) . Powód skarżył się również na brak możliwości utrzymania w areszcie właściwej higieny osobistej, jednakże wszystkie cele są skanalizowane i jest doprowadzona zimna woda. Osadzeni mogą korzystać, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, obowiązującymi w okresie osadzenia powoda, raz w tygodniu z łaźni, w której jest ciepła woda. Istnieje możliwość korzystania w celach z grzałek elektrycznych. Osadzeni mają także do dyspozycji miski. W uzasadnionych przypadkach następuje wymiana ręczników, materacy, czy pościeli. Osadzeni mają obowiązek dbania o czystość w celi, areszt dostarcza im środki czystości. Osadzeni mają także możliwość kupowania środków czystości bezgotówkowo w jednostce albo otrzymać od najbliższych paczkę. Pozwany może wydać środki czystości, higieny poza rozdzielnikami, jeżeli osadzeni zgłaszają taką potrzebę. Przybory do golenia, mydło, krem, proszek do prania, szczoteczkę i pastę do zębów każdy z osadzonych otrzymuje raz w miesiącu, czego powód nie kwestionował, a co zgodne jest ze wskazanymi powyżej normami. Odnosząc się do zarzutu przedmiotowego traktowania osadzonych przez funkcjonariuszy wskazać należy, iż powód nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie swoich zarzutów. Na marginesie jedynie podnieść należy, że sposób odnoszenia się przez funkcjonariuszy służby więziennej do osadzonych oceniać należy każdorazowo przez pryzmat specyfiki miejsca jakim jest areszt śledczy. Jest bowiem oczywiste, że zasady komunikacji w takim miejscu i w takich warunkach są złagodzone. Podobnie za gołosłowne uznać należało zarzuty: braku dostępu do aktów prawnych, zagrożenia bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji. Powód nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie powyższych zarzutów, konkretnych zdarzeń mogących świadczyć o naruszeniu w/w praw, nie znalazły one także potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Bezpodstawne są także zarzuty powoda dotyczące braku zajęć kulturalno – oświatowych. Zajęcia takie mają charakter fakultatywny. Wskazać należy, że w pozwanej jednostce penitencjarnej prenumerowana jest prasa dla osadzonych, w celach poprzez „radiowęzeł” emitowane są programy radiowe. Ograniczenia w możliwości korzystania ze świetlic wynikają głównie z faktu, że duża ich część została przekształcona w cele mieszkalne celem likwidacji zjawiska przeludnienia. Uprawnienie do wypożyczania książek, czy otrzymywania prasy dotyczy z kolei wszystkich osadzonych, wobec czego może pojawiać się konieczność oczekiwania na możliwość wypożyczenia książki, czy przeczytania danego --- STRONA 12 --- egzemplarza tytułu prasowego. Okoliczności te w żadnym wypadku nie mogą jednak prowadzić do przyjęcia, że pozwany dopuścił się w stosunku do powoda ograniczenia jego dóbr osobistych. Sąd nie dopatrzył się także bezprawności w działaniu pozwanego polegającym na zakwaterowaniu powoda w jednej celi z osobami o skazanymi za przestępstwa o różnym ciężarze gatunkowym. Zważyć należy, że pozwany został umieszczony w celi z innymi osadzonymi, sklasyfikowanymi przez komisję penitencjarną zgodnie z art. 82 k.k.w i art. 110§4 k.k.w. oraz § 11 – 13 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie Regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, Dz. U. Nr 152, poz. 1493. W świetle tych przepisów przynależność do podkultury przestępczej lub stopień demoralizacji nie stanowi kryterium rozmieszczenia skazanych w celach. Powód natomiast nie zgłaszał pozwanemu zagrożeń ze strony współosadzonych, do czego był zobowiązany z mocy art. 108 § 2 k.k.w. Niepoparte żadnymi dowodami są także zarzuty powoda dotyczące jakości podawanego pożywienia. Należy wskazać, że szczegółowe normy wyżywienia, w tym wartości kaloryczne posiłków, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 167, poz. 1633 ze zm.). Powód nie przedstawił żadnych konkretnych zarzutów dotyczących np. niezachowania norm kalorycznych posiłku, które można byłoby (po ich udowodnieniu) rozważać w płaszczyźnie naruszenia jego dóbr osobistych. Reasumując należy wskazać, że brak jest podstaw do stwierdzenia niezgodnego z prawem działania strony pozwanej, rodzącego jej odpowiedzialność wobec powoda. Warunki w areszcie śledczym, aczkolwiek uciążliwe, nie uzasadniają powstania roszczenia odszkodowawczego w stosunku do Skarbu Państwa. Przy ocenie przestrzegania przez pozwanego minimalnych norm w zakresie standardów wykonywania kary pozbawienia wolności i ewentualnego naruszenia dóbr osobistych osadzonych nie można abstrahować od realnej sytuacji i kondycji finansowej państwa, ogólnej sytuacji gospodarczej, w tym poziomu życia ogółu obywateli - także tych, którzy nie mają zapewnionego minimum socjalnego nie będąc karanym karą pozbawienia wolności. Warunki bytowe w pozwanej jednostce nie wynikają z celowej chęci represjonowania osadzonych, lecz są związane z sytuacją gospodarczą i finansową państwa. Nadto, na zmniejszony - w wymiarze społecznym - rozmiar ewentualnej krzywdy powoda niewątpliwie wpływ ma też okoliczność, iż powód został osadzony w areszcie na skutek własnych, bezprawnych działań, zaś rozpatrywane zarzuty dotyczą zaledwie 8 miesięcy. W takim przypadku powszechnie przyjęte i akceptowane w społeczeństwie normy muszą oddziaływać na ocenę, czy zaistniałe w jednostce penitencjarnej nieprawidłowości muszą rodzić w każdym przypadku i niejako automatycznie prawo do żądania zadośćuczynienia, skoro przebywanie powoda w tego rodzaju miejscu odosobnienia jest wynikiem jego uprzedniego, nagannego postępowania. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji. Na podstawie 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. w zw. z 11 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1150 ze zm.) i § 11 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461) Sąd zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2014, poz. 1025) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.