Postanowienie II C 463/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2015 roku Sąd Okręgowy w Gliwicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 463/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2015 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach Wydział II Cywilny Ośrodek (...) w R. w składzie: Przewodniczący : Sędzia Sądu Okręgowego Elżbieta Kaziród Protokolant: Iwona Mucha po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015 r. wR. sprawy z powództwa P. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w R. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę powództwo oddala. Sygn. akt II C 463/14 UZASADNIENIE Powód P. W. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w R. kwoty 150 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Powód wskazał na zastrzeżenia co warunków bytowych odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R. w okresie od dnia 14.05.2014 r. do chwili obecnej. Jednocześnie przyznał, że odbywa karę pozbawienia wolności od dnia 1.10.2011 r. do dnia 25.01.2016 r. Natomiast wcześniej dwukrotnie odbywał już kary pozbawienia wolności za rozboje i kradzieże. Powód podniósł, że warunki te nie są zgodne z normami wyznaczonymi przez przepisy kodeksu karnego wykonawczego oraz Konwencję Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 grudnia 1950 roku. Naruszenia te polegały na tym, iż: a) warunki panujące w celach były niezgodne z obowiązującymi normami: - przeludnienie; - zły stan techniczny cel i braki w ich wyposażeniu; - niewłaściwa wentylacja i ogrzewanie, - niezabudowany kącik sanitarny; b) występowały niedociągnięcia w sferze kulturalno-oświatowej: --- STRONA 2 --- - nie organizowano wielu zajęć kulturalno-oświatowych, czy sportowych, a z uwagi na to, że powód jest ateistą to nie uczestniczył w koncertach grup religijnych, - brak dostępu w bibliotece do aktów prawnych i regulaminów ZK; c) nie zapewniono właściwych warunków do utrzymania higieny osobistej: - złej jakości środki czystości i słabej jakości odzież, - brak ciepłej wody, gdy żadna z osób osadzonych w celi nie dysponowała własną grzałką; d) podawane posiłki nie spełniały norm: - posiłki nie spełniały norm wagowych i kalorycznych oraz były sporządzane ze złej jakości produktów; e) utrudniano kontaktów z bliskimi: - zbyt długie przetrzymywanie korespondencji (2 dni), - niewłaściwe liczenie czasu przeznaczonego na rozmowę przez telefon oraz kontrolowanie rozmów; f) opieka medyczna była niedostateczna: - ograniczony dostęp do leków, - nieuzasadnione zarzuty odnośnie symulowania przez powoda złego stanu zdrowia; g) niewłaściwie funkcjonowała kantyna więzienna: - zawyżanie cen dostępnych produktów; h) naruszenie przepisów w sprawie rozmieszczania osadzonych w poszczególnych celach: - cele mieszane – umieszczanie w celi osób o różnym stopniu demoralizacji; i) niewłaściwe zachowanie funkcjonariuszy: - przedmiotowe traktowanie osadzonych i zwracanie się do nich w sposób wulgarny oraz bez należytego szacunku, - nadgorliwość funkcjonariuszy, celem uprzykrzenia codziennego funkcjonowania osadzonych oraz stosowanie wobec osadzonych prowokacji. Powyższe naruszenia, w ocenie powoda, negatywnie wpływały na jego psychikę, w związku z czym dokonał dwóch samouszkodzeń. Dlatego na żądaną kwotę zadośćuczynienia składa się też cierpienie z powodu samouszkodzeń. Uzasadniając roszczenie powód powoływał się na zalecenia Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, z którego wynika, że powyżej przedstawione warunki odbywania kary pozbawienia wolności nie zapewniały poszanowania jego godności oraz stanowiły bezprawne naruszenie praw człowieka. Podsumowując powód wskazał, iż bez wątpienia doszło względem niego do wyrządzenia szkody niematerialnej, gdyż przetrzymywany jest w warunkach poniżej przeciętnych standardów. Powód swoje roszczenie opiera o przepisy art. 77 Konstytucji RP. Ustosunkowując się do pozwu strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów sporu według norm przepisanych. --- STRONA 3 --- Pozwany wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie można mówić, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Na potwierdzenie tej tezy pozwany szczegółowo odniósł się do poszczególnych kwestii podnoszonych przez powoda, powołując się przy tym na liczną dokumentację, która została dołączona do odpowiedzi na pozew. Podkreślił, że zapewnił powodowi godziwe warunki bytowe i pełną realizację uprawnień przewidzianych w kodeksie karnym wykonawczym jak i wydanych na jego podstawie przepisów wykonawczych. Zdaniem pozwanego, przestrzega on wobec każdego osadzonego zasady humanitaryzmu i poszanowania godności ludzkiej i nigdy nie stosował wobec powoda, w trakcie pobytu, żadnych niedopuszczalnych form postępowania. Strona pozwana oświadczyła jednocześnie, iż warunków w jakich przebywał powód w Zakładzie Karnym w R. w żadnym razie nie można poczytywać za przejaw nieludzkiego, poniżającego traktowania na kanwie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. Pozwany podkreślił przy tym, iż oczywistym jest, że pozbawienie wolności niesie za sobą określoną dozę cierpień, ograniczeń i niedogodności. Jednakże, gdy te cierpienia i upokorzenia nie przekraczają nieuniknionego elementu cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, nie można przyjąć, aby doszło do jakichkolwiek naruszeń ze strony funkcjonariuszy służby więziennej. Pozwany jednocześnie wskazuje, że uwzględnienie roszczeń powoda w tego typu sprawie byłoby niczym nieuzasadnionym faworyzowaniem jednej tylko grupy społecznej, gdyż nie są mu znane przypadki, by osoby przebywające w placówkach opiekuńczych, szpitalach, itp. które nigdy nie weszły w konflikt z prawem, z racji panujących w tych placówkach nie najlepszych warunków bytowych, masowo występowały w stosunku do Państwa, z roszczeniami odszkodowawczymi. Państwo Polskie nie jest na tyle zasobne finansowo, aby było w stanie zapewnić tym osobom, jak też skazanym warunki bytowe według poziomu i standardów obowiązujących w zamożnych państwach Europy. W jego ocenie naruszałoby to elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 kc oraz poczucie sprawiedliwości społecznej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód ma 28 lat, wykształcenie zawodowe. Przed osadzeniem mieszkał u swojej babki ojczystej, ale obecnie został wymeldowany z tego mieszkania przez siostrę. Ze względu na popełnienie licznych przestępstw (rozboje i kradzieże) powód przebywa trzeci raz na terenie jednostki penitencjarnej. Pierwszy raz trafił do zakładu karnego jak miał 19 lat. Między pobytami był rok na wolności i w tym czasie pracował przez 4 miesiące jako kucharz, a przez 6 miesięcy w schronisku dla bezdomnych zwierząt. Na dzień dzisiejszy w Zakładzie Karnym w R. powód jest osadzony od dnia 14.05.2014 r. do chwili obecnej. Powód do Zakładu Karnego w R. przybył z Aresztu Śledczego w C.. Powód po przybyciu do Zakładu Karnego w R. zamieszkiwał w wielu celach mieszkalnych. Obecnie ponownie jest zakwaterowany w celi nr 97, na Oddziale III w Pawilonie C. Zakład Karny w R. jest zakładem typu zamkniętego i przeznaczony jest dla recydywistów penitencjarnych. Budynki Zakładu Karnego w R. są obiektami wpisanymi do rejestru zabytków. Cele, które zajmował i zajmuje powód P. W. są wyposażone w sprzęty kwaterunkowe przewidziane w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Na ich wyposażeniu znajduje się stół, szafki więzienne, taborety i łóżka dla każdego osadzonego. Osadzeni spożywają posiłki w celach. Mają sztućce i naczynia. Posiłki wydawane skazanym w Zakładzie Karnym w R. są urozmaicone, spełniają wszelkie normy ilościowe, kaloryczne i jakościowe określone w obowiązujących przepisach. Służba żywnościowa prowadzi zbiorowe żywienie osadzonych korzystając z systemu HACPP, który zapewnia pełny monitoring jakości posiłków od przyjęcia towaru do magazynu aż do wydania gotowego posiłku do konsumpcji. Prowadzona jest ocena organoleptyczna, pomiar temperatury, kontrola zgodności z jadłospisem. Okresowe kontrole służby żywnościowej, prowadzone przez Urząd Powiatowego Inspektora Sanitarnego nie wykazały nieprawidłowości w zakresie żywienia osadzonych, w szczególności co do właściwej temperatury posiłków i ich kaloryczności. W 2014 r. odbyło się 11 kontroli SANEPID-u. Funkcjonariusze służby więziennej nie mają wpływu na zakres kontroli. Stawka żywieniowa wynosi obecnie 4,80 zł i jest to wartość wyłącznie produktów. Osadzeni spożywają trzy posiłki dziennie, w tym jeden gotowany. Natomiast na dzień transportu lub czynności procesowych jest wydawany osadzonym suchy --- STRONA 4 --- prowiant. Wówczas na śniadanie jest wydawana zupa z wkładką, a na obiad i ewentualnie kolację osadzony ma do dyspozycji suchy prowiant (np. pół bochenka chleba, opakowanie pasztetu drobiowego – 130 g, pół kostki twarogu, część kostki masła, jabłko). Ponadto każdy z osadzonych ma zapewnioną możliwość korzystania z miski plastikowej, zmiotki, szufelki i kosza na śmieci. Za utrzymanie czystości i porządku w celach oraz higieny osobistej odpowiedzialni są sami osadzeni. W tym celu na początku miesiąca do każdej celi wydawane są środki czystości oraz każdorazowo w przypadku zgłaszania potrzeb w tym zakresie. Dla utrzymania higieny osobistej osadzeni otrzymywali (i nadal otrzymują) stosowne środki i mają stały dostęp do sanitariatów. Nadto, zgodnie z obowiązującymi przepisami, więźniom przysługuje ciepła kąpiel raz w tygodniu. Zakład Karny w R. zapewnia dwie kąpiele, a dla osób pracujących kąpiel przewidziana jest codziennie. Po kąpieli osadzeni mają możliwość wymiany bielizny osobistej, co tydzień ręczników, a co 2 tygodnie pościeli. Dodatkowo więźniom wydawane jest mydło toaletowe, papier toaletowy, 200 g proszku do prania, nożyk do golenia, a w razie zgłoszenia potrzeby także pasta i szczoteczkę do zębów oraz krem do golenia. Do cel mieszkalnych doprowadzona jest natomiast zimna bieżąca woda, a osadzeni mają prawdo do korzystania z grzałek oraz czajników elektrycznych do podgrzania wody. Jeżeli sprzętu takiego nie posiadają, to gorącą wodę mogą otrzymać od osadzonych porządkowych. Ręczniki i pościel są prane w zewnętrznej pralni, a rzeczy osobiste każdy osadzony pierze we własnym zakresie. Cele mieszkalne oświetlane są naturalnym światłem padającym z okna. Ponadto w każdej celi jest oświetlenie jarzeniowe oraz oświetlenie żarowe do kontroli celi w porze nocnej, które jest zgodne z przyjętymi normami w tym zakresie. Za zgodą dyrektora osadzeni mogą też korzystać z własnych lampek stołowych np. do czytania. W jednostce penitencjarnej pozwanego cele mieszkalne posiadają ponadto sprawną wentylację grawitacyjną wyposażoną w kratki, poprzez które odbywa się wymiana powietrza w celach. Drożność kanałów wentylacyjnych jest sprawdzana co najmniej raz w roku przez kominiarza. Prowadzone kontrole w tym zakresie w czasie pobytu powoda w jednostce pozwanego nie stwierdziły żadnych nieprawidłowości. Ponadto zwiększenie cyrkulacji powietrza w celach można uzyskać poprzez otwieranie okien o każdej porze dnia i nocy. Całe cele są remontowane w zależności od potrzeb, według ustalonego wcześniej harmonogramu, ewentualnie poza kolejnością w trybie pilnym, gdy stan celi tego wymaga. W 2014 r. zostało skontrolowanych kilkadziesiąt cel i jedynie w 2 celach zakwestionowano ich stan z uwagi na zniszczone ściany. Cele mieszkalne mają szerokość od 195 cm do 220 cm, a długość od 395 cm do 415 cm, co daje minimum 8 m 2 na celę. Z powierzchni tej wyłącza się powierzchnię kącika sanitarnego, jednakże powierzchnia minimum 3 m 2 na osadzonego jest wszędzie zachowana. Kąciki sanitarne usytuowane są wewnątrz cel mieszkalnych i mają powierzchnię 1,4 m x 0,9 m oraz zabudowane są nieprzeźroczystym materiałem do wysokości co najmniej 1,2 m (1,3 m), co zapewnia minimum intymności i wynika z obowiązujących przepisów, w tym z art. 110 § 3 kkw. W kąciku znajduje się muszla klozetowa i umywalka z bieżącą zimną wodą. Zabudowa tych kącików do pełnej wysokości nie jest możliwa ze względów architektonicznych, gdyż brak jest dodatkowych wolnych kanałów wentylacyjnych. Wynika to też z konieczności monitorowania więźniów i ma na celu zapobieganie próbom samobójczym i stosowaniu przemocy pomiędzy osadzonymi. W latach 2012 - 2014 w Zakładzie Karnym w R. zjawisko przeludnienia praktycznie nie istniało. Średnie roczne zaludnienie jednostki w 2012 r. wynosiło 99,51 % ogólnej pojemności, a w 2013 roku wynosiło 99,95 % ogólnej pojemności. Jednocześnie pozwany cały czas podejmuje działania, które mają na celu poprawę warunków odbywania kary, m.in. poprzez ograniczanie czasu przebywania osadzonych w celach mieszkalnych. Osadzeni mają możliwość korzystania ze spacerów, z biblioteki, dokonywania zakupów w kantynie, brania udziału w imprezach oświatowo– kulturalnych (koncerty, spotkania, wystawy, oglądanie filmów) oraz sportowych (m.in. gra w siatkówkę, tenisa stołowego, czy udział w zajęciach lekkoatletycznych). W ramach zajęć z zakresu kultury fizycznej organizowane są turnieje tenisa stołowego, pięcioboju siłowego, siatkówki i piłki nożnej. Osadzeni mają też dostęp do spotkań religijnych oraz w razie konieczności mogą udać się do laboratorium medycznego. W Zakładzie Karnym w R. prowadzi --- STRONA 5 --- się działalność z zakresu profilaktyki uzależnień i działa wewnętrzny radiowęzeł, gdzie programy dostosowywane są do potrzeb osadzonych oraz dobierane tak aby niosły walory edukacyjne, pozytywne treści i promowały postawy prospołeczne. Ponadto w istnieje możliwość wykonywania pracy. Każda z osób przebywająca w Zakładzie Karnym ma zapewnioną darmową opiekę lekarską bez konieczności oczekiwania w kolejkach na odległe terminy wizyt w razie potrzeby konsultacji lub badań specjalistycznych w cywilnych ośrodkach medycznych, a także bezpłatny dostęp do lekarstw. Wszelkie wypadki związane z utratą zdrowia są natychmiast zgłaszane lekarzowi. W razie braku lekarza lub w sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia pacjentów wzywane jest pogotowie ratunkowe. Raz w tygodniu każdy osadzony może wypożyczyć 5-6 książek. W bibliotece znajduje się około 15 000 woluminów, w tym istnieje dostęp do aktów prawnych (175 szt.). Powód ma prawo do 2 godzin widzeń w miesiącu bez zgody Dyrektora jednostki. Inną formą kontaktu z bliskimi i znajomymi jest korespondencja, którą powód może prowadzić bez ograniczeń. Jeżeli nie ma środków to ma prawo do wysłania 2 listów na miesiąc, na koszt Zakładu Karnego. Korespondencja skazanych jest cenzurowana, z wyjątkiem korespondencji z pełnomocnikami oraz z organami państwowymi. Ponadto powód raz w miesiącu ma możliwość kontaktu z osobami z zewnątrz za pośrednictwem komunikatora internetowego Skype oraz może się z nimi kontaktować codziennie za pośrednictwem telefonu stacjonarnego - do 6 minut, wg grafiku. W przypadku zbiegu realizacji uprawnień przez kilku osadzonych, połączenia telefoniczne realizuje się zgodnie z zasada pierwszeństwa oraz uwzględnieniem ważnych spraw rodzinnych (np. choroba lub śmierć w rodzinie). Kontakt z bliskimi jest realizowany nawet w przypadku ukarania karą dyscyplinarną. Osadzeni posiadający środki własne mogą dokonywać zakupów produktów w kantynie, którą prowadzi obecnie Państwowe Przedsiębiorstwo (...). Na podstawie umowy nie może ono zawyżać cen produktów towarów powyżej 5 % w stosunku do marż sklepowych obowiązujących w okolicznych sklepach, z wyłączeniem marketów. Ceny są sprawdzane raz na kwartał przez upoważnionego pracownika, z czego sporządzany jest protokół. Powód, miał zapewnione prawo do składania wniosków, skarg i próśb. Formalnie złożył jeden wniosek i dwie skargi, odpowiednio dnia 27.05.2014 r., 24.06.2014 r. i 28.07.2014 r. zgłaszając chęć uzyskania przepustki oraz skarżąc się na niewłaściwe leczenie i odmowę doprowadzenia do aparatu telefonicznego. Dyrektor Zakładu Karnego po przeprowadzeniu postępowań wyjaśniających uznał skargi za bezzasadne oraz odmówił powodowi udzielenia zezwolenia na opuszczenie ZK, z uwagi na brak spełnienia przez niego stosownych przesłanek. Ponadto w dniu 30 lipca 2014 r. do Komendy Powiatowej Policji wpłynęło doniesienie powoda dotyczące niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariuszy Służby Więziennej Zakładu Karnego w R. w okresie od 14.05.2014 r. do 5.08.2014 r. polegającym na uniemożliwieniu mu wysłania korespondencji urzędowej jak i prywatnej, tj. o czyn z art. 231 § 1 kk. Postanowieniem z dnia 8.08.2014 r. na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 kpk odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie. Powód w trakcie pobytu w jednostce penitencjarnej większość czasu spędza w celi. Uczestniczy też w codziennych spacerach i apelach oraz korzysta z biblioteki. Powód dotychczas nie wyrażał zainteresowania innymi zajęciami. Powód utrzymuje regularne kontakty z bliskimi, ojcem i babką, w formie listownej i telefonicznej. W Zakładzie Karnym nie pracuje, gdyż istnieje uzasadniona obawa, że powód będzie rozpowszechniał środki odurzające. U powoda zostały znalezione tzw. „dopalacze”. W trakcie pobytu powód był parokrotnie konsultowany przez lekarzy, w tym lekarzy specjalistów, a w wypadkach uzasadnionych były mu przepisywane stosowne leki. Powód w Zakładzie Karnym w R. dokonał dwóch samouszkodzeń. Jego zachowanie jest oceniane przez funkcjonariuszy jako naganne. Dowód: zeznania powoda 01:31:59 protokół z dnia 13.03.2015 r. k. 130v; zeznania świadków: S. A. 00:19:50 protokół z dnia 13.03.2015 r. k. 129, W. M. 01:00:19 protokół z dnia 13.03.2015 r. k. 130; z kopii wydruku historii rozmieszczenia powoda oraz notatek działu ewidencji z 7.08.2012r., 1.08.2013 r., 7.01.2014 r.; z kopii wykazów pobranych środków higieny i czystości pokwitowanych przez powoda za miesiące lipiec, wrzesień i październik 2014 r.; z kopii jadłospisów w ZK z 22.06, 18.07, 04.08, 27.09, 10.10.2014 r.; z kopii notatek służbowych wychowawcy z 02.12.2013 r., 14.08.2013 --- STRONA 6 --- r.; z postanowienia z 8.14.2014 r. Komendy Powiatowej Policji w R.; z pism Dyrektora Zakładu Karnego w R. kierowanych do P. W. z dnia 6.10.2014 r., 5.06.2014 r., 7.07.2014 r., 08.08.2014 r. Przy ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Sąd kierował się zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 233 § 1 kpc. Podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się przede wszystkim na dowodach z dokumentów, którym dał wiarę w całości, albowiem zgodność ich treści z rzeczywistym stanem faktycznym nie została przez strony zakwestionowana w toku procesu a sporządzone zostały przez uprawnione podmioty w ramach obowiązków wynikających z charakteru ich działalności. Ponadto Sąd przypisał walor wiarygodności zeznaniom złożonym przez Kierownika D. Kwatermistrzowskiego ZK w R. S. A. oraz Kierownika D. Penitencjarnego W. M., które stanowiły istotne uzupełnienie treści przedstawionych w przedłożonych przez pozwanego dokumentach. Sąd ustalił powyższy stan faktyczny również na podstawie zeznań powoda, którym nie dał wiary tylko w pewnym zakresie, co zostało szczegółowo omówione w dalszej części uzasadnienia. Jednocześnie Sąd postanowił oddalić dalsze wnioski dowodowe powoda, gdyż powyższe okoliczności zostały wyjaśnione zeznaniami powoda i dwóch świadków oraz dowodami z dokumentów w sposób dostateczny, a ewentualne zeznania świadków, na których powołuje się powód nie miałyby istotnego znaczenia dla oceny zasadności jego roszczenia. Ponadto Sąd miał na uwadze, że zgłaszanie kolejnych dowodów przez powoda zmierza do nadmiernego wydłużenia postępowania. Sąd zaważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną dochodzonego przez powoda zadośćuczynienia za złe, uciążliwe warunki pobytu w Zakładzie Karnym w R. jest art. 448 kc, zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia. Przesłanki ochrony dóbr osobistych zostały sprecyzowane w art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, który wskazuje, że ten czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem może żądać zaniechania tego działania lub usunięcia jego skutków. Przy czym ustawodawca w artykule 24 kc wprowadził domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, które strona pozwana może obalić przez wykazanie, że jej działanie miało miejsce w warunkach obowiązującego porządku prawnego, stanowiło wykonywanie prawa podmiotowego, było za zgodą pokrzywdzonego, lub wynikało z potrzeby ochrony uzasadnionego interesu lub wartości nadrzędnych. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego zwracano uwagę, że Konstytucja oraz akty prawa międzynarodowego zawierają tożsame regulacje, ustanawiając zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania jak również karania, a także deklarując humanitarne traktowanie każdej osoby pozbawionej wolności, m.in. w wyrokach z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 13) i z dnia 17 marca 2010 r. (II CSK 486/09, LEX nr 599534). Osoba pozbawiona wolności przez sam fakt uwięzienia nie traci podstawowych praw gwarantowanych przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego. Poszanowanie i ochrona jej godności jest obowiązkiem władzy publicznej, wypełniającej zadania represyjne państwa. Realizacja pozbawienia wolności wiąże się z ustaleniem poziomu, na którym warunki uwięzienia są „odpowiednie” i nie naruszają przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Bezwzględnie wymagane jest, aby traktowanie człowieka pozbawionego wolności nie było poniżające i niehumanitarne, a ograniczenia i dolegliwości, które musi on znosić, nie przekraczały koniecznego rozmiaru wynikającego z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka oraz nie przewyższały ciężaru nieuniknionego cierpienia, nieodłącznie związanego z samym faktem uwięzienia. Ciężar dowodu, iż warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym. Powoda obciąża w takiej sprawie tylko dowód odbywania kary --- STRONA 7 --- pozbawienia wolności w określonych warunkach. Nie zwalnia to jednak powoda od obowiązku wykazania poniesienia niematerialnej krzywdy spowodowanej naruszeniem dóbr osobistych, a nadto przedstawienia dowodów wskazujących na zakres doznanej krzywdy. W przedmiotowej sprawie trzeba mieć przede wszystkim na uwadze, że powód odbywa karę pozbawienia wolności, która spełnia funkcję represyjną jako odpłata za dokonane przestępstwo i dolegliwość dla skazanego (dyskomfort) stanowi jej istotę (tak też Sąd Apelacyjny w Katowicach, w wyroku z 7.05.2009 r., sygn. akt I Aca 247/09). Aby można było mówić o odczuwaniu dolegliwości przez skazanego, odbywanie kary musi być bardziej uciążliwe od sposobu życia osób pozostających na wolności. Odczuwanie niedogodności i dyskomfortu, nawet znacznych rozmiarów, w przypadku kary pozbawienia wolności nie ogranicza się jedynie do braku możności opuszczenia zakładu karnego. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowi bowiem pobytu w zakładzie o charakterze zbliżonym do pensjonatu lub sanatorium, tyle tylko że w warunkach pozbawienia wolności, lecz oznacza także obniżenie standardu życiowego. Zachowania pozwanego, polegające na stworzeniu warunków pobytu w zakładzie karnym, poniżej poziomu typowego dla życia na wolności, które powód odczuwa jako uciążliwe, nie są przez to bezprawne. Żądania zmierzające do podwyższenia warunków życia, tak aby odpowiadały one warunkom osób przebywających na wolności, a nawet które zapewniłyby powodowi poziom pobytu na poziomie pod pewnymi względami wyższym niż znaczna część polskiego społeczeństwa (m.in. bezrobotni, emeryci, renciści, osoby przewlekle chore) są tym samym bezzasadne. O bezprawnym naruszeniu dóbr osobistych, w szczególności godności może być mowa dopiero, gdy dochodzi do poniżającego i nieludzkiego traktowania, sprzecznego z zasadą humanitaryzmu. Do naruszenia godności ludzkiej może dojść w wypadku, gdy pozbawi się więźniów jakiejkolwiek intymności przy spełnianiu potrzeb fizjologicznych, gdy brak wyżywienia będzie powodował głód u więźniów, lub nie zapewni niezbędnych składników odżywczych, gdy przeludnienie osiągnie stan uniemożliwiający funkcjonowanie w celi, w szczególności gdy więźniowie zostaną zmuszeni do spania na przemian w jednym łóżku, gdy w celi nie będzie możliwości pozostawania w pozycji leżącej, gdy niewykonywanie obowiązków przez służbę zdrowia spowoduje permanentny stan chorobowy u osadzonego, gdy w celach będzie panowało zimno. Sąd uznał, że z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Postępowanie dowodowe wykazało co prawda, że w Zakładzie Karnym w R. panują surowe warunki, jednakże ocena czy nastąpiło naruszenie dobra, jakim jest godność osobista winna być dokonana przez pryzmat całokształtu okoliczności, w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Dokonując oceny warunków pobytu powoda w zakładzie karnym nie można pominąć realiów występujących w Polsce, dotyczących czasami wręcz fatalnej sytuacji osób przebywających w szpitalach, domach opieki czy placówkach oświatowych, co wynika w głównej mierze z ich nie doinwestowania. Państwo Polskie nie jest na tyle zasobne finansowo, aby było w stanie zapewnić tym osobom, jak też skazanym, warunki bytowe odpowiadające poziomowi i standardom obowiązującym w zamożnych państwach Europy. Powód nie przebywał w warunkach przeludnienia. W czasie osadzenia powoda w jednostce pozwanego zjawisko przeludnienia praktycznie nie istniało. Z przedstawionych dokumentów, a częściowo także z zeznań powoda i słuchanych w sprawie świadków wynika, że pozwany zapewniał (i nadal zapewnia) powodowi warunki odbywania kary zgodne z obowiązującymi normami i których w żadnym razie nie można poczytywać za przejaw nieludzkiego, poniżającego traktowania. Powód, wbrew jego subiektywnemu odczuciu, nie może powoływać się na zarzut przeludnienia twierdząc jedynie, że nie był zachowany metraż i że ocenia to na oko, jeżeli z dokumentacji Zakładu Karnego nie wynika, aby do takiej sytuacji dochodziło we wskazywanym przez powoda okresie. Wskazać również należy, iż cele w jednostce pozwanego w czasie osadzenia powoda były wystarczająco oświetlone i wyposażone zgodnie z obowiązującymi przepisami penitencjarnymi w niezbędny sprzęt kwaterunkowy. Natomiast kąciki sanitarne, na które składa się muszla klozetowa i umywalka z bieżącą wodą z mocy przepisu art. 110 § 3 kkw usytuowane są wewnątrz cel mieszkalnych, ale od reszty pomieszczenia odgradza je przegroda, która zapewnia minimum intymności. Rzeczą oczywistą jest, że przebywanie w miejscu, gdzie załatwia się potrzeby fizjologiczne, je i śpi do przyjemnych nie należy, ale zabudowa tych kącików do --- STRONA 8 --- pełnej wysokości w pozwanym zakładzie karnym nie jest możliwa ze względów architektonicznych, a w orzecznictwie powszechnie akceptowany jest pogląd, że ewentualne całkowite nie zabudowanie kącików sanitarnych wynika z wymogów bezpieczeństwa więźniów (m.in. wyrok SA w Łodzi z dnia 13.05.2009 r., sygn. I ACa 234/09 oraz z dnia 5.08.2010 r., sygn. I ACa 508/10 - niepubl.). Cele posiadają sprawną wentylację grawitacyjną. Ponadto każda cela posiada pełnowymiarowe, dające się otworzyć okno, którego uchylenie daje możliwość zwiększenia cyrkulacji powietrza i lepszą wentylację. Za utrzymanie higieny osobistej i czystości w celach odpowiadają osadzeni i otrzymują w tym celu stosowne środki, korzystają z kąpieli, sanitariatów oraz wymiany bielizny pościelowej i odzieży. Osadzeni w Zakładzie Karnym w R. mają możliwość podjęcia pracy, dokonywania zakupów w kantynie, korzystania z kaplicy, spacernika, biblioteki, udziału w programach edukacyjnych z zakresu ekologii, sportu, profilaktyki uzależnień, na terenie jednostki działa radiowęzeł, organizowane są koncerty, szereg różnego rodzaju konkursów, zawody sportowe. Więźniowie mają też zapewnioną bezpłatną pomoc medyczną oraz leki. I powód mógł z tego korzystać podczas pobytu w Zakładzie Karnym. Powyższe warunki odbywania kary trudno więc uznać za niehumanitarne i uwłaczające godności powoda, choć faktem oczywistym jest, że samo pozbawienie wolności i przebywanie wraz z innymi osobami w zamkniętym pomieszczeniu, stanowi znaczną dolegliwość. Zakład Karny w R. jest wyposażony w wentylację grawitacyjną, której zasada działania polega na tym, że ciepłe powietrze jako lżejsze jest unoszone do góry i choć w niektóre dni mogło się zdarzyć, iż ze względu na warunki atmosferyczne i różnicę ciśnień na zewnątrz i wewnątrz budynku, powietrze było wtłaczane do środka, ale zastosowanie wentylacji mechanicznej, stanowiłoby w istocie luksus, gdyż byłoby to lepsze rozwiązanie niż posiada większość budynków w Polsce. Brak jest również podstaw do przyjęcia, by przebywanie w źle wentylowanej celi, wiązało się z tak negatywnymi odczuciami psychicznymi powoda, by uzasadniały one przyznanie mu zadośćuczynienia finansowego, tym bardziej, że powód znał już warunki odbywania kary pozbawienia wolności, a jednak popełniając kolejne przestępstwa zdecydował się ponieść ryzyko powrotu do nich. Wskazać również należy, iż budynek Zakładu Karnego pochodzi z XIX wieku i budowany był dla innych standardów niż obowiązują obecnie, co powoduje z kolei, że istniejące w budynku ograniczenia natury architektonicznej nie zawsze pozwalają dostosować go w pełni do najnowszych rozwiązań jakie stosuje się we współczesnych obiektach budowlanych pomimo, iż jednostka penitencjarna przechodziła w ostatnim dziesięcioleciu szereg remontów. Jako typowe zarzuty zmierzające tylko i wyłącznie do podniesienia poziomu standardu pobytu w więzieniu należy ocenić wysuwane przez powoda pretensje, iż wydawane w ZK posiłki są niesmaczne, mało urozmaicone, o podobnym smaku, a czasem nawet śliskie i wodniste ze starości. W pierwszym rzędzie podkreślić należy, iż żadna z kontroli SANEPID-u nie wykazała uchybień w zakresie żywienia. Kontrole są przeprowadzane planowo oraz interwencyjnie – na skutek skarg. Ponadto doznania smakowe są kwestia indywidualną, dlatego ciężko pod tym względem jest usatysfakcjonować wszystkie osoby, mając na względzie, że takie samo jedzenie wydawane jest bardzo dużej liczbie osób. Odnosząc się do twierdzeń powoda, że sposób leczenia w Zakładzie Karnym był nieprawidłowy, Sąd uznał, że nie znalazły one potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sam powód przyznał, że za każdym razem kiedy zgłaszał się do lekarza był przyjmowany. Ponadto podał, że nie wie dlaczego odstawiono mu leki na padaczkę pourazową, ale jednocześnie wskazał, że w ostatnim czasie nie miał ataków padaczki, a jedynie zasłabnięcia. Powód twierdził również, że był podejrzewany o symulowanie tych zasłabnięć. Natomiast z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że zostały w tym zakresie przeprowadzone u powoda stosowne badania, a nadto został również skierowany na konsultację laryngologiczną oraz badanie EEG. Powód, wbrew jego subiektywnemu odczuciu, nie może powoływać się na zarzut utrudnionego kontaktu z bliskimi, ponieważ mógł on korzystać z widzeń z bliskimi oraz regularnie dzwonić do nich. Kilkugodzinne oczekiwanie na wolny telefon nie wpływało przecież na to, że tego kontaktu był w ogóle pozbawiony. Także otrzymanie korespondencji po dwóch dniach od wpłynięcia do ZK, nie jest czasem oczekiwania, który można by uznać za zbyt długi zważywszy, że korespondencja musi być cenzurowana. --- STRONA 9 --- Nie zasługuje również na uznanie zarzut powoda, że pomimo zgłaszanych zastrzeżeń został umieszczony na Oddziale razem z osobami o różnym stopniu demoralizacji. Jednostki penitencjarne tworząc grupę wychowawczą mają przede wszystkim na uwadze bezpieczeństwo skazanych, ponadto względy socjalno – bytowe oraz kryteria określone przepisami prawa. Kodeks karny wykonawczy wskazuje przesłanki jakimi jednostka penitencjarna kieruje się umieszczając osadzonego w celi. Zgodnie z art. 82 § 1 kkw w celu stwarzania warunków sprzyjających indywidualnemu postępowaniu ze skazanymi, zapobieganiu szkodliwym wpływom skazanych zdemoralizowanych oraz zapewnieniu skazanym bezpieczeństwa osobistego, wyboru właściwego systemu wykonywania kary, rodzaju i typu zakładu karnego oraz rozmieszczenia skazanych wewnątrz zakładu karnego - dokonuje się ich klasyfikacji. Ponadto zgodnie z § 2 klasyfikacji skazanych dokonuje się mając na względzie w szczególności płeć, wiek, uprzednie odbywanie kary pozbawienia wolności, umyślność lub nieumyślność czynu, czas pozostałej do odbycia kary pozbawienia wolności, stan zdrowia fizycznego i psychicznego, w tym stopień uzależnienia od alkoholu, środków odurzających lub psychotropowych, stopień demoralizacji i zagrożenia społecznego, rodzaj popełnionego przestępstwa. Podstawą klasyfikacji są również w szczególności badania osobopoznawcze. Także Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności w § 11 wskazuje, że skazanych rozmieszcza się w celach, uwzględniając w szczególności płeć, wiek oraz uprzednie odbywanie zasadniczej kary pozbawienia wolności albo kary aresztu wojskowego. Nie zależnie jednak od realizowania powyższych przepisów, zdarza się możliwość wystąpienie zagrożenia bezpieczeństwa dla osadzonego ze strony innego współwięźnia, jak również styczność osadzonego z przejawami różnego rodzaju demoralizacji i negatywnych zachowań charakterystycznych dla danych środowisk przestępczych. Podkreślić tutaj należy, że Zakład Karny w R. jest zakładem typu zamkniętego, osadzeni są w nim recydywiści penitencjarni. Znajdują się w nim skazani zarówno na krótkotrwałe jak i na najsurowsze kary pozbawienia wolności. Jednak w razie zgłoszenia takiego zachowania przez osadzonego możliwe jest przeniesienie go do innej celi. Zgodnie bowiem § 12 ust. 2 Rozporządzenia w razie potrzeby skazany może być przeniesiony w każdym czasie z celi mieszkalnej, którą zajmuje, do innej takiej celi. Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że powód nie zgłaszał żadnych obaw o swoje bezpieczeństwo ani nie żądał odseparowania od innych osadzonych (brak jakichkolwiek wniosków w tym zakresie). W takiej sytuacji funkcjonariusze ZK nie mogą być obarczeni biernością, czy też akceptacja takiego stanu rzeczy. Nie sposób również pominąć tego, iż warunki osobiste powoda, stopień demoralizacji oraz zachowanie w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanej jednostce penitencjarnej, w tym dopuszczenie się: dwóch samouszkodzeń, posiadanie niedozwolonych środków odurzających, niewłaściwe odnoszenie się do funkcjonariuszy, doprowadziło do czasowego umieszczenia powoda w celi izolacyjnej. Tym samy powód niejako sam skazał się na trudniejsze warunki odbywania kary, niż dotyczy to osadzonych nie posiadających statusu „niebezpiecznych”. Powód nie wykazał w końcu, aby w ogóle doszło do szkody, a więc faktycznego naruszenia jego dóbr osobistych wywołanego przez działania funkcjonariuszy. Powód wskazywał, że w wyniku działań Służby Więziennej zaszkodzono jego zdrowiu w tym psychicznemu, a poza tym dość niejasno wskazał, że zachowania te naraziły go na cierpienie nie precyzując jakie konkretnie dobro osobiste ma na myśli. Sąd przyjął, jako że powód wspominał o naruszeniu jego zdrowia, że chodzi mu o cierpienie, które jest nieodłączną cechą zdrowia w tym zdrowia psychicznego. Ujawnione w toku procesu fakty nie potwierdzają tez powoda. Zaznaczyć trzeba, że związek przyczynowy pomiędzy działaniem sprawcy a szkodą zgodnie z art. 361 kc ma mieć charakter adekwatny, co oznacza, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania i zaniechania, z którego szkoda wynikła. Nawet więc gdyby powód faktycznie miał subiektywne poczucie cierpienia psychicznego lub innej szkody – co jest możliwe, to jednak nie sposób uznać, aby takie cierpienie było normalnym skutkiem działań funkcjonariuszy w przedmiotowej sprawie. Trudno bowiem uznać, aby takie zdarzenia jak przeszukanie celi i zaprowadzenie powoda na wykonanie testów na obecność narkotyków szkodziły zdrowiu, w tym psychicznemu, a tym bardziej by powodowały cierpienie. Nieistotne jest tutaj czy rzeczywiście u powoda wykryto obecność takich niedozwolonych środków w organizmie, gdyż --- STRONA 10 --- niepodobieństwem jest przyjąć, że okoliczności te mogły wywołać skutki o jakich pisze powód. Podobnie sprawa ma się z odnoszeniem funkcjonariuszy do powoda, którzy nie zwracali się do powoda per „Pan” oraz używali czasem przekleństw. Pomijając fakt, że z zebranego w toku procesu faktów wynika, że kary na powoda zostały nałożone w sposób uzasadniony, to nie sposób również uznać, aby tak silnie wzburzyły powodem, że musiał on dokonać z tego powodu samouszkodzeń. Nie można zatem dopatrzeć się bezprawności w działaniach funkcjonariuszy Służby Więziennej. Zarówno przeszukania celi, zatrzymanie rzeczy powoda, jak i wymierzenie kary dyscyplinarnej mają podstawy w przepisach prawa. W pozwanej jednostce penitencjarnej powód miał możliwość odpowiedniego spędzania czasu wolnego, gdyż organizowane były zajęcia kulturalno-oświatowe oraz o charakterze sportowym. Powód, jak sam przyznał, miał możliwość wychodzenia na spacer każdego dnia oraz korzystania z biblioteki. Natomiast fakt, że nie słyszał o organizowaniu innych zajęć, nie może przesądzać, że takowe nie były organizowane. Powód przy odrobinie zaangażowania mógł z łatwości takie informacje uzyskać (nawet od współosadzonych), a następnie zgłośnić chęć uczestnictwa we wszelkiego rodzaju koncertach, spotkaniach, wystawach, czy też zawodach sportowych. Sąd nie dopatrzył się również żadnych nieprawidłowości w działaniu kantyny w pozwanej jednostce. Ponadto jak wynika z treści zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego warunki panujące w Zakładzie Karnym w R. w żaden sposób nie wpłynęły ujemnie na stan zdrowia fizycznego lub psychicznego powoda. Powód jest zresztą młodym mężczyzną, mającym lepsze możliwości asymilacji niż osoby starsze, więc przebywanie w warunkach jednostki penitencjarnej nie mogło wywołać u niego piętna czy skazy na całe życie. Sąd nie dopatrzył się też żadnych działań świadczących o świadomej represji czy dyskryminacji wobec powoda ze strony administracji jednostki penitencjarnej. Sąd oddalając powództwo miał też na uwadze, że istotą zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek kwalifikowanego działania innej osoby jest istnienie krzywdy i to w wymiarze zarówno obiektywnym (uznanym społecznie), jak i subiektywnym, a więc odczuwanym przez osobę pokrzywdzoną. Powód nie zdołał wykazać, poza twierdzeniami pozwu, że subiektywnie odczuwał krzywdę związaną z przebywaniem w celach nie zapewniających odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Nigdy nie skarżył się w administracji zakładu karnego na te warunki i nie domagał się ich zmiany (skargi dotyczyły jedynie utrudnionego kontaktu z bliskimi oraz niewłaściwego sposobu leczenia). Z jego zachowania można było wnosić, że je akceptuje i nie odbiera jako subiektywnie odczuwaną krzywdę. Ponadto nie uczynił nic by swój byt poprawić. Natomiast polaryzacja zarzutów podnoszonych przez powoda, które nie znajdują poparcia w ustalonym stanie faktycznym przemawia za uznaniem, że powód został zmotywowany do złożenia pozwu przez współwięźniów i kierując się jedynie chęcią uzyskania korzyści majątkowej powielił zarzuty, które już niejednokrotnie były przez tutejszy Sąd uznane za bezzasadne. Także wysokość żądanego przez powoda zadośćuczynienia w odniesieniu do intensywności rzekomego naruszenia dóbr ze strony pozwanego Zakładu Karnego wskazuje, iż powództwo miało charakter wyłącznie fiskalny. Skoro więc osadzenie powoda w Zakładzie Karnym w R. było zgodne z prawem i miało na celu ochronę interesu społecznego i wartości nadrzędnych jakimi są izolacja przestępców od społeczeństwa i osiągnięcie celów probacji, odbywało się w godziwych warunkach i nie miało cech poniżającego i nieludzkiego traktowania powoda, to samo subiektywne, a nie obiektywne przekonanie powoda, że nastąpiło przy tym naruszenie jego dóbr osobistych, jest bezpodstawne i nie może znaleźć ochrony prawnej przewidzianej w art. 23 i 24 kc, jak również być podstawą przyznania mu zadośćuczynienia przewidzianego w art. 448 kc. Końcowo wskazać należy, że godne warunki osadzania skazanych w zakładach karnych to jedno z rozlicznych zadań Państwa i trudno na gruncie zasad współżycia społecznego (zasada sprawiedliwości społecznej) zaakceptować oczekiwanie powoda, że będzie realizowane jako priorytet Państwa i wyprzedzi jego działania w sferze chociażby zabezpieczenia socjalnego ludzi ubogich i nieporadnych życiowo, w zakresie służby zdrowia ratującej życie i wielu innych sferach życia społeczeństwa nie dotkniętych patologicznymi zachowaniami. --- STRONA 11 --- O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o art. 102 kpc, mając na uwadze przede wszystkim względy natury podmiotowej związane z sytuacją finansową i życiową powoda, które zadecydowały o wcześniejszym zwolnieniu go od kosztów sądowych w całości.