Postanowienie II C 456/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2012 roku Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 456/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2012 roku Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Izabella Knych Protokolant st. sekretarz sądowy Agata Grala po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2012r. w Katowicach sprawy z powództwa Ł M przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w K o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1000 zł (jeden tysiąc złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 7 października 2010r.; 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 3. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu; 4. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokata J R kwotę 4428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, w tym kwotę 828 zł (osiemset dwadzieścia osiem złotych) tytułem podatku od towarów i usług. Sygn. akt II C 456/10 UZASADNIENIE Powód domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty 100.000 zł tytułem odszkodowania podając, że w czasie osadzenia w Areszcie Śledczym w K nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych, jak też uniemożliwiono mu leczenie oraz rehabilitację. Powód wskazał, że na dochodzoną przez niego kwotę składają się następujące sumy: 80.000 zł tytułem „odszkodowania za brak warunków bytowych oraz straty moralne” oraz 20.000 zł tytułem --- STRONA 2 --- poniesionych przez niego kosztów leczenia, w tym 19.500 zł za zakup protez oraz 500 zł za koszty dojazdu. W szczególności powód podał, że w czasie pobytu w powyższej jednostce penitencjarnej nie zapewniono mu warunków odpowiadających jego niepełnosprawności (Ł M porusza się na wózku inwalidzkim). Przede wszystkim sam budynek aresztu nie spełnia wymogów dostosowania do potrzeb osadzonych osób niepełnosprawnych, brak jest w nim windy dla niepełnosprawnych co utrudniało powodowi dostęp do sali widzeń, korzystanie z telefonu, biblioteki, kaplicy. W czasie przemieszczania się pomiędzy kondygnacjami budynku aresztu, powód był noszony na wózku po schodach przez dwóch współosadzonych, co narażało go na bezpośrednią utratę zdrowia albo życia. Ł M zarzucił także, że cela nr 50 o pow. ok. 7 – 8 m 3 , w której był umieszczony nie spełniała kryterium 3 m 2 powierzchni na jednego osadzonego, ponieważ jednocześnie przebywało w niej, wraz z powodem jeszcze dwóch osadzonych, z których jeden , podobnie jak powód poruszał się na wózku inwalidzkim. Ponadto kącik sanitarny w celi nr 50, nie był dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Brak w nim było poręczy dla osób niepełnosprawnych, co utrudniało Ł M załatwianie potrzeb fizjologicznych. O fakcie braku poręczy powód już na początku pobytu w Areszcie Śledczym w K poinformował pracowników tej jednostki penitencjarnej, co jednak nie przyniosło zamierzonego przez niego skutku. Dodatkowo powód podkreślił, że w czasie pobytu w powyższym areszcie, miał utrudniony dostęp do prysznica, który również nie był dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Brak było stabilnych i zabezpieczonych poręczami miejsc do siedzenia dla inwalidów (tę rolę spełniały taborety umieszczone bezpośrednio pod prysznicami, niezabezpieczone w jakikolwiek sposób przed przewróceniem). Nadto słuchawki od prysznica były zawieszone wysoko, podwiązane sznurkiem, co uniemożliwiało ich zdjęcie. Powód podkreślił również, że po wystąpieniu o udzielenie przerwy w odbywaniu kary, w celu kontynuacji leczenia i rehabilitacji (wymiany lejów w protezach), które były niemożliwe w warunkach osadzenia, lekarz z Aresztu Śledczego w K , nie zapoznając się ze stanem protez powoda, jak i też nie podejmując konsultacji z lekarzem specjalistą – ortopedą, wydał opinię dotyczącą stanu zdrowia Ł M , na podstawie której Sąd Penitencjarny odmówił udzielenia powodowi przerwy w odbywaniu kary. Dodatkowo Ł M podał, że w dniu 18 marca 2010r., bez uprzedniej konsultacji z lekarzem, został „wysłany w transport zwykłym więziennym samochodem”, nieprzystosowanym do przewozu osób niepełnosprawnych, w związku z czym nie miał możliwości ściągnięcia silikonowych protez, co z kolei naraziło go na ogromny ból oraz pieczenie, ponieważ transport do Zakładu Karnego w G trwał łącznie 10 godzin, z czego 2 godziny powód spędził w celi transportowej Aresztu Śledczego w K . Także samo umieszczenie powoda w samochodzie transportowym, stanowiło dla powoda dodatkowe źródło bólu, ponieważ Ł M „był przenoszony jak jakiś worek” przez dwóch skazanych, a nadto przejścia w w/w pojeździe były bardzo wąskie. Powód podkreślił, że złożył skargę do Centralnego Zarządu Służby Więziennej oraz do Ministerstwa Sprawiedliwości. Ponieważ, w ocenie Ł M , w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w K „został pozbawiony praw i godności”, tym samym wystąpienie z niniejszym pozwem było uzasadnione. Powód wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2010r. Sąd Okręgowy w Katowicach zwolnił powoda od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w całości i ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu – adwokata. W piśmie procesowym z dnia 2 listopada 2010r. pełnomocnik powoda doprecyzował stanowisko procesowe wskazując, że dochodzona w niniejszym postępowaniu kwota 100.000 zł stanowić ma zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych Ł M , w postaci godności osobistej i czci oraz prawa do intymności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanej jednostce penitencjarnej. Pełnomocnik powoda podkreślił, że przez cały okres przebywania w Areszcie Śledczym w K , powód przebywał w przeludnionej celi, nie będąc powiadomionym, że przebywanie w takiej celi nie zostało ustanowione na czas określony, ze względu na przekroczenie --- STRONA 3 --- w skali całego kraju ogólnej pojemności zakładów karnych. Pełnomocnik powoda wskazał, że powód odbywał karę pobawienia wolności w niegodziwych warunkach, skarżył się na brak odpowiedniego miejsca do spania, brak odpowiedniej opieki medycznej, brak kącika sanitarnego, brak prysznica, brak windy, przez co miał utrudniony dostęp do telefonu, sali widzeń, biblioteki, kaplicy, - nieprzystosowanych dla osób niepełnosprawnych. Ponadto powód został pozbawiony możliwości dalszego leczenia i rehabilitacji. W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Aresztu Śledczego w K , zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swego stanowiska strona pozwana podała, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w K od 24 lutego do 18 marca 2010r., a więc przez okres zaledwie 23 dni. Przez tak krótki okres osadzenia Ł M miał zapewnione dobre warunki, przebywał w celi która była dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych i spełniała wszelkie wymagane przepisami standardy. Zdaniem strony pozwanej z treści pozwu nie można w sposób jednoznaczny wywnioskować czy dochodzone roszczenie jest roszczeniem o zadośćuczynienie czy o odszkodowanie, jednocześnie, powód nie wykazał jakiejkolwiek z przesłanek wymaganych zarówno przy odpowiedzialności z tytułu zadośćuczynienia jak i odszkodowawczej. W szczególności Ł M nie oznaczył szkody, której miał doznać na skutek działania strony pozwanej. Przede wszystkim nie wskazał on zarówno zaistnienia straty, jak i utraty korzyści, które mógłby odnieść, gdyby mu szkody nie wyrządzono. W związku z powyższym, już choćby z tej przyczyny, w niniejszej sprawie nie może być mowy o odpowiedzialności władzy publicznej za niezgodne z prawem działanie. Jednocześnie w odpowiedzi na pozew podkreślono, że gdyby przyjąć, że roszczenie powoda jest roszczeniem o zadośćuczynienie to należało zauważyć, że powód nie wykazał ani rodzaju naruszonego dobra osobistego ani istnienia bezprawnego działania lub zaniechania strony pozwanej, którego następstwem miałoby być powstanie po stronie powoda krzywdy, jak też związku przyczynowego pomiędzy powyższym działaniem (zaniechaniem) a powstaniem krzywdy. Ponadto Ł M nie udowodnił winy sprawcy krzywdy. Tym samym także i takie roszczenie powoda nie było, zdaniem strony pozwanej zasadne. Odnosząc się do zawartego w pozwie twierdzenia dotyczącego naruszenia przez stronę pozwaną przepisu art. 110 § 2 k.k.w., tj. osadzenia powoda w celi o przypadającej na jednego osadzonego powierzchni mieszkalnej mniejszej niż 3 m 2 , strona pozwana podkreśliła, że było ono bezpodstawne, ponieważ cela nr 50, w której przebywał powód, nie była przeludniona, a przebywającym w niej osadzonym (w tym powodowi) zapewniono powierzchnię mieszkalną powyżej 3 m 2 na osobę. Cela nr 50, przeznaczona do przebywania w niej osadzonych niepełnosprawnych – poruszających się na wózkach inwalidzkich, jest w porównaniu z celami „standardowymi” większa i nawet przy uwzględnieniu faktu zajęcia części powierzchni sprzętem kwaterunkowym, nadal możliwym jest swobodne poruszanie się w niej na wózku inwalidzkim. Powód po przybyciu do Aresztu Śledczego w K został umieszczony w celi przejściowej, a następnie w tym samym dniu, tj. 24 lutego 2010r. został przeniesiony do celi nr 50, przystosowanej dla osób niepełnosprawnych, której powierzchnia wynosi 12 m 2 , w której w okresie pobytu w niej powoda, przebywały maksymalnie trzy osoby. Administracja Aresztu w celu zapewnienia osadzonym jak najlepszych warunków sanitarnych przeprowadza generalne remonty. W latach 1992 – 95 przeprowadzono generalny remont wszystkich pawilonów mieszkalnych, obejmujący m.in. wymianę okien i drzwi w celach, instalacji wodno – kanalizacyjnych oraz elektrycznej. Doprowadzono do cel instalację z telewizją satelitarną. Trwale wydzielono kąciki sanitarne od części mieszkalnych cel. Zapewniono osadzonym w celach odpowiednie oświetlenie, ogrzewanie, wentylację grawitacyjną. W kolejnych latach przeprowadzano remonty bieżące i prace konserwacyjne polegające na malowaniu, wymianie posadzek, położeniu gładzi, naprawie i malowaniu sprzętu kwaterunkowego. Cele mieszkalne Aresztu Śledczego w K wyposażone są zgodnie z obowiązującymi w tym --- STRONA 4 --- zakresie przepisami, tj. każdy z osadzonych posiada własne łóżko, taboret, na dwóch osadzonych przypada jeden stół oraz mała szafka. A dla wszystkich osadzonych w celi przewidziano: półkę na telewizor, półkę na przybory toaletowe, miskę, wiadro na śmieci, szmatę do wycierania podłogi oraz szczotkę z szufelką. Do cel doprowadzona została bieżąca ciepła i zimna woda, która jest dostępna przez całą dobę. W czasie pobytu powoda w pozwanej jednostce penitencjarnej, zapewniono mu również, przewidziane przepisami, środki czystości, w tym m.in. mydło, krem do golenia, nożyk do golenia, proszek do prania, pastę i szczoteczkę do zębów, papier toaletowy. Ponadto w cela nr 50, która przewidziana jest dla niepełnosprawnych osadzonych, wyposażona jest ponadstandardowo we własny węzeł sanitarny z kabiną prysznicową, z udogodnieniami dla osób niepełnosprawnych – poręcze. W celi zamontowano szersze, bezprogowe drzwi, a sama cela położona jest na poziomie „0”, w celu umożliwienia niepełnosprawnym osadzonym łatwego wychodzenia na spacery. Zdaniem strony pozwanej, chybiony był również zawarty w pozwie zarzut, jakoby powodowi nie zapewniono właściwej opieki medycznej. Ł M przez cały okres przebywania w Areszcie Śledczym w K pozostawał pod stałą opieką medyczną. Kilkukrotnie poddawano powoda konsultacjom medycznym. Powód otrzymywał właściwą i adekwatną do zgłaszanych dolegliwości pomoc lekarską, w tym zapewniono mu dostęp do środków przeciwbólowych. Pozwany przyznał, że powód zgłosił się uderzenie w kikut, jednakże nie podał, by nastąpiło ono na skutek upadku. Ponadto, już po przyjęciu powoda do Zakładu Karnego w G , w dniu 19 marca 2010r. powód został poddany badaniom lekarskim, w trakcie których nie ustalono, by doszło u Ł M do zmian urazowych, które mogłyby być następstwem upadku. Ponadto w trakcie wizyt w ambulatorium, powód nie zgłaszał by był w trakcie wyrabiania nowych protez, nie wskazywał również nazwy i siedziby zakładu, do którego miałby być przewieziony w celu zakończenia wykonywania protez. Powyższe, w ocenie strony pozwanej czyniło bezzasadnym zarzut niezapewnienia powodowi właściwej opieki medycznej, związanych z uniemożliwieniem mu kontynuacji leczenia, protezowania i rehabilitacji. Natomiast żądanie kwoty 20.000 zł z tytułu zakupu nowych protez oraz dojazdu, wobec niewykazania faktu zakupu protez oraz odbycia podróży, jak i wobec braku jakiegokolwiek związku powyższych okoliczności z działalnością pozwanego, było całkowicie bezzasadne. Na marginesie strona pozwana wskazała, że powód nie zgłosił potrzeby zapewnienia mu nowych protez, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem, że kwestia ta nie mogła zostać rozpatrzona przez Administrację Aresztu Śledczego, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regulacjami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2003r. w sprawie warunków i sposobu zaopatrzenia osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. Powód w okresie osadzenia w pozwanej jednostce penitencjarnej miał możliwość spędzania czasu poza celą w ramach dostępnych zajęć kulturalno – oświatowych. Wszyscy osadzeni przebywający w Areszcie Śledczym w K mają możliwość, co najmniej raz w tygodniu uczestniczyć w zajęciach świetlicowych. Areszt dysponuje świetlicami wyposażonymi w stół do tenisa stołowego oraz gry zręcznościowe i planszowe, zestaw kina domowego. Jednakże powód, z uwagi na niepełnosprawność nie był zainteresowany w uczestniczeniu w zajęciach kulturalno – oświatowych i sportowo – rekreacyjnych. Pomimo, że cela, w której był osadzony Ł M znajdowała się na poziomie „0” i poza jedynym progiem brak jest jakichkolwiek innych barier architektonicznych, które uniemożliwiałyby osobom poruszającym się na wózku inwalidzkim wyjazd na spacer – poza pawilon mieszkalny, powód nie był zainteresowany udziałem w spacerach. Powód miał również możliwość korzystania ze zbiorów biblioteki Aresztu. Ze względu na niepełnosprawność Ł M , dostarczano mu do celi katalog książek i czasopism dostępnych w bibliotece, a następnie wybrane przez niego pozycje, o ile były dostępne, były mu dostarczane do celi. Powód miał również możliwość korzystania z posług religijnych w celi mieszkalnej, po uprzednim zgłoszeniu chęci uczestniczenia w takich wydarzeniach. Powód miał również możliwość korzystania z aparatu telefonicznego, zgodnie z porządkiem --- STRONA 5 --- wewnętrznym, a ewentualne utrudnienia w tym zakresie wynikać mogły, nie z niedostępności aparatu spowodowanej barierami architektonicznymi, lecz kolejką na liście osób oczekujących na dostęp do telefonu, gdyż skazani, wobec których stosuje się regulamin wykonywania kary pozbawienia wolności, w celu skorzystania z aparatu telefonicznego obowiązani są wypełnić stosowne zgłoszenie, które jest realizowane zgodnie z kolejnością ich wpływu. Dodatkowo strona pozwana podkreśliła, że wobec umieszczenia celi dla osób niepełnosprawnych na oddziale dla osób tymczasowo aresztowanych, z oczywistych względów nie mógł się tam znajdować aparat telefoniczny. Strona pozwana przyznała, że istotnie Areszt Śledczy w K nie dysponuje windą i w związku z tym, w przypadku pojawienia się konieczności przemieszczenia powoda między kondygnacjami budynku, był on przenoszony, co odbywało się zawsze z zapewnieniem bezpieczeństwa i należytą starannością. Jednocześnie administracja pozwanej jednostki zapewniła Ł M do użytkowania wózek inwalidzki, który miał ułatwić mu funkcjonowanie w Areszcie. Powód pomimo pouczenia o przysługujących mu prawach i obowiązkach oraz o możliwości zgłaszania przełożonym problemów związanych z izolacją penitencjarną, nigdy nie wnosił jakichkolwiek zastrzeżeń czy uwag dotyczących warunków sanitarno – bytowych związanych z osadzeniem. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Ł M przebywał w Areszcie Śledczym w K od dnia 24 lutego 2010r. do 18 marca 2010r. Bezpośrednio po przyjęciu do tej jednostki penitencjarnej został umieszczony w celi przejściowej, a następnie, tego samego dnia, tj. 24 lutego 2010r. w celi B 50. Bezpośrednio po przyjęciu powoda do Aresztu Śledczego w K powodowi, w związku z jego niepełnosprawnością – amputacja obu nóg, udostępniono wózek inwalidzki. W dniu 18 marca 2010r. powód został przetransportowany do Zakładu Karnego w G . /okoliczności bezsporne/ Powód został osadzony w celi przeznaczonej dla osób niepełnosprawnych. Cela B 50 ma powierzchnię 12,55 m 2 . W czasie osadzenia w niej Ł M przebywało w niej trzech osadzonych. Powyższa cela posiada wyposażenie zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, tj. każdy z osadzonych posiada własne łóżko i taboret, na dwóch osadzonych przypada stół więzienny mały oraz szafka więzienna mała, a na celę mieszkalną przypada półka pod telewizor, półka na przybory toaletowe, lustro, miska dla czterech osadzonych, wiadro na śmieci, ścierkę do wycierania podłogi, szczotkę klozetową, szczotkę oraz zmiotkę z szufelką. Cela B 50 posiada także trwale wydzielony kącik sanitarny zamykany drzwiami, z kabiną prysznicową. Węzeł sanitarny jest zaopatrzony w stały dostęp do ciepłej i zimnej wody w umywalce. Kącik sanitarny dysponuje niezależnym oświetleniem. We wszystkich celach Aresztu Śledczego w K zapewnione jest odpowiednie ogrzewanie (jednostka penitencjarna korzysta z miejskiej sieci ciepłowniczej), a w celach znajdują się grzejniki centralnego ogrzewania, jak też zapewniona jest właściwa wentylacja – w każdej celi znajduje się kratka wentylacyjna podłączona do pionu wentylacyjnego. Prowadzony jest stały monitoring parametrów czynnika grzewczego, w węźle cieplnym. Corocznie dokonywany jest przegląd kominiarski, w trakcie których kontrolowany jest też stan i skuteczność wentylacji pomieszczeń. W celach zapewnione jest również prawidłowe oświetlenie zarówno dzienne jak i nocne, w każdej celi dwuosobowej znajdują się bowiem dwie oprawy świetlne, natomiast w celach pięcioosobowych są zainstalowane cztery oprawy świetlne. Powód w czasie osadzenia w Areszcie Śledczym w K miał zapewnione odpowiednie środki do utrzymania higieny osobistej. Otrzymywał środki higieny i czystości określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, tj. mydło toaletowe, krem do golenia, nożyk do golenia, proszek do prania, pastę do zębów, papier toaletowy oraz szczoteczkę do zębów. Ponadto wydawano osadzonym środki do utrzymania czystości w celi. m.in. w postaci płynu do mycia naczyń, proszek do szorowania. --- STRONA 6 --- Wymiana pościeli odbywała się raz na dwa tygodnie, a wymiana bielizny, ręczników i ścierek jeden raz w tygodniu. Stan sanitarny Aresztu Śledczego w K jest przedmiotem corocznej kontroli przeprowadzanej przez pracowników Sanepidu, którzy po przeprowadzonych inspekcjach nie zgłaszają jakichkolwiek uwag co do tych warunków zarówno obecnie jak i w latach ubiegłych. Stan techniczny urządzeń sanitarnych nie budzi zastrzeżeń. Powód podczas pobytu w Areszcie Śledczym w K nie zgłosił się do kierownika działu kwatermistrzowskiego z uwagami i problemami. Powód miał możliwość korzystania z aparatu telefonicznego, zgodnie z porządkiem wewnętrznym, a ewentualne utrudnienia w tym zakresie wynikały, nie z niedostępności aparatu spowodowanej barierami architektonicznymi, lecz kolejką na liście osób oczekujących na dostęp do telefonu, gdyż skazani, wobec których stosuje się regulamin wykonywania kary pozbawienia wolności, w celu skorzystania z aparatu telefonicznego obowiązani są wypełnić stosowne zgłoszenie, które jest realizowane zgodnie z kolejnością ich wpływu. Dodatkowo strona pozwana podkreśliła, że wobec umieszczenia celi dla osób niepełnosprawnych na oddziale dla osób tymczasowo aresztowanych, z oczywistych względów nie mógł się tam znajdować aparat telefoniczny. Administracja Aresztu Śledczego w K podejmuje wszelkie możliwe działania w celu likwidacji przeludnienia oraz poprawy warunków bytowych osadzonych. W latach 2003 – 2004 wyremontowano 30 cel mieszkalnych, w latach 2005 – 2006 wyremontowano 29 cel, a w latach 2007 – 2008 wyremontowano 47 cel, natomiast w roku 2009r. – 29 cel. Powyższe remonty obejmowały położenie gładzi, wymianę posadzek na płytki gresowe malowane, wymianę oświetlenia oraz naprawę i malowanie sprzętu kwaterunkowego. W roku 2008 oddano do użytku pawilon mieszkalny dla 30 osadzonych. Powód miał zapewniony dostęp do opieki medycznej w ramach obowiązującego w Areszcie Śledczym porządku. W dniu 16 marca 2010r. powód w trakcie wizyty lekarskiej zgłosił lekarzowi, że uderzył się nogę ( nie zgłaszał wówczas, by do uderzenia doszło w wyniku wypadku. Podawane przez powoda informacje wskazywały, że odczuwany przez niego ból ma charakter fantomowy. W trakcie przyjęcia do Aresztu Śledczego w K powód nie zgłaszał w wywiadzie lekarskim ani faktu przebywania w trakcie rehabilitacji oraz w trakcie dobierania protez. Zgłosił jedynie fakt stosowania leków przeciwbólowych, co potwierdził własnoręcznym podpisem. Także w trakcie badania w dniu 8 marca 2010r. powód nie zgłosił, że pozostawał w trakcie protezowania i rehabilitacji. Również przy przyjęciu do Zakładu Karnego w G , nie odnotowano zmian urazowych, które mogłyby być następstwem upadku, zgłaszanego obecnie przez powoda. dowód: notatka służbowa z dnia 8 października 2010 r. k. 74, notatka służbowa z dnia 8 października 2010 r. k. 75, notatka służbowa z dnia 11 października 2010 r. k. 76 -77, notatka służbowa z dnia 8 października 2010 r. k.81 notatka służbowa z dnia 6 października 2010 r. k.82 zeznania świadka A P , k. 152 - 153 Cela B 50 w Areszcie Śledczym została przeznaczona do umieszczenia w niej tymczasowo aresztowanych i skazanych osób niepełnosprawnych. Cela posiada samodzielny kącik sanitarny, wydzielony trwale od części mieszkalnej celi i zamykany drzwiami. Kącik sanitarny wyposażony jest w umywalkę, muszlę klozetową oraz natrysk. Kącik sanitarny nie jest w pełni dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych, poruszających się na wózkach inwalidzkich. Brak jest zamontowanych poręczy przy toalecie, co uniemożliwia osobie niepełnosprawnej samodzielne skorzystanie z toalety. Natomiast poręcze zamontowane przy natrysku nie spełniają swej funkcji, ponieważ prawa poręcz (od strony umywalki jest niepełnowymiarowa i nie pozwala na zapewnienie pełnego podparcia dla osoby niepełnosprawnej, która nie jest w związku z tym w stanie samodzielnie skorzystać z prysznica. Pod natryskiem nie przewidziano siedziska, które byłoby przymocowane do podłoża, dla osoby niepełnosprawnej, która chciałaby skorzystać z prysznica. Pozostawiono pod prysznicem --- STRONA 7 --- taboret, który nie został w jakikolwiek sposób zabezpieczony przed przewróceniem, a tym samym nie pozwalał na bezpieczne, samodzielne zajęcie przez osobę niepełnosprawną miejsca pod prysznicem. dowód: dokumentacja fotograficzna, k. 78 Cela w której przebywał powód znajdowała się na parterze. W celi były dwa podwójne łóżka, a w czasie gdy przebywał w niej Ł M w tej celi było 3 osadzonych i czasami czwarty z transportu. W tym czasie gdy powód przebywał w tej celi to oprócz niego w celi B 50 przebywała druga osoba niepełnosprawna na wózku, a trzeci z osadzonych był osobą sprawną. Korzystanie przez powoda prysznica oraz ubikacji stanowiło dla powoda problem, ponieważ kąpiel odbywała się na taborecie, który nie był do niczego przytwierdzony. Poręcze w łazience umiejscowione były na wysokości nie przystosowanej do wysokości człowieka na wózku inwalidzkim. Przy muszli klozetowej nie było jakichkolwiek uchwytów aby można było na niej siąść. Powód bezskutecznie zwracał się o zamontowanie uchwytów przy ubikacji. Ł M miał dostęp do tzw. spacerniaka, do którego mógł swobodnie dojechać na wózku inwalidzkim. Z uwagi na brak windy nie miał swobodnego dostępu do innych części Aresztu, do biblioteki, do kaplicy, bo od tych wszystkich miejsc dzieliły go schody. Początkowo powód miał kontakt lekarzem w Areszcie, do którego był przenoszony, później do Ł M przychodził pielęgniarz który był osadzony w Areszcie. dowód: zeznania powoda, k. 290 - 291 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dokumenty, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Sąd częściowo dał wiarę zeznaniom powoda, co do warunków w jakich przebywał w Areszcie Śledczym w K – w szczególności w zakresie możliwości swobodnego i samodzielnego korzystania z urządzeń w kąciku sanitarnym (prysznica oraz toalety) albowiem okoliczności te zostały częściowo przyznane przez samą stronę pozwaną, jak również dodatkowo udokumentowane poprzez dostarczoną przez stronę pozwaną dokumentację fotograficzną. Dokonując ustaleń faktycznych Sąd oparł się dodatkowo na dowodzie z zeznań świadka A P , które pozostawały w korelacji z powołanymi powyżej dowodami z dokumentów, jak też częściowo z zeznaniami samego powoda. Sąd pominął natomiast zeznania świadków S M , K H oraz A R i P P , ponieważ świadkowie ci nie przebywali wraz z powodem w Areszcie Śledczym w K , w związku z czym bądź to nie posiadali wiedzy o warunkach panujących w tej jednostce penitencjarnej, a w szczególności w celi B 50, bądź też ich wiedza w tym zakresie opierała się wyłącznie na informacjach posiadanych od powoda. Sąd zważył, co następuje: Powództwo częściowo zasługuje na uwzględnienie. Roszczenie powoda, który domagał się zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku z warunkami bytowymi w Areszcie Śledczym w K , oparte jest o treść przepisów art. 23 i 24 k.c., w zw. z art. 448 k.c. Przepis art. 23 k.c. stanowi, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. W myśl przepisu art. 24 k.c. ten którego ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. W razie naruszenia dobra osobistego sąd na mocy art. 448 k.c. może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przesłankami powyższej odpowiedzialności są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie oraz bezprawność działania sprawcy naruszenia. Ciężar udowodnienia dwóch pierwszych okoliczności obciąża powoda, natomiast trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym, które pozwany może obalić, wykazując brak --- STRONA 8 --- bezprawności swego działania. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci godności osobistej, czci oraz poszanowania prawa do intymności, w związku z przebywaniem w warunkach bytowych stworzonych przez pozwanych, które nie spełniały podstawowych norm i nie zapewniały godziwych warunków odbywania kary. Zdaniem Sądu, fakt istnienia tak określonych dóbr osobistych powoda, jest bezsprzeczny, rozważenia wymaga natomiast fakt, czy spełniona została druga przesłanka odpowiedzialności pozwanego – naruszenie dóbr osobistych. Sąd podziela pogląd Sądu Najwyższego, iż godność osobista jest taką sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowanej jest przez okoliczności zewnętrzne (por. wyrok SN z dnia 25.04.1989 r. sygn. I CR 143/89). Przesłanki oceny czy doszło do naruszenia, winny być poddane obiektywizacji, oznacza to, iż należy uwzględnić odczucia szerszego grona uczestników. Dokonując oceny naruszenia tego dobra, niezbędne jest jednak uwzględnienie w pewnym zakresie miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego. W tym zakresie powód udowodnił, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie powód wykazał, że poprzez umieszczanie go w celi niespełniającej całkowicie wymogów związanych z jego potrzebami jako osoby niepełnosprawnej, że doszło do naruszenia przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci prawa do intymności i poszanowania godności. Zdaniem Sądu, zgromadzony materiał dowodowy wskazuje niewątpliwie, że w przypadku powoda doszło w Areszcie Śledczym w K do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowania środka w postaci tymczasowego aresztowania i kary pozbawienia wolności. W szczególności poprzez brak zapewnienia odpowiednich warunków i urządzeń w kąciku sanitarnym, powód jako osoba niepełnosprawna nie mógł samodzielnie zarówno załatwiać potrzeb fizjologicznych, jak i korzystać z prysznica. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy, w tym przede wszystkim dokumentacja fotograficzna dostarczona przez samą stronę pozwaną, w sposób jednoznaczny pozwala przyjąć, że wspomniane wyposażenie kącika sanitarnego nie było w pełni dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych – z niepełnosprawnością ruchową, poruszających się na wózku inwalidzkim, do których niewątpliwie należy powód. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że jak trafnie zarzucał powód, pomimo zaplanowanego przeznaczenia celi B 50 do osadzenia w niej osób niepełnosprawnych, nie zlikwidowano w niej wszystkich utrudnień o charakterze architektoniczno – organizacyjnym, co w istocie czyniło powyższe pomieszczenie częściowo pozornie dostosowanym do potrzeb niepełnosprawnych osadzonych. W pierwszej kolejności wskazać bowiem trzeba, na brak poręczy przy toalecie w kąciku sanitarnym, co w istocie uniemożliwiało swobodne korzystanie z niej osobom poruszającym się na wózkach inwalidzkich. W konsekwencji także powód, który niewątpliwie jest osobą niepełnosprawną ruchowo i porusza się na wózku inwalidzkim, w celu załatwienia potrzeb fizjologicznych musiał korzystać z pomocy osoby trzeciej – innego, pełnosprawnego osadzonego, który musiał pomagać mu w czynności przemieszczania się z wózka na muszlę klozetową oraz z powrotem. Niewątpliwie już sama ta okoliczność, konieczność proszenia o pomoc i korzystanie z niej w trakcie załatwiania potrzeb fizjologicznych musiało stanowić dla Ł M co najmniej sytuację niezręczną o ile wręcz nie krępującą i a w konsekwencji prowadzącą do naruszenia jego prawa do intymności i poszanowania godności. Na marginesie zauważyć można, że powód zgłaszał administracji Aresztu konieczność zamontowania poręczy przy toalecie, jednakże uwagi te nie zostały przez stronę pozwaną uwzględnione. Analogiczne uwagi należy poczynić w przypadku wyposażenia natrysku. Wprawdzie w tym miejscu zamontowano już stosowne poręcze, jednakże o nieodpowiedniej długości, a ponadto umieszczone na wysokości niedostosowanej dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, zatem niespełniających swych funkcji, co w istocie czyniło możliwość korzystania z nich wyłącznie --- STRONA 9 --- iluzoryczną. Ponadto brak zapewnienia bezpiecznego i stabilnego siedziska, za które wszak nie może być uznany luźno postawiony, nieprzymocowany na stałe do podłoża taboret, także powodował, że powód nie mógł swobodnie i samodzielnie używać prysznica i również w tym zakresie musiał korzystać z pomocy pełnosprawnego osadzonego, który pomógłby mu zająć miejsce pod prysznicem. Także i w tym przypadku, w ocenie Sądu doszło do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci prawa do intymności i godności, skoro również w sytuacji, gdy chciał skorzystać z natrysku nie mógł tego uczynić w warunkach zapewniających mu choćby elementarne poczucie prywatności i intymności. Dodatkowo zauważyć trzeba że już po zajęciu miejsca pod prysznicem, powód miał utrudnioną możliwość skorzystania z niego, a to z tej przyczyny, że sama słuchawka natryskowa była umieszczona na takiej wysokości, która uniemożliwiała sięgnięcie po nią przez osobę niepełnosprawną siedzącą na taborecie pod natryskiem. Nadto wspomniany już brak stabilnego i na trwale przymocowanego do podłoża siedziska również mógł powodować u Ł M co najmniej poczucie zagrożenia zdrowia i stres, skoro przy każdym gwałtowniejszym poruszeniu, mogło dojść do przewrócenia się taboretu, a w konsekwencji także i do upadku biorącego kąpiel powoda. Konkludując powyższą część rozważań stwierdzić zatem raz jeszcze trzeba, że pomimo umieszczenia powoda w celi przeznaczonej dla osadzonych niepełnosprawnych ruchowo i poruszających się na wózkach inwalidzkich, strona pozwana nie wywiązała się całkowicie z ciążącego na niej obowiązku zapewnienia powodowi odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności, a to z uwagi na wskazane powyżej uchybienia w zakresie wyposażenia kącika sanitarnego, który w istocie nie spełniał wszystkich wymogów koniecznych dla swobodnego i samodzielnego korzystania z niego przez osoby poruszające się na wózkach inwalidzkich. Powyższe uchybienia, jak wskazano powyżej, dotyczyły kwestii bezpośrednio wiążących się z realizowaniem potrzeb życiowych tego rodzaju, które wymagają zapewnienia intymności i prywatności. Skoro zatem zarówno podczas korzystania z toalety, jak i w czasie kąpieli pod prysznicem, powód zmuszony był, z uwagi na niezapewnienie w tym zakresie przez pozwanego odpowiednich warunków, korzystać z pomocy osoby trzeciej, to niewątpliwie mógł w takiej sytuacji doznać szeregu negatywnych doznań, w tym poczucia wstydu, zażenowania, skrępowania, utraty poczucia intymności i prywatności, co w konsekwencji prowadziło do wniosku, że w ten sposób zostało naruszone jego dobro osobiste w postaci godności i prawa do intymności (prywatności). Ponadto jak wskazano powyżej, wobec niezapewnienia także pełnego bezpieczeństwa podczas korzystania z natrysku, powód mógł odczuwać stres i mieć poczucie zagrożenia upadkiem, co nie pozostawało bez wpływu na jego kondycję psychiczną oraz samopoczucie. W tym miejscu zauważyć trzeba, że państwo, realizując swoje zadania represyjne, nie może powodować większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż jest to konieczne dla zastosowania represji. Zwrócił na to uwagę w swoich orzeczeniach Trybunał Praw Człowieka przy okazji dokonywania wykładni art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka. Wskazał, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu (por. wyrok SN z dnia 02.10.2007 r. II CSK 269/07 wraz z uzasadnieniem). Skoro zatem, jak wykazano powyżej, uciążliwości związane z izolacją w przypadku powoda w zakresie korzystania z kącika sanitarnego, przekraczały nieunikniony element cierpienia wpisanego w sam fakt pozbawienia wolności, to tym samym mógł z tego tytułu skutecznie domagać zapłaty zadośćuczynienia. Ustalając wysokość zadośćuczynienia na poziomie 1.000 zł Sąd, kierował się dyrektywą odpowiedniości zadośćuczynienia do rozmiaru i charakteru naruszenia dóbr osobistych powoda. Mając na względzie stosunkowo krótkotrwały okres trwania tych naruszeń, niezbyt wysoki stopień ich nasilenia, Sąd uznał, że ustalona i zasądzona kwota w powyższej wysokości zaspokoić powinna usprawiedliwione roszczenia powoda. Za powyższym przemawia dodatkowo fakt, że poza powyżej opisanymi uchybieniami, Ł M w czasie jego pobytu w Areszcie Śledczym w K zapewniono odpowiednie warunki odbywania kary --- STRONA 10 --- pozbawienia wolności. W szczególności umieszczono go w celi o właściwych warunkach mieszkalnych, zapewniających zaspokojenie jego potrzeb jako osoby niepełnosprawnej. Cela B 50 umiejscowiona jest na parterze budynku, co umożliwiało powodowi swobodne korzystanie z tzw. spacerniaka (co zresztą przyznał sam powód). Cela posiadała również odpowiednią powierzchnię oraz takie rozlokowanie sprzętów kwaterunkowych, które umożliwiały swobodne przemieszczanie się po niej osobom na wózkach inwalidzkich. Powód, w czasie całego okresu osadzenia w Areszcie Śledczym w K nie przebywał w warunkach przeludnienia, tj. przez cały czas osadzenia w tej jednostce penitencjarnej zapewniono mu powierzchnię mieszkalną powyżej 3 m 2 . Cela posiadała odpowiednią wentylację, ogrzewanie, oświetlenie, jak też dostęp do telewizji, bieżącej ciepłej wody. Powód w czasie osadzenia w Areszcie Śledczym w K miał zapewnione odpowiednie środki do utrzymania higieny osobistej. Otrzymywał środki higieny i czystości określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, tj. mydło toaletowe, krem do golenia, nożyk do golenia, proszek do prania, pastę do zębów, papier toaletowy oraz szczoteczkę do zębów. Ponadto wydawano osadzonym środki do utrzymania czystości w celi. m.in. w postaci płynu do mycia naczyń, proszek do szorowania. W ocenie Sądu chybione były również zarzuty powoda dotyczące warunków odbywania kary dotyczących dostępności do opieki medycznej, biblioteki, posług religijnych, czy też dostępu do telefonu. W szczególności powód pozostawał pod stałą opieką lekarską, zapewniono mu – w przypadku zgłoszenia przez Ł M uzasadnionego żądania w tym zakresie, dostęp do środków leczniczych. Powodowi po umieszczeniu w Areszcie Śledczym w K udostępniono wózek inwalidzki, w celu umożliwienia mu swobodnego przemieszczania się. Zauważyć trzeba, że wbrew twierdzeniom Ł M , miał on możliwość korzystania z zasobów biblioteki Aresztu. Wprawdzie istotnie dostęp do samych pomieszczeń czytelni był dla niego znacznie utrudniony, z uwagi na konieczność przemieszczania się między kondygnacjami budynku, który nie jest wyposażony w windę, jednakże powód miał możliwość, z której faktycznie korzystał, zamawiania książek i czasopism bezpośrednio do celi mieszkalnej. Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut powoda, jakoby z uwagi na jego niepełnosprawność, miał utrudniony dostęp do aparatu telefonicznego. Jak bowiem wynika z poczynionych przez Sąd ustaleń faktycznych, brak możliwości swobodnego korzystania z tego urządzenia wynikał nade wszystko z ograniczeń stawianych w tym zakresie jednostkom penitencjarnym – aresztom śledczym. Ponadto brak możliwości swobodnego dostępu do telefonu wynikał z ograniczeń organizacyjnych, ponieważ aparat telefoniczny dostępny był wyłącznie w ściśle określonych godzinach, a liczba osadzonych chcących z niego skorzystać była stosunkowo duża, w związku z czym wprowadzono system list chętnych do skorzystania z telefonu. W konsekwencji powód miał możliwość telefonowania dopiero gdy nadeszła jego kolej – zgodnie z jego miejscem na liście oczekujących na możliwość skorzystania z telefonu. Powód mógł również korzystać z opieki duszpasterskiej oraz posług religijnych bezpośrednio w celi, po uprzednim zgłoszeniu takiej potrzeby. Ponadto miał on zapewniony stały kontakt z wychowawcą oraz psychologiem. Powyższe okoliczności nakazują przyjąć, że poza wskazanym w początkowej części rozważań, naruszeniem dóbr osobistych powoda, strona pozwana wykonując karę pozbawienia wolności Ł M nie dopuściła się jakichkolwiek innych uchybień w tym zakresie, co nakazywało uznać powództwo w tej części za nieuzasadnione, co ostatecznie skutkować musiało jego oddaleniem w tym zakresie. W związku z powyższym, Sąd na postawie art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 k.c. orzekł jak w pkt. 1 i 2 sentencji. Odstąpienie od obciążenia powoda kosztami procesu uzasadnione jest treścią art. 102 k.p.c., który stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W niniejszym postępowaniu powód utrzymał się ze swym roszczeniem w 1 %, a w konsekwencji uznać go należy za stronę przegrywającą. Mając na względzie jednak jego obecną sytuację życiową oraz materialną, --- STRONA 11 --- jak też charakter dochodzonego roszczenia, Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały podstawy do uznania, że zaistniał w niej szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 102 k.p.c. umożliwiający odstąpienie od obciążania Ł M kosztami postępowania. Na podstawie § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd przyznał od Skarbu Państwa, ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi powoda kwotę 4.428 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (wraz z należnym podatkiem VAT) – zgodnie z § 6 pkt 6 oraz § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia.