Postanowienie II C 449/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 02 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Gliwic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 449/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 02 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach Wydział II Cywilny Ośrodek (...) w R. w składzie: Przewodniczący : Sędzia Sądu Okręgowego Elżbieta Kaziród Protokolant: Iwona Mucha po rozpoznaniu w dniu 02 czerwca 2016 r. w R. sprawy z powództwa A. Z. ( Z.) przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w R. o zapłatę 1) zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2000 zł ( dwa tysiące zł) ; 2) w pozostałym zakresie powództwo oddala; 3) oddala wniosek pozwanego o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. SSO Elżbieta Kaziród Sygn. akt II C 449/15 UZASADNIENIE Powód A. Z. w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w R. wniósł o zasądzenie kwoty 82 400 zł tytułem zadośćuczynienia za niewłaściwe osadzenie powoda w Zakładzie Karnym w R. w dnia 0d 5.02.2015 do 25.07.2014 r oraz od 30.07.2014 do 04.09.2014 r. w oddziałach zamkniętych tego zakładu karnego przeznaczonych dla recydywistów penitencjarnych podczas gdy posiadał podgrupę klasyfikacyjną półotwartą dla pierwszy raz karanych. W rezultacie przez 206 dni przebywał na niewłaściwym oddziale niezgodnym z posiadaną przez niego podgrupą klasyfikacyjną. Dodatkowo wskazał, że miał status osoby pokrzywdzonej w sprawie prowadzonej przez Prokuratora Rejonowego w (...) i dla potrzeb tej sprawy został przetransportowany z Zakładu Karnego w S. gdzie przebywał na właściwym oddziale ( P-2) do Zakładu Karnego w R. i pomimo wiedzy administracji tego zakładu o przysługującej podgrupie klasyfikacyjnej osadzony został w oddziale śledczym to jest oddziale zamkniętym podczas gdy w R. funkcjonuje oddział półotwarty dla pierwszy raz karanych ( P-2) i były w nim wolne miejsca. Od początku osadzenia w niewłaściwym oddziale wielokrotnie interweniował i wskazywał, że przebywa w niewłaściwym dla niego oddziale i że w ZK w R. nie jest respektowana jego grupa klasyfikacyjne. W związku z tymi działaniami i ciągłymi naleganiami o respektowanie jego podgrupy był w Zakładzie Karnym w (...) krotnie dyscyplinarnie karany, a podczas wcześniejszego 2 letniego pobytu w ZK w N. nie był karany ani razu. Z całą pewnością ma to związek z jego interwencjami związanymi ze sposobem odbywania karny. Nadto w dniu 19.03.2014 r. w jego imieniu skargę do Dyrektora ZK w R. złożył jego pełnomocnik, który następnie złożył skargę na decyzję Dyrektora ZK. Sąd Penitencjarny nie uwzględnił skargi bez podania przyczyny. Nie pomogły też interwencje w samej Prokuraturze Rejonowej w (...). Zasadnicza różnica w odbywaniu kary w oddziale zamkniętym dla recydywistów, a oddziale półotwartym polega --- STRONA 2 --- na tym, że zgodnie z zarządzeniem dyrektora ZK w R. osadzeni w oddziale zamkniętym mają prawo do korzystania z telefonu co drugi dzień przez 6 minut. Konieczność korzystania z telefonu wynikała z podejmowanych prób związanych z nadużyciami na szkodę powoda , a dokonanymi przez komornika i oszustwa na jego szkodę. W rezultacie którego utracił gospodarstwo warte 4 000 000 zł. Brak swobodnego dostępu do telefonu uniemożliwiał mu działania we własnej sprawie między innymi upłynęło mu wiele terminów procesowych wobec których nie miał wystarczających informacji spowodowanych praktycznie brakiem dostępu do telefonu. Ostatecznie powód oświadczył, że nie kwestionuje i nie skarży warunków odbywania kary ani sposobu traktowania w ZK w R.. Domaga się zadośćuczynienia za osadzenie w oddziale zamkniętym niezgodnie z posiadaną grupą klasyfikacyjną. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa według norm przepisanych to jest 3600 zł. Pozwany zaprzeczył wszelkim faktom i oświadczeniem powoda, które nie zostaną przyznane przez pozwaną. W szczególności pozwany Skarb Państwa podniósł że na powodzie spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności istnienia działania lub zaniechania sprawcy krzywdy nie majątkowej, istnienie tejże krzywdy wynikającej z naruszenia przez pozwanego dobra osobistego powoda, związek przyczynowy między krzywdą nie majątkową, a działaniem lub zaniechaniem sprawcy krzywdy niemajątkowej, a ponadto udowodnić w przypadku bezprawnego działania lub zaniechania sprawcy krzywdy winę sprawcy. Ewentualna decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być też poprzedzona zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania tego środka. Zdaniem pozwanego ogólnikowe i gołosłowne twierdzenia, ze naruszono dobra osobiste powoda i wyrządzono mu krzywdę znajdują oparcie jedynie w jego twierdzeniach. Powód nie wskazał żadnych dowodów mogących przemawiać za jego twierdzeniami. Odnosząc się do zarzutów powoda niezgodnego z prawem rozmieszczenia powoda pozwany wskazał, że zarzuty powoda w tym zakresie były przedmiotem badania pod kątem ich legalności przez Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych i Sąd ten utrzymał w mocy decyzję pozwanego w tym zakresie. Tym samym odpada przesłanka bezprawności działania pozwanego. Sąd Penitencjarny uznał za zasadne decyzje pozwanego o umieszczeniu powoda na oddziale XII z uwagi na brak możliwości do takiego rozmieszczenia powoda z powodu przepełnienia oddziału. Jednocześnie pozwany wskazał, że stosowanie do zapisu § 58 ustęp 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności skazany zakwalifikowany do odbywania karny w zakładzie typu półotwartego z ważnych powodów może przebywać w zakładzie typu zamkniętego. Skazany taki korzysta z uprawnień wynikających z decyzji klasyfikacyjnej. Odnosząc się do zarzutów ograniczenia możliwości korzystania z telefonu, niewłaściwego przeprowadzenia kontroli celi mieszkalnych, bezzasadnego wymierzenia kary dyscyplinarnej, bezpodstawnego zakwestionowania posiadanej w celi mieszkalnej grzałki i roznoszenia bez wymaganych badań posiłków dla osadzonych pozwany wskazał, że powód przebywał w celi dla osób palących gdyż deklarował się jako osoba paląca papierosy. Natomiast wymierzenie kary dyscyplinarnej i inne działania pozwanego mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny, a działania funkcjonariuszy jednostki penitencjarnej były zgodne z obowiązującymi przepisami oraz poszanowaniem godności powoda. Reasumując pozwany zarzucił, że sądy podzielają argumentację Skarbu Państwa stanowiącą iż przyznanie przestępcy w tego typu sprawie jakiegokolwiek zadośćuczynienia pieniężnego naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 kc oraz elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. Z. w dniach od 5.02.2014 do 25.07.2014 r. oraz od 30.07.2014 r. do 04.09.2014 r. przebywał w oddziałach zamkniętych Zakładu Karnego w R. to jest przez 48 dni w oddziale P-1 , a przez 158 dni w oddziale R-1 dla recydywistów penitencjarnych. Powód został przetransportowany z Zakładu Karnego w N. gdzie uzyskał podgrupę kwalifikacyjną półotwartą dla pierwszy raz karanych P-2. Przebywał w ZK w R. z uwagi na czynności procesowe prowadzone przez Prokuratora Rejonowego w (...) Początkowo został umieszczony w celi wieloosobowej dla osób palących gdyż w dostępnej dokumentacji znajdowało się oświadczenie osadzonego z18.11.2011 r. że jest osobą palącą wyroby tytoniowe. Gdy 27.02.2014 r. zadeklarował się jako osoba niepaląca został przemieszczony do celi dla osób niepalących. Osadzony był informowany w jakich godzinach i czasie zgodnie z zarządzeniem wewnętrznym Dyrektora ZK może korzystać z połączeń telefonicznych z samoinkasujących aparatów telefonicznych. Został też poinformowany , że może złożyć prośbę o przedłużenie czasu rozmów. Z taką prośbą zwrócił się tylko raz dnia 14.04.2014 r. Powód złożył skargę do Dyrektora Zakładu Karnego na warunki odbywania kary, możliwości korzystania z telefonu, zabranie grzałki i ukaranie dyscyplinarne. Postanowieniem z 13.05. (...). Sąd Okręgowy w Gliwicach Wydział VII Penitencjarny utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w R. z 27.03.2014 r. wskazując, że w Zakładzie Karnym w R. znajduje się oddział typu --- STRONA 3 --- półotwartego ale jest w całości zaludniony, a ponadto osadzone są w nim osoby zatrudnione w systemie zewnętrznym. Powód został ukarany karą dyscyplinarną z powodu posiadania grzałki przekraczającą dopuszczalną moc oraz namówienia pozostałych osadzonych w celi nr 215- 13 osób do odmowy przyjęcia posiłku. Dyrektor Zakładu Karnego skargi powoda uznał za bezzasadne. - dowód: przesłuchanie powoda postanowienie SO w Gliwicach z 13.05.2013 r. wydruk historii rozmieszczenia powoda w ZK w R., notatek służbowych, kopii wniosku o wymierzenie kary dyscyplinarnej, korespondencji między powodem, a Dyrektorem ZK w R. Osadzenie na oddziale zamkniętym przebywają przez 23 godziny na dobę w celi. Na oddziale półotwartym cele są otwarte przez 12 godzin. Ogólnie jest lekko złagodzony rygor. Dużo łatwiejszy jest dostęp do telefonu. W ZK w R. jest taki zwyczaj, że osoby osadzone w związku z czynnościami procesowymi, a przetransportowane z innych jednostek kierowane są na oddziały zamknięte bez względu na posiadaną grupę klasyfikacyjną. Zazwyczaj takie czynności procesowe trwają kilka dni. Powód przebywał na oddziel zamkniętym przez 206 dni. Podczas pobytu na tym oddziale powód miał dostęp do telefonu przez 5-6 minut co drugi dzień. Obecnie ponownie przebywając w ZK w R. został umieszczone w oddziale półotwartym i wykonuje 2-3 telefony dziennie. W sumie nie więcej niż 30 minut z uwagi na ilość skazanych. Posiadając kartę do telefonu można realizować rozmowy telefoniczne bez nadzoru. Powód jest przekonany, że z powodu działań innych osób doszło do licytacji jego gospodarstwa rolnego o pow. 38 ha i prowadzi intensywne działania procesowe w celu odzyskania tego majątku. - dowód: przesłuchanie powoda Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił o przeprowadzone dowody uwzględniając wnioski dowodowe stron. Przy ocenie materiału dowodowego Sąd kierował się zasadą swobodnej oceny wyrażonej w art. 233§ 1 kpc. Sąd w całości dał wiarę zeznaniom powoda gdyż są logiczne i spójne oraz znajdują potwierdzenie w innych dowodach. Podkreślić należy , że strona pozwana nie kwestionowała najistotniejszego elementu stanu faktycznego to jest umieszczenie powoda w oddziale zamkniętym w sytuacji gdy powód posiadał grupę klasyfikacyjną pozwalającą na osadzenie w oddziale półotwartym. Tym samym stan faktyczny w sprawie Sąd uznał za bezsporny. Zwłaszcza, że powód pozostałe zarzuty wskazane w pozwie wycofał. Spór między stronami dotyczył zasady i podstawy odpowiedzialności pozwanego o czym będzie w dalszej części uzasadnienia. Sąd zważył co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie co do zasady i częściowo co do zasądzenia zadośćuczynienia. Podstawą prawną dochodzonego przez powoda zadośćuczynienia za niewłaściwe osadzenie w oddziale zamkniętym podczas odbywania kary w Zakładzie Karnym w R. jest art. 448 kc, zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia. Przesłanki ochrony dóbr osobistych zostały sprecyzowane w art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, który wskazuje, że ten czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem może żądać zaniechania tego działania lub usunięcia jego skutków. Przy czym ustawodawca w artykule 24 kc wprowadził domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, które strona pozwana może obalić przez wykazanie, że jej działanie miało miejsce w warunkach obowiązującego porządku prawnego, stanowiło wykonywanie prawa podmiotowego, było za zgodą pokrzywdzonego, lub wynikało z potrzeby ochrony uzasadnionego interesu lub wartości nadrzędnych. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego zwracano uwagę, że Konstytucja oraz akty prawa międzynarodowego zawierają tożsame regulacje, ustanawiając zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania jak również karania, a także deklarując humanitarne traktowanie każdej osoby pozbawionej wolności, m.in. w wyrokach z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 13) i z dnia 17 marca 2010 r. (II CSK 486/09, LEX nr 599534). Osoba pozbawiona wolności --- STRONA 4 --- przez sam fakt uwięzienia nie traci podstawowych praw gwarantowanych przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego. Poszanowanie i ochrona jej godności jest obowiązkiem władzy publicznej, wypełniającej zadania represyjne państwa. Realizacja pozbawienia wolności wiąże się z ustaleniem poziomu, na którym warunki uwięzienia są „odpowiednie” i nie naruszają przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Bezwzględnie wymagane jest, aby traktowanie człowieka pozbawionego wolności nie było poniżające i niehumanitarne, a ograniczenia i dolegliwości, które musi on znosić, nie przekraczały koniecznego rozmiaru wynikającego z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka oraz nie przewyższały ciężaru nieuniknionego cierpienia, nieodłącznie związanego z samym faktem uwięzienia. Ciężar dowodu, iż warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym. Powoda obciąża w takiej sprawie tylko dowód odbywania kary pozbawienia wolności w określonych warunkach. Nie zwalnia to jednak powoda od obowiązku wykazania poniesienia niematerialnej krzywdy spowodowanej naruszeniem dóbr osobistych, a nadto przedstawienia dowodów wskazujących na zakres doznanej krzywdy. Nie ulega wątpliwości, że powód przez 206 dni przebywał w oddziałach zamkniętych ZK w R. mimo, że posiadał grupę klasyfikacyjną półotwartą dla pierwszy raz karanych P-2. Wprawdzie Sąd Penitencjarny uznał skargę powoda w tym zakresie za nieuzasadnioną ponieważ oddział półotwarty był pełny to w ocenie Sądu nie uchyla to odpowiedzialności Skarbu Państwa za warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Obowiązek zapewnienia prawidłowej organizacji szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości w tym odpowiednich warunków odbywania kary spoczywa na państwie. Niewątpliwie umieszczenie powoda w oddziale zamkniętym zamiast w oddziale półotwartym wiąże się pośrednio z problemem przeludnienia zakładów karnych z jakimi ciągle boryka się państwo polskie. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Sztrasburgu wielokrotnie wskazywał, że sam fakty występowania zjawiska skrajnego braku przestrzeni w celi mieszkalnej jest przesłanką do stwierdzenia poniżającego traktowania osadzonego. Stanowi naruszenie art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4.11.1950 r. zgodnie z którym nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Oczywistym jest, że obowiązkiem państwa jest przestrzeganie prawa i to prawa, które to państwo tworzy. W tym prawa powoda do odbywania kary pozbawienia wolności zgodnie z posiadaną grupą klasyfikacyjną na właściwym oddziale. Skoro państwo nie wywiązuje się z tego obowiązku działanie takie należy uznać za naruszające dobra osobiste powoda w postaci prawa do odbywania kary zgodnie z obowiązującymi przepisami. W kontekście naruszenia dóbr osobistych w warunkach przeludnienia Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 18.10. 2011 r. , III CZP OSNC 212/2/15 wskazał, że odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 kc za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy. Z tych przyczyn roszczenie powoda co do zasady należy uznać za uzasadnione. Sąd nie poddaje analizie kolejnych zarzutów powoda zawartych w pozwie bowiem powód ograniczył przed Sądem te zarzuty do kwestii pobytu w niewłaściwym oddziale. Zgodnie z art. 448 kc Sąd uznał za zasadne przyznanie powodowi zadośćuczynienia w kwocie 2000 zł. Oczywiście sprzeczne ze społecznym poczuciem sprawiedliwości i zasadami współżycia społecznego byłoby przyznanie powodowi żądanej przez niego kwoty 82 400 zł. W ocenie Sądu zasądzona kwota 2000 zł jest odpowiednią sumą zadośćuczynienia za doznaną krzywdę niematerialną w postaci niezrealizowania jego prawa do odbywania kary zgodnie z posiadaną podgrupą klasyfikacyjną. W pozostałym zakresie żądania zapłaty zadośćuczynienia Sądu oddalił jako nieuzasadnione. Po myśli art. 102 kpc orzeczono o kosztach sądowych. SSO Elżbieta Kaziród