Postanowienie II C 420/10/2 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 420/10/2 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Izabella Knych Protokolant starszy sekretarz sądowy Agata Grala po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2011 roku w Katowicach sprawy z powództwa B. K. i T.K. przeciwko Skarbowi Państwa – (…) o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powodów solidarnie na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt: II C 420/10/2 UZASADNIENIE Powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w K. kwoty 156.612 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem odszkodowania. W uzasadnieniu wskazali, że w dniu 9 marca 2000 r. zawarli z Firmą (…)umowę przyrzeczenia sprzedaży działki i realizacji zadania budowlanego tj. wybudowania domu typu bliźniak w K.. Podali, iż umowa nie została zawarta w formie aktu notarialnego. Wskazali, iż w dniu podpisania umowy powodowie wpłacili 53.000,00 zł tytułem pierwszej raty na budowę domu. --- STRONA 2 --- Wskazali, że deweloper nie wywiązał się z warunków umowy, wobec czego powodowie pisemnie odstąpili od powyższej umowy, żądając zwrotu wpłaconej raty w wysokości 53.000,00 zł. Ponieważ nie uzyskali żądanej kwoty, wystąpili na drogę sądową w celu odzyskania pieniędzy. Powodowie wskazali, iż na podstawie uzyskanego przez nich tytułu wykonawczego - wyroku zaocznego wydanego przez Sąd Okręgowy w K. z dnia 20 listopada 2000 roku wraz z klauzulą wykonalności z dnia 31.01.2001 r., złożyli wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikom – M. J. i W. J., żądając zabezpieczenia kwoty w wysokości 53.000,00 zł wraz zasądzonymi odsetkami. Wyjaśnili także, iż Komornikiem właściwym do rozpoznawania wniosku był Komornik Sądowy Rewiru (…) który na wniosek powodów wszczął postępowanie egzekucyjne o sygn. akt (…). W trakcie toczącego się postępowania Komornik dążył do zajęcia działki o nr (…)znajdującej się w K.przy ul. (…),, na której to działce pozwani mieli wybudować jednorodzinny dom dla powodów. Wskazali, że by Komornik mógł dokonać zajęcia, ponieśli za dłużników opłaty od wpisu w księdze wieczystej w wysokości 1.327,00 zł. Powodowie wyjaśnili także, iż po dokonaniu przez nich wszystkich niezbędnych opłat, dowiedzieli się, że na działce, którą miał zająć komornik istnieje hipoteka w wysokości 61.000,00 zł. W roku 2001 kwota hipoteki przewyższała wartość działki, tak więc nie widząc dużych szans na zaspokojenie wierzytelności, Komornik zaproponował powodom, aby wnieśli o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, na co powodowie przystali. Powodowie podali, że po upływie jednego roku w związku z tym, iż nie pojęli zawieszonej egzekucji Komornik wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Wskazali, iż postanowienie to zostało doręczone dłużnikom, nie zostało doręczone powodom jako wierzycielom. Powodowie podnieśli także, że Komornik zwrócił się do Sądu Rejonowego w (…)o wykreślenie wzmianki o toczącej się egzekucji. Sąd Rejonowy w K. (…) dnia 12 marca 2003 roku dokonał wykreślenia wzmianki o toczącej się egzekucji. Zawiadomienie o wykreśleniu wzmianki Referendarz sądowy doręczył dłużnikom M. i W. J. oraz Komornikowi Sądowemu (…)jako uczestnikowi postępowania. Powodowie wyjaśnili, że byli przekonani, że wpis nadal istnieje i w ten sposób ich wierzytelność jest zabezpieczona. Nie mieli wiedzy na temat umorzenia postępowania przez Komornika, jak również nie zostali zawiadomieni o wykreśleniu wzmianki z księgi wieczystej (…), przez Sąd na wniosek Komornika, ponieważ nigdy nie dostali w tej kwestii stosownego zawiadomienia. Następnie powodowie, podali, iż dnia 7 stycznia 2006 r. zwrócili się z pismem do Komornika o wszczęcie egzekucji z działki nr (…). W toku prowadzonych przez Komornika czynności powodowie otrzymali zawiadomienie, w którym zostali poinformowani, że Sąd Rejonowy w .odmówił wpisu z uwagi na fakt, że dłużniczka M. J. nie jest już właścicielem wskazanej nieruchomości. Powodowie wskazali, że usiłowali dochodzić obrony swych praw w postępowaniu odwoławczym od wpisu wykreślającego wzmiankę o prowadzonej egzekucji. Jednakże ich apelacja została oddalona. Powodowie interweniowali u Prezesów Sądu Rejonowego i Okręgowego w Katowicach. Na skutek ich interwencji w dniu 4 lutego 2008 roku zarządzono doręczenie im postanowienia o wpisie - wykreśleniu wzmianki z dnia 12 marca 2003r. Następnie podali, że w dniu 18 września 2008 roku Sąd Rejonowy. w Katowicach Wydział (…)wydał postanowienie na wniesioną przez powodów skargę, w którym stwierdził, iż faktycznie komornik nie posiadał uprawnienia do złożenia wniosku o wykreślenie wpisanej wzmianki o wszczęciu egzekucji. Powodowie wskazali ponadto, że dłużnicy sprzedali w 2005 roku przedmiotową działkę W. i B. S., którzy na postanowienie z dnia 14 września 2008 roku wnieśli apelację. Sąd postanowieniem z dnia 23 lutego 2009 roku oddalił ich apelację. Zdaniem powodów, pomimo, iż po rozpoznaniu ich skargi przez Sąd na Referendarza Sadowego zostali ponownie wpisani do księgi wieczystej, nie mogą zaspokoić swojej wierzytelności w drodze egzekucji, ponieważ działka została przez dłużników sprzedana osobom trzecim. Winnym błędu jest Referendarz Sądowy. Szkodę powodowie uzasadnili tym, iż ich wierzytelność objęta egzekucją, a której obecnie nie mogą prowadzić wynosiła 53.000,00 zł wraz ze skapitalizowanymi odsetkami ustawowymi w --- STRONA 3 --- kwocie 81.538,32 złotych od dnia 1.06.2000 r. do dnia złożenia pozwu. Jako szkodę powodowie poczytują także uiszczoną przez nich opłatę od wpisu do księgi wieczystej w wysokości 1.327,00 zł wraz ze skapitalizowanymi odsetkami od dnia wpłaty tj. 18.04.2001 r. do dnia złożenia pozwu w kwocie 1.741 49 zł, którą to powodowie uiścili za dłużników w celu wpisania ich jako właścicieli do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości oraz kwotę 8.000,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz ze skapitalizowanymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku tj. od dnia 31.01.2001 r. do dnia złożenia pozwu w kwocie 11.005,10 zł. Pismem z dnia 12 stycznia 2011 r. powodowie wskazali, iż wywodzą swojej roszczenia z przepisu art. 417 § 1 k.c. oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. (k. 97) W odpowiedzi na pozew, pozwany Skarb Państwa - . zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej. W uzasadnieniu pozwany wskazał, iż w jego ocenie roszczenie w zakresie, w jakim powodowie wywodzą szkodę z wykreślenia wzmianki o wszczęciu egzekucji z nieruchomości oraz nie zawiadomienia o tym wierzycieli, jest bezzasadne z uwagi na nie wykazanie przez nich, jaką ponieśli w związku z tym szkodę. Pozwany podniósł, iż istotne w niniejszej sprawie jest to, że powodowie nigdy nie byli właścicielem nieruchomości położonej w K.przy ul. (…), a jedynie jako wierzyciele próbowali zaspokoić swoją wierzytelność w drodze egzekucji z przedmiotowej nieruchomości. Okoliczność, iż doszło do sprzedaży nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, nie oznacza jeszcze, że powodowie ponieśli szkodę, albowiem wierzytelność ciągle im przysługuje, a więc mogą, bądź będą mogli w przyszłości zrealizować ją z innych składników majątku dłużnika. Powołując się na art. 361 § 2 k.c. pozwany podniósł, że szkodą jest uszczerbek majątkowy w dobrach majątkowych prawnie chronionych, wyrażający się w różnicy między stanem tych dóbr, jaki istniał i jaki mógłby istnieć w normalnym toku rzeczy, a stanem jaki powstał na skutek zdarzenia wywołującego zmianę w postaci uszczuplenia aktywów lub zwiększenia pasywów. Pozwany wskazał także, że jeżeli powodom nadal przysługuje wierzytelność wobec M. i W. J., to niewątpliwie stanowi ona prawo majątkowe określonej wartości należące do majątku powodów. Na marginesie powyższego, pozwany podniósł, że skutkiem utożsamiania wysokości szkody z niemożnością zaspokojenia wierzytelności ze stricte określonego składnika majątku dłużnika, byłaby możliwość uzyskania przez powodów prawa do uzyskania świadczenia tej samej wysokości zarówno od Skarbu Państwa w niniejszej sprawie, jak i od dłużników w toku postępowania egzekucyjnego, a zatem doprowadzenia do podwójnego wzbogacenia powodów. Pozwany podniósł, że niezależnie od powyższego wyliczenie szkody jest nieuzasadnione, gdyż suma wskazanych przez powodów kwot składających się na wysokość odszkodowania kształtuje się znacznie poniżej kwoty 156.611,90 zł. którą określono jako wartość roszczenia. Podał, iż bezzasadne jest domaganie się zapłaty kwoty 1.741,49 zł. jako skapitalizowanych kosztów sądowych, którą powodowie mieli uiścić z tytułu wpisu do księgi wieczystej za dłużników oraz kwoty 11.005,10 zł jako skapitalizowanych kosztów procesu który wytoczyli dłużnikom. Obowiązek uiszczenia kosztów procesu spoczywa na stronie przegrywającej sprawę, a Skarb Państwa nawet w tym postępowaniu nie uczestniczył. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Dnia 9 marca 2000r. powodowie B. S. (obecnie K.) i T.K., zawarli z Firmą (…)w K. umowę przyrzeczenia sprzedaży działki i realizacji zadania budowlanego tj. wybudowania domu typu bliźniak w K.przy ul. (…), objętej księgą wieczystą nr(…). W imieniu Firmy Deweloperskiej działali W. B. J. i M. J.. Na poczet realizacji umowy powodowie wpłacili państwu J. kwotę 53.000 --- STRONA 4 --- złotych. Wobec nie wywiązywania się z warunków umowy przez Firmę Deweloperską, powodowie odstąpili od umowy, żądając zwrotu wpłaconej kwoty w wysokości 53.000 złotych. /okoliczności bezsporne/ Wyrokiem zaocznym wydanym w sprawie o sygn. akt (…)z dnia 20 listopada 2000 r. Sąd Okręgowy w Katowicach, Wydział II Cywilny zasądził solidarnie od pozwanych . na rzecz powodów kwotę 53.000 złotych wraz z odsetkami. /dowód: wyrok zaoczny, sygn. akt (…)z dnia 20.11.2000 roku/ Dnia 3 sierpnia 2001 r. Sąd Rejonowy w Katowicach Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał wpisu w księdze wieczystej KW nr(…) . W dziale II dokonano wpisu w zakresie zmiany właściciela w miejsce (…), wpisano M . J . W dziale III księgi wpisano hipotekę w kwocie 61.000 złotych na rzecz G . R. K. i jego żony H. S.. /dowód: zawiadomienie k. 49 akt księgi wieczystej (…)/. Na podstawie wyroku zaocznego z dnia 20 listopada 2000 r. zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 31 stycznia 2001 r. powodowie złożyli wniosek do Komornika Sądowego (…)o wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikom –M. J.i W.J.. Postępowanie o egzekucję należności pieniężnej w wysokości 10.000 złotych wraz z kosztami egzekucji w wysokości 2100 złotych i kosztami adwokackimi w wysokości 2000 złotych, zostało wszczęte pod sygnaturą akt (…). Podczas toczącego się postępowania Komornik dokonał zajęcia działki o nr (…)znajdującej się w K.przy ul. (…), na której to działce Firma Deweloperska (…) w K. miała wybudować jednorodzinny dom dla powodów. Dnia 24 kwietnia 2001 r. Komornik złożył do Sądu Rejonowego w Katowicach Wydział Ksiąg Wieczystych, wniosek o wpis w dziale III księgi wieczystej nr (…) wzmianki o toczącej się egzekucji. Dnia 17 września 2001 r. Sąd Rejonowy w Katowicach Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał w dziale III księgi wieczystej nr (…), wpisu o wszczęciu egzekucji. Zawiadomienie o wpisie zostało doręczone Komornikowi i M. J.. /dowód: wniosek o wpis k. 5, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji k. 52 akt księgi wieczystej nr(…)/. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2002 r. Komornik umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie (…). W uzasadnieniu wskazał, iż postępowanie egzekucyjne było prowadzone na wniosek wierzyciela. Wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia egzekucji, co skutkowało umorzeniem. Postanowienie to zostało przesłane dłużnikom i pełnomocnikowi wierzycieli - powodów. Dnia 16 stycznia 2003 r. Komornik zwrócił się do Sądu Rejonowego w Katowicach Wydział Ksiąg Wieczystych o wykreślenie wzmianki o toczącej się egzekucji, w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Sąd Rejonowy w Katowicach Wydział Ksiąg Wieczystych dnia 12 marca 2003 roku dokonał wykreślenia wzmianki o toczącej się egzekucji. Zawiadomienie o wykreśleniu wzmianki zostało doręczone dłużnikom M. i W. J. oraz Komornikowi Sądowemu (…). /dowód: wniosek o wykreślenie wpisu k. 68, postanowienie o umorzeniu egzekucji k. 73, zawiadomienie z dnia 3 kwietna 2003 r. k. 76 akt księgi wieczystej nr (…)/. Na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego dnia 13 października 2005 r., M. J. sprzedała nieruchomość objęta księgą wieczystą nr (…), W. i R. małżonkom S.. Na podstawie powyższej umowy W. i R. S. zostali wpisani w księdze wieczystej nr (…), jako właściciele w miejsce M. J.. --- STRONA 5 --- /dowód: akt notarialny k. 79-82, zawiadomienie k. 99 akta księgi wieczystej nr (…)/. Wyrokiem z dnia 25 maja 2001 r. Sąd Rejonowy w Katowicach Wydział IV Karny, uznał M. J. i B.J. za winnych popełnienia przestępstwa oszustwa, na szkodę powodów. Sąd uznał, iż M. J. i B.J., doprowadzili powodów do niekorzystnego rozporządzenia mieniem o łącznej wartości 53.000 złotych. W pkt. 4 wyroku Sąd zobowiązał oskarżonych solidarnie do naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz powodów kwoty 53.000 złotych w terminie 1 roku od daty uprawomocnienia się wyroku. /dowód: wyrok SR Katowice sygn. akt: (…)k. 13/ Na podstawie wyroku z dnia 25 maja 2001 r. zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 17 sierpnia 2005 r. na wniosek powodów, Komornik Sądowy Rewiru (…), wszczął postępowanie egzekucyjne pod sygn. akt: (…) , przeciwko M J , z nieruchomości położonej w K przy ul. (…), objętej księgą wieczystą nr (…). /dowód: zawiadomienie k. 111 akta księgi wieczystej nr (…)/ Podczas postępowania egzekucyjnego Komornik złożył do Sądu Rejonowego w Katowicach Wydziału Ksiąg Wieczystych, wniosek o wpis w dziale III księgi wieczystej nr (…) wzmianki o toczącej się egzekucji. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy w Katowicach Wydział Ksiąg Wieczystych oddalił wniosek, z uwagi na fakt, iż M. J., nie była już właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Od powyższego powodowie wnieśli apelację, która postanowieniem z dnia 12 maja 2006 r. została oddalona przez Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział IV Cywilny Odwoławczy. /dowód: postanowienie SR z 27.02.2006 r. k. 113, wyrok SO sygn. akt: (…) k. 144 akta księgi wieczystej nr (…)/ Powodowie pismem z dnia 24 sierpnia 2007 r. zwrócili się do Prezesa Sądu Rejonowego Katowice – Zachód w Katowicach o sprawdzenie czynności komornika, w zakresie jakim wniósł do Sądu Rejonowego w Katowicach Wydziału Ksiąg Wieczystych wniosek o wykreślenie wzmianki o toczącej się egzekucji w 2003 r. W odpowiedzi Prezes Sądu Rejonowego Katowice - Zachód w Katowicach stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania nieprawidłowości w sprawie. /dowód: pismo Prezesa SR Katowice Zachód w Katowicach z dnia 31.08.2007r. k.21/ Pismem z dnia 12 lutego 2008 r. Wiceprezes Sądu Okręgowego w Katowicach poinformował powodów, iż zawiadomienie o wpisie- wykreśleniu wzmianki z dnia 12 marca 2003 r. nie zostało doręczone powodom, albowiem za wierzyciela w tym czasie doręczono pismo Komornikowi. Wiceprezes poinformował, iż zarządzeniem z dnia 4 litego 2008 r. zarządzono doręczenie zawiadomienia o wpisie- wykreśleniu powodom wraz z pouczeniem o możliwości zaskarżenia. /dowód: pismo Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach k. 16, zawiadomienie o wykreśleniu akta księgi wieczystej nr (…)/ Po doręczeniu im zawiadomienia o wpisie - wykreśleniu wzmianki o egzekucji, powodowie wnieśli skargę na postanowienie o wpisie. Postanowieniem z dnia 18 września 2008 roku Sąd Rejonowy Katowice- Wschód w Katowicach Wydział XI Ksiąg Wieczystych, uchylił zaskarżony wpis dokonany przez referendarza sądowego w dniu 12 marca 2003 r. i oddalił wniosek Komornika Sądowego Rewiru VI przy Sądzie Rejonowym w Katowicach o wpis wykreślenia z działu III księgi wieczystej nr (…), wzmianki o wszczęciu egzekucji. /dowód : postanowienie SR Katowice – Wschód w Katowicach z dnia 18 września 2009 r.k. 180 akta księgi wieczystej nr (…)/ --- STRONA 6 --- Od powyższego postanowienia, apelację złożyli aktualni właściciele przedmiotowej nieruchomości W. i B. małżonkowie S.. Na skutek nie uzupełnienia braków formalnych apelacji w terminie, apelacja została odrzucona postanowieniem z dnia 23 lutego 2009 r. /dowód: postanowienie SR Katowice – Wschód w Katowicach z dnia 23.02.2009 r. k. 200 akta księgi wieczystej nr (…)/ Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd stwierdził, iż tworzą go głównie dokumenty w postaci akt sądowych. Orzecznictwo jednoznacznie uznało, iż orzeczenia sądowe należy traktować jako dokumenty urzędowe (zob. orzeczenie SN z dnia 27 marca 1962 r., IV CR 672/61, OSP 1965, z. 1, poz. 3; orzeczenie SN z dnia 19 lipca 1962 r., II PR 203/62, OSNC 1963, nr 7-8, poz. 165; wyrok SN z dnia 3 lutego 1964 r., I CR 703/62, OSNC 1965, nr 10, poz. 162). Materiał zgromadzony w innej sprawie jest wyłącznie materiałem faktycznym. Dlatego też aby z niego skorzystać, Sąd uczynił go przedmiotem postępowania dowodowego i dopuścił dowód z dokumentów szczegółowo wymienionych w protokołach rozpraw, które miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepis art. 244 k.p.c., stanowi, iż dokumenty urzędowe sporządzone w odpowiedniej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej w zakresie ich działania lub przez organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne w zakresie powierzonych im przez przepisy ustawy spraw z dziedziny administracji publicznej, korzystają z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone oraz z domniemania prawdziwości (autentyczności pochodzenia takiego dokumentu od jego wystawcy). Dopuszczalne jest natomiast dowodzenie przez stronę nieautentyczności dokumentu za pomocą wszelkich środków dowodowych. Wobec faktu, że żadna ze stron nie kwestionowała autentyczności dokumentów na zasadzie przewidzianej w art. 252 k.p.c., Sąd uznał ten materiał dowodowy za wiarygodny i ustalił w oparciu o niego stan faktyczny sprawy. Sąd zważył : Powodowie podstawy prawnej swego roszczenia upatrywali w przepisach art. 417 § 1 k.c. oraz w art. 77 Konstytucji RP. W pierwszej kolejności należało zauważyć, że prawna konstrukcja odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej uległa zasadniczej zmianie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001r., sygn. akt SK 18/00, który został ogłoszony w dniu 18 grudnia 2001r. (OTK 2001/8/256). We wskazanym wyroku, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 417 k.c. rozumiany w ten sposób, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 418 Kodeksu cywilnego jest niezgodny z art. 77 ust. 1 i nie jest niezgodny z art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Stosowne zmiany w Kodeksie cywilnym wskutek powyższego wyroku, zostały wprowadzone z dniem 1 września 2004r. Mając na uwadze podstawę faktyczną, z której powodowie wywodzą swoje żądanie istotnym było ustalenie, jakie odniesienie czasowe mają skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w przedmiotowej sprawie. W tej kwestii w pierwszej kolejności należy wskazać, iż obecnie ugruntowane jest już stanowisko, że z uwagi na konstytucyjną zasadę nieretroakcji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące przepisów art. 417 i nast. Kodeksu Cywilnego można odnieść jedynie do szkód powstałych po dniu wejścia w życie Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997r. tj. po dniu 17 września 1997r. W dalszej kolejności, w stanie prawnym regulującym odpowiedzialność Skarbu --- STRONA 7 --- Państwa za szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszy przy wykonywaniu powierzonej czynności (obecnie za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej) w tzw. „okresie przejściowym” między 17 września 1997r. a 1 września 2004r. (wejściem w życie ustawy zmieniającej k.c.) należy mieć na uwadze następujące założenia: – po pierwsze zgodnie z przepisem art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy Kodeks Cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2004, Nr 162, poz. 1692) „do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy art. 417, art. 419, art. 420, art. 420 1 , art. 420 2 i art. 421 ustawy, o której mowa w art. 1, oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 ustawy, o której mowa w art. 2, w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy”; – po drugie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001r. uznał, że art. 418 k.c. jest niezgodny z art. 77 Konstytucji zaś art. 417 k.c. rozumiany w ten sposób, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza publicznego przy wykonywaniu powierzonych mu czynności jest zgodny z art. 77 Konstytucji RP, z tym zastrzeżeniem, że skutki czasowe tego wyroku sięgają 17 września 1997r. – po trzecie, w okresie przejściowym Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, przy czym odpowiedzialność ta nie jest uwarunkowana stwierdzeniem winy funkcjonariusza. Powyższe rozważania pozwalają stwierdzić, że skoro powodowie wiążą odpowiedzialność Skarbu Państwa z naruszeniem prawa w związku z wydaniem w dniu 13 marca 2003 r. wpisu - wykreślenia wzmianki o prowadzonej egzekucji (w okresie przejściowym), to podstawę prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa będzie stanowił przepis art. 417 k.c. z tym zastrzeżeniem, że odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wskutek wydania orzeczenia lub zarządzenia nie jest uzależniona od winy funkcjonariusza publicznego. Zatem mając powyższe na uwadze, by, można było mówić o odpowiedzialności Skarbu Państwa w oparciu o przepis art. 417 k.c. konieczne jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek: wyrządzenia szkody, bezprawnego działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej i normalnego związku przyczynowego między tym działaniem lub zaniechaniem, a wyrządzoną szkodą. Samo niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego nie powoduje jeszcze przypisania Skarbowi Państwa odpowiedzialności w sytuacji, kiedy nie zostały spełnione pozostałe przesłanki jego odpowiedzialności, a przede wszystkim wyrządzenie szkody. Ciężar wykazania istnienia wszystkich trzech przesłanek odpowiedzialności obciąża powodów, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 k.c. Przepis ten stanowi, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, zgodnie z art. 232 k.p.c. strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Dowodzenie własnych twierdzeń nie jest obowiązkiem strony (ani materialnoprawnym, ani procesowym), a tylko spoczywającym na niej ciężarem procesowym. Nie istnieje zatem żadna możliwość egzekwowania od strony aktywności w sferze dowodowej; sąd nie może nakazać czy zobowiązać do przeprowadzenia dowodu. Tylko od woli strony zależy, jakie dowody sąd będzie prowadzał. Przeciwko stronie natomiast - co wynika z art. 6 k.c. - skierują się ujemne następstwa jej pasywnej postawy; fakty nieudowodnione zostaną pominięte i nie wywołają skutków prawnych z nimi związanych, co ostatecznie może oznaczać przegranie procesu (tak Komentarz do art. 6 kodeksu cywilnego (Dz.U.94.16.93), [w:] B. Giesen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz- Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, M. Pyziak-Szafnicka, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, LEX, 2009). --- STRONA 8 --- Powstania szkody powodowie upatrywali w wydaniu przez Referendarza Sądowego Sądu Rejonowego w Katowicach w dniu 12 marca 2003 r. postanowienia o wpisie- wykreśleniu wzmianki o toczącej się z ich wniosku egzekucji przeciwko M. J. i W.J.. Powodowie wskazywali, iż referendarz sądowy dokonał wpisu na wniosek Komornika pomimo, iż Komornik nie był legitymowany do złożenia takiego wniosku. Na gruncie art. 417 k.c. niezgodność z prawem traktowana jest obecnie ściśle i należy przez nią rozumieć zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej. Wykonywanie władzy publicznej, o którym mowa w przepisie następuje na podstawie i w granicach prawa. Oceny odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego należy dokonywać wyłącznie w płaszczyźnie tych działań i zaniechań. Odnosząc się do powyższego Sąd zważył, iż przepis art. 626 8 § 1 k.p.c. wyznacza zakres kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym. Kognicja ta jest zawężona i ogranicza się do badania jedynie treści wniosku, treści i formy dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego określony w art. 626 8 § 2 k.p.c. wyklucza przeprowadzanie jakichkolwiek własnych dowodów i dokonywania na ich podstawie własnych ustaleń (por. teza 2 postanowienia SN z 2 lipca 2004 r., II CK 265/04, LEX nr 188498). Sąd ocenia więc czy określone zdarzenie spowodowało powstanie lub zmianę prawa ujawnionego w księdze wieczystej albo wygaśnięcia prawa wykreślonego. Jednakże do zbadania tych okoliczności musi wystarczyć treść i forma dołączonych do wniosku dokumentów. Sąd nie ma natomiast możliwości dalszego rozpatrywania tych okoliczności z wykorzystaniem innych środków dowodowych. Z przepisu art. 924 k.p.c. wynika, iż jednocześnie z wysłaniem dłużnikowi wezwania do zapłaty długu pod rygorem zajęcia nieruchomości, komornik przesyła do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej, wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub o złożenie wniosku do zbioru dokumentów. Wpis w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji następuje w formie ostrzeżenia. Wpisu ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości nie można traktować jako czynności egzekucyjnej zajęcia nieruchomości (chociaż przeciwny pogląd, bez bliższego uzasadnienia wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 lutego 1997r., III CZP 65/96). Czynnością egzekucyjną jest niewątpliwie czynność komornika przesłania do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosku o dokonanie w tej księdze wpisu o wszczęciu egzekucji. Samo zaś wszczęcie egzekucji z nieruchomości następuje przez złożenie wniosku przez wierzyciela. Wniosek ten stanowi przyczynę do wykonania przez komornika pierwszej czynności egzekucyjnej, jaką jest wezwanie dłużnika, aby zapłacił dług (art. 923 k.p.c.), następną zaś czynnością jest przesłanie do sądu prowadzącego księgę wieczystą wniosku o dokonanie wpisu o wszczęciu egzekucji (art. 924 k.p.c.). Taka kolejność czynności wynika z księgi drugiej Kodeksu postępowania cywilnego, które to określają tryb i sposób egzekucji z nieruchomości oraz organy egzekucyjne. Sąd prowadzący księgę wieczystą nie jest jednak organem egzekucyjnym i poza wpisem hipoteki przymusowej, dla którego z mocy wyraźnego przepisu niezbędny jest tytuł wykonawczy (tj. art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece), wpisy nie mają charakteru czynności egzekucyjnych. Dlatego rozpoznanie wniosku o wpis ostrzeżenia, czyli ograniczenia w rozporządzaniu nieruchomością, następuje na podstawie przepisów odnoszących się do postępowania wieczystoksięgowego – szczególnie do powołanego wyżej przepisu art. 626 8 k.p.c. Sąd prowadzący księgę ma, zatem zbadać wyłącznie treść wniosku i dołączonych do niego dokumentów celem ustalenia, czy została wszczęta egzekucja z nieruchomości, której dotyczy dana księga wieczysta. W przedmiotowej sprawie, wpis- wzmianka o wszczęciu egzekucji został dokonany przez Sąd Rejonowy w Katowicach, w oparciu o wniosek Komornika Sądowego o dokonanie wpisu do --- STRONA 9 --- księgi wieczystej nr 24817 o wszczęciu egzekucji z nieruchomości prowadzonej na wniosek wierzycieli B. S. i T. K. przeciwko dłużnikowi M. J. na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 20.11.2000 r., sygn. (…)oraz dołączonego do wniosku zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości wraz z wezwaniem do zapłaty dłużnika M. J.. Bezspornym w sprawie było, iż postanowieniem z dnia 20 grudnia 2001 r. Komornik Sądowy Rewiru VI przy Sądzie Rejonowym w Katowicach umorzył zawieszone postępowanie egzekucyjne w oparciu o przepis art. 823 k.p.c. Zgodnie z powołanym przepisem, bezczynność wierzyciela (wnioskodawcy) polegająca na niepodejmowaniu w ciągu roku czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania o wyjawienie majątku lub na nieżądaniu w tym czasie podjęcia zawieszonego postępowania, skutkuje umorzeniem postępowania z mocy samego prawa. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza jego zakończenie wraz z uchyleniem dokonanych czynności egzekucyjnych. Umorzenie postępowania może nastąpić w razie istnienia przeszkody nieusuwalnej, uniemożliwiającej jego kontynuowanie, również z powodu długotrwałości zawieszenia postępowania, a ponadto z innych przyczyn szczegółowo wskazanych w ustawie. Ponieważ powodowie w ciągu roku od zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie podejmowali żadnych czynności w sprawie, Komornik postanowił o jej umorzeniu. W tym miejscu należało zauważyć, iż nieprawda było co wskazywali powodowie, że nie zostali oni powiadomieni o umorzeniu egzekucji. Postanowienie z dnia 20.12.2001 r. Komornik doręczył pełnomocnikowi powodów, który w ich imieniu złożył wniosek o wszczęcie egzekucji. Niezależnie od powyższego skutek umorzenia z przyczyn wskazanych w art.823 k.p.c. następuje z mocy samego prawa, tym samym wydanie postanowienia o umorzeniu przez organ egzekucyjny jest zbędne i prawidłowość jego doręczenia nie ma żadnego wpływu na sam fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego. Komornik złożył następnie do sądu wieczystoksięgowego wniosek o wykreślenie wzmianki o toczącej się egzekucji z nieruchomości. Wniosek Komornika został uwzględniony i 12 marca 2003 r. Referendarz Sądowy dokonał wykreślenia wzmianki o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (…). Zawiadomienie o wpisie zostało doręczone Komornikowi- w miejsce wierzyciela i dłużnikom. Powyższe wynikało z praktyki, iż Komornik występujący pierwotnie o wpis ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, działa za wierzyciela, i to jemu doręczyć należało zawiadomienia o dokonanych wpisach. Powyższa praktyka, uległa zmianie po podjęciu przez Sąd Najwyższy uchwały dnia 17 czerwca 2003 r. III CZP 31/03, w której Sąd Najwyższy orzekł, iż komornik jest legitymowany do złożenia w interesie i na rzecz wierzyciela wniosku o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. (por. OSP 2004/7-8/94, Biul.SN 2003/6/5, Wokanda 2003/10/7, M.Prawn. 2003/14/627, Wokanda 2004/1/3, Prok.i Pr.-wkł. 2004/1/36, M.Prawn. 2004/15/710, lex 78595). Uprawnienie komornika ogranicza się do złożenia wniosku, komornik nie staje się uczestnikiem postępowania przed sądem wieczystoksięgowym. Tym samym nie jego, lecz wierzyciela obciążają ewentualne obowiązki związane z udziałem w tym postępowaniu, a także wierzycielowi przysługują uprawnienia do zaskarżenia wydanych orzeczeń. Wykreślenie wpisu o wszczęciu egzekucji nastąpić może na wniosek wierzyciela, dłużnika lub osoby na rzecz, której przysądzono własność nieruchomości. Ustawodawca nie nakłada na komornika ani na sąd działający jako organ egzekucyjny w egzekucji z nieruchomości obowiązku złożenia wniosku o wykreślenie wpisu. Postępowanie to, podobnie jak postępowanie o wpis ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji, nie może toczyć się z urzędu. Wobec czego uznać należało, iż dokonując wykreślenia przedmiotowej wzmianki o toczącej się egzekucji, referendarz sądowy przekroczył swoje uprawnienia. Co zostało stwierdzone postanowieniem z dnia 18 września 2008 r. wydanym przez Sąd Rejonowy Katowice - Wschód w Katowicach Wydział XI Ksiąg Wieczystych. Postanowieniem tym uchylono powyższy wpis o wykreśleniu ostrzeżenia i oddalono wniosek Komornika. --- STRONA 10 --- Powodowie wskazywali, iż, pomimo, że wzmianka o toczącej się egzekucji, została ponownie wpisana do księgi wieczystej, nie umożliwiła im zaspokojenia swego prawa w drodze egzekucji, albowiem nieruchomość nie należy już do dłużników powodów. Nie mogło jednak ujść uwadze Sądu, że to na wniosek powodów Komornik zawiesił postępowanie egzekucyjne (…), którzy domagali się powyższego po uzyskaniu informacji, iż na nieruchomości M. J. jest ustanowiona hipoteka. To powodowie w okresie roku od zawieszenia postępowania, nie podjęli żadnych czynności mających na celu dalsze prowadzenie egzekucji, tym samym swoją bezczynnością doprowadzili do umorzenia postępowania. Sąd zważył, iż źródłem odpowiedzialności z art. 417 k.c. jest zdarzenie sprawcze, wyrządzające szkodę. Zdarzeniem sprawczym może być zarówno działanie, jak i zaniechanie, musi być ono bezprawne, czyli sprzeczne z obowiązującymi normami prawnymi. Podobnie jak bezprawność, wykazaniu podlega również szkoda poniesiona przez powodów oraz jej wysokość i adekwatny związek przyczynowy. Powodowie swojej szkody upatrują w braku możliwości wyegzekwowania kwoty 53.000,00 zł zasądzonej wyrokiem z dnia 20.11.2000 r. wraz ze skapitalizowanymi odsetkami oraz kosztami postępowania. Wysokość szkody w kwocie 156.612 złotych obliczyli jako kwotę 53.000,00 zł wraz z skapitalizowanymi odsetkami ustawowymi w kwocie 81.538,32 od dnia 1.06.2000 r. do dnia złożenia pozwu, jako szkodę powodowie poczytują także uiszczony przez nich wpis do księgi wieczystej w wysokości 1.327,00 zł wraz z skapitalizowanymi odsetkami od dnia wpłaty tj. 18.04.2001 r. do dnia złożenia pozwu w kwocie 1.741 49 zł, którą to powodowie uiścili za dłużników w celu wpisania ich do księgi wieczystej nieruchomości oraz kwotę 8.000,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z skapitalizowanymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku tj. od dnia 31.01.2001 r. do dnia złożenia pozwu w kwocie 11.005,10 zł. Sąd uznał, iż wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 6 k.c. powodowie nie wykazali, że zasądzona na ich rzecz kwota 53.000 złotych, wraz z kosztami postępowania zostałaby wyegzekwowana w sytuacji, gdyby przedmiotowa wzmianka o toczącej się egzekucji, nie została wykreślona. Powodowie, w celu wykazania poniesionej szkody, powinni udowodnić, że M. J.i W. J. posiadali majątek o takiej wartości, która pozwoliłaby na zaspokojenie roszczeń zasądzonych na rzecz powodów. Nie jest wystarczające twierdzenie powodów, że wartość nieruchomości, która należała do M. J., wystarczyłaby na przeprowadzenie skutecznej egzekucji na ich rzecz. Tym bardziej, że na nieruchomości tej była ustanowiona hipoteka w kwocie 61.000 złotych, przekraczająca zatem wierzytelność powodów. Hipoteka jest podstawową formą prawną rzeczowego zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych. Jest ograniczonym prawem rzeczowym na nieruchomości, związanym z oznaczoną wierzytelnością i służącym do jej zabezpieczenia. Przez ustanowienie hipoteki powstaje odpowiedzialność rzeczowa, polegająca na tym, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności z przedmiotu zabezpieczenia w wysokości jego wartości, ponieważ do tej wysokości ogranicza się odpowiedzialność dłużnika hipotecznego. (por. Komentarz do art.65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U.01.124.1361), [w:] H. Ciepła, E. Bałan- Gonciarz, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz. Wzory wniosków o wpis. Wzory wpisów do księgi wieczystej, Oficyna, 2007. Treść hipoteki określa przepis art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U.01.124.1361). Z przepisu tego wynika, że wierzycielowi hipotecznemu przysługują dwa uprawnienia: 1) pierwszeństwo zaspokojenia się z nieruchomości przed dłużnikami osobistymi; 2) skuteczność wobec każdoczesnego właściciela nieruchomości. Hipoteka ustanowiona na przedmiotowej nieruchomości, dotyczyła wartości przekraczającej --- STRONA 11 --- o kilka tysięcy wierzytelność powodów. W momencie ewentualnej egzekucji z nieruchomości pierwszeństwo zaspokojenia przed powodami mieliby każdorazowo wierzyciele hipoteczni. Na marginesie Sąd zauważył, iż pierwotne postępowanie egzekucyjne, wszczęte na wniosek powodów, a prowadzone pod sygn. akt: (…)dotyczyło kwoty 10.000 złotych tytułem należności głównej oraz kwoty 4100 złotych, tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego i kosztów egzekucyjnych. Powodowie wskazali natomiast, iż na skutek wykreślenia ostrzeżenia z KW nr (…), zostali pozbawieni możliwości wyegzekwowania swoich należności. Wskazali, że wierzytelność powodów zabezpieczona egzekucją, a której obecnie nie mogą prowadzić wynosiła 53.000,00 złotych. Bezzasadne jest również dochodzenie skapitalizowanych odsetek i domaganie się zapłaty kwoty 1.741,49 złotych. jako skapitalizowanych kosztów sądowych, którą powodowie mieli uiścić z tytułu wpisu do księgi wieczystej za dłużników oraz kwoty 11.005,10 złotych jako skapitalizowanych kosztów procesu, który wytoczyli dłużnikom. Powodowie nie dochodzili powyższych kwot w rzeczonym postępowaniu egzekucyjnym. Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, iż powodowie nie wykazali poniesionej szkody ani jej wysokości. W myśl przepisu, art. 361 § 2 k.c. szkodą jest uszczerbek majątkowy w dobrach majątkowych prawnie chronionych, wyrażający się w różnicy między stanem tych dóbr, jaki istniał i jaki mógłby istnieć w normalnym toku rzeczy, a stanem jaki powstał na skutek zdarzenia wywołującego zmianę w postaci uszczuplenia aktywów lub zwiększenia pasywów. Należało zauważyć, iż powodom nadal przysługuje wierzytelność przeciwko M.i W. J., która niewątpliwie stanowi prawo majątkowe określonej wartości należące do majątku powodów. Nie zostali oni pozbawieni swego prawa i nadal mogą od dłużników dochodzić swych należności. Odnosząc się do kwestii istnienia związku przyczynowego, o którym stanowi art. 361 § 1 k.c., Sąd zważył, iż pełni podwójną rolę: z jednej strony decyduje o tym, czy dana osoba odpowiada w ogóle za wyrządzoną szkodę; z drugiej zaś - zakreśla granice tej odpowiedzialności. Wynika to jednoznacznie ze sformułowania art. 361 § 2 k.c., iż „w powyższych granicach”, czyli w granicach określonych w § 1 art. 361 k.c. „naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono”. Przyjmuje się, że unormowanie art. 361 § 1 k.c. opiera się na założeniach teorii przyczynowości adekwatnej, zgodnie z którą związek przyczynowy zachodzi tylko wtedy, gdy w zestawie wszystkich przyczyn i skutków mamy do czynienia jedynie z takimi przyczynami, które normalnie powodują określone skutki. Oznacza to, że nie jest wystarczające stwierdzenie istnienia związku przyczynowego jako takiego. Wymagane jest bowiem też stwierdzenie - co jest rolą sądu - iż chodzi o następstwa normalne. Ocena, czy skutek jest normalny, powinna być oparta na całokształcie okoliczności sprawy oraz wynikać z doświadczenia życiowego i zasad wiedzy naukowej, specjalnej (tak SN w wyroku z dnia 2 czerwca 1956 r., 3 CR 515/56, OSN 1957, nr 1, poz. 24.). Powodowie nie wykazali, zdaniem Sądu istnienia skutku wskazując jedynie przyczynę, tym samym nie udowodnili istnienia między nimi związku przyczynowego. Wobec nie wykazania przesłanek odpowiedzialności pozwanego z art. 417 k.c., powództwo podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku. O kosztach procesu orzeczono w punkcie 2 wyroku. Zgodnie z podstawową regułą obowiązująca przy rozliczeniu kosztów procesu wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę zobowiązana jest zwrócić koszty procesu przeciwnikowi (zasada odpowiedzialności za wynik sporu). Przez koszty procesu należy natomiast rozumieć koszty postępowania sądowego powstałe w toku rozpoznawanej sprawy, a w tym koszty sądowe, koszty działania strony oraz koszty działania pełnomocnika. Na koszty w przedmiotowej sprawie złożyły się koszty zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej na podstawie art. 11 sut. 3 ustawy --- STRONA 12 --- z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (DZ.U. nr 169, poz. 1417) w związku z § 6 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).