Wyrok II C 368/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 368/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ewa Solecka Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Mulewska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa A G przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Z o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. przyznaje adwokatowi J D od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 4.392,00 zł (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote) za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu, która to kwota obejmuje wynagrodzenie w wysokości 3.600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych) oraz podatek od towarów i usług. IIC 368/10 UZASADNIENIE Powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w Z kwoty 100.000 zł za przetrzymywanie go w przeludnionych celach , które nie spełniały norm gwarantowanych w kodeksie karnym wykonawczym. Powód zarzucił ponadto , że warunki sanitarne w celach były bardzo złe . Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Podniósł zarzut przedawnienia roszczenia , powołując się na art. 442 1 § 1 kc . Ponadto , pozwany stwierdził, że nie została wykazana żadna szkoda poniesiona przez powoda w postaci naruszenia lub zagrożenia dobra osobistego , gdyż powód poprzestał na ogólnych sformułowaniach. Nie miała miejsca bezprawność działania zakładu karnego , który zawiadamiał sąd penitencjarny w trybie art. 248 § 1 kkw o ogólnym przeludnieniu w jednostce penitencjarnej ( k.40-43 , 45 ). Pełnomocnik powoda z urzędu wskazał jako podstawę prawną żądania pozwu art. 417 kc oraz art. 24 kc i 448 kc w zw. z art. 110 § 2 kkw. Podtrzymał twierdzenie , że Zakład Karny w Z --- STRONA 2 --- nie zapewnił powodowi podstawowych warunków socjalnych i nie spełnił przewidzianych przez prawo wymogów dotyczących warunków odbywania kary pozbawienia wolności . Na skutek tego doszło do naruszenia takich dóbr osobistych powoda jak prawo do godności , intymności , prywatności , humanitarnego traktowania . Co do zarzutu przedawnienia , pełnomocnik powoda stwierdził , że jego podniesienie przez pozwanego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Uzasadnił to tym , że powód dopiero po uzyskaniu wiadomości o treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2008 r. w sprawie SK 25/2007 powziął wiedzę o tym , iż sprawca naruszeń jego dóbr osobistych były osoby sprawujące zarząd zakładem karnym ( k.60-63). Sąd ustalił następujący stan faktyczny : Powód przebywał w Zakładzie Karnym w Z od dnia 30 lipca 2002 r. do dnia 20 listopada 2002 ( bezsporne ). Z uwagi na brak w dokumentacji tej jednostki penitencjarnej danych dotyczących tego okresu , pozwany nie był w stanie podać , w jakich celach osadzony był powód , czy były to cele dala palących , czy miało miejsce przeludnienie ( pismo z-cy Dyrektora ZK w Z z 14.9.2009 r. – k. 45 ). Pozew w sprawie niniejszej wniesiony został do sądu dnia 15 czerwca 2010 r. ( koperta – k. 8 ). Sąd zważył : Kluczową kwestią rzutującą na rozstrzygniecie sprawy niniejszej był podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia powoda . Zarzut ten był słuszny . Art. 23 kc stanowi , że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego . W razie naruszenia dobra osobistego sąd na mocy art. 448 kc może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Roszczenie o zadośćuczynienie w oparciu o art. 448 kc , mimo , iż związane z niemajątkowym roszczeniem o ochronę dóbr osobistych ( art. 24 kc ) , jest roszczeniem majątkowym , a jako takie ulega przedawnieniu ( art. 117 §1 kc ). Art. 448 kc podlega reżimowi odpowiedzialności deliktowej. W sprawie niniejszej znajdował zastosowanie dawny art. 442 § 1 kc w brzmieniu : Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Przepis ten utracił moc z dniem 10 sierpnia 2007 r. zgodnie z dyspozycją art.1 pkt.1 oraz art. 3 ustawy z dn.16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny ( Dz.U. z 2007 r. Nr 80 , poz. 538 ). Jednakże , w art. 2 wymienionej ustawy postanowionym zostało , że do roszczeń, o których mowa w art. 1 (czyli o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym), powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 Kodeksu cywilnego. W chwili wejścia w życie --- STRONA 3 --- ustawy z 16 lutego 2007 r.,roszczenie powoda było już przedawnione . Powód wskazał jednoznacznie , że jego żądanie wywodzone jest w oparciu o stan faktyczny , który zakończył się dnia 20 listopada 2002 roku ( pozew-3 ). Trzyletni okres przedawnienia minął z dniem 20 listopada 2005 r. Strona powodowa podnosiła, że : po pierwsze , powód powziął wiadomość o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody dopiero w 2008 r. , po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2008 r. SK 25/2007 , po drugie , że podniesienie zarzutu przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego . Co do pierwszej kwestii , Sąd uznał wywód powoda za niezasadny. Nie budzi wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie , że właściwą chwilą dla określenia początku trzyletniego biegu terminu przedawnienia jest moment "dowiedzenia się o szkodzie", gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody"; inaczej rzecz ujmując, gdy ma "świadomość doznanej szkody"(uchwała składu 7 sędziów SN z 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964/5/87; wyrok SN z 18 września 2002 r., III CKN 597/00, niepubl.). Powód miał świadomość szkody już w czasie , gdy był osadzony w Zakładzie Karnym w Z . Wtedy bowiem warunki socjalne miejsca pobytu miały naruszać jego dobra osobiste . Sam powód podnosił, że zdawał sobie sprawę , w jakich warunkach przebywał i odczuwał, iż władze zakładu penitencjarnego poprzez zaniechanie zmiany warunków bytowych naruszały jego dobra osobiste , a także wskazywał , że wielokrotnie informował o tym kierownictwo zakładu karnego ( k. 62-63 ). Powód wiedział zatem w czasie osadzenia zarówno o szkodzie , jak i o podmiocie za nią odpowiedzialnym . Nieprzekonujące jest twierdzenie ,jakoby dopiero informacja o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2008 r. w sprawie SK 25/2007 pozwoliła powodowi na powzięcie wiadomości , iż sprawcą naruszeń jego dóbr osobistych były osoby kierujące zakładem karnym. O bezpośrednim sprawcy naruszeń powód wiedział od początku . Jeśli zaś chodzi o właściwe określenie pozwanego , to należy mieć na względzie zasadę jednolitości Skarbu Państwa jako podmiotu prawa oraz obowiązek Sądu dbania z urzędu o to , by pozwany taki był w procesie reprezentowany przez właściwe statio fisci. Dla skutecznego przerwania biegu przedawnienia przeciwko Skarbowi Państwa wystarczające byłoby wniesienia powództwa nawet przy błędnym oznaczeniu jednostki reprezentującej pozwanego Fiskusa. Tymczasem powód wystąpił z powództwem o zadośćuczynienie po upływie ponad 9 lat od czasu , gdy zakończył odbywanie kary pozbawienia wolności w przedmiotowej jednostce penitencjarnej . Była to sytuacja zdecydowanie odbiegająca od stanu faktycznego sprawy w której Sąd Najwyższy wydał wyrok z dnia 3.3.2005 r. , sygn.akt II CK 468/04 (LEX nr 380987) , na które to orzeczenie powołał się powód w piśmie z 15.11.2010 r. Podkreślenie tam przez Sąd Najwyższy , że w razie wyrządzenia szkody przez osobę prawną skomplikowane może być ustalenie podmiotu odpowiedzialnego, zwłaszcza gdy struktura takiej osoby jest złożona, a możliwości poznawcze poszkodowanego niewysokie - odnosiło się do Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe , które w chwili powstania szkody miało ogólnokrajowy zasięg i dzieliło się na jednostki organizacyjne . Ulegało ono przekształceniom podmiotowym, a następnie procesowi prywatyzacji kolei łączącemu się z dalszym podziałem . Wszystko to powodowało , że ustalenie jednostki odpowiedzialnej na zasadzie deliktu było czynnością skomplikowaną dla osób niemających specjalistycznego przygotowania. Z przyczyn wskazanych wyżej , nie ma tu żadnej paraleli w stosunku do stanu faktycznego sprawy niniejszej . --- STRONA 4 --- Stosunkowo krótki, trzyletni termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przewidziany w art. 442 § 1 zdanie pierwsze kc ma znaczenie dyscyplinujące poszkodowanego, aby nie zwlekał ze skorzystaniem z przysługującego mu roszczenia ( wyrok SA w Szczecinie z dn.4.10.2006r., IACa 415/06 , LEX nr 279971). Definitywna utrata możliwości dochodzenia roszczenia przez wierzyciela w rezultacie nieskorzystania z niej mimo braku usprawiedliwionych przeszkód w dochodzeniu roszczenia stanowi podstawową funkcję instytucji przedawnienia ( wyrok SN z 6.5.2010 r. , II CSK 536/09 , LEX nr 585765 ). Bezzasadne jest w tym kontekście także twierdzenie , jakoby pozwany podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia naruszał zasady współżycia społecznego . Zarzut ten nie został bliżej uzasadniony , a jedynie podniesiony w kontekście wywodów o tym , jakoby powód nie był wcześniej świadomy , kto ponosi odpowiedzialność za przedmiotowy czyn niedozwolony. Wobec powyższego , odnoszą się do niego rozważania przedstawione wyżej , których powtórzenie jest zbędne . Uznanie zarzutu przedawnienia roszczenia za naruszający zasady współżycia społecznego (art.5 kc) może nastąpić tylko w sytuacji usprawiedliwionej wyjątkowymi okolicznościami. Nie jest uzależnione od negatywnej oceny zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia szkody, istotne bowiem są takie okoliczności, jak rodzaj uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania ( wyrok SN z 28.1.2009 r. , IV CSK 386/08 ,LEX nr 527246). Zdaniem Sądu , nie zachodziła w niniejszym przypadku żadna taka podstawa. W szczególności , materiał dowodowy sprawy nie dał podstaw do przyjęcia , że niemal 10 letnie przekroczenie przez powoda terminu przedawnienia nastąpiło z przyczyn niezawinionych , za które nie ponosi on żadnej odpowiedzialności ( taką właśnie przesłankę wskazuje się w doktrynie jako przemawiającą za uznaniem zarzutu opartego na art. 5 kc np. wyrok SN z 13.3.2009 IICSK 533/08 , LEX 494009). Czas uchybienia terminowi był bardzo długi . Z przedstawionych względów , orzeczono jak w sentencji , na mocy dawnego art. 442 kc . O kosztach rozstrzygnięto na mocy § 6 pkt. 6 oraz § 2 ust. 3 rozporz. Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.