Postanowienie II C 344/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 344/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Głogowska Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa R. B. przeciwko Skarbowi Państwa- (…) o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt C 344/10 Uzasadnienie Powód . w pozwie skierowanym do tut. Sądu domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – (…) kwoty 300.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, oraz kwoty po 2000,00 zł miesięcznie tytułem renty poczynając od dnia wniesienia pozwu. Nadto powód domagał się zasądzenia na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu. Uzasadniając swojej żądanie powód wskazał, iż od wielu lat mieszka w domu rodzinnym w S. przy ul. (…) , nieruchomość rodziców powoda graniczy w nieruchomością (…) z którym rodzina powoda pozostaje od wielu lat w sporze. 13.06.2001r powód wracał z ojcem ze sklepu spotkali brata powoda, który poinformował ich że sąsiad opryskał jakimś środkiem drzewo na ich działce. Po dojściu do posesji sąsiada ojciec powoda zapytał F.Z. czym spryskał drzewo i czy użyty --- STRONA 2 --- środek posiada jakiś okres kadencji. F. Z. nie odpowiedział, tylko udał się w głąb posesji, po czym wrócił trzymając uniesiony do góry szpadel z zamiarem uderzenia ojca powoda. S. B. chwycił F.Z. za ręce a powód podbiegł do obu mężczyzn i wyrwał z rąk F. Z. szpadel. Na skutek agresywnej postawy F.Z. doszło do jego szarpaniny z ojcem powoda któremu udało się uwolnić z rąk napastnika. Ojciec powoda i powód udali się do domu i zawiadomili o incydencie policję. Na skutek tego zgłoszenia toczyło się postępowanie umorzone przez Prokuraturę Rejonową w S. w sprawie sygn. akt (…) postanowieniem z dnia 31.10.2001r. Niespodziewanie dla powoda Prokuratura Rejonowa w S. na skutek zawiadomienia F. Z. o popełnieniu przestępstwa wszczęła postępowanie karne z art. 193 kk 158 § 1 kk i 157 § 2 kk w z zw. z art. 11 § 2 kk które to postępowanie zakończyło się skierowaniem aktu oskarżenia do Sądu Rej. w S. przeciwko powodowi i jego ojcu. Wyrokiem z dnia 25.03.2004r Sąd Rejonowy uniewinnił zarówno powoda jak i jego ojca od zarzucanych im czynów. Wyrokiem z dnia 6.07.2004r w sprawie sygn. akt (…) Sąd Okręgowy w K. uchylił ten wyrok do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji ponownie wydał wyrok uniewinniający, od którego oskarżyciel posiłkowy znów złożył apelacje, uznaną za oczywiście bezzasadną. Po prawie siedmioletnim procesie wyrok uniewinniający uprawomocnił się 13.02.2007r. Powód jest człowiekiem wrażliwym. Postępowanie w sprawie przeciągało się, co wywołało u powoda obawy o bezpieczeństwo. W toku ponownego rozpoznania sprawy powód zaczął tracić przytomność, nadmiernie się pocił , trzęsły mu się ręce. Z każda kolejną rozprawą pogarszał się stan jego zdrowia. W efekcie po raz pierwszy w listopadzie 2005r powód znalazł się na oddziale neurologicznym. Powód był następnie wielokrotnie hospitalizowany a ostatecznie diagnoza brzmiała „zaburzenia lękowe z napadami paniki” których podłożem było toczące się postępowanie karne. Ostatecznie powód został uznany za inwalidę niezdolnego do pracy i pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym. Przed podjęciem p-ko powodowi postępowania karnego powód był człowiekiem w pełni zdrowym, wykonywał pracę portiera pierwszego kontaktu z gośćmi Hotelu (…) w K.. Dalej powód wskazał, iż w polskim systemie prawnym organem uprawnionym do kierowania do sądów i popierania aktów oskarżenia jest prokurator. Materiał dowodowy na podstawie, którego wszczęto postępowanie przygotowawcze wobec powoda nie dawał ku temu podstaw. Powód jako podstawę swoich żądań wskazał art. 417 2 kc. Na skutek opisanych zdarzeń powód stał się inwalidą i z tego tytułu domaga się zadośćuczynienia w kwocie 300.000 zł. Jednocześnie powód dochodzi renty gdyż aktualny jego dochód to kwota ok. 900,00 zł. Tymczasem gdyby dalej pracował jako portier jego zarobki oscylowałyby w granicy 2500- 3000 zł. Pozwany Skarb Państwa (…) wniósł o oddalenie powództwa. W pierwszym rzędzie podniesiono, iż postępowanie prokuratury było zgodne z prawem. --- STRONA 3 --- W sprawie sygn. akt (…) prowadzącv postępowanie oparli się nie tylko na zeznaniach pokrzywdzonego, ale również szeregu innych świadków. Okoliczności przez nich przedstawione uprawdopodobniał fakt, iż do zdarzenia doszło na posesji pokrzywdzonego. Nieuprawnione są zatem twierdzenia, iż nie było podstaw dla których wszczęto prowadzone postępowanie karne. Odnośnie podstawy procesowej tj. art. 417 2 kc pozwany wskazał, iż zgodnie z art. 5 ustawy z 2004r o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych ustaw (Dz. U Nr 102 poz. 1692) zmiany nią wprowadzone nie mają zastosowania do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed wejściem w życie ustawy. W tym zakresie stosuje się przepisy dotychczasowe. Powód wiąże swoje roszczenie z działaniami (…) w S.który sporządził akt oskarżenia w dniu 28.09.2001r o ile więc roszczenie powoda rozpatrywać też w kontekście naruszenia art. 419 kc to należy stwierdzić, iż prokurator mógł w ramach swoich uprawnień skierować akt oskarżenia. Powód nie wykazał bezprawnego działania Prokuratora. Ponadto pozwany wskazał, iż brak jest podstaw odpowiedzialności pozwanego z uwagi na brak normalnego związku przyczynowego. W toku postępowania po przesłuchaniu informacyjnym powoda Sąd z urzędu określił statio fisci Skarbu Państwa w ten sposób, że oprócz wskazanego przez powoda byli to również Prezes (…) oraz Prezes (…) w S.. Sąd ustalił co następuje: Powód w 1981 r ukończył liceum ogólnokształcące a następnie policealne studium górnicze. Do 1993 r pracował w kopalni na powierzchni jako mistrz ds. restrukturyzacji, potem firma została rozwiązana i powód podjął pracę w Hotelu (…) w K., gdzie pracował początkowo jako portier a następnie pracownik ochrony. Powód mieszkał razem z rodzicami w domu w S. przy ul. (…) . Nieruchomość ta graniczy z nieruchomością F. Z. z którym rodzina powoda jest od wielu lat w konflikcie. 13.06.2001r powód wracał wraz z ojcem ze sklepu i po drodze spotkali P. B. który potwierdził, że F. Z. opryskał jakimś środkiem drzewo owocowe na ich posesji. Po dojściu do posesji sąsiada S. B. spytał F. Z. czym spryskał drzewo i czy użyty środek posiada jakiś okres karencji F. Z. nie odpowiedział, tylko udał się w głąb posesji, po chwili wrócił trzymając w rękach szpadel uniesiony do góry z zamiarem uderzenia nim sąsiada. S. B. chwycił F. Z. za ręce a powód podbiegł do obu mężczyzn i wyrwał z rąk F. Z.szpadel. Na skutek agresji F. Z. doszło do bezpośredniej szarpaniny jego ojca z F. Z.. Ostatecznie powód i jego ojciec opuścili posesję F. Z. i telefonicznie poinformowali policje o incydencie, zgłaszając popełnienie przestępstwa na ich szkodę. Postępowanie to (…) w S. umorzyła w sprawie sygn. akt (…) postanowieniem z dnia 31.10.2001r. Z zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa zgłoszonym przez F. Z.. (…) w (…) wszczęła postępowanie karne o czyny z art. 193 kk 158 § 1 kk 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk. Postępowanie to zakończyło się wszczęciem aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w S.. p-ko powodowi oraz jego ojcu. Wyrokiem z dnia 25.03.2004r w sprawie sygn.. akt (…) – Sąd Rejonowy uniewinnił powoda i jego ojca. --- STRONA 4 --- Wyrok ten został zaskarżony apelacją przez oskarżyciela posiłkowego i Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 6.07.2004r uchylił zaskarżony wyrok do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy – ponownie uniewinnił powoda i jego ojca od zarzucanych im czynów. Wyrok uniewinniający zapadł 16.11.2006r i został zaskarżony apelacją przez oskarżyciela posiłkowego apelacją, która została uznania za oczywiście bezzasadną (dowód akta postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w S. . (…). U powoda pierwszy atak lęku pojawił się gdy otrzymał akt oskarżenia, w latach 2002-2003 miał biegunki, przed każdą rozprawa był napięty, niespokojny, nie mógł spać. W listopadzie 2005 po pracy położył się z książką, poczuł zawroty głowy, zaczął wymiotować. Następnego dnia zrobiło mu się duszno w K. na ul. (…) , doszedł na Pocztę gdzie podano mu wodę, potem poszedł na dworzec, tam zrobiło mu się słabo, pomogli mu policjanci, wezwali Pogotowie Ratunkowe, pracownicy pogotowia podali mu relanium i zawieźli go do pracy. W pracy znowu poczuł się gorzej kierowniczka zawiozła go do domu, w domu czuł się źle został przyjęty na Oddział (…) w S.gdzie przebywał od 18.11-1.12.2005r. Po wypisaniu dostał po raz pierwszy ataku paniki. Dusił się, nie mógł krzyczeć, miał uczucie miażdżenia klatki piersiowej, myślał, że umrze. Następnego dnia po opuszczeniu szpitala został przyjęty na ten sam oddział i przebywał tam do 22.12.2005r. Potem ataki powtarzały się, wielokrotnie do miejsca zamieszkania powoda było wzywane Pogotowie Ratunkowe. W kwietniu 2006r powód znowu dostał ataku połączonego z „miażdżeniem” na ulicy i trafił na Izbę Przyjęć (…) w K.. Tam miał klika konsultacji w tym psychiatryczną i psychiatra zasugerował konieczność leczenia w Poradni (…) . Dzień po drugim wyroku uniewinniającym powód był razem z rodzicami w AUCHAN na zakupach. W pewnym poczuł uczucie miażdżenia, pogotowie ratunkowe przewiozło powoda do Szpitala (…) gdzie powód miał 3 ciężkie ataki. Psychiatra powiedział, że w przypadku powoda sama farmakoterapia nie jest wystarczająca, że niezbędna jest terapia na Oddziale. Powód był hospitalizowany na Oddziale (…) w K. w okresie od 11.01.-14.03.2007r z rozpoznaniem zaburzenia lękowe z napadami paniki w okresie od 5.11.2007-9.02.2008 z rozpoznaniem zaburzenia depresyjno-lękowe mieszane w okresie od 10.06-5.08.2009r epizod depresji łagodny, zaburzenia lękowe z napadami leku w okresie od 29.03-6.04.2010r epizod depresji łagodny, zaburzenia lękowe z napadami lęku. Powód był 2 – krotnie na rehabilitacji leczeniowej w ramach prewencji ZUS i tak w M. w okresie od 30.06-23.07.2007r i w W. w okresie od 21.06-13.07.2010r. Ataki paniki uniemożliwiły pracę powodowi, który w 2006r otrzymał rentę inwalidzką. Aktualnie powód jest wycofany, kontakty z ludźmi ograniczają się do najbliższej rodziny. Jest smutny, odczuwa ciągły niepokój, występują u niego stany napadów leku z objawami somatycznymi ( miażdżenie ciała, duszności, wymioty) Boi się sam wychodzić z domu, czuje się źle na otwartej przestrzeni. Ciągle wracają wspomnienia związane ze sprawą sądową, na nowo przeżywa bezsilność i poczucie krzywdy (dowód zeznania powoda, zeznania świadka, opinia biegłej E. R.k 146- 149). Biegła E. R.rozpoznała u powoda osobowość o cechach lękliwych --- STRONA 5 --- i zaburzenia lękowe znacznego stopnia z objawami paniki. Biegła wskazał, iż istnieje związek przyczynowy między wieloletnim postępowaniem karnym a nasilonymi objawami nerwicowymi u powoda. Aktualny stan zdrowia powoda uniemożliwia jego zatrudnienie na ogólnym rynku pracy. Rokowania co do stanu zdrowia powoda są mało pomyślne (dowód opinia biegłej .k. 149). Dokonując ustaleń faktycznych w spawie Sąd dał wiarę zeznaniom powoda oraz świadka S. B. co do wpływu postępowania karnego na stan zdrowia powoda. Zeznania te są logiczne i spójne a ich potwierdzeniem i uzupełnieniem jest opinia biegłej E. R.. Opinia ta jest stanowcza i rzetelna. Materiał dowodowy sprawy stanowią również dokumenty znajdujące się w aktach sprawy prowadzonej przed Sądem Rejonowym w S. pod sygn. akt (…) Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy były zeznania świadków M. B., Z. Z., J. Z., F. Z., D. F., K. C.. Sąd dał wiarę zeznaniom w/w osób. Z zeznań tych w zasadzie wynika, że z uwagi na schorzenie izoluje się od społeczeństwa i głównie spędza czas w domu. Sąd zważył co następuje; Z uwagi na fakt, że w pozwie argumentował, że źródła swojej szkody upatruje w fakcie wniesienia i popierania przez prokuraturę bezzasadnego aktu oskarżenia, ale już słuchany informacyjnie podał, iż stan jego zdrowia pogorszył się po uchyleniu pierwszego wyroku uniewinniającego go a więc po 6.07.2004r podstaw odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa można dopatrywać się w uchylonym art. 419 kc oraz w art. 417 2 kc. Art. 419 kc został uchylony z dniem 1.09.2004r. Przepis pozwalał na zgłoszenie przez poszkodowanego żądania całkowitego lub częściowego naprawienia szkody przez Skarb Państwa, jeżeli doznał on uszkodzenia ciała lub ustroju zdrowia, albo utracił żywiciela, a z okoliczności, zwłaszcza z uwagi na niezdolność poszkodowanego do pracy albo ze względu na ciężkie położenie materialne wynik, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Art. 417 2 kc stanowi natomiast, iż jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda na osobie poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego jej naprawienia oraz zadośćuczynienia pierwszego za doznaną krzywdę, gdy okoliczności a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne wskazują, że wymagają tego względy słuszności. Warunkiem powstania odpowiedzialności zarówno z art. 419 kc jak i art. 417 2 kc jest istnienie adekwatnego związku przyczynowego. W doktrynie i orzecznictwie znajduje aprobatę stanowisko, że dla stwierdzenia w określonym stanie faktycznym adekwatnego związku przyczynowego należy 1/ ustalić czy zdarzenie stanowi warunek konieczny wystąpienia szkody 2/ ustalić czy szkoda jest normalnym następstwem tego zdarzenia (selekcja następstw) Test warunku koniecznego pozwala stwierdzić czy między zdarzeniem a szkoda zachodzi obiektywna zależność. W tym celu należy zbadać, czy niewystąpienie zdarzenia powodowałoby, że szkoda także nie wystąpiłaby. Analizie poddawana jest dana, indywidualna sytuacja, a w szczególności konkretny skutek. Pozytywny wynik testu oznacza, że dane zdarzenie stanowi warunek konieczny wystąpienia szkody. Nie przesądza on jeszcze o spełnieniu przesłanki związku przyczynowego, ale umożliwia przejście do drugiej operacji, której zostanie dokonane ocena następstw, w celu --- STRONA 6 --- wyselekcjonowania tych, z którymi system prawny wiąże obowiązek odszkodowawczy (por. szerzej A. Koch, Związek przyczynowy s. 72 i in.). Selekcja następstw ma na celu wskazanie tych, które według przyjętego kryterium uznawane są za pozostające w rzeczywistym związku ze zdarzeniem. Przepis art. 361 § 1 kc wyrażą koncepcję przyczynowości adekwatnej i wskazuje, że kryterium selekcji stanowi normalność następstw. Chodzi o ustalenie, że dane zdarzenie należy do okoliczności ogólnie sprzyjających powstaniu badanego skutku. W tym celu dokonuje się najpierw pewnego uogólnienia przyczyny, aby określić następnie dla danej sytuacji zakres następstw, które zachodzą w zwyczajnym biegu rzeczy. Tu należy odwołać się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27.11.2002 r w sprawie I CKN 1215/00. Zgodnie z którym normalny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 kc między określonym zdarzeniem a szkoda zachodzi wówczas, gdy w danym układzie stosunków i warunków oraz w zwyczajnym biegu rzeczy, bez zaistnienia szczególnych okoliczności szkoda jest normalnym następstwem tego rodzaju zdarzeń. Przy dokonywaniu oceny normalności nie jest konieczne ustalenie, że każdorazowo zaistnienie danej przyczyny towarzyszy badany skutek. Normalnymi następstwami zdarzenia, którego wynikała szkoda, są następstwa jakie tego rodzaju zdarzenie jest w ogóle w stanie wywołać i w zwyczajnym biegu rzeczy a nie tylko na skutek szczególnego zbiegu okoliczności. Przechodząc od tych ogólnych rozważań na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, iż opinia biegłej , której wniosków nie zakwestionowała żadna ze stron i która nie jest kwestionowana również przez Sąd wskazuje na to że obecny stan zdrowia pozostaje w związku przyczynowym z długotrwałym postępowaniem karnym. To stwierdzenie nie jest jednak wystarczające do przyjęcia, iż jest to adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 kc niezbędny do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego. Tu odwołać należy się do orzeczeń Sądu Najwyższego z dnia 22.06.1972 w sprawie sygn. akt I PR 186/72 OSNC 1973/3/46, zgodnie z którym według art. 361 § 1 kc zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania którego szkoda wynikła. Jeżeli więc doszło do powstania szkody wskutek szczególnego zbiegu okoliczności jak np. wobec ustrojowej predyspozycji poszkodowanego do nienormalnej reakcji na bodźce zewnętrzne za takie następstwa w myśl cytowanego wyżej przepisu zobowiązany do odszkodowania nie ponosi odpowiedzialności. W cyt. orzeczeniu rozstrzygnięto roszczenie powoda, który domagał się zadośćuczynienia w związku z „pozbawieniem go zdrowia i za cierpienia moralne” związane ze zwolnieniem z pracy. W orzeczeniu Sąd Najwyższy wskazał, iż nawet gdyby zachowanie pozwanych było bezprawne i miało wpływ na powstanie u powoda częściowego rozstroju na zdrowiu to i tak nie mogłoby być uwzględnione dla braku normalnego związku przyczynowego. Według doświadczenia życiowego, normalnie nie doznaje schorzenia psychoorganicznego człowiek, który niesłusznie zostaje zwolniony z pracy lub o którym wydano krzywdzącą opinię. Gdyby jednak było odwrotnie, to byłoby to następstwo anormalne, nietypowe, a za takie następstwo – w myśl cyt. przepisu art. 361 kc zobowiązany do odszkodowania nie ponosi odpowiedzialności. Rozstrój zdrowia psychicznego nie jest normalnym następstwem udziału w postępowaniu karnym. U powoda wystąpiło anormalne następstwo do którego doszło na skutek nadzwyczajnego zbiegu okoliczności, których przeciętnie nikt nie bierze pod uwagę --- STRONA 7 --- (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6.04.2011r w spawie I CSK 475/10 LEX nr 846539). Sądowi rozpoznającemu tą sprawę znane jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.03.2008r wydany w sprawie IV CSK 453/07 LEX nr 371407. Zgodnie z którym dla spełnienia humanitarnego celu realizowanego przez art. 419 kc można odstąpić od wymagania, aby między szkodą a zachowaniem się funkcjonariusza istniał normalny związek przyczynowy a poprzestać na ustaleniu niekwalifikowanego powiązania kauzalnego. Orzeczenie to jednak zapadło w zupełnie innych okolicznościach faktycznych (dot. błędu w sztuce medycznej gdzie lekarze nie usunęli ciała obcego z oka powoda, brak było jednak podstaw do przypisania im winy gdyż w okresie gdy miało miejsce zdarzenie w Polsce nie wykonywano badań m.in. TK, które umożliwiłoby wykrycie ciał obcego i jego usunięcie, co umożliwiłoby widzenie). W takiej sytuacji można mówić o powiązaniu kauzalnym między tymi zdarzeniami (niedoskonałość funkcjonowania służby zdrowia w Polsce) a uszczerbkiem na zdrowiu jakiego doznał powód, wystarczającym do zastosowania art. 419 kc. Z taką sytuacją w tej sprawie nie mamy do czynienia, wręcz odwrotnie co już wyżej wykazano, aktualny stan zdrowia powoda jest następstwem nietypowej reakcji jego organizmu na udział w postępowaniu karnym. Uwzględniając powyższe z braku adekwatnego związku przyczynowego między stanem zdrowia powoda a faktem prowadzenia w stosunku do niego postępowania karnego orzeczono jak na wstępie. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 102 kpc mając na uwadze sytuacje materialną powoda, jego stan, poczucie krzywdy związane z prowadzonym postępowaniem karnym.