Postanowienie II C 318/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 318/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Izabella Knych Protokolant: protokolant sądowy Patrycja Wichary po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2014 r. w Katowicach sprawy z powództwa H. K. przeciwko Skarbowi Państwa - (…) o zapłatę 1. umarza postępowanie w części dotyczącej kwoty 35 000 zł (trzydzieści pięć tysięcy złotych) ; 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie ; 3. odstępuje od obciążania powódki kosztami procesu ; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokata A. M. kwotę 8856,00 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, w tym kwotę 1656,00 zł (jeden tysiąc sześćset pięćdziesiąt sześć złotych) tytułem podatku od towarów i usług. Sygn. akt II C 318/12/1 UZASADNIENIE Powódka . po sprecyzowaniu żądania pozwu w piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2013r. domagała się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – . kwoty 300.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu i kwoty 35.000 zł tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. Nadto powódka domagała się zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu. --- STRONA 2 --- Uzasadniając żądanie pozwu, powódka podała, że dochodzi naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdy, jakich doświadczyła w latach 1981-1982 w związku z represjami, jakie dotknęły ją i jej rodzinę ze strony organów Państwa, a których źródłem była działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego prowadzona przez zmarłego męża powódki – A. K., który prowadził działalność w ramach (…)na terenie (…), w której był zatrudniony. Mąż powódki był poszukiwany w związku z wydanym przez Prokuraturę Rejonową w (…)postanowieniem z dnia 29 grudnia 1981r, o tymczasowym aresztowaniu i poszukiwaniu listem gończym w związku z postawionym mu zarzutem, że jako członek (…)w (…)pomimo zawieszenia działalności związkowej, dalej ją kontynuował, organizował oraz kierował strajkiem okupacyjnym, uniemożliwiając prawidłowe funkcjonowanie Huty. Powódka podniosła, że w związku z wszczęciem przeciwko jej mężowi postępowania karnego, jego samego i jego rodzinę dotknęły szczególnego rodzaju cierpienia, krzywdy i niedogodności życiowe, przy czym już wcześniej jej mąż był szykanowany w związku z prowadzoną działalnością opozycyjną. A. K. w związku z wydanym postanowieniem o tymczasowym aresztowaniu, ukrywał się, by następnie uciec z kraju do USA. Miejsce zamieszkania powódki i jej męża było obserwowane. Sytuacja ta wzbudzała w powódce poczucie strachu i zagrożenia. Sytuacja materialna rodziny powódki znacznie się pogorszyła, bo musiała samodzielnie podołać wszystkim obowiązkom, w tym finansowym. Mąż powódki utracił pracę, on i jego rodzina utracili przydział mieszkania funkcyjnego. Powódka podała, że wobec niej i jej dzieci wydana została decyzja – paszport PRL przez Komendę Wojewódzką Milicji Obywatelskiej w K., na mocy której została zobowiązana do opuszczenia kraju bez prawa powrotu. Powódka zmuszona była opuścić swe dotychczasowe miejsce zamieszkania, pozostawiając również ruchomości, których nie była w stanie zabrać, wartość poniesionej w ten sposób szkody powódka oszacowała na kwotę 35.000 zł, której dochodzi w niniejszym postępowaniu tytułem odszkodowania. Powódka podkreśliła, że w związku z powyższą decyzją zmuszona została do opuszczenia kraju, gdzie dotychczas ześrodkowane były jej interesy życiowe, gdzie miała rodzinę i znajomych. Została wyrwana ze swego dotychczasowego środowiska i zmuszona do emigracji, bez perspektyw na powrót w przyszłości. Było to dla niej źródłem cierpień i poczucia krzywdy. Do tego dochodziła niepewność co do warunków bytowych i możliwości poradzenia sobie z nową sytuacją. Powódka podkreśliła, że skutki tej decyzji w sferze psychicznej powódki rozciągały się również na dalszy okres. Strona powodowa wskazał, że podstawę prawną dochodzonych roszczeń stanowi art.417 § 1 k.c. i art.417 1 § 2 k.c. oraz przepisy art.448 k.c. i art.24 k.c. W piśmie procesowym z dnia 22 lipca 2013r. powódka zmodyfikowała żądanie pozwu, domagając się wyłącznie zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 300.000 zł i rezygnując z żądania --- STRONA 3 --- zapłaty odszkodowania. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko procesowe, w pierwszej kolejności pozwany podniósł, że działania organów państwowych stanowiące źródło krzywdy powódki nie były podejmowane przez organy, w stosunku do których można wywieść następstwo prawne Ministra Spraw Wewnętrznych i Komendanta Wojewódzkiego Policji w K.. Pozwany wskazał, że z twierdzeń powódki wynika, że ewentualne działania operacyjne wobec męża powódki podejmowane były najprawdopodobniej przez organy bezpieczeństwa państwa, których następca prawnym jest (…). Pozwany w pierwszej kolejności zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia, podnosząc, że przepisy kodeksu cywilnego wiążą rozpoczęcie biegu przedawnienia z powzięciem przez poszkodowanego wiadomości o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie o zakresie szkody, czy też trwałości jej następstw. Ponadto rozpoczęcie biegu przedawnienia jest niezależne od świadomości uprawnionego co do przysługującego mu roszczenia i rozpoczyna bieg od chwili, w której przy zachowaniu należytej staranności powódka mogła uzyskać informacje o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Zdaniem pozwanego powódka była świadoma swej krzywdy od momentu opuszczenia kraju w latach 80-tych. Od powyższego zdarzenia minęło ponad 30 lat, a w sprawie mają zastosowanie terminy przedawnienia wynikające z ówcześnie obowiązującego art.442 § 1 k.c. W niniejszej sprawie powództwo zostało wytoczone pozwem z dnia 25 lipca 2013r., tym samym roszczenie jest przedawnione. Z ostrożności procesowej pozwany zaprzeczył twierdzeniom i zarzutom powołanym przez powódkę, podnosząc, że powództwo jest bezpodstawne co do zasady jak i co do wysokości roszczenia. Pozwany zaznaczył, że przepis art. 417 1 § 2 k.c. – na który powołała się powódka – nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem przepis ten wprowadzony został dopiero z dniem 1 września 2004r. Natomiast stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia 2009r., sygn. akt SK 34/08 art.417 1 § 2 k.c. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych, które miały miejsce po wejściu w życie Konstytucji RP, podczas gdy w niniejszej sprawie decyzja, z której wydaniem powódka wiąże roszczenie pochodzi z lat osiemdziesiątych, co oznacza konieczność wykazania przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art.418 k.c. wówczas obowiązującego. Pozwany podniósł, że w niniejszej sprawie nie została wykazana żadna z przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa, a strona powodowa ograniczyła się jedynie do opisu stanu faktycznego sprawy. --- STRONA 4 --- Ustosunkowując się do zarzutu przedawnienia roszczenia, strona powodowa w piśmie z dnia 16 grudnia 2013r. podała, że podniesienie powyższego zarzutu jest bezzasadne. W pierwszej kolejności powódka wskazała, że występowała z roszczeniami na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 października 2011r., sygn. akt (…) prawomocnie oddalono żądania powódki. Powódka wskazała, że dopiero z uzasadnienia tego właśnie orzeczenia powzięła wiedzę o tym, że właściwą drogą dla dochodzenia przez nią ewentualnych roszczeń jest droga postępowania cywilnego, dlatego dopiero od wydania powyższego orzeczenia powinien być liczony termin przedawnienia roszczenia. Niezależnie od powyższego, powódka podniosła, że w okolicznościach niniejszej sprawy podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia stanowi nadużycie prawa. Niewystępowanie wcześniej przez powódkę z roszczeniami było usprawiedliwione w pierwszej kolejności faktem zamieszkiwania przez nią na obczyźnie, co powodowało trudności w prowadzeniu procesu w kraju. Jako okoliczność usprawiedliwiającą niewystąpienie przez powódkę wcześniej ze swymi roszczeniami na drogę postępowania cywilnego, powódka wskazała fakt, że dopiero wyrokiem z dnia 16 marca 2011r. w sprawie K 35/08 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że dekret z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym jest niezgodny z art.7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art.31 ust.1 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Mąż powódki A K był członkiem związku zawodowego (…)w (…), gdzie był zatrudniony. W związku z opozycyjną działalnością związkową prowadzoną przez zmarłego męża powódki, w latach 1981-1982 jego samego i jego rodzinę dotknęły represje ze strony organów Państwa. W dniu 29 grudnia 1981r. Prokuratura Rejonowa w (…)wydała postanowienie o tymczasowym aresztowaniu i poszukiwaniu listem gończym A K w związku z postawionym mu zarzutem, że od dnia 13 do 23 grudnia 1981r., jako członek (…)w (…), pomimo zawieszenia działalności związkowej, dalej ją kontynuował jako przewodniczący komitetu strajkowego, organizował oraz kierował strajkiem okupacyjnym, uniemożliwiającym prawidłowe funkcjonowanie Huty oraz powodując poważne straty w sprzęcie i produkcji. W związku z wydanym postanowieniem o tymczasowym aresztowaniu, A K ukrywał się, by wyjechał na stałe z kraju do USA. W związku z wszczęciem przeciwko mężowi powódki postępowania karnego, rodzinę --- STRONA 5 --- powódki dotknęły cierpienia, krzywdy i niedogodności życiowe. Miejsce zamieszkania powódki i jej męża było obserwowane. Powódka i jej syn byli przesłuchiwani w ramach toczącego się postępowania. Sytuacja ta wzbudzała w powódce poczucie strachu i zagrożenia. Sytuacja materialna rodziny powódki znacznie się pogorszyła, bo musiała samodzielnie podołać wszystkim obowiązkom, w tym finansowym, gdyż mąż powódki utracił pracę, a co za tym idzie przydział mieszkania funkcyjnego, w którym zamieszkiwała jego rodzina. Decyzją Komendanta Wojewódzkiego Milicji Obywatelskiej w K z dnia 6 października 1982r. wydano powódce i jej dzieciom paszport z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy Polski. Na podstawie powyższego paszportu powódka po opuszczeniu kraju, nie miała prawa do powrotu. Powódka wyjechała do USA. W związku z powyższą decyzją zmuszona została do opuszczenia kraju, gdzie dotychczas ześrodkowane były jej interesy życiowe, gdzie miała rodzinę i znajomych. Została wyrwana ze swego dotychczasowego środowiska i zmuszona do emigracji, bez perspektyw na powrót w przyszłości. Było to dla niej źródłem cierpień i poczucia krzywdy. Do tego dochodziła niepewność co do warunków bytowych i możliwości poradzenia sobie z nową sytuacją. Powódka zmuszona była opuścić swe dotychczasowe miejsce zamieszkania, pozostawiając ruchomości, których nie była w stanie wywieźć z kraju. Powódka występowała z roszczeniami na podstawie przepisów ustawy z dni 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 34, poz.149 ze zm.). Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach w sprawie o sygn. akt (…)oddalił wniosek powódki i jej dzieci o zadośćuczynienie i odszkodowanie z tytułu represji w związku z wprowadzeniem dnia 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego oraz z tytułu tymczasowego aresztowania na mocy postanowienia Prokuratury Rejonowej w(…)z dnia 29 grudnia 1981r., sygn. akt(…). Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 20 października 2011r. oddalił apelację pełnomocnika powódki od powyższego wyroku. Aktualnie powódka zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 934,23 zł oraz z pomocy rodziny stanowiącej kwotę 1000-1500 zł. Jest osobą schorowaną. Powyższe okoliczności stanu faktycznego nie były kwestionowane przez pozwanego. Sąd zważył, co następuje: Roszczenie powódki o zadośćuczynienie za krzywdę doznaną przez nią w związku z --- STRONA 6 --- działaniami organów Państwa Polskiego w latach 1981-1982r. polegającymi na represjach i szykanach, jak też na wydaniu decyzji – paszportu uprawniającego do wyjazdu za granicę Polski bez prawa powrotu, oparte jest o treść przepisów art. 23 i 24 k.c., w zw. z art. 448 k.c. Przepis art. 23 k.c. stanowi, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. W myśl przepisu art. 24 k.c. ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. W razie naruszenia dobra osobistego sąd na mocy art. 448 k.c. może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przesłankami powyższej odpowiedzialności są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie oraz bezprawność działania sprawcy naruszenia. Ciężar udowodnienia dwóch pierwszych okoliczności obciąża powoda, natomiast trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym, które pozwany może obalić, wykazując brak bezprawności swego działania. Roszczenie o zadośćuczynienie w oparciu o przepis art. 448 k.c., pomimo, iż jest związane z niemajątkowym roszczeniem o ochronę dóbr osobistych (art. 24 k.c.), jest roszczeniem majątkowym, a jako takie ulega przedawnieniu (art. 117 §1 k.c.). Przedawnienie charakteryzuje się tym, że po upływie terminu ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia, powołując się na upływ czasu. Skutek przedawnienia polega na prawie dłużnika do zgłoszenia zarzutu wyłączającego możliwość dochodzenia roszczenia. Roszczenie nie może być zasądzone i przymusowo egzekwowane. Przedawnienie jest instytucją stabilizującą stosunki prawne i przy ocenie przedawnienia wskazany jest rygoryzm (por. wyrok SN z dnia 12.09.2007 r., I CSK 213/07, wyrok S.A. w Poznaniu z dnia 24.05.2006 r. I ACa 1345/05). Istotą przedawnienia jest to, aby dłużnik – pozwany nie pozostawał w niepewności co do swojej sytuacji prawnej. Pozwany nie powinien bezterminowo pozostawać w stanie pozwalającym na przypisanie mu ewentualnej odpowiedzialności za zdarzenia występujące w przeszłości. Stosownie do treści art. 117 §1 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. W § 2 tegoż artykułu wskazano, iż po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego --- STRONA 7 --- zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Przepis art. 448 k.c., podlega reżimowi odpowiedzialności deliktowej, wobec czego w przedmiotowej sprawie zastosowanie znalazł przepis art. 442 1 § 1 k.c. dodany ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2007 r. Nr 80 , poz. 538 ). Nowelizacja kodeksu cywilnego, weszła w życie dnia 10 sierpnia 2007 r. Do dnia 10 sierpnia 2007 r. obowiązywał przepis art. 442 § 1 k.c., przewidujący, iż roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Powyższy przepis, utracił moc obowiązującą w myśl przepisu art.1 pkt.1 oraz art. 3 cyt. wyżej ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny. W art. 2 tejże ustawy wskazano, że do roszczeń, o których mowa w art. 1, powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 Kodeksu cywilnego. W chwili wejścia w życie ustawy z 16 lutego 2007 r., roszczenie powódki było przedawnione, a zatem zastosowanie znajduje art..442 § 1 k.c. Powódka dochodziła swego roszczenia z tytułu zadośćuczynienia za krzywdy, których doznała w latach 1981-1982 w związku z działalnością opozycyjną prowadzoną przez jej męża. Po wtóre swoje roszczenie wywodziła z decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w K wydanej w 1983r., na podstawie której rodzina powódki opuściła Polskę w 1984r. Zdarzenia, z którymi powódka wiąże dochodzone roszczenie miały więc miejsce w latach 1981-1984. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony przez powódkę w dniu 6 grudnia 2011 r. Sąd w całości podziela pogląd dominujący w literaturze przedmiotu i w orzecznictwie, co do tego, iż chwilą właściwą dla określenia początku trzyletniego biegu terminu przedawnienia jest moment "dowiedzenia się o szkodzie", gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody"; inaczej rzecz ujmując, gdy ma „świadomość doznanej szkody" (por. wyrok SN z 18 września 2002 r., III CKN 597/00, niepubl. uchwała składu 7 sędziów SN z 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964/5/87;.). Po stronie powódki, świadomość szkody wystąpiła już w czasie, kiedy doznała krzywdy z powodu zachowań organów Państwa, jak i z powodu wydania wspomnianej decyzji. Skoro, bowiem krzywda powódki jest naruszeniem przez pozwanego jej dóbr osobistych w postaci godności, prawa wyboru miejsca zamieszkania, wolności to niewątpliwym jest, że już w momencie doznania szykan ze strony organów ścigania PRL, posiadała wiedzę zarówno o poniesionej szkodzie, jak i osobie obowiązanej do jej naprawienia. W judykaturze jednolicie przyjmuje się, że w przypadku zbrodni stalinowskich i innych --- STRONA 8 --- popełnionych przez funkcjonariuszy państwa, których sprawcy pozostali bezkarni, bieg przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w stosunku do Skarbu Państwa nie rozpoczął się do czasu zmiany ustroju państwa w 1989r. (por. uchwała SN z dnia 11.10.1996r., III CZP 76/96, wyrok SN z dnia 11.02.1997r., II CKN 78/96 i z dnia 29.11.2001r., V CKN 1725/00). Podkreśla się, że faktyczna niemożliwość skorzystania przez obywatela z prawa do sądu z przyczyn natury ogólnej, nawiązujących do stosunków politycznych, powoduje w sferze praw podmiotowych skutki zbliżone do stanu zawieszenia wymiaru sprawiedliwości. W świetle powyższego stanowiska po dniu 4 czerwca 1989r. nie istniały przeszkody do wytoczenia powództwa przez powódkę, a zatem z tym momentem zaczął biec termin przedawnienia jej roszczenia o zadośćuczynienie. Tym samym trzyletni okres przedawnienia przewidziany w powołanym powyżej art. 442 k.c. rozpoczął swój bieg najpóźniej w dniu 4 czerwca 1989r. Nawet przy przyjęciu dziesięcioletniego terminu przedawnienia roszczenia, powódka do dnia 4 czerwca 1999r. miała prawną możliwość skutecznego domagania się zasądzenia zadośćuczynienia. Powództwo w niniejszej sprawie zostało wytoczone zarówno po upływie dziesięcioletniego, jak i trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń deliktowych określonego w art.442 k.c. Strona powodowa podniosła, że w niniejszej sprawie, że termin przedawnienia roszczenia powinien być liczony od daty wydania przez Sąd Apelacyjny w Katowicach wyroku z dnia 20 października 2011r., sygn. akt (…)oddalającego wniosek powódki o zadośćuczynienie i odszkodowania, którego dochodziła na podstawie przepisu art.8 ust.1 ustawy z dni 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 34, poz.149 ze zm.), albowiem dopiero z treści uzasadnienia tego wyroku powódka dowiedziała się, że właściwą drogą do dochodzenia przez nią roszczeń jest droga postępowania cywilnego. Powyższa argumentacja nie znajduje żadnego uzasadnienia w treści art.442 k.c., który w sposób jednoznaczny wskazuje, jakie okoliczności decydują o rozpoczęciu biegu terminu przedawnienia roszczenia. Moment dowiedzenia się o możliwości i trybie dochodzenia określonego roszczenia nie ma żadnego znaczenia dla oceny zarzutu przedawnienia roszczenia. Powódka podniosła, że skorzystanie przez pozwanego z zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art.5 k.c. Choć zarzut przedawnienia nie stanowi w istocie prawa podmiotowego, jego podniesienie może w wyjątkowych okolicznościach stanowić nadużycie prawa w rozumieniu art.5 k.c. Terminy przedawnienia roszczeń służą bowiem zagwarantowaniu pewności obrotu prawnego, stąd uznanie zarzutu przedawnienia za naruszający zasady współżycia społecznego mogłoby nastąpić w --- STRONA 9 --- sytuacjach usprawiedliwionych wyjątkowymi okolicznościami. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że zarzut przedawnienia jedynie w wyjątkowych sytuacjach może nie zostać uwzględniony przez sąd i potraktowany jako nadużycie prawa. Kolizję wartości przejawiającej się w pewności stosunków prawnych, chronionej instytucją przedawnienia oraz wartości, jaką stanowi prawo pokrzywdzonego do uzyskania ochrony prawnej naruszonego dobra, można w wyjątkowych wypadkach rozwiązać przy pomocy klauzuli zawartej w art.5 k.c. (tak wyrok S.A. w Katowicach z dnia 17.04.2013r., I ACa 155/13, LEX nr 1315651). Powódka wskazywała, że opóźnienie dochodzenia roszczeń wynikało z faktu zamieszkiwania przez nią za granicą, co powodowało trudności w prowadzeniu procesu. W ocenie Sądu wskazana okoliczność nie stanowi przesłanki usprawiedliwiającej uchybienie terminu w złożeniu pozwu. Ze złożonych w toku postępowania dokumentów wynika, że powódka aktywnie dochodziła swoich roszczeń zarówno na drodze postępowania karnego, jak i administracyjnego. Nadto w oświadczeniu powódki o ustanowieniu pełnomocnika do doręczeń w Polsce, wskazała ona, że H. N. jest osobą, która od wielu lat prowadzi i pomaga jej w prowadzonych sprawach z tytułu żądania odszkodowań, a zatem powódka nie miała problemów z prowadzeniem innych spraw w Polsce, pomimo zamieszkiwania za granicą. Powódka miała świadomość, że przysługuje jej roszczenie wobec Skarbu Państwa. Miała świadomość sprawcy szkody i czasu, kiedy nastąpiły zdarzenia, które spowodowały powstanie szkody. A więc nie istniały jakiekolwiek okoliczności, czy to braku świadomości, czy wiedzy, nieporadności czy też inne, które uniemożliwiały jej złożenie pozwu w terminie właściwym. W orzecznictwie podkreśla się również, że przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W szczególności znaczenie ma charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas trwania tego opóźnienia, a także zachowanie obydwu stron stosunku zobowiązaniowego (tak wyrok SN z dnia 4.10.2011r., I PK 48/11, LEX nr 1125243). W ocenie Sądu żadne okoliczności zachodzące po stronie pozwanego nie przemawiają za naruszeniem przez niego zasad współżycia społecznego, a tym bardziej takim naruszeniem tych zasad, które miałoby związek ze skorzystaniem przez niego z zarzutu przedawnienia. Nic bowiem nie wskazuje na to, aby strona pozwana swoimi działaniami doprowadziła do opóźnienia we wniesieniu pozwu lub wywołała u poszkodowanej błędne przekonanie, że zaspokoi jej roszczenia w terminie późniejszym. Istotne jest również, iż przekroczenie terminu przedawnienia w dochodzeniu roszczenia o zadośćuczynienie przez powódkę jest bardzo znaczne. Powódka wystąpiła z pozwem o zadośćuczynienie po upływie ponad 20 lat od zmian ustrojowych i nie wykazał żadnych okoliczności usprawiedliwiających tak znaczne opóźnienie. Długie opóźnienie w dochodzeniu --- STRONA 10 --- pretensji (nawet usprawiedliwione) nie powinno prowadzić do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1981 r., IV PR 411/80, SP 1981 nr 12, s. 14). Sama zaś okoliczność szczególnego charakteru krzywdy, jakiej doznała powódka i szczególne okoliczności, w których nastąpiło naruszenie jego dóbr osobistych nie może uzasadniać nie uwzględnienia zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez pozwanego. To na stronie powodowej spoczywał obowiązek wykazania wyjątkowych okoliczności, które uniemożliwiły jej złożenie pozwu przed upływem terminu przedawnienia. Takich okoliczności powódka w niniejszej sprawie nie udowodniła. Nie stanowi również takiej okoliczności wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 16 marca 2011r. w sprawie K 35/08, w którym orzekł, że dekret z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym jest niezgodny z art.7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art.31 ust.1 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Powyższe orzeczenie pozostaje bez jakiegokolwiek związku z możliwością dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych w niniejszej sprawie. Wystąpienie przez powódkę z powyższym roszczeniem w dniu 6 grudnia 2011r., w świetle zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia uznane zostać musiało za bezskuteczne, a to z uwagi na zniwelowanie na skutek skutecznego powołania się przez Skarb Państwa na wskazany powyżej zarzut o charakterze materialno – prawnym, którego powołanie przez pozwanego zdaniem Sądu nie może być oceniane jako nadużycie prawa. W związku z powyższym Sąd oddalił powództwo na podstawie art. 117 k.c. w zw. z art. 442 § 1 k.c. , o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku, odstępując od obciążania powódki kosztami procesu, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 102 k.p.c. Przepis ten przewiduje wyjątek od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Powyższy przepis stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Ustalenie, czy w sprawie zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej oceny sądu. Ocena ta musi jednakże uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie zasady współżycia --- STRONA 11 --- społecznego zastosowanie tej zasady w pełni uzasadniają. Mając zatem na uwadze fakt, iż powódka jest osobą schorowaną, pozostającą na rencie, bez dodatkowych środków do życia, Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki do odstąpienia od obciążania jej kosztami procesu.