Wyrok II C 318/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 318/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz - Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A G przeciwko Skarbowi Państwa 1. Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w K , 2. A Śl w B , 3. Z K w R . o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. Uzasadnienie Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa- Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w K kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia. Ponadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów procesu. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że przebywał w A Śl w B od dnia 15.03.2000 r. do 05.03 2004 r., następnie od 05.03. 2004 r. do 10.09.2006 r. w Z K w R .Wskazał, że pozwany obowiązany jest traktować osadzonych zgodnie z zasadami przewidzianymi w Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz zapewnić im, w myśl art.110 k.k.w. minimum 3 m 2 powierzchni w celi. Pozwany nie zapewnił mu w trakcie osadzenia odpowiednich warunków pobytu- pozwany odpowiedzialny jest za nadmierne przeludnienie, brak należytego wyposażenia cel, niezabudowane sanitariaty w pomieszczeniach mieszkalnych, zawilgocone i zgrzybiałe ściany, brak wentylacji w celach, nadmierną temperaturę w celach brak zajęć oraz ćwiczeń fizycznych, brak dostępu do aktów prawnych i komentarzy, brak warunków do utrzymania higieny osobistej, brak cel dla niepalących. Pozwany nie zapewnił mu humanitarnych warunków pobytu, traktowano go w sposób poniżający i nieludzki, wbrew obowiązkom ,jakie przyjęła na siebie Polska ratyfikując Konwencję o Ochronie Praw Człowieka , Międzynarodowy Pakt Praw Osobistych i Publicznych. Powód odwołał się do art. 40,41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP. Powołał, że art. 24 k .c. , który stanowi podstawę jego roszczeń z tytułu naruszenia dobór osobistych, nie wymaga dla przyjęcia odpowiedzialności pozwanego wykazania jego winy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobiste. Powód wskazał, że obciąża go jedynie wykazanie, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celach , w której przypadło na osadzonego mniej niż 3 m 2 powierzchni, w nieodpowiednich warunkach sanitarnych, bez oddzielonej od reszty celi toalety, a w A Śl w B przebywał w celi z osobami palącymi, stąd wyrządzona mu w ten sposób przez pozwanego krzywda wymaga żądnego zadośćuczynienia (k.2-5). Pozwany Skarb Państwa - Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w K wniósł oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany podał, że powód istotnie w okresie wskazanym w pozwie przebywał w A Śl w B i Z Karnym w R . Przyznał, że trakcie pobytu w A Śl w B powód mógł okresowo przebywać w celach przeludnionych, ponieważ przeludnienie jednostek penitencjarnych jest najpoważniejszym problemem więziennictwa –średni stan osadzonych w okresie od 17.03.2000 r. do 27.02. 2001 r. wynosił 182 osoby, w okresie od 24.04 2001 do 11.09.2001 r. -221 osób, w okresie od 18.09.2001 r. do 05.03.2004 r. -222 osoby. Pojemność Aresztu wynosi 175 osób przy normie 3m 2 na jednego osadzonego. Podniósł, że --- STRONA 3 --- powód nie przebywał permanentnie w przeludnionej celi –Dyrektor Aresztu stosował się do zasad przewidzianych w art. 248 § 1 i 2 k.k.w., tzn. że osadzeni przebywali w przeludnionych celach czasowo i przy zachowaniu procedur związanych z powiadomieniem tym fakcie sędziego penitencjarnego. Ponadto pozwany wskazał, że nawet, w sytuacji, gdy przekroczona została ustalona pojemność zakwaterowania w jednostce, Dyrektor nie ma możliwości odmowy przyjęcia osoby, wobec której Sąd orzekł o pozbawieniu wolności skutkującym osadzeniem w Areszcie. Pozwany powołał się na treść par. 31-34 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.01.2004 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowania tych czynności. Podniósł, że w okresie, kiedy w areszcie panowało przeludnienie dyrektor starał się rekompensować osadzonym dolegliwości związane z tym związane – umożliwiano im przebywanie poza celami na dodatkowym spacerze, w świetlicy, poprzez możliwość podjęcia zatrudnienia . Podniósł, że przeludnienie jednostek penitencjarnych jest problemem ogólnokrajowym związanym ze stale rosnącą przestępczością. Zaprzeczył, że podczas pobytu powoda w A Śl nie zapewniono mu właściwych warunków pobytu. W zakresie dostępu do kącików sanitarnych i możliwości utrzymania higieny w A stosowane są normy przewidziane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08. 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Każda cela wyposażona jest w odgrodzony od części mieszkalnej celi kącik sanitarny, który oddziela parawan lub ścianka działowa, osadzeni mają nieskrępowany i całodobowy dostęp do bieżącej wody i ubikacji. W czasie pobytu powoda w Areszcie regularnie prowadzone były zajęcia kulturalno –oświatowe, organizowano konkursy plastyczne, koncerty muzyczne, zajęcia wychowawczo- edukacyjne, turniej tenisa stołowego, funkcjonowało koło kulturystyczne. Pozwany wskazał, że dyrektor aresztu starał się zdobywać dodatkowe środki, finansowe na zapewnienie osadzonym szerokiego wyboru zajęć kulturalno- oświatowych. W odniesieniu do twierdzenia powoda, że przebywał on w celach dla palących, pozwany wskazał, że osadzanie odbywa się adekwatnie i zgodnie do zadeklarowanej w czasie przyjęcia woli palenia bądź nie palenia. Pozwany wskazał, że z tych samych powodów niezasadne są zarzuty powoda dotyczące nie zapewnienia mu właściwych warunków podczas pobytu w Z K w R . Pozwany podał, że z powyższych względów roszczenie powoda o zapłatę zadośćuczynienia jest bezpodstawne (k. 32-36). --- STRONA 4 --- Pozwany Skarb Państwa- Dyrektor Z K w R wniósł oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że w okresie pobytu powoda ZK był w znacznym stopniu przeludniony, w roku 2004 przeludnienie wyniosło około 120-130% w roku 2005 wynosiło 132,31%,w roku 2006- 140% Podniósł, że powód nie przebywał tylko w jednej celi, ale w różnych celach, również na oddziale terapeutycznym. W celi nr 127, w której osadzono 14 osób powierzchnia na jednego skazanego wynosiła 6,35 m 2 w izbie chorych, gdzie powód przebywał od 19 do 25 sierpnia 2005 r. również zachowani normę powierzchni. Pozwany podkreślił, że nie ma wpływu na politykę karną państwa, nie ma ponadto możliwości odmowy przyjęcia osoby, wobec której orzeczono pozbawienie wolności lub zastosowano środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Pozwany powołał się na treść par. 31-34 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.01.2004 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowania tych czynności. Podniósł, że w takich sytuacjach administracja zakładu karnego działa w warunkach przymusowych, w stanie wyższej konieczności. Podkreślił, że o fakcie przeludnienia zawiadamiał sędziego penitencjarnego, ponadto administracja podjęła szereg działań umożliwianych adaptacje wszelkich pomieszczeń na nadających się na cele mieszkalne. Podniósł, że w związku z przeludnieniem starał się ograniczyć czas dziennego pobytu w celach- osadzenie korzystali ze spaceru, łaźni, wizyt w ambulatorium, z biblioteki, zakupów w kantynie, z zajęć kulturalnych, oświatowych i sportowych, spotkań religijnych. .Odnośnie kącików sanitarnych pozwany wskazał, że są one oddzielone od reszty pomieszczenia parawanem z dykty o wysokości 1,20 – 1,30 cm , co daje minimum prywatności osadzonym. Cele są remontowane w miarę potrzeb, są w dobrym stanie technicznym wyposażono je w wentylację grawitacyjną, system wentylacyjny jest sprawny. W ocenie pozwanego normalne jest to , ze w okresie letnim w czasie upałów w zamkniętych pomieszczeniach panują wysoki temperatury. Pozwany wskazał, że w zakładzie karnym, działa biblioteka wyposażona w kodeksy, z których osadzeni mogą korzystać czytelni i oddziale mieszkalnym. Osadzeni korzystają z łaźni raz w tygodniu, według ustalonego planu posiadają w celach dostęp do bieżącej wody. Pozwany wskazał, że zapewnił powodowi właściwe warunki pobytu, zgodnie z obowiązującymi z tym zakresie regulacjami. Ponadto, podniósł że Polska nie jest na tyle --- STRONA 5 --- zasobna, aby zapewnić osadzonym warunki bytowe według poziomu i standardów obowiązujących w zamożnych państwach Europy. Dokonując oceny warunków pobytu powoda w jednostkach penitencjarnych nie można pominąć realiów warunków panujących w Polsce, np. w szpitalach, placówkach opiekuńczych. Uwzględnienie roszczenia powoda byłoby w ocenie pozwanego nieuzasadnionym faworyzowaniem jednej tylko grupy społecznej i rażącym naruszeniem art. 5 k.c. (k 74-78) Pozwany Skarb Państwa –Dyrektor A Śl w B wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany podniósł, na zasadzie art. 442 § 1 k.c. zarzut przedawnienia dochodzącego roszczenia z uwagi na upływ trzyletniego terminu przedawnienia . Powód przebywał u pozwanego w okresie od 13.03. 2000 r do 27.02. 2001 r. od 24.04. 2001 r. do 11.09. 2001 r. , od 18.09.2001 r. do 05.03. 2004 r. W ocenie pozwanego termin przedawnienia , liczony od dnia 05.03. 2004 r. upłynął z dniem 05. 03 2007 r. ,a pozew został wniesiony w dniu 24.07.2008r. Pozwany wskazał, że w trakcie pobytu w A Śl w B powód mógł okresowo przebywać w celach przeludnionych, ponieważ przeludnienie jednostek penitencjarnych jest najpoważniejszym problemem więziennictwa- średni stan osadzonych w okresie od 17.03.2000 r. do 27. 02.2001 r. wynosił 182 osoby, w okresie od 24.04. 2001 r. do 11.09.2001 r. 221 osób, w okresie od 18.09.2001 r. do 05.03. 2004 r. – 222 osoby . Pojemność Aresztu wynosi 175 osób przy normie 3 m 2 na jednego osadzonego Powód nie przebywał permanentnie w przeludnionej celi –Dyrektor Aresztu stosował się do zasad przewidzianych w art. 248 § 1 i 2 k.k.w. tzn., że osadzeni przebywali w przeludnionych celach czasowo i przy zachowaniu procedur związanych z powiadomieniem o tym fakcie sędziego penitencjarnego. Ponadto pozwany wskazał, że nawet, w sytuacji, gdy przekroczona została ustalona pojemność zakwaterowania w jednostce, dyrektor nie ma możliwości odmowy przyjęcia osoby, wobec której Sąd orzekł o pozbawieniu wolności skutkującym osadzeniem w Areszcie Pozwany powołał się na treść par. 31-34 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13. 01. 2004 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowania tych czynności. Dyrektor starał się rekompensować osadzonym dolegliwości związane z tym związane- umożliwiano im --- STRONA 6 --- przebywanie poza celami na dodatkowym spacerze, w świetlicy, poprzez możliwość podjęcia zatrudnienia. .Powodowi umożliwiono podjęcie zatrudnienia przez czasu pobytu w jednostce. Pozwany wskazał, że jeżeli powód czasowo przebywał w celach przeludnionych, to był tam umieszczany zgodnie z obowiązującymi przepisami, decyzja dyrektora w tym zakresie utrzymana została przez sąd penitencjarny. Pozwany podniósł, że każda cela wyposażona była w kącik sanitarny zapewniający nieskrępowany i całodobowy dostęp do bieżącej wody i ubikacji. Kąciki sanitarne w celach, w których przebywał powód oddzielone były od części mieszkalnej ściankami działowymi lub parawanami. Pozwany przyznał, że w niektórych pomieszczeniach okresowo występował problem zawilgoconych ścian, administracja starała się usuwać powstałe uchybienia. W okresie letnim w dni upalne osadzonym wydłużano spacery, aby minimalizować niedogodności związane z wysoką temperatura. Pozwany wskazał, że w tym okresie pobytu powoda były regularnie prowadzone zajęcia kulturalno –oświatowe ,wychowawczo - edukacyjne, organizowano turnieje tenisa stołowego, funkcjonowało koło kulturystyczne. Każdy osadzony, w tym powód, miał dostęp do podstawowych aktów prawnych – kodeksu karnego, cywilnego, postępowania karnego, administracja pozwanego miała dostęp do programu Lex- osadzony na swoją umotywowaną prośbę mógł zostać zaznajomiony z wybranym przez siebie aktem prawnym. Pozwany podniósł, że norma jednej kąpieli w tygodniu jest zgodna z par. 30 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności par.32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno –porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania. W dokumentacji medycznej powoda brak było wskazań uzasadniających konieczność częstszego odbywania kąpieli. Osadzenie powoda odbyło się zgodnie do zadeklarowanej w czasie przyjęcia woli palenia bądź niepalenia, która mogła zostać później zmieniona. Ponadto pozwany podniósł, że ze względu na właściwości charakterologiczne powód był osadzonym trudnym, cechował go brak krytycyzmu do własnych poczynań, tendencja do manipulowania innymi osobami, często podejmował próby wymuszania swoich wyimaginowanych żądań, cechowała go również impulsywność Wskazał, że wytaczanie spraw cywilnych przez powoda może być związane z chęcią odegrania się na instytucjach ścigania i wymiaru sprawiedliwości – powód czuł się zawiedziony i oszukany decyzjami zapadającymi w stosunku do niego w postępowaniu sądowym (k.115-119). --- STRONA 7 --- Sąd ustalił: Powód przebywał w A Śl w B w okresie od 15.03. 2000 r. do 05.03 2004 r. W Z K w R powód przebywał od dnia 05.03.2004 r. do dnia 10.09.2006 r. (bezsporne ). W obu tych jednostkach penitencjarnych miało miejsce przeludnienie, gdy powód w nich przebywał. W Z K w R powód przebywał również w oddziale terapeutycznym oraz w izbie chorych, gdzie nie było przeludnienia ( dowód: analizy stanu zatrudnienia – k. 79-80, wykazy pomieszczeń mieszkalnych –k. 81-84, pismo z działu terapeutycznego -k. 166 ). Administracja Z K w R w latach 2001-2006, w celu pozyskania większej ilości miejsc zakwaterowania adoptowała i przerobiła na dodatkowe pomieszczenia mieszkalne dla osadzonych pięć pomieszczeń ( dowód: pismo z dnia 04.01. 2007 r. do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w K – k.89-90 ) W Z K w R podczas pobytu powoda w latach 2004-2006 przygotowano ofertę zajęć kulturalnych, oświatowych i sportowych, organizowano prelekcje i konkursy, co pozwalało osadzonym spędzać czas poza celami mieszkalnymi. Osadzeni mogli uczestniczyć w spotkaniach religijnych. W roku 2004 zorganizowano np. dwie wystawy plastyczne, dziewięć turniejów sportowych, trzydzieści pięć konkursów radiowęzłowych, pięć koncertów i przedstawień. Osadzeni mieli dostęp do biblioteki,do której zbiorów regularnie wprowadzano nowe książki Na stanie biblioteki centralnej znajdowały się również kodeksy, m. in. 65 sztuk kodeksu postępowania karnego, 65 sztuk kodeksu karnego, 112 sztuk kodeksu karnego wykonawczego, udostępniane w czytelni. Ponadto w każdym oddziale mieszkalnym u wychowawców znajduje się zestaw kodeksów ( kk, kpk. kkw ), z których osadzeni mogą korzystać ( dowód: wykaz imprez kulturalno- oświatowych i sportowych organizowanych w Z K w R - k. 91-100, wykaz kodeksów będących na stanie biblioteki centralnej – k.101 ) W latach 2004-2006 poddawano okresowym kontrolom przewody kominowe I podłączenia wentylacyjne, z których wynika, że wykonane konstrukcje i elementy mieszczą się w obowiązujących normach ( dowód: kopie protokołów kontroli nr 344/2004, nr 492/2005, 532/2006-k. 103-105). W celach mieszkalnych usytuowane są tzw. kąciki sanitarne, na które składa się muszla klozetowa oraz umywalka z bieżącą wodą. Kąciki sanitarne oddzielone są od reszty pomieszczenia parawanem wykonanym z dykty o wysokości 1,20-1,30 m ( okoliczność przyznania przez stronę pozwana k 76 akt, fotografie wnętrza celi w ZK w R -k. --- STRONA 8 --- 107). W czasie pobytu powoda w A Śl w B również regularnie prowadzone były zajęcia kulturalno- oświatowe dla osadzonych. Organizowano konkursy plastyczne, koncerty muzyczne, turnieje warcabowe, konkursy radiowęzła, turnieje szachowe i tenisa stołowego. Osadzeni mieli możliwość uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych z elementami siłowni, które odbywały się w świetlicy Aresztu. Ponadto każdy z osadzonych mógł brać udział w spotkaniach grup wyznaniowych i spotkaniach ekumenicznych. Organizowano spotkania z pracownikami Klubu Pracy i Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Powód, podobnie jak każdy osadzony miał dostęp do biblioteki wyposażonej w około 9 000 egzemplarzy książek, mógł korzystać z kodeksów ( kk, kkw, kpk, kc, kpc ) Kodeksy dostępne były także w oddziałach mieszkalnych u wychowawców ( dowód : plan zajęć kulturalno- oświatowych na miesiąc czerwiec 2003-k. 125, plan zajęć kulturalno –oświatowych w miesiącu styczniu2003r. k. 126, plan zajęć kulturalno- oświatowych miesiącu grudniu 2001 r. 127, pismo z dnia 24.09. 2002 r. do Naczelnika Wydziału Kultury Fizycznej w Urzędzie Miasta w B –k 128, notatka służbowa z dnia 16.01.2009 r- k 129 ) Osadzeni w Areszcie mieli możliwość dokonania wyboru rodzaju cel: dla palących lub dla niepalących, deklaracja w tym zakresie mogła zostać następnie zmieniona. Powód dwukrotnie składał oświadczenia, ze wyraża zgodę na umieszczenie go w celach dla osób palących (dowód: oświadczenia powoda – 132,133 ). Dyrektor Aresztu każdorazowo informował sędziego penitencjarnego –w związku ze stałą tendencją wzrostowa stanu zatrudnienia jednostki osadzonych umieszczano w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 . (dowód: notatka służbowa z dnia 15.01.2009 r. – k. 120, pisma Dyrektora A Śl w B z dnia 10.01.2000 r. i z dnia 03.10 2003 r. –k. 121-122 ). Powód w czasie pobytu w A Śl był zatrudniony na następujących stanowiskach : obieracz-od 28.12.2001 do 12.03. 2002 r. ,pomocnik kucharza-od 13.03.2002 r. do 19.04.2002.r., obieracz- od 20.04.2002 r.-21.06.2002 r., pomocnik kucharza -22.06.2002 r .-24.06 2002 r., warsztaty - 03.10.2002 r. do 04 03 2004 r.( dowód : notatka służbowa z dnia 15.01. 2009 r. – k. 123 , zeznania powoda k. 225-226 akt). Sąd oddalił wniosek dowodowy powoda o dopuszczenie dowodu ze świadka A K , powołany na okoliczność, że powód jest osobą niepalącą. Ta okoliczność nie była istotna dla rozstrzygnięcia w sprawie, z przyczyn umotywowanych w części zważającej uzasadnienia. --- STRONA 9 --- Sąd zważył: Roszczenie powoda, który domagał się zadośćuczynienia z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności, za warunki bytowe podczas osadzenia, oparte jest o treść art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z art.24 k.c. każdemu czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem, przysługuje uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz usunięcia skutków naruszenia. Powyższa odpowiedzialność oparta jest na trzech przesłankach: istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Ciężar udowodnienia pierwszych dwóch przesłanek odpowiedzialności obciąża powoda, natomiast trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest wzruszanym domniemaniem prawnym. Jeżeli powód udowodnił naruszenie dobra osobistego, sprawca naruszenia może zwolnić się z odpowiedzialności, jeżeli wykaże brak bezprawności działania. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci godności i prawa do intymności w związku z przebywaniem w warunkach bytowych stworzonych przez stronę pozwaną, które nie spełniły podstawowych norm i nie zapewniły godziwych warunków odbywania kary. Istnienie tak określonych przez powoda dóbr osobistych jest oczywiste, rozważenia wymaga czy spełniona została druga przesłanka odpowiedzialności pozwanych - ich naruszenie. Za aktualnie już ugruntowany zarówno w judykaturze (min. J. Panowicz –Lipska ”Majątkowa ochrona dóbr osobistych s 23) jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego ( min. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1976 r., II CR 692/75; OSNCP1976/11/251 Nowe Prawo 1877 / 7-8,s.1144-1150; 23 kwietnia 1989 r. OSP 1990 r. poz. 330 z glosą aprobującą A. Szpunara ) należy uznać pogląd, że przy wyjaśnieniu naruszenia dobra osobistego należy posługiwać się kryterium obiektywnym . Przywołane powyżej wywody natury ogólnej odnieść teraz trzeba do okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie, na podstawie dowodów zaoferowanych przez strony procesu. W tym miejscu wskazać należy, że jako podstawę faktyczną uzasadniającą żądanie pozwu którą to podstawą faktyczną sąd z mocy art. 321 k.p.c. jest związany, powód powołał: nadmierne przeludnienie, niezabudowane sanitariaty, ściany wilgotne i zgrzybiałe, cele bez wentylacji, nadmiernie wysoka temperatura w celach w dni upalne, brak zajęć i dzielności kulturalno oświatowej oraz ćwiczeń fizycznych , brak dostępów do aktów prawnych, brak --- STRONA 10 --- warunków do utrzymania należytej higieny osobistej bo raz w tygodniu był prysznic ciepłą wodą a nadto w A Śl osadzenie z osobami palącymi. Odnosząc się, zatem do tak zakreślonej podstawy faktycznej, stwierdzić trzeba kolejno, co następuje. Rację ma powód o ile wskazuje, że art. 24 k.c. stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania , że jego działanie było zgodne z prawem. W toku procesu nie było sporne, że powód odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia. Analizując orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazać trzeba, że o ile zajmował się zagadnieniem przebywania osadzonego w celi przeludnionej to dokonywał analizy tego zagadnienia przy uwzględnieniu innych jeszcze okoliczności (brak możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach, korzystania z biblioteki, odmowa pomocy medycznej ), które wespół i w skumulowaniu z okolicznością przebywania w celi przeludnionej może być oceniane jako przejaw traktowania , prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Ocena uzależniona jest od tych wszystkich okoliczności (min. orzeczenia: z dnia 19 kwietnia 2001 r. skarga nr 28524/95; z dnia 15 lipca 2002 r., skarga nr 47095/99; z dnia 29 kwietnia 2003 r. skarga nr 50390/99; z dnia 6 grudnia 2007 r., skarga nr 25664/05 ). Skumulowanie okoliczności przebywania powoda w przeludnieniu oraz występowania okresowo w pomieszczeniach ścian zgrzybiałych i wilgotnych, wysokich temperatur w pomieszczeniach w okresach letnich dotyczył wyłącznie jego pobytu w A Śl w B (zeznania powoda k. 225 akt, pismo tej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa k.117 akt). W zakresie, zatem tych okoliczności powołanych przez powoda w ramach podstawy faktycznej żądania, powrócić trzeba do oceny czy do naruszenia z tych przyczyn dobra osobistego powoda jakim jest godność doszło. Jak już wskazano, ocena naruszenia dóbr osobistych jest oparta na kryteriach obiektywnych . Miernika należy poszukiwać przede wszystkim w opinii publicznej, bo jest ona odzwierciedleniem poglądów powszechnie akceptowanych przez społeczeństwo w danym miejscu i czasie. Ważkie znaczenia ma też opinia społeczna. Opinia społeczna, która znajduje wyraz w poglądach ludzi rozsądnie i uczciwie myślących, decyduje tym, czy w konkretnym wypadku rzeczywiście nastąpiło naruszenie godności osobistej. Przebywanie w przeludnieniu w pomieszczeniach, w których ściany są pokryte grzybem, wilgotne i z nieodpowiednią wentylacją stanowi obiektywnie --- STRONA 11 --- naruszenie godności osoby odbywającej karę pozbawienia wolności. Nie można, bowiem utożsamiać odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach skromnych z odbywaniem jej w takich warunkach w których bezstronnie nie powinna znajdować się żadna osoba. Doszło również do naruszenia wskazanego przez powoda dobra osobistego, jakim jest prawo do intymności, w kontekście korzystania z urządzeń sanitarnych. Ta okoliczność dotyczyła zarówno A Śl w B jak i Z K w R . W zakładzie Karnym w R kącik sanitarny oddzielony był od reszty pomieszczenia parawanem wykonanym z dykty o wysokości 1,20-1,30 cm, natomiast A Śl w B nie wszystkie sanitariaty cel mieszkalnych były zabudowane poprzez ściankę działową i wtedy stosowane były parawany. Takie zorganizowanie kącika sanitarnego narusza prawo do intymności, bo nie zapewnia prywatności przy korzystaniu z toalety, skoro jest ona de facto otwarta, a łóżka w celach są piętrowe. Konkludując tą część rozważań, w ramach okoliczności ( z podstawy faktycznej wskazanej przez powoda ) takich jak :pozostawanie w przeludnieniu oraz występowanie okresowo w pomieszczeniach ścian zgrzybiałych i wilgotnych, wysokich temperatur w pomieszczeniach w okresach letnich i tak zorganizowanego kącika sanitarnego, to uznać należało – z wyżej umotywowanych względów ,-że do naruszania godności i prawo do intymności powoda doszło. Art.448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Poszkodowany może żądać zasądzenia odpowiedniej sumy na wskazany przez niego cel społeczny. Powód wniósł o przyznanie mu odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia. Nie dokonując analizy poglądów literatury i orzecznictwa, opowiedzieć się należy za poglądem, że majątkowa ochrona dóbr osobistych przysługuje, gdy bezprawne naruszenie dobra osobistego, zostało przez sprawce zawinione choćby w najlżejszej postaci winy. W okolicznościach sprawy nie można przyjąć, że działania administracji A Śl i Z K miały charakter winy rozumianej jako naganna decyzja, odnosząca się do pojętego przez te podmioty bezprawnego czynu ( Z Radwański : Zobowiązania str 172.) Sprawcy bezprawnego czynu stawia się zarzut, że jego decyzja była naganna w konkretnej sytuacji. W sprawie z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Działanie pociągające za sobą odpowiedzialność musi wskazywać określone znamiona odnoszące się do strony przedmiotowej i podmiotowej. Pojecie winy należy odnieść do opisania podmiotowych cech zachowania sprawcy. --- STRONA 12 --- Nie może budzić wątpliwości, że warunki panujące w tych jednostkach penitencjarnych były spowodowane wyłącznie ograniczonymi środkami finansowymi tego resortu, wieloletnimi zaszłościami i niemożliwością osiągnięcia w krótkim czasie standardów europejskich . Jeżeli do tego dodać, że strona pozwana nie mogła poza ściśle określonymi sytuacjami, unormowanymi w § 31-34 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowania tych czynności ( Dz. U. nr 15,poz.142) odmówić przyjęcia osoby wobec której orzeczono pozbawienie wolności lub zastosowano środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania oraz to, że podejmowała możliwe działania zmierzające do minimalizowania takich sytuacji, to nie sposób przyjąć zaistnienia przesłanki winy w normatywnym właściwym dla prawa cywilnego jej rozumieniu. Z materiału dowodowego w aktach sprawy w żadnym razie nie wynika zawinione działanie pozwanej skierowane wobec powoda. Brak zaś ziszczenia się przesłanki winy, skutkuje brakiem podstaw do przyznania powodowi zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistym i oddaleniem powództwa. Obok powołanych i przytoczonych okoliczności składających się na połowę faktycznego żądania, powód wskazał jeszcze i inne. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, ze strona pozwana zapewniała zajęcia i dzielność kulturalno-oświatową oraz ćwiczenia fizyczne, istniała dostępność do aktów prawnych, do dyspozycji pozostawała biblioteka. To natomiast, że rodzaj zajęć, czas ich trwania, czy zasoby biblioteczne nie odpowiadały powodowi nie stanowi naruszenia godności powoda. Odbywanie kary pozbawienia wolności zawsze i co do zasady wiąże się z pewnego rodzaju ograniczeniami w tym w zakresie swobody określonych wyborów i dostępności do określonego rodzaju świadczeń czy usług. Jest to, bowiem normalny element kary pozbawienia wolności. Obowiązkiem państwa jest zapewnienie warunków życia więźniów z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności nie zaś realizowanie konkretnych i indywidualnych oczekiwań. Tak, zatem powołane okoliczności nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, a zatem nie stanowiły podstaw do analizy, czy stanowić mogą działania naruszające dobra osobiste powoda. W zakresie możliwości korzystania z kąpieli raz w tygodniu to zgodnie z treścią § 30 --- STRONA 13 --- rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności i z § 32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania taka jest norma, a z materiału dowodowego w aktach sprawy nie wynika, by były wskazania medyczne dla powoda, częstych kąpieli. Takie działanie pozwanego podejmowane w ramach porządku prawnego tzn. takie które jest dozwolone przez przepisy prawa, nie może być uznane za bezprawne. Jako ostatnią z okoliczności stanowiących podstawę faktyczną żądania powód wskazał umieszczenie go jako osoby niepalącej w celach dla palących . Powód wyraził zgodę na osadzenie go w celi z osobami palącymi (k.131 i 133 akt, zeznania powoda k. 225 akt ). Zgoda uprawnionego stanowi okoliczność wyłączającą bezprawność działania, innymi słowy powoduje, że działanie pozwanego nie było bezprawne. Reasumując powołane względy, czyniły roszczenia powoda nieuprawnionym. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, gdyż pozostaje to istotne w okolicznościach sprawy i na następujące zagadnienia. W problematyce dóbr osobistych sformowano okoliczności wyłączające bezprawność. Należy do nich nadużycie prawa podmiotowego –art. 5 k.c. Zadanie ochrony prawnej, w określonych sytuacjach, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, nie stanowi wykonywania praw osobistości. W sprawie tego aspektu nie można tracić z pola widzenia. Zasady współżycia społecznego obejmują wszak zasady moralne, które ważyć należy w realiach istniejących w społeczeństwie, stad należy brać pod uwagę realia społeczno –gospodarcze kraju. Wystarczy wskazać, że powszechnie wiadomym jest, iż sytuacja służby zdrowia i osób hospitalizowanych jest często pod względem bytowym dużo grosza niż więźniów , którzy przecież znaleźli się w odosobnieniu na skutek popełniania przestępstw, w przypadku powoda skutkujących orzeczeniem dożywotniego pozbawienia wolności. Dotyczy to również sytuacji lokalowej wielu rodzin w Polsce, zajmujących mieszkania komunalne czy socjalne i to zarówno pod względem metrażu , stanu technicznego budynków, czy dostępu do mediów. Transformacja dziejąca się w kraju, kształtowanie nowych zasad gospodarczych, zagrożenie utratą pracy dla wielu ludzi, którzy przez wiele lat wykonywali określone zatrudnienie, też realna jej utrata, często z przyczyn od nich całkowicie niezależnych ( likwidacja zakładów pracy),powoduje, że sytuacja bytowa tych osób staje się często dramatyczna w tym i w wymiarze psychologicznym. Jawi się, więc, że przyznanie zadośćuczynienia powodowi za naruszenie dóbr osobistych, w kontekście przytoczonych powyżej względów musi być uznane za sprzeczne z zasadami --- STRONA 14 --- współżycia społecznego i elementarnymi , powszechnym poczuciem sprawiedliwości, od czego nie można abstrahować przy orzekaniu o zadośćuczynieniu. Marginalnie zwrócić należy uwagę również i na to, że w polskim systemie prawa krzywdę moralną naprawia się przede wszystkim poprzez środki ochrony niemajątkowej przewidziane w art. 24 k.c. ukierunkowane na usunięcie skutków wyrządzonej czynem bezprawnym krzywdy. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone ma, co oczywiste, swobodę wyboru roszczenia. Sądowi jednak pozostawiona jest ocena zarówno celowości skorzystania z konkretnego środka, jego adekwatności do rodzaju naruszonego dobra jak rozmiaru doznanej krzywdy. Zadośćuczynienie służyć ma udzieleniu poszkodowanemu satysfakcji w sytuacji, gdy inne środki nie są wystarczające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych. Zasądzenie zadośćuczynienia ma, zatem charakter fakultatywny i od oceny sądu, opartej na analizie konkretnej sprawy, zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej formie Nie oznacza to dowolności w podejmowaniu przez sąd decyzji, który może odmówić zasądzenia sumy pieniężnej, wtedy gdy stwierdzi- w oparciu o zobiektywizowane kryteria- że nie zachodzi potrzeba zadośćuczynienia za krzywdę moralną poprzez jej zrekompensowanie w formie pieniężnej .Swoboda decyzji sądu odnosi się do oceny tego, czy zadośćuczynienie pieniężne jest w danej sytuacji odpowiednim sposobem rekompensaty krzywdy moralnej, czy też przeciwnie –istnieją dostateczne możliwości naprawienia krzywdy w drodze zastosowania środków ochrony niemajątkowej (z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2008 r.,IACa 1150/06,OSAW 2008/4/110) W sprawie powód z roszczeniem niemajątkowym nie wystąpił, lecz wystąpił z wysoko określonym roszczeniem majątkowym i jeżeli wskazał, że jedną z okoliczności naruszających jego dobra osobiste był fakt osadzenia z osobami palącymi, by w toku rozpoznania sprawy ustalić, że powód na to się nie godził („ bo bardziej odpowiadał mi osobowo skład tych cel” k 225 akt ) to świadczy to o tym , że nie kierował się wyłącznie chęcią odwrócenia skutków naruszeń dóbr osobistych lecz przede wszystkim określonym interesem finansowym. Reasumując, żądanie powoda na uwzględnienie nie zasługiwało. Powyższej merytorycznej oceny sprawy, Sąd dokonał mimo skutecznego, podniesionego przez jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa – A Śl w B zarzutu przedawnienia . Pozwanym, bowiem jest Skarb Państwa, a cześć zdarzeń wynikających z działalności innej jednostki organizacyjne Skarbu Państwa nie uległo przedawnieniu. Uwzględnienie zaś zarzutu przedawnienia miałoby wpływ na rozstrzygnięcie, o ile Sąd uznał by zasadność żądania majątkowego powoda w zakresie wysokości przyznanego zadośćuczynienia . --- STRONA 15 --- O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na sytuację materialną powoda.