Wyrok II C 284/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 284/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Głogowska Protokolant: st. sekr. sądowy Dorota Król po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa T B przeciwko Skarbowi Państwa – o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.000,00 zł (pięć tysięcy złotych); 2. oddala powództwo w pozostałej części; 3. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu; 4. zasadza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 100,00 ( sto złotych) tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej; 5. przyznaje adwokatowi K Ż ze Skarbu Państwa ( kasy tut. Sądu) kwotę 3.500,00 zł ( trzy tysiące pięćset złotych) wraz z należnym podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt C 284/09 Uzasadnienie Powód domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w K kwoty początkowo 75.000 zł, a następnie 200.000 zł. W uzasadnieniu podał, iż kwota ta to zadośćuczynienie którego domaga się --- STRONA 2 --- w związku z poniżającym i nieludzkim traktowaniem go w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w Z w okresach od dnia 18.07.02 do 14.10.03 r, 01.05.2004 do 14.12.2005, oraz od dnia 15.12.2007 do dnia wniesienia pozwu. Wskazał, iż cela, w której był umieszczony nie spełniała wymogu zapewnienia 3 m 2 powierzchni na osobę, urządzenia sanitarne nie były oddzielone od pozostałej części celi, w celi nie było wywietrzników. Kąpiel miała miejsce raz w tygodniu i odbywała się bez poszanowania intymności. Powyższe warunki odbywania kary pozbawienia wolności naruszyły godność osobistą powoda. Sąd z urzędu określił statio fisci Skarbu Państwa w ten sposób, że był to Dyrektor Aresztu Śledczego w Z . Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w Z wniósł o oddalenie powództwa, wskazując, iż powód przebywał w tej jednostce od 2002 r z przerwami. Odnośnie przebywania powoda w celi której powierzchnia byłaby mniejsza niż 3 m 2 to pozwany wskazał, iż takimi celami nie dysponuje. Przyznano jednocześnie, iż zdarzały się takie sytuacje, że cele były przepełnione, lecz zdarzenie takie jest dopuszczalne w świetle art. 248 kkw. Administracja Aresztu Śledczego zachowała jednak wszelkie wymogi odnoszące się do zjawiska przeludnienia. Pozwany podniósł, iż powód nie udowodnił, aby przebywał w warunkach przeludnienia. Odnośnie zarzutu powoda, dotyczącego niezapewnienia odpowiednich warunków bytowych tj. braku ciepłej wody, wentylacji, oddzielenia kącika sanitarnego od reszty celi mieszkalnej pozwany podniósł, iż warunki są zgodne z Roz. MS w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych Każda cela jest wyposażona w zabudowany parawanem kącik sanitarny. Kącik ten oddziela parawan lub ścianka. Wentylowanie cel odbywa się poprzez otwieranie okien. Odnośnie zarzutu braku poszanowania intymności podczas kąpieli w łaźni, pozwany podniósł iż istotnie jednostka nie posiada pryszniców oddzielonych zasłonkami nie jest to jednak niezgodne z przepisami prawa. Pozwany wskazał również, iż powód miał zapewne oddzielne miejsce do spania, regularnie otrzymywał posiłki. Dodatkowo mógł korzystać ze spaceru, świetlicy i zajęć tam organizowanych czy biblioteki. Sąd ustalił co następuje: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w Z o okresach od 18.07.2002 do 14.10.2003 - w celi Nr 49 która ma pow. 15,50 m 2 jest celą 5 osobową - w celi Nr 118 która ma pow. 7,17 m 2 i jest celą 2 osobową - w celi Nr 58 – która ma pow. 6,48 m 2 i jest cela 2 osobową - w celi Nr 153 – która ma pow. 16.15 m 2 i jest celą 5 osobową - w celi Nr 136 – która ma pow. 15,30 m 2 i jest celą 5 osobową - w celi Nr 146 – która ma pow. 7,5 m 2 i jest celą 2 osobową - w celi Nr 147 – która ma pow. 9 m 2 i jest celą 3 osobową w okresie od 03.05.2004 do 14.12.2005 - w celi Nr 106 która ma pow. 9 m 2 i jest celą 3-osobową - w celi Nr 93 – która ma pow. 15,54 m 2 i jest celą 5-osobową - w celi Nr 120- która ma pow. 10 m 2 i jest celą 3 osobową - w celi Nr 121- która ma pow. 9,4 m 2 i jest celą 3-osobową - w celi Nr 134 – która ma pow. 7,08 m 2 i jest celą 2 osobową w okresie od 13.12.2007r powód był zakwaterowany w - celi 4 osobowej Nr 61- o pow. 13,88 m 2 - celi 2 osobowej Nr 74 – o pow. 7,15 m 2 - celi 3 osobowej Nr 75 o pow. 11,15 m 2 - celi 2 osobowej Nr 74 – o pow. 7,15 m 2 --- STRONA 3 --- - celi 4 osobowej Nr 61- o pow. 13,88 m 2 - celi 2 osobowej Nr 50 – o pow. 6,36 m 2 - celi 2 osobowej Nr 51 – o pow. 6,58 m 2 - celi 5 osobowej Nr 49 – o pow. 15,5 m 2 - celi 2 osobowej Nr 44- o pow. 6,40 m 2 - celi 3 osobowej Nr 21- o pow. 10,59 m 2 - celi 2 osobowej Nr 57- o pow. 8,91 m 2 - celi 5 osobowej Nr 49 – o pow. 15,50 m 2 - celi 2 osobowej Nr 50 – o pow. 6,36 m 2 - celi 2 osobowej Nr 60- o pow. 8,91 (dowód notatki służbowe ppor. Mgr P. W k 151 kpt. Mgr M. J k 152) W okresie od 18.07.2002 do 14.10.2003r średnie miesięczne przeludnienie w Areszcie Śledczym w Zabrzu kształtowało się na poziomie 144,5 % a w okresie od 03.05.2004r do 14.12.2005 – wynosiło 119 m 2 W okresie objętym sporem Dyrektor Aresztu Śledczego zawiadamiał sędziego penitencjarnego o występującym przeludnieniu i o osadzeniu tymczasowo aresztowanych w celach w których przypadało na nich mniej niż 3 m 2 na osobę. (dowód pisma kierowane do Przewodniczącego Wydziału Penitencjarnego k 153-180). Z wykazu cel w których została zaniżona powierzchnia mieszkalna, złożonego przez pozwanego wynika np. iż na dzień 30.09.2005 cele Nr 106,93,120,50,60 były przeludnione np. w celi 93 zamiast 5 osadzonych przebywało 8. Pozwany nie był w stanie wskazać jak wyglądało przeludnienie w konkretnej celi w okresie gdy przebywał tam powód gdyż nie była prowadzona taka statystyka. Powód w celi przebywał średnio 22,5 godziny na dobę. W większości cel, w których przebywał kącik sanitarny oddzielony był od reszty celi tylko parawanem na wysokość ok. 1,30 m. W przeludnionych celach łóżko powoda było tak usytuowane, że dotykało parawanu który oddzielał kącik sanitarny. Zdarzało się że przeludnienie było tego rzędu, że w celi 5 osobowej siedziało 8 osadzonych. W celach było bardzo ciasno. Osadzeni w przeludnionych celach, aby nie słyszeć odgłosów w trakcie załatwiania potrzeb fizjologicznych, przez cały czas puszczali wodę. W celach z uwagi na przeludnienie był problem z poruszaniem się. ( zeznania powoda). Każdy z osadzonych miał zapewniony własny sprzęt kwaterunkowy (dowód zeznania świadka T D k 202). Powód nie korzystał z zajęć kulturalno-oświatowych na terenie Aresztu Śledczego (dowód zeznania świadka T D k 202). Dokonując ustaleń faktycznych Sąd dał wiarę zeznaniom powoda, iż przebywał on w celi przeludnionych. Zeznania powoda w tym względzie potwierdza dokumentacja złożona przez Aresztu Śledczego w Z . Sąd dał wiarę zeznaniom świadków T D , M J oraz D M , odnośnie działań podejmowanych przez Areszt Śledczy w Z celem zapewnienia jak najbardziej zgodnych z przepisami prawa warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Odnośnie dokumentów złożonych przez pozwanego w postaci wykazu cel mieszkalnych w których występowało przeludnienie oraz pism do Przewodniczącego Wydziału Penitencjarnego informujących o zjawisku przeludnienia, to wskazać należy iż potwierdzają one stanowisko powoda o występującym przeludnieniu w celi. Sąd zważył co następuję: Stosownie do art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. --- STRONA 4 --- Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam gdzie Państwo działa w ramach imperium realizując swe zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. (tak SN w orzeczeniu z 2.10.2007r w sprawie sygn. akt II C SK 269/07 LEX Nr 315849) . Ponadto należy zwrócić uwagę na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 28.02.2007r w sprawie sygn. akt VCSK 431/06 (OSNc 2008/1/13), iż ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych spoczywa na pozwanym. Bezsporne jest, przyznał to bowiem pozwany iż w areszcie śledczym, w którym przebywał powód występowało przeludnienie. Zjawisko to utrzymywało się praktycznie przez cały czas przebywania powoda w Areszcie Śl. w Zabrzu. Jak już wskazano powyżej, Państwo działając w granicach imperium i realizując swoje zadania represyjne nie może wykonywać tych zadań w sposób prowadzący do większego ograniczenia praw człowieka, niż wynika to z zadań ochronnych w celu zastosowania środka. Obowiązek taki wynika z art. 30 Konstytucji RP a także z art. 10 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19.12.1966r (Dz. U z 1977 r Nr 38 poz. 167 i 169) oraz z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych wolności z 4.12.1950r. W okresie którego dotyczy niniejszy spór ustawodawstwo polskie w art. 110 kkw zagwarantowało osadzonemu uprawnienia do przebywania w celi mieszkalnej której powierzchnia musi wynosić co najmniej 3 m 2 na osoba. Ustanowienie minimalnej powierzchni jaka powinna przypadać na jednego osadzonego ma głęboki sens, ponieważ przetrzymywanie zbyt wielu osób na małej powierzchni prowadzi do negatywnych zachowań i narusza ich godność. W ocenie Sądu oczywistym jest, że osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami związanymi z umieszczeniem w areszcie, ale ta dolegliwość nie może być większa niż wynika to z faktu izolacji w warunkach określonych przepisami. W przypadku powoda doszło do naruszenia jego dobra osobistego, godności. Powód w związku z przeludnieniem nie miał możliwości spożywania posiłków przy stole, załatwianie potrzeb fizjologicznych odbywało się w warunkach niezapewniających nawet minimum intymności. Duża liczba osadzonych w celi powodowała agresję i frustrację. Przebywanie powoda w takich warunkach stanowiło przejaw poniżającego traktowania prowadzący do naruszenia godności i intymności powoda w stopniu przekraczającym nieodzowny element niedogodności związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Pozwany nie wykazał, aby nie zachodziła bezprawność o której mowa w art. 24 kc. Pozwany podnosił, iż osadzając powoda w celi mniejszej niż przewidują normy działał zgodnie z prawami w oparciu art. 248 kkw. Powołany przepis pozwalał, w szczególnie uzasadnionych wypadkach na osadzanie więźnia w celach, których powierzchnia wynosiła mniej niż 3 m 2 na osobę. Przepis ten jednak umożliwił podejmowanie przez Dyrektora zarządzeń o osadzaniu w celach w których powierzchnia przypadająca na 1 osobę ma mniej niż 3 m 2 , ale takie osadzenie zgodnie z obowiązującym wówczas art. 248 kkw możliwe było jedynie na czas określony i nie nadmiernie długi, gdyż chodziło o wyjątek od zasady. W przypadku powoda przepis art. 248 § 1 kkw był stosowany permanentnie, ponieważ były wyznaczone kolejne, następujące po sobie okresy przebywania w przeludnionych celach, przez co wyjątek stał się zasadą skoro w Areszcie Śledczym w Z przez cały utrzymywało się przeludnienie to w tych warunkach zarządzenia dyrektora nie miały charakteru wyjątkowego. W tym Sąd upatruje ich bezprawności. --- STRONA 5 --- W tym miejscu podnieść należy, iż fakt przeludnienia został przyznany przez pozwanego i w takiej sytuacji brak odpowiedniej ewidencji dotyczącej ilości osadzonych osób w poszczególnych celach i okresach, a co za tym idzie brak szczegółowych informacji w tym zakresie nie może rodzić negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych dla powoda. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, iż w trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w Z doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a pozwany nie wykazał aby jego zachowanie nie było bezprawne. Pozwany za pomocą zawnioskowanych przez siebie dowodów wykazał jedynie to, że osadzeni mieli właściwą opiekę lekarską, możliwość korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych, cotygodniową kąpiel, a więc że podejmowano działania by mimo istniejącego przeludnienia stworzyć odpowiednie warunki do odbywania kary. Fakt, że każdy z osadzonych miał własne łóżko, pościel czy koc nie świadczy o nadzwyczajnych warunkach panujących w tej jednostce ale o tym, że przynajmniej w tym względzie były przestrzegane normy. Uznając zatem, że pozwany nie obalił domniemania bezprawności z art. 24 § 1 kc, Sąd z mocy w/w przepisu przy zastosowaniu art. 448 § 1 kc zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Zadośćuczynienie w takiej wysokości jest adekwatne do rozmiaru krzywdy, nie jest nadmierne, jest utrzymane w rozsądnych granicach. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 102 kpc.