Wyrok II C 274/09/6 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 274/09/6 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Głogowska Protokolant: st. sekr. sądowy Dorota Król po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa G M przeciwko Skarbowi Państwa 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt II C 274/09/6 Uzasadnienie Powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa — Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej .w na podstawie art. 24 i 448 k.c. kwoty 80 000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda: godności, prawa do intymności i zdrowia. Ponadto powód wniósł o zasądzenie na. jego rzecz od pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że odbywa karę pozbawienia wolności od roku 1995 i przebywał w tym czasie w areszcie Śledczym w Ś , Areszcie Śledczym w M , Areszcie Śledczym w , Zakładzie Karnym w P , Areszcie Śledczym w T , Zakładzie Karnym w W , Areszcie Śledczym w K , Zakładzie Karnym w K , Zakładzie Karnym w R i Zakładzie Karnym w W . Przebywał w przeludnionych celach, beż wystarczającej ilości łóżek, bez oddzielonej toalety, bez oddzielnego miejsca di spożywania posiłków, z nieodpowiednią wentylacją. Powód podał, że w przeludnionych celach często dochodziło konfliktów, aktów agresji, kradzieży. Poważnie był utrudniony dostęp do opieki medycznej, w szczególności specjalistycznych badań lekarskich. Powód powołał się na art. 30 Konstytucji i art. 68, wskazują na wymóg zapewnienia przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności oraz art. 10 ust. l Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych, art. 3 i 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz ich odpowiedniki w art. 40, 41 i 47 Konstytucji. Powód odwołał się do.art. 110 § 2 k.k.w., który ustala powierzchnię celi mieszkalnej przypadającej na jednego skazanego - nie mniej niż 3 m2. oraz art. 115 § l k.k.- dotyczący wyposażenia celi w niezbędne sprzęty, dopływ powietrza, oświetlenie. Powód wskazał, że rodzaj,. stopień oraz długotrwałość naruszenia jego dóbr osobistych uzasadniają przyznanie mu żądanego zadośćuczynienia pieniężnego, tym bardziej, że odbywa karę pozbawienia wolności od 13... lat i cały czas doznaje naruszenia godności i zdrowia (k. 3-6, 44-47).--:" Pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Zakładu Karnego w K wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od : powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że powócl w trakcie pobytu w ZK w K w okresie od 31.07.2000 r. do 05.12.2000 r. miał zapewnione godziwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności i poszanowania przysługujących mu praw. Zapewniono mu opiekę medyczną, wyżywienie, odzież,: środki higieny osobistej, miał dostęp do ciepłej wody i łaźni raz w tygodniu, mógł korzystać z zajęć kulturalno- oświatowyeh, radia, telewizji, książek i prasy. Cela mieszkalna była wyposażona w sprzęt kwaterunkowy i kącik sanitarny wyodrębniony w sposób zapewniający intymne z niego korzystanie. Pozwany podniósł ponadto zarzut przedawnienia roszczenia powoda (k. 78- 79). 2 --- STRONA 3 --- Pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Zakładu Karnego w wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych, W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że powód przebywał w jednostce pozwanego w okresie od 05.12.2000 r. do 19.07.2007 r., co do okresu od 05.12.2000 r. do 29.05.2006 r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia na podstawie art 442 k.c. Pozwany przyznał, że w czasie pobytu powoda zakład karny był przeludniony, okresowo powodowi mogła nie być zapewniona norma powierzchni przewidziana w art. 110 § 2 k.k.w. Pozwany podniósł, że nie ma wpływu na politykę karną państwa, ponadto nie ma możliwości odmowy przyjęcia osoby skazanej lub tymczasowo aresztowanej, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.01.2004 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu, skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowania tych czynności z tego powodu, że w celach panuje przeludnienie. Pozwany wskazał, że o fakcie umieszczania skazanych w celach, w których powierzchnia na l osobę wynosiła mniej niż 3 m2 informował każdorazowo właściwego sędziego penitencjarnego. Podniósł, że w miarę możliwości starał sig ograniczyć czas przebywania powoda w przeludnionych celach — powód mógł korzystać z szerokiej oferty zajęć kulturalnych, oświatowych, sportowcy i religijnych. Powód miał w celi do dyspozycji łóżko, taboret, miejsce przy stoliku, w szafce, otrzymywał środki higieny osobistej. Cele wyposażone są w wentylację grawitacyjną, system wentylacyjny jest okresowo kontrolowany. Cele posiadaj ą okno, logiczne jest, że w czasie upałów mogą w nich być wysokie temperatury. Kąciki sanitarne oddzielone są od reszty celi parawanem wykonanym z dykty o wysokości 1,20-1,30 cm. Odnośnie opieki medycznej pozwany wskazał, że zarzuty powoda są zbyt ogólnikowe. W ambulatorium zatrudnieni są lekarze różnych specjalności, każdy osadzony po uprzednim zgłoszeniu ma możliwość skorzystania z pomocy. Pozwany wskazał, że uwzględnienie roszczenia powoda, biorąc pod uwagę realia społeczne panując w kraju, byłoby rażącym naruszeniem art. 5 k.c. (k. 85-90). Pozwany Skarb Państwa — Dyrektor Zakładu Karnego w wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że powód przebywał w zakładzie karnym w w okresie od 27.05.1997 r. do 16.06.1997 r. i miał zagwarantowaną powierzchnię 3 m2 w celi, problem przeludnienia w jednostce zaczął się dopiero w 2000 roku. Był zakwaterowany w celi odpowiedniej do jego grupy klasyfikacyjnej, zapewniono mu bezpieczeństwo. Powód miał możliwość korzystania z zajęć kułturalno- oświatowych i świetlicowych, w kółkach zainteresowań, mógł uczestniczyć w spotkaniach i nabożeństwach religijnych, prawo do godzinnego spaceru, mógł korzystać z biblioteki, brać udział w konkursach. Cela była należycie wyposażona w sprzęty, obowiązujące wówczas przepisy nie wymagały, aby w celach były zabudowane kąciki sanitarne, jednak w każdej celi miejsca te były oddzielone od reszty pomieszczenia odpowiednimi przesłona-mi, co umożliwiało nieskrępowanie korzystanie z sanitariatów. Wentylacja była sprawna i poddawana okresowym kontrolom, pomieszczenia były ogrzewane przy pomocy miejskiej sieci ciepłowniczej, oświetlenie było prawidłowe, cele były w dobrym stanie technicznym. Powód miał zagwarantowaną pomoc i opiekę medyczną. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda na podstawie art. 442 k.c. (k. 154-159). Pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Aresztu Śledczego w wniósł o oddalenie powództwa i zasadzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. 3 --- STRONA 4 --- W uzasadnieniu pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda. Wskazał ponadto, że wymóg zawarty w art. 110 par. 2 k.k.w. dotyczący powierzchni celi mieszkalnej może być okresowo nie przestrzegany na podstawie art. 248 par. l k.k.w., przy zachowaniu trybu przewidzianego w tym przepisie. Pozwany podniósł, że poziom dolegliwości powoda związany z czasowym umieszczeniem go w przeludnionych celach, bez zamierzenia by go przez to upokorzyć lub poniżyć nie prowadzi do poniżającego traktowania jego osoby w stopniu uzasadniającym dla osoby pozbawionej wolności potrzebę sądowej ochrony jego godności i to poprzez przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego. Powód w trakcie pobytu u pozwanego miał zapewnione wszystkie uprawnienia wynikające z przepisów - mógł korzystać z łaźni, ze spacerów, zajęć kulturalno-oświatowych, telewizora, radia, prasy. Mógł uczestniczyć w nabożeństwach i spotkaniach religijnych, miał prawo do robienia zakupów w kantynie trzy razy w miesiącu. W celach wydzielone były kąciki sanitarne za pomocą parawanów płóciennych lub z płyt osb. Cele te były i są wyposażone w niezbędne sprzęty: łóżka, taborety, stół, szafki. Areszt śledczy podlega stałej kontroli sędziego penitencjarnego, który nie stwierdził żadnych uchybień. Pozwany uczynił wszystko, aby zapewnić powodowi jak najlepsze warunki odbywania kary (k. 180-185). Pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Aresztu Śledczego w wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda - powód przebywał w pozwanej jednostce od 09.06.1998 r. do 21.08.1998 r. Z ostrożności procesowej wskazał, że w roku 1998 zaludnienie aresztu wynosiło 88,8%, zarzut przeludnienia jest bezzasadny. Powód był prawidłowo rozmieszczany w celach, przy uwzględnieniu wszystkich przewidzianych przez prawo kryteriów. Z akt osobowych powoda nie wynika, aby zgłaszał on jakiekolwiek zastrzeżenia dotyczące celi lub współosadzonych. Miał zapewniony kontakt z wychowawcą, ponadto uwzględniona została jego prośba o zatrudnienie- od 26.06.1998 r. do 21.08.1998 r. pracował wewnątrz jednostki jako pomocnik kucharza. Powód nie zgłaszał również żadnych uchybień ani skarg do sędziego penitencjarnego. Pozwany wskazał, że powód miał zapewnione warunki bytowe zgodnie z obowiązującymi przepisami: miał miejsce do spania, odpowiednie warunki do zachowania higieny, cele były wyposażone w odpowiednie sprzęty. Kąciki sanitarne oddzielone były od części mieszkalnej. W celach była prawidłowa wentylacja, oświetlenie naturalne i sztuczne. Powód miał zapewnioną właściwą opiekę medyczną. Wbrew twierdzeniom powoda pozwany nie przyzwalał na stosowanie niedozwolonych substancji przez osadzonych — każdorazowo podejmowano czynności zmierzające do wyeliminowania takich sytuacji (k. 240-246). Pozwany Skarb Państwa -Dyrektor aresztu Śledczego w wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda — powód przebywał w pozwanej jednostce od 29.06.1999 r. do 31.07.2000 r. Powód został osadzony w celi zgodnie z klasyfikacją, ponadto w areszcie nie było w tym czasie problemu stałego przeludnienia — tylko trzykrotnie i w minimalnym stopniu liczba osadzonych przekraczała pojemność jednostki. Powód nie składał żadnych skarg dotyczących osadzenia, nie składał prośby o przeniesienie do innej celi. Miał zapewnione odpowiednie warunki sanitarno-bytowe. Cele miały właściwą wentylację, toalety są trwale oddzielone od reszty pomieszczenia, zamykane drzwiami. Przed pobytem powoda w roku 1999 pozwany przeprowadził kapitalny remont jednostki. Powód nie zgłaszał administracji swojego 4 --- STRONA 5 --- niezadowolenia z warunków sanitarno-bytowych. W dniu 15.09.1999 r. został odpłatnie zatrudniony w charakterze porządkowego- roznosił posiłki w pawilonie mieszkalnym. Był poddany systematycznym badaniom lekarskim potwierdzającym zdolność do pracy. W przypadkach występowania określonych dolegliwości korzystał z fachowej opieki medycznej. Pozwany wskazał, że powód mógł uczestniczyć w zajęciach kulturalno- oświatowych, korzystać z biblioteki, z prasy, zajęć świetlicowych. Powód miał bliski kontakt z rodziną, funkcjonariusze wnioskowali o udzielanie powodowi nagród w postaci przedłużonych widzeń. Działania pozwanego były zgodne z prawem (k. 263- 270). Pozwany Skarb .Państwa - Dyrektor Zakładu karnego w wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany podniósł, że powód przebywał w W od 31.07.2007 r. do 24.11.2009 r. , miał zapewnione wszystkie uprawnienia zgodnie z obowiązującymi standardami, z wyjątkiem okresowych pobytów w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m2. Cele mieszkalne są należycie wyposażone w odpowiedni sprzęt i środki czystości. W zakładzie karnym w ciągu ostatnich dwóch lat wybudowano nowocześnie wyposażoną kuchnię z zapleczem. Powód mógł korzystać z biblioteki, świetlicy, zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych. W każdej celi jest dostęp do telewizji publicznej oraz oddzielne, zamykane na drzwi ubikacje. Skazani co tydzień korzystają z łaźni, opieka lekarska jest na należytym poziomie. Osadzeni mają możliwość korzystania ze spacerów, widzeń, mogą uczestniczyć w spotkaniach grup wyznaniowych, mogą pracować lub uczyć się w szkole na terenie zakładu karnego. Powód pracował odpłatnie w szwalni i uczył się w szkole- poza celą przebywał do 10 godzin dziennie. Pozwany wskazał, że kiedy obowiązywał przepis art. 248 par. l k.k.w. był uprawniony do okresowego umieszczania osadzonych w zagęszczonych celach, o czym informował sędziego penitencjarnego (k. 316-318). Pozwany Skarb Państwa-Dyrektor Aresztu Śledczego w wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda, który przebywał w jednostce od 22.03.1995 r. do 27.09.1995 r. Pozwany wskazał, że po raz pierwszy fakt przeludnienia odnotowano w jednostce w dniu 08.09.2000 r., w czasie pobytu powoda przeludnienie nie występowało. Podniósł, że zarzuty powoda są bezzasadne, w jednostce w roku 1992 przeprowadzono generalny remont.Cele były dobrze wyposażone, kąciki sanitarne zostały odpowiednio wydzielone, każdy osadzony miał zapewnione warunki do utrzymania higieny. Powód miał zapewnioną opiekę medyczną, raz przyjęty był przez lekarza chirurga. Osadzeni mieli możliwość korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych. Ponadto przeprowadzone corocznie . wizytacje sędziego penitencjarnego nie wykazały żadnych nieprawidłowości. Również powód nie składał żadnych skarg na warunki osadzenia. Działania pozwanego nie były bezprawne. Pozwany podniósł, że żądanie przez powoda zadośćuczynienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego - art. 5 k.c. (k. 339-342). -Pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Zakładu Karnego w wniósł o oddalenie powództwa. 5 --- STRONA 6 --- W uzasadnieniu podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda. Wskazał, że powód przebywał w pozwanej jednostce od 28.01.1998 r. do 09.06.1998 r. (k. 352). Pozwany Skarb państwa - Dyrektor Zakładu Karnego w wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu wskazał, że roszczenie powoda nie ma podstaw faktycznych i prawnych. Pozwany nie naruszył godności powoda, ani nie pozbawił go prawa do intymności i opieki zdrowotnej. Powód mógł w ciągu dnia przemieszcza się po terenie zakładu, przez całą dobę po terenie poszczególnych pawilonów. Toalety zlokalizowane były w odrębnych od cel pomieszczeniach. Powód korzystał z prawa do widzeń z bliskimi, administracja pozytywnie rozpatrywała jego prośby, w tym o zatrudnienie odpłatne, był również wielokrotnie nagradzany (k. 466-467). Sąd ustalił: Powód przebywał w zakładach karnych i aresztach śledczych w następujących okresach: w Zakładzie Karnym w K od 31.07.2000 r. do 05.12.2000 r., w Zakładzie Karnym w R od 05.12.2000 r. do 20.07.2007 r., w Zakładzie Karnym w C od 27.05.1997 r. do 16.06.1997 r., w Areszcie Śledczym w M od 01.11.1996 r. do 27.05.1997 r., od 16.06.1997 r. do 28.01.1998 r., od 04.01.1999 r. do 29.06.1999 r., w Areszcie Śledczym w T od 09.06.1998 r. do 21.08.1998 r. , od 25.11.2009 r. do 02.12.2009 r., w Areszcie Śledczym w K od 29.06.1999 r. do 21.07.2000 r., w Zakładzie Karnym w W od 31.07.2007 r. do 24.11.2009 r., w Areszcie Śledczym w Ś od 22.03.1995 r. do 27.09.1995 r., w Zakładzie Karnym w P od 28.01.1998 r. do 09.06.1998 r., w Zakładzie Karnym w W od 21.08.1998 r. do 28.10.1998 r. (dowód: informacja o pobytach w zakładach karnych i aresztach śledczych-k. 80-82). W Zakładzie Karnym w R w roku 2000 wystąpiło przeludnienie-101%, w roku 2001 - 121%, w roku 2002 r. - zakład był przeludniony, w roku 2003 - 130%, w roku 2004 - od 120% do 130%, w roku 2005 132,31%, w roku 2006 ponad 140% (dowód: analiza stanu zaludnienia - k. 98-102). Na terenie jednostki osadzeni mieli zapewnione zajęcia kulturalno-oświatowe, konkursy, turnieje sportowe, w roku 2005 zorganizowano np. spotkanie z podróżnikami. W zakładzie karnym działały stowarzyszenia, kluby, zespoły teatralne, muzyczne oraz koła zainteresowań. Redagowano gazetki więzienne (dowód: wykaz imprez kulturalnych, oświatowych i sportowych w roku 2005-2007 - k. 108-114). Regularnie przeprowadzane były kontrole przewodów kominowych, starł techniczny urządzeń nie budził żadnych zastrzeżeń (dowód: protokoły kontroli z 2004 r., 2005 r., 2007 r. - k. 116- 119). Zakład karny w R był również wizytowany przez sędziego penitencjarnego. Ze sprawozdań z wizytacji wynika, że nie istni ej ą nieprawidłowości w funkcjonowaniu zakładu, osadzeni mają zapewnione właściwe warunki bytowe, opiekę medyczną, mają możliwość korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych, biblioteki. Zasadniczym problem jednostki było przeludnienie oraz brak dostatecznej ilości środków finansowych na działalność jednostki. Ze sprawozdań wynika, że mimo tych obiektywnych uwarunkowań skazani i tymczasowo aresztowani mają zagwarantowane dostateczne standardy socjalne i korzystają z przysługujących im praw (dowód: sprawozdania z wizytacji z 2001 r., z 2004 r. - k. 120-138). 6 --- STRONA 7 --- W Zakładzie Karnym w C powód był umieszczany w celach zgodnie z decyzją klasyfikacyjną, z właściwie dobraną grupa osób. Nigdy nie skarżył się na warunki panujące w celach mieszkalnych ani na przejawy zagrożenia dla bezpieczeństwa osobistego. Miał zagwarantowane w jednostce wszystkie przysługujące mu prawa (zajęcia kulturalno-oświatowe, biblioteka, prasa, zajęcia rekreacyjne, radio, telewizja, konkursy itp.). Cele były wyposażone zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, w niektórych kąciki sanitarne nie były zabudowane, ale oddzielone odpowiednimi przesłonami od reszty pomieszczenia, na co zezwalały przepisy. W celach była właściwa wentylacja i spartan instalacja grzewcza, prawidłowe oświetlenie oraz standardowe wyposażenie w niezbędne sprzęty. Powód miał zagwarantowaną opiekę medyczną, jednak ani razu nie zgłosił się do lekarza, nie zgłaszał żadnych dolegliwości ani objawów chorobowych (dowód: notatki służbowe - k. 166-168, teczka osobopoznwacza - k. 163- 165). W Areszcie Śledczym w M powód przebywał w celach z wydzielonymi kącikami sanitarnymi za pomocą parawanów płóciennych lub konstrukcji z płyt osb. Cele wyposażone w niezbędne sprzęty zgodnie z wymogami rozporządzenia z dnia 17.10.2003 r., powód miał do dyspozycji osobne łóżko z materacem i pościelą. Areszt był wizytowany przez sędziego penitencjarnego w czasie pobytu powoda, np. w roku 1996 i 1997, 1998 nie stwierdzono nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednostki, w tym w zakresie przestrzegania obowiązujących przepisów, w miarę otrzymywanych środków finansowych kontynuowany był remont (dowód: notatka służbowa - k. 187, protokół z wizytacji - k. 188-228). W trakcie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w P tj. styczeń-czerwiec 1998 jednostka miała pojemność 180 osadzonych, tylko w miesiącu kwietniu i maju pojemność została przekroczona i wynosiła 186 osadzonych (dowód: notatka służbowa - k. 237). W Areszcie Śledczym w T w roku 1998 w czasie gdy przebywał tam powód zaludnienie wynosiło 88,8%. Powód był osadzony w celach zgodnie ze swoją podgrupą klasyfikacyjną. Z akt osobopoznawczych powoda wynika, że zachowanie powoda nie budziło zastrzeżeń, nie stwarzał problemów natury wychowawczej, był zatrudniony, dyrektor jednostki pozytywnie rozpatrywał jego prośby. Powód nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń pod adresem jednostki, nie zapisywał się na rozmowy z sędzią penitencjarnym, nie zgłaszał poważniejszych dolegliwości zdrowotnych (dowód: notatki służbowe - k. 251-252, 258, 260 akta osobopoznawcze - k. 253-257). W Areszcie Śledczym w K powód przebywał w celach z trwale oddzielonymi od reszty toaletami, cele były standardowo wyposażone w niezbędne sprzęty. Powód mógł korzystać z kąpieli w łaźni, które były regularnie dezynfekowane. Nie odnotowano skarg na nieprawidłową temperaturę w celach. Powód miał zapewnione środki higieny i czystości z godnie z przepisami. Powód miał pozytywną opinią, nie stwarzał problemów wychowawczych, pozytywnie rozpatrywano jego prośby. Nie zgłaszał poważnych dolegliwości medycznych. W piśmie z dnia 24.07.2000 r. powód zwrócił się do Dyrektora AS z prośbą o pozostanie w AS w (dowód: notatka służbowa — k. 295 -296, opinia o osadzonym z dnia 08.02.2000 r. - k. 305, pismo powoda z dnia 24.07.2000 r. - k. 306, notatka służbowa — k. 309). W Areszcie Śledczym w w roku 1995 cele były wyposażone zgodnie z ówczesnymi przepisami, w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy. Toalety w celach były murowane. 7 --- STRONA 8 --- oddzielone od reszty celi, wyposażone w drzwi. Każdy osadzony miał zapewnione środki higieny i czystości (dowód: raport - k. 344). W Zakładzie Karnym w powód przebywał w celi z P G . W celi było siedem osób, każda miała osobne łóżko. W celi był kącik sanitarny jako osobne pomieszczenie, zabudowany, z drzewami od strony mieszkalnej celi. W kąciku sanitarnym była umywalka, pozwani mieli do dyspozycji środki higieny i czystości. Osadzeni skarżyli się na przeludnienie. Powód spędzał czas poza celą - uczył się i pracował, praca trwała przeciętnie od 6 do 8 godzin dziennie, mógł korzystać z godzinnego spaceru w ciągu dnia, raz w tygodniu przez godzinę z sali sportowej. Osadzeni mieli możliwość korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych, nabożeństw, organizowano turnieje sportowe, zapraszano zespoły muzyczne i teatralne (zeznania P G - k. 449-450). W celi był duży stół, można było spożywać przy nim posiłku, Jednak ze względu na wielkość celi i ilość osadzonych było to niepraktyczne (zeznania K C - k. 465). K M był wychowawcą powoda w ZK w . Powód nie składał do niego żadnych skarg na warunki bytowe (zeznania K M - k. 450) Cele w ZK w wyposażone są standardowo, zgodnie z przepisami w niezbędne sprzęty. Powód okresowo przebywał w celi jednoosobowej, która nie ma wydzielonego kącika sanitarnego, jest wyposażona w muszlę klozetową i umywalkę. Cele wieloosobowe mają oddzielone kąciki sanitarne z drzwiami. W celach przeprowadzana jest dezynfekcja i dezynsekcja. Remonty cel wykonywane były na podstawie harmonogramu, w przypadku awarii — kiedy była taka konieczność. Każda cela ma sprawną wentylację. W zk był problem przeludniania ( zeznania R C - k. 451, zeznania R K - k. 457). Sąd dał w całości wiarę zeznaniom K M , R C , R K . Zeznania te są obiektywne, spójne. Świadkowie przyznają zgodnie, że jednostka miałaproblem z przeludnieniem. Co do zeznań P G i K C , Sąd dał im wiarę-zwłaszcza w części, w której znajdują potwierdzenie w zeznaniach R C , R K i K M . Sąd miał jednak na uwadze, że świadkowi ci byli współosadzonymi i ich zeznania są w pewnym zakresie subiektywne. Sąd dał wiarę zeznaniom powoda jedynie w zakresie, w jakim dotyczyły one przebywania w przeludnionych celach- okoliczność ta została przyznana przez tych pozwanych, w jednostkach których, jak wynika z dokumentów, występował problem przeludnienia., dostępu do opieki medycznej, dobrego stanu kącików sanitarnych w Ś , w AS w K , możliwości korzystania z zajęć kulturalno-oświatowych, za wyjątkiem aresztów śledczych. Powód przyznał też, że nie składał pisemnych skarg do wychowawców ani dyrektorów jednostek. W pozostałej części zeznania są niewiarygodne, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Powód zeznał, że praktycznie we wszystkich jednostkach był problem z czystością w celach (za wyjątkiem AS w ), było brudno, w wielu celach był grzyb na ścianach, w celach było brudno, były karaluchy i pluskwy. Co do utrzymywania czystości w celach - powód sam przyznał, że są za to odpowiedzialni osadzeni, których umieszczono w danej celi. Zeznania powoda są 8 --- STRONA 9 --- subiektywne, powód twierdzi, że czuje się poniżony i pokrzywdzony warunkami jakie panowały w celach, co uzasadniać ma jego roszczenie. Sąd nie uwzględnił pozostałych wniosków dowodowych, ponieważ okoliczności na jakie były zawnioskowane zostały już dostatecznie wyjaśnione w toku postępowania. Sąd zważył: Pozwany Skarb Państwa — Dyrektor ZK w , , Skarb Państwa - Dyrektor ZK w , Skarb Państwa -Dyrektor AS w , Skarb Państwa -Dyrektor AS w , Skarb Państwa —Dyrektor AS w , Skarb Państwa - Dyrektor ZK w , Skarb Państwa - Dyrektor ZK w , Skarb Państwa — Dyrektor ZK w , Skarb Państwa -Dyrektor ZK w (co do okresu od 05.12.2000 r. do 29,05.2006 r.) podnieśli zarzut przedawnienia roszczeń powoda. Zgodnie z art. 442 '§ l k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem, niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. W brzmieniu przed nowelizacją dokonana ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U.07.80.538) obowiązywał art. 442 k.c., w myśl którego roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Powód przebywał w w/w/ jednostkach w okresach wskazanych w części ustalającej uzasadnienia. Powód, każdorazowo po opuszczeniu tych jednostek i przetransportowaniu do innych, miał świadomość panujących w nich warunków i już wówczas wiedział zarówno o ewentualnej; "wyrządzonej 'szkodzie"oraz podmiocie obowiązanym do jej naprawienia. W każdym przypadku mógł skorzystać ze swojego uprawnienia, tj. dochodzenia naprawienia szkody (zarówno majątkowej, jak i niemajątkowej - krzywdy), w terminie trzech lat. Pozew w przedmiotowej sprawie został wniesiony w dniu 26.06.2009 r., czyli po upływie terminu, o którym mowa w cytowanych przepisach, roszczenie powoda jest przedawnione. Przedawnienie polega na tym, że po upływie terminu ten przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia powołując się na upływ czasu. Skutek przedawnienia polega na prawie dłużnika do zgłoszenia zarzutu wyłączającego możliwość dochodzenia roszczenia. Roszczenie nie może być zasądzone i przymusowo egzekwowane. Przedawnienie jest instytucją stabilizującą stosunki prawne i przy ocenie przedawnienia wskazany jest rygoryzm (por. wyrok SN z dnia 12.09.2007 r., I CSK 213/07, wyrok S.A. w Poznaniu z dnia 24.05.2006 r. I ACa 1345/05). Istotą przedawnienia jest to, aby dłużnik -pozwany nie pozostawał w niepewności co do swojej sytuacji oprawnej. Pozwany nie powinien bezterminowo pozostawać w stanie pozwalającym na przypisanie mu ewentualnej odpowiedzialności za zdarzenia, występujące w przeszłości. Zarzut przedawnienia stanowi prawo podmiotowe dłużnika, jedynie w wyjątkowych sytuacjach może zostać przez sąd nie uwzględniony i potraktowany jako nadużycie prawa. Do nadużycia prawa podmiotowego dochodzi wówczas, gdy w konkretnych okolicznościach podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia pozostaje w sprzeczności z zasadami 9 --- STRONA 10 --- współżycia społecznego. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie takie szczególne okoliczności nie maj ą miej s ca. Brak uwzględnienia zarzutu przedawnienia nie byłby zgodny z prawem, ale również z poczuciem społecznej sprawiedliwości. Co do roszczenia powoda względem pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora ZK w i Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w , należy wskazać co następuje. Powód opierał swoje roszczenie na art. 24 k.c. w myśl którego ten czyje dobro osobiste-zostaj e zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również "żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie z art. 448 k.c..w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zastało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Poszkodowany może żądać zasądzenia odpowiedniej sumy na wskazany przez niego cel społeczny. Przesłanką możliwości zastosowania środków ochrony przewidzianych w art. 24 k.c. jest zarówno naruszenie określonego dobra osobistego, jak i bezprawne działanie prowadzące do tego- naruszenia. Zgodnie z zasadami rozkładu ciężaru dowodu, na powodzie spoczywa obowiązek wykazania, że określone dobro osobiste powoda zostało naruszone oraz że naruszenia dopuścił się pozwany, na pozwanym natomiast - w myśl art. 24 par. l k.c. — ciężar udowodnienia, że określone działanie nie było bezprawne. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci godności osobistej oraz zdrowia i prawa do intymności w związku z przebywaniem w warunkach bytowych stworzonych przez pozwanych, które nie spełniały podstawowych norm i nie zapewniały godziwych warunków odbywania kary. Istnienie tak określonych przez powoda dóbr osobistych jest oczywiste, rozważenia wymaga czy spełniona została druga przesłanka odpowiedzialności: pozwanych — naruszenie dóbr osobistych. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.05.2008 r. sygn. akt SK 25/07 przepis art. 248 § l k.k.w. uznany został za niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przepis ten stracił moc z dniem 6 grudnia 2009 r. (zob. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A rok 2008, Nr 4, póz. 62). Przepis ten stanowił odstępstwo od standardów wyznaczonych w art. 110 k.k.w., w którym zawarto wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych: powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m2, cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. W art. 248 kkw, w przypadkach szczególnie uzasadnionych i przy zastosowaniu szczególnego trybu, przewidziana była możliwość odstąpienia od normy 3 m2, ale tylko na czas określony i nie nadmiernie długi. Bezsporne jest, że powód przebywał w warunkach przeludnienia w celach. Przedmiotem analizy Sądu powinna być jednak ocena całokształtu zachowań pozwanych względem powoda pod kątem wymagań, jakie nałożone zostały na pozwanych przez art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 04.12.1950 r., oraz art. 10 ust. l ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw osobistych i publicznych z dnia 19.12.1966 r. Przepisy te zawierają zakaz 10 --- STRONA 11 --- poniżającego i nieludzkiego traktowania oraz karania, a także nakazuj ą traktowanie .w sposób humanitarny osoby pozbawione wolności. Art. 30 Konstytucji stanowi ponadto, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Godność osobista jest taką sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowanej jest przez okoliczności zewnętrzne (tak wyrok SN z dnia 25.04.1989 r. sygn. I CR 143/89). Rozpoznając powództwo należało w świetle tych przepisów ocenić sytuację powoda, w jakiej faktycznie odbywał karę pozbawienia wolności. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych warunków takich jak zła sytuacja sanitarna, brak właściwej higieny, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja, odmowa pomocy medycznej, itp. (por. wyrok S.A. w Katowicach z dnia 07.05.2009 r. sygn. I ACa 247/09, por. wyrok .SN z dnia 02.10.2007 r. II CSK 269/07 wraz z-uzasadnieniem). .....-------......... Zwracał na to uwagę również Europejski Trybunał Praw Człowieka w wielu orzeczeniach (zob. np. skarga nr 50390/99, nr 4.7095/99, 25664/05). Wskazał, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu. Sam fakt, nieprzestrzegania metrażu 3 m.2 i przeludnienia nie może stanowić podstawy odpowiedzialności pozwanych, mogliby ją ponosić za naruszenie dóbr osobistych jedynie wówczas, gdyby w danym konkretnym wypadku skumulowały się jeszcze inne skutki przeludnienia w celach, -takie-jak- złe warunki sanitarne, brak w celach odpowiednich sprzętów, nie zapewnienie dostępu do pomocy medycznej, niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych itp. które ostatecznie mogłyby prowadzić do naruszenia godności osobistej i być przejawem poniżającego traktowania. Powierzchnia celi przysługująca osobie pozbawionej wolności nie jest samoistną przesłanką do oceny, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych lub naruszenia art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 04.11.1950 r. Ocena naruszenia dóbr osobistych oparta jest na kryteriach obiektywnych - należy uwzględnić odczucia szerszego grona uczestników, czyli opinii publicznej. Jest ona odzwierciedleniem społecznych poglądów powszechnie panujących w danym miejscu i czasie. Z materiału dowodowego wynika, że istotnie powód przebywał u pozwanych w warunkach przeludnienia, pozwani nie kwestionowali tego faktu. Powód opierał żądanie zadośćuczynienia na naruszeniu swoich dóbr osobistych i powinien był wykazać, że do naruszenia tych dóbr doszło. Sam fakt przeludnienia, jeżeli nie jest połączony z naruszeniem konkretnych dóbr osobistych, nie uzasadnia odpowiedzialności pozwanego. W takiej sytuacji przedmiotem analizy sądu jest zawsze ocena całokształtu zachowań pozwanego względem powoda, pod kątem wymagań nałożonych na niego przez przepisy, ocenie prawnej podlega skumulowany efekt warunków, w jakich znalazł się powód. Sytuacja powoda, w jakiej faktycznie odbywał karę pozbawienia wolności nie pozwala przyjąć, że mimo przeludnienia, doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności osobistej, prawa do intymności i zdrowia. Należy mieć na uwadze, że powód odbywał karę pozbawienia wolności, która musi być ze swej istoty dolegliwością. Dolegliwość kary musi pozostawać w granicach prawa, a powód nie wykazał, aby w jego przypadku było inaczej. W zeznaniach powoda i jego twierdzeniach zawartych w pozwie są istotne sprzeczności. W pozwie powód twierdził, że w ZK w nie zapewniono mu właściwej opieki medycznej, dostęp do niej był poważnie utrudniony, w szczególności do 11 --- STRONA 12 --- specjalistycznych badań lekarskich. W toku procesu zeznał natomiast, że nie ma zastrzeżeń do opieki medycznej we wszystkich jednostkach w których przebywał, jeżeli była mu potrzebna pomoc lekarska, to ją otrzymywał. W pozwie powód wskazał np., że kącik sanitarny był złym stanie, załatwianie potrzeb fizjologicznych było krepujące, utrudnione. Zeznał następnie, że kącik sanitarny był murowany, tzn. że był trwale wydzielony z części mieszkalnej i zamykany drzwiami. Powód twierdził w pozwie, że przebywał w przeludnionych celach, co prowadziło do konfliktów, agresji i narażało go na stres. Z drugiej jednak strony powód przebywając w ZK w kończył szkołę zawodową i pracował, sama praca trwała osiem godzin, ponadto mógł codziennie korzystać z godzinnego spaceru, raz w tygodniu z sali sportowej. Powód mógł uczestniczyć w nabożeństwach lub spotkaniach grup religijnych, poza- celą. Nie przebywał w celi przez całą dobę, większość czasu w ciągu dnia mógł spędzać poza celą. Ponadto powód mógł korzystać w ciągu dnia z zajęć kulturalno- oświatowych i również w ich trakcie przebywać poza celą. Powód sam przyznał, że najlepszy dostęp do zajęć kulturalno-oświatowych był właśnie w . Potwierdził to również P G , który przebywał w celi z powodem- w organizowane były turnieje sportowe r zapraszano- zespoły teatralne lub muzyczne, można było korzystać z boiska sportowego i siłowni. Osadzeni mogli korzystać w celach z telewizorów, również powód. Zarzut powoda, że naruszano jego prawa, ponieważ w celach nie było specjalnych półek na telewizory i zmuszony był postawić go na krześle jest bezzasadny. Powód nie tylko nie był zmuszony przebywać w przeludnionej celi przez cały dzień. W ZK w zapewniono mu możliwość ukończenia szkoły zawodowej, ponadto uzyskał odpłatne zatrudnienie. Zdobył wykształcenie przebywając w tym zakładzie karnym, co na pewno ułatwi mu funkcjonowanie na rynku pracy po odbyciu kary. Odnośnie warunków w Zakładzie karnym w powód zeznał, że w jednych celach było brudno, w innych czysto. Z drugiej jednak strony przyznał, że za stan czystości w celach odpowiadaj ą sami osadzeni, którzy mają do dyspozycji środki czystości wydawane raz w miesiącu przez administrację zakładu. Powód twierdził, że naruszana jest jego godność osobista z powodu przeludnienia, a następnie przyznał, że obecnie siedzi w celi dwuosobowej. Skarżył się również na to, że na ścianach w celach jest grzyb, a w celi jest dużo robactwa i insektów. Nie znalazło to potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym. Nie jest możliwe, aby administracja dopuszczała do tego, aby w celach były pluskwy i karaluchy i nie przeprowadzała dezynsekcji. Ponadto świadek R C stwierdził, że konieczność częstego dokonywania dezynsekcji w niektórych celach wynika z przyzwyczajeń i sposobu funkcjonowania niektórych osadzonych, którzy nie utrzymują czystości w celach i gromadzą w nich duże ilości artykułów żywnościowych. Powód nie składał pisemnych skarg w ZK w . Twierdził, że składał wyłącznie skargi ustne, czasami, do wychowawcy lub w trakcie wizytacji. Powód jest osobą świadomą swoich uprawnień i wiedział, że mógł składać skargi pisemne, do których dyrektor zakładu miał obowiązek odnieść się na piśmie (jeżeli powód kierował np. prośby o zatrudnienie, zwracał się w tym celu na piśmie). Takich skarg powód jednak nie składał. W ZK w powód miał również zapewnione zatrudnienie, co umożliwiało mu przebywanie poza celą. Zeznał jednak, że zrezygnował z zatrudnienia z powodów osobistych. Ponadto sam przyznał, że zauważa, iż od stycznia 2010 roku warunki w ZK w poprawiają się. Powód, formułując swoje roszczenia, nie był w stanie spójnie i logicznie skonkretyzować, na czym dokładnie miały polegać naruszenia jego dóbr osobistych ( zeznania i twierdzenia pozwu są sprzeczne), nie podał również na czym dokładnie miały polegać bezprawne działania pozwanych. 12 --- STRONA 13 --- Co do pozostałych jednostek, w których przebywał powód, to chociaż jak wskazano wyżej, roszczenia powoda są przedawnione, to jednak należy stwierdzić, że w zeznaniach powoda na ten temat również pojawiają się sprzeczności. Powód twierdząc w pozwie bardzo ogólnie, że warunki socjalno-bytowe w jednostkach były tragiczne, zeznaje jednak, że np. w AS w w celach było czysto, prawidłowo działała wentylacja, w calach były murowane kąciki sanitarne. Ponadto, powód w piśmie z dnia 24.07.2000 r. zwrócił się z prośbą do Dyrektora AS w o umożliwienie pozostania mu w tej jednostce, z uwagi na zatrudnienie oraz możliwość częstego kontaktu z najbliższą rodziną- żoną i synem. Gdyby warunki bytowe w Areszcie były tak złe, jak to opisał w pozwie, nie zwracałby się o pozostawienie go te w takiej jednostce. Powód wskazał na .naruszenie jego dóbr osobistych z uwagi na przeludnienie w ZK w , tymczasem, jest to jednostka typu półotwartego, zapewniająca w ciągu dnia możliwość przemieszczania się poza celą, a nawet poza danym pawilonem. Powód nie był więc przez całą dobę narażony na przebywanie w przeludnionej celi. Toalety znajdowały się poza celami, nie było więc problemu z nieskrępowanym załatwianiem potrzeb fizjologicznych, nieprzyjemnym zapachem. - Oceniając żądania powoda należy mieć na uwadze również to, że działania podejmowane przez pozwanych w celu zapewnienia określonych warunków socjalno- bytowych nie były indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represją. Powód sam przyznał, że niedogodności wynikające z przeludnienia jakie spotkały go w związku z odbywaniem kary w takim samym stopniu dotyczyły również innych osadzonych. Fakt, że umieszczano go w przeludnionych celach nie był działaniem celowym administracji zakładu, skierowanym na szczególne pognębienie powoda, poniżenie go. Warunki bytowe w tych jednostkach były takie, jakie w danej sytuacji mogli pozwani optymalnie pozwani. W orzecznictwie zwrócono również uwagę, obok problemu niedofinansowania więziennictwa, również na taką okoliczność, że zdecydowana większość jednostek penitencjarnych została wybudowana w czasach, w których obwiązywały całkowicie inne standardy socjalno -sanitarne dla więźniów i pod obowiązujące w poprzednich okresach standardy wiezienia te były projektowane. Dostosowanie tych budynków do określonych standardów sanitarnych, norm unijnych, musi być rozłożone w czasie (tak wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 06.12.2007 r., I ACa 499/07). Warunki w jakich znalazł się powód nie przybrały takiej formy, w odniesieniu do której uprawnione byłoby twierdzenie, że został on osadzony w pozwanych jednostkach w niegodziwych, nieludzkich warunkach, co z kolei uzasadniałoby żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. Nie można zapominać o tym, że powód został osadzony w pozwanych zakładach karnych w celu odbycia kary pozbawienia wolności na podstawie prawomocnych wyroków, w związku z popełnionymi przestępstwami. Musi się liczyć z tym, że z karą pozbawienia wolności wiążą się określone ograniczenia i dolegliwości, których nie doświadczają osoby przebywające na wolności. Odpowiedzialności za nie zapewienie osadzonym warunków metrażowych zgodnych z art. 110 § 2 k.k.w. upatrywać- należy poza jednostkami organizacyjnymi, które bezpośrednio odpowiadały za warunki w jakich powód odbywał karę. Jednostki te pomimo przepełnienia nie mogą odmówić przyjęcia skazanego a gospodarkę finansową pro wadzą w oparciu o prawo budżetowe. Pozwani starali się minimalizować wszystkie te czynniki, które stanowić mogłyby dodatkową dolegliwość i represje dla skazanych i powodowało ich niehumanitarne traktowanie. Warunki w jakich powód odbywał karę, co zostało przez niego przyznane, były takie same jak dla innych więźniów, nie mogły być one formą jakiejkolwiek indywidualnej 13 --- STRONA 14 --- Dyskrymi nacji. Warunki te były natomiast o takim standardzie, jaki na obecnym etapie możliwości finansowych państwa można było zapewnić. Przepis art. 448 k.c. może znaleźć zastosowanie jedynie wówczas, gdy bezprawne naruszenie dobra osobistego zostało przez sprawcę zawinione, przy czym chodzi tutaj o nawet najlżejszą postać winy. Pozwanym bezprawności działania przypisać nie można. Słusznie podnosili zarzut, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, które wyczerpująco wskazują przesłanki odmowy przyjęcia do zakładu karnego bądź aresztu, powinnością administracji danej jednostki jest przyjmowanie wszystkich osób kierowanych tam przez uprawnione organy, nawet w sytuacji permanentnego przeludnienia. Pozwani nie maj ą możliwości odmowy przyjęcia skazanego czy tymczasowo aresztowanego, nie można w związku z powyższym stawiać im zarzutu bezprawności zachowania z powodu przyjmowania kolejnych osób w warunkach przeludnienia. Problem przeludnienia nie dotyczy jedynie pozwanych, to problem systemowy, którego pozwani, przy ograniczonych środkach finansowych, jakie przekazywane są im do dyspozycji, nie są w stanie samodzielnie rozwiązać. Jest on tyle poważny, że może prowadzić do naruszenia standardów postępowania z osobami pozbawionymi wolności, ponadto przeludnienie patologizuje społeczność więzienną, w zatłoczonym zakładzie karnym skazany jest pozbawiony wszelkich elementów intymności (por. uzasadnienie wyroku TK z 26.05.2008 r. sygn. SK 25/07). Pozwani podejmowali możliwe działania zmierzające do minimalizowania niekorzystnych dla osadzonych warunków związanych z przeludnieniem, jednak dysponowali ograniczonymi środkami fmansowyrni, technicznymi, lokalowymi, itp. Warunki panujących w jednostkach penitencjarnych, w których przebywał powód były spowodowane wyłącznie ograniczonymi środkami finansowymi przyznawanymi prze resort, wieloletnimi zaszłościami i niemożliwością osiągnięcia w krótkim czasie standardów europejskich. Brak ziszczenia przesłanki bezprawności zachowania pozwanych skutkuje brakiem podstaw do przyznania powodowi zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych i oddaleniem powództwa. . Analizując zasadność roszczeń powoda, Sąd dokonał ich oceny również w kontekście zasad współżycia społecznego, o.których mowa w art. 5 k.c. Przepis ten stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Nadużycie prawa podmiotowego może w konkretnych okolicznościach stanowić okoliczność wyłączającą bezprawność. Biorąc pod uwagę realia ekonomiczno-społeczne kraju, żądanie zapłaty zadośćuczynienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i powszechnym, społecznym poczuciem sprawiedliwości. Poziom zamożności społeczeństwa jest taki, że jego zdolność do wypełnienia różnych zadań, jest ograniczona. Nie chodzi tutaj tylko o utrzymywanie więziennictwa, ale przykładowo służbę zdrowia, pomoc socjalną, utrzymywanie mieszkań socjalnych, itp. Nie można abstrahować od stopy życiowej i sytuacji bytowej różnych grup społecznych, która często nie odpowiada standardom zapewnionym osadzonym. Oczywiste jest, że te okoliczności nie mogą stanowić wyłącznej podstawy oddalenia powództwa, na zasadnicze przyczyny oddalenia roszczenia wskazano wyżej. Jednak nie mogą one pozostawać bez wpływu na ocenę żądania powoda. Z tych względów roszczenie powoda były nieuprawnione. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 102 k.p.c. z uwagi na sytuację materialną powoda. 14 --- STRONA 15 --- Powód reprezentowany był przez pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2020 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, póz. 1348 ze zm.) wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały opłacone w całości lub w części. Aby Skarb Państwa mógł wypłacić wynagrodzenie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi konieczne jest złożenie oświadczenia o wskazanej w przepisie treści, w przeciwnym razie brak podstaw do zasądzenia wynagrodzenia. Brak oświadczenia pełnomocnika o jakim mowa w § 20 rozporządzenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia. 15