Postanowienie II C 273/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 273/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz-Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. w Katowicach sprawy z powództwa R. P. przeciwko Skarbowi Państwa - (…) o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. II C 273/13/4 Uzasadnienie Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - (…) kwoty l 500 OOOzł. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że był niesłusznie bezpodstawnie osadzony w więzieniu oraz w szpitalu psychiatrycznym, co wynikało z bezpodstawnego jego skazania wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w C. i Sądu Rejonowego w L.. Kwota dochodzona pozwem stanowi odszkodowanie za niesłuszne przebywanie przez lat 15 w więzieniu oraz szpitalu psychiatrycznym. W piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2013r. wskazał, że dochodzona pozwem kwota wynika też z tego, że był niewłaściwie i złośliwie leczony w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L. (k. l O akt). Pozwany Skarb Państwa wniósł o odrzucenie pozwu w części obejmującej roszczenia związane z pobytem powoda w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L. i o oddalenie powództwa w pozostałym zakresie oraz o zasądzenie kosztów procesu. Pozwany podniósł, że roszczenie skierowane przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa - (…) ze --- STRONA 2 --- względu na przebywanie powoda w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L.było już przedmiotem rozpoznania przed Sądem Okręgowym w K. w sprawie o sygn. akt (…) , stąd pozew w tej części powinien być odrzucony na podstawie art. 199 § l pkt 2 k.p.c. Wskazał dalej, że to samo roszczenie jest jednocześnie przedmiotem sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w K. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt (…) Pozwany podniósł kolejno zarzut braku legitymacji procesowej biernej, gdyż roszczenie powoda związane jest m. in. z działalnością Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego w L., który ma osobowość prawną i ponosi odpowiedzialność za ewentualne swoje zobowiązania. W części dotyczącej roszczeń związanych z działalnością jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa wnosząc o oddalenie powództwa pozwany podniósł zarzut przedawnienia. Powód podniósł, że jego niesłuszne osadzenie w więzieniu oraz internowanie w oddziale psychiatrycznym wiązało się z wyrokiem wydanym przez Sąd Wojewódzki w C.. Wyrok wydany został dnia 24 października 1990r. Uznając, że powód wiedział o ewentualnej szkodzie oraz o osobie zobowiązanej do jej naprawienia w dacie powstania szkody, to powód uchybił nawet najdłuższemu 10 letniemu terminowi przedawnienia, a roszczenie w momencie wystąpienia z nim było spóźnione o 13 lat. Przyjmując, że źródłem szkody powoda jest odbywanie przez niego kary pozbawienia wolności i pobyt w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L., to jak wynika z załączonej do pozwu karty leczniczej powód przebywał w szpitalu od września 1994r. do kwietnia 2006r., a pozew wniósł w marcu 2013r. Pozwany kontynuował w odpowiedzi na pozew, że powództwo jest nieuzasadnione również merytorycznie. Powód nie wykazał zgodnie z regułą o jakiej w normie art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. podstaw deliktowej odpowiedzialności pozwanego. Nie wykazał szkody, normalnego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniami sprawczymi a szkodą. Nie zachodzą również w sprawie przesłanki zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania w oparciu art. 417(1)§2 k.c. W sprawie nie zachodzą również podstawy do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia na podstawie art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. --- STRONA 3 --- Roszczenie powoda jest nieadekwatne do ewentualnej doznanej przez niego szkody, stąd powód nadużywa prawa podmiotowego. Korzysta ze swego prawa w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oraz społeczno - gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. Żądana kwota jest rażąco wygórowana przy braku udowodnienia, a nawet uprawdopodobnienia przesłanek warunkujących odpowiedzialność Skarbu Państwa. Nie można zapomnieć, że niniejszy pozew jest kolejnym pismem procesowym powoda w którym dochodzi roszczeń od pozwanego Skarbu Państwa - (…) w związku z pobytem w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L . Formułowanie tego samego lub zbliżonego żądania, skierowanego przeciwko temu samemu podmiotowi, w kolejnych postępowaniach sądowych uznać należy za nieprawidłowe i nie zasługujące na ochronę prawną. To postępowanie powoda świadczy o tym, że nie kieruje się on chęcią odwrócenia skutków ewentualnej doznanej przez niego szkody, lecz wyłącznie określonym interesem finansowym (k. 65 - 77 akt). Sąd ustalił: Powód wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w C z dnia 24 października 1990r. został uznany winnym dokonania, działając przestępstwem ciągłym, podpalenia lasu oraz grożenia I. M. zabiciem i spaleniem zabudowań i skazany na karę łączną 4 lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności (dowód: odpis wyroku Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 24 października 199r., sygn. akt (…) , k. 3 - 4 akt). Powód w okresie od dnia 13 września 1994r. do dnia 4 kwietnia 2006r., od dnia 10 września 201 Ir. do dnia 23 listopada 201 Ir. i od dnia 6 listopada 2011 r. do dnia 17 stycznia 2013r. przebywał w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L . Szpital ten jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej. Posiada osobowość prawną i jest wpisany do Rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w C. pod numerem KRS (…) (dowód: karta informacyjna leczenia szpitalnego, k. 5 - 6, 11-14 akt, §1 pkt l §2 Statutu). Przed Sądem Okręgowym w K. toczyły się pod sygnaturami akt: (…) sprawy z powództwa R. P. przeciwko Skarbowi Państwa - (…) o zapłatę. W każdej z tych spraw powództwo zostało prawomocnie oddalone (dowód: pozew, odpowiedź na pozew, wyrok wraz z uzasadnieniem w aktach spraw: (…) ). Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów powołanych powyżej, w części ustalającej uzasadnienia. Sąd zważył: Podstawy prawnej odpowiedzialności strony pozwanej poszukiwać należy, co do zasady, w treści norm regulujących deliktową odpowiedzialność odszkodowawczą - art. 417 k.c., 3 --- STRONA 4 --- 430 k.c. (w zakresie podstawy faktycznej żądania wynikającej z pobytu powoda w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L. Pozwany podniósł zarzut powagi rzeczy osądzonej oraz jak zdaje się wynikać z odpowiedzi na pozew zawisłości sprawy. Zgodnie z treścią art. 199 § l pkt 2 k.p.c. Sąd odrzuci pozew, m.in. w sytuacji, gdy o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Tożsamość roszczeń zachodzi wówczas, gdy identyczny jest nie tylko podmiot, ale i podstawa sporu. Dla tożsamości roszczeń potrzeba tożsamości podstawy faktycznej i prawnej roszczenia. Jak ustalono w sprawach, które prowadzone były pod sygnaturami akt: (…) powód domagał się zadośćuczynienia na podstawie art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. W pierwszej ze spraw roszczenie miało związek ze zdarzeniem z dnia 4 października 1991 r. w którym to powód na skutek działania personelu medycznego szpitala miał doznać obrażeń ciała skutkujących kalectwem. W drugiej ze spraw żądanie wynikało z niewłaściwego traktowania w szpitalu w okresie od dnia 13 września 2004r. do dnia 4 kwietnia 2006r. W sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt (…) powód zgłosił żądanie, - ocenione prawnie jak oparte o treść art. 417 k.c., - z tytułu utraty zdrowia i po wstania zagrożenia życia w trakcie pobytu w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L. w okresach od dnia 10 września 201 Ir. do dnia 21 listopada 201 Ir. i od dnia 6 listopada 2012r. do dnia 17 stycznia 2013r. W niniejszej sprawie powód wskazał, że jego roszczenie wynika z bezpodstawnego pobytu w wiezieniu i szpitalu na skutek wydanego bezpodstawnie i nie popartego dowodami wyroku oraz niewłaściwego, złośliwego, bez zgody powoda, leczenia w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L . Z powołaniem zatem na powyższe, uznać należało, że w sprawie nie zachodzi tożsamość podstawy faktycznej żądania, stąd nie zachodzi w sprawie powaga rzeczy osądzonej skutkująca orzeczeniem o odrzuceniu pozwu na podstawie art. 199 § l pkt 2 k.p.c. Pozwany zarzucił dalej brak legitymacji biernej, wobec żądania związanego z pobytem powoda w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym w L.. Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny im. dr E. C. w L. jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, posiada osobowość prawną, jest wpisany do Rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w C.. Jeżeli zatem powód jako zdarzenie sprawcze (jako jedną z podstaw deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej obok adekwatnego związku przyczynowego i szkody) z którym wiązał dochodzone roszczenie wskazał pobyt (pobyty) w tej placówce medycznej to biernie legitymowanym jest ta placówka medyczna na podstawie art. 64 § l k.p.c. Oznacza to, że pozwany wskazany jako Skarb Państwa — (…) nie ma legitymacji biernej w tym zakresie, co czyniło a konieczności oddalenia powództwa przy tak wskazanej jego podstawie faktycznej. Rację ma pozwany o ile wskazuje, z powołaniem na orzecznictwo, że sąd orzekający winien czuwać nad tym, by Skarb Państwa był reprezentowany w procesie przez właściwą jednostkę organizacyjną z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Sąd zatem, wobec 4 --- STRONA 5 --- stanowiska powoda o wiązaniu roszczenia w sprawie i z działalnością jednostek wymiaru sprawiedliwości (niesłuszny, bezpodstawny pobyt w więzieniu i szpitalu na podstawie bezpodstawnego skazania wyrokami) wydał postanowienie dnia 26 lutego 2014r. (k. 103 akt), .oznaczając obok dotychczasowej jednostki organizacyjnej, dodatkowe jednostki organizacyjne z działalnością których wiązał powód dochodzone roszczenie. W zakresie tak sformułowanego żądania powoda pozwany podniósł zarzut przedawnienia. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia. Dnia 10 sierpnia 2007r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy -Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80 póz. 538), która uchyliła art. 442 kc o treści w § l: „roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę." i dodała art. 442 1 kc w brzmieniu: § 1. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. §2. (...). § 3. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem łat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się 0 szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. § 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez niąpełnoletniości. Zgodnie z art. 2 wyżej cytowanej ustawy: do roszczeń o których mowa w art. l, powstałych przed dniem 10 sierpnia 2007r., a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepis art. 442 1 kc. Jak wynika z akt sprawy roszczenie powoda powstało przed dniem 10 sierpnia 2007r. (powód wiązał źródło powstania szkody z orzeczeniem Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 24 października 1990r. - tylko taki wyrok powód załączył do sprawy). Według przepisów dotychczasowych to jest według art. art.442 § l k.c. ulegało ono przedawnieniu najpóźniej z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Przedawnienie roszczeń deliktowych, wyraża się w poddaniu tego przedawnienia oddziaływaniu dwojakiego rodzaju terminów krótszego trzyletniego, liczonego a tempore scientiae od momentu dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie 1 o osobie odpowiedzialnej do jej naprawienia, oraz dłuższego dziesięcioletniego odmierzanego a tempore facti od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że nieczęsto zwraca się uwagę na okoliczność, że rozpoczęcie biegu przedawnienia jest niezależne od świadomości uprawnionego, co do przysługującego mu roszczenia. Trzyletni termin przedawnienia roszczenia deliktowego może rozpocząć swój bieg dopiero wówczas, gdy poszkodowanemu znany jest zarówno sam fakt powstania szkody, osoba sprawcy oraz związek przyczynowy pomiędzy działaniem sprawcy i powstałą szkodą. Przenosząc zatem powyższe wywody natury ogólnej na okoliczności sprawy, stwierdzić należy, co już podniesiono, że powód wskazał wyrok Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 24 października 1990r. Uznając, że czas wydania rzeczonego wyroku, to ten w którym powód dowiedział o ewentualnej szkodzie, osobie obowiązanej do jej naprawienia oraz związku przyczynowym pomiędzy działaniem sprawcy i powstałą szkodą to z datą jego 5 --- STRONA 6 --- wydania rozpoczął swój bieg, trzyletni termin przedawnienia roszczenia deliktowego, który upłynął dnia 24 października 1993r. o godz.24.00. Gdyby nawet termin przedawnienia roszczenia powoda liczyć od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające mu szkodę, to upłynął on dnia 24 października 2000r. o godz. 24.00. Zatem więc w dniu 10 sierpnia 2007r. to jest w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80 poz.538) roszczenie powoda było już przedawnione, co oznacza, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie przepis art.442§lkc, a nie przepis art. 442'kc. W tym stanie rzeczy, skoro pozew w niniejszej sprawie został wniesiony 25 marca 2013r., to roszczenie powoda zgodnie z zarzutem pozwanego, właśnie jako przedawnione, należało oddalić. Po nowelizacji Kodeksu cywilnego ustawą z dnia 28 lipca 1990r. (Dz. U. Nr 55, póz. 321) w orzecznictwie wyrażony został pogląd, że sąd może wyjątkowo nie uwzględnić upływu przedawnienia dochodzonego roszczenia, jeżeli podniesienie przez dłużnika zarzutu przedawnienia nastąpiło w okolicznościach objętych hipotezą art.5 k.c., tzn. nosi znamiona nadużycia prawa. Stosując powołany przepis trzeba mieć oczywiście na względzie jego szczególny charakter wynikający z użycia w nim klauzul generalnych. Z tej przyczyny dla oceny, czy zarzut przedawnienia nie nosi znamion nadużycia prawa, konieczne jest rozważenie charakteru dochodzonego roszczenia, przyczyn opóźnienia i jego nie nadmierności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2003r. I CKN 204/01 LEX nr 78814). Powołanie się przez dłużnika na przedawnienie roszczenia jest działaniem w granicach prawa i zgodnym z prawem. Dłużnikowi, który zgłosił zarzut przedawnienia można postawić zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego tylko w wyjątkowych i rażących okolicznościach (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2003r. V CK 399/02 LEX nr 175965). Aby w danym wypadku można było przyjąć, że podniesienie zarzutu przedawnienia jest nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego, musi zostać w szczególności wykazane, iż bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczenia była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Istotne znaczenie dla oceny zarzutu przedawnienia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego może mieć zwłaszcza czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2000r. III CKN 522/99, LEX nr 51563). Sądowi znany jest pogląd, że art. 5 k.c. stanowi jedynie uzupełnienie porządku prawnego wynikającego z norm prawnych i celem jego nie jest deregowanie lub modyfikowanie przepisów obowiązującego prawa. Konsekwencji może on być stosowany jedynie subsydiarnie, w razie wykazania okoliczności przemawiających za jego zastosowaniem. W okolicznościach sprawy, nie zostały powołane, żadne okoliczności uprawniające Sąd do tego, by podniesionego zarzutu przedawnienia nie uwzględnić. Już tylko dla porządku wskazać trzeba, że gdyby kwalifikować roszczenie powoda na podstawie art. 23 k.c., art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. to również uległo przedawnieniu. Roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dobra osobistego, choć ma rekompensować szkodę o charakterze niemajątkowym (krzywdę) jest roszczeniem majątkowym. Jako roszczenie majątkowe ulega przedawnieniu w świetle art. 117§1 k.c. Art. 448 k.c. usytuowany jest w tytule VI Czyny Niedozwolone. Księgi trzeciej. Zobowiązania. Kodeksu cywilnego. Do treści tego przepisu odsyła art. 24§1 zd. 3 k.c. Usytuowanie przepisu art. 448 k.c. w tytule „Czyny Niedozwolone" przesądza o tym, że zdarzeniem uzasadniającym odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c. jest czyn niedozwolony naruszający dobra osobiste. Roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne z art. 6 --- STRONA 7 --- 448 k.c. jest więc roszczeniem majątkowym o naprawienie szkody ( krzywdy) wyrządzonej czynem niedozwolonym. Roszczenia tego rodzaju mają własny, przewidziany w art. 442 1 k.c. poprzednio 442 k.c., reżim przedawnienia, stąd argumentacja powołana w uzasadnieniu, odnośnie uwzględnienia w sprawie zarzutu przedawnienia ma również odniesienie do instytucji prawnej jakąjest ochrona dóbr osobistych. Konkludując, w wyroku. te wszystkie umotywowane względy, skutkowały orzeczeniem jak 7 --- STRONA 8 --- O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na sytuację majątkową i rodzinną powoda. Powód jest osobą samotną. Jego jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości 1075,82 zł. miesięcznie. 8