Wyrok II C 267/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 listopada 2011 roku Sąd Okręgowy w Gliw

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 267/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 listopada 2011 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach Wydział II Cywilny Ośrodek (...) w R. w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Barbara Migas Protokolant: Ewa Kotyczka po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 roku w Rybniku sprawy z powództwa P. R. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w J. reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w W. o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. zasądza od Skarbu Państwa ( Sądu Okręgowego w Gliwicach Ośrodka (...) w R. ) na rzecz radcy prawnego J. P. kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset) oraz kwotę 828 zł ( osiemset dwadzieścia osiem) podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, 3. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych), tytułem zastępstwa procesowego . Sygn. akt II C 267/10 UZASADNIENIE Powód P. R., reprezentowany przez pełnomocnika, precyzując żądanie wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w J. kwoty 90.000 złotych tytułem zadośćuczynienia od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Powód podniósł szereg zastrzeżeń do warunków bytowych odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w J.. Podniósł, że warunki te były niezgodne z normami wyznaczonymi przez przepisy kodeksu karnego wykonawczego i rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Niezgodności te polegały głównie na niedotrzymaniu nakazanej minimalnej powierzchni cali mieszkalnej przypadającej na pozwanego, niespełnianiu warunków sanitarnych i higienicznych, sanitariaty znajdowały się w celach mieszkalnych. Ponadto powód przebywał w celi z osobą chorą na gruźlicę, która powinna być izolowana od pozostałych osadzonych. Wobec powyższego warunki odbywania kary pozbawienia wolności są niehumanitarne i nie zapewniają nawet minimum poszanowania godności powoda. Ponadto powyższe warunki odbywania kary naruszyły dobra osobiste powoda w postaci prawa do intymności, --- STRONA 2 --- godnego odbywania kary, zdrowia psychicznego Powód swoje roszczenie opiera o przepisy 23 kc, 24 kc, 448 kc w zw. z art. 417 kc. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Wskazał, że powód nie wyjaśnił precyzyjnie charakteru swojego żądania. Powód ograniczył się bowiem do podania ogólnych twierdzeń na temat warunków odbywania kary. Pozwany podniósł, że poza swoimi twierdzeniami nie przedstawił żadnych konkretnych dowodów na poparcie swojego żądania oraz nie udowodnił by doszło do naruszenia przez pozwanego konkretnych dóbr osobistych powoda, co więcej powód nie wskazał jakich indywidualnych wartości domaga się ochrony. Pozwany wyjaśnił, że powód osadzony był w Zakładzie Karnym w J., który jest zakładem półotwartym, a w tego typu zakładach nie archiwizuje się szczególnej ewidencji osadzania, nie jest zatem możliwe z iloma osadzonymi przebywał. Ponadto pozwany miał możliwość poruszania się po innych pomieszczeniach pawilonu, możliwość swobodnego przemieszczania się i korzystania z dostępnych pomieszczeń więziennych. Ponadto cele w których osadzony był powód wyposażone są w wentylację grawitacyjną, grzejnik CO, odpowiedni sprzęt kwaterunkowy. Ponadto osadzeni otrzymują odzież, pościel, środki higieny osobistej, środki do utrzymywania czystości, za którą są sami odpowiedzialni. Urządzenia sanitarne usytuowane są poza celami, a ich używanie odbywa się w sposób nieskrępowany. Jednocześnie pozwany podniósł, że 40 % osadzonych jest zatrudniona poza terenem zakładu karnego i przez większą cześć dnia przebywają oni w pracy. Powód również zatrudniony był poza terenem zakładu karnego. Pozwany wskazał, że powód co prawda był osadzony ze współwięźniem chorym na gruźlicę, jednak nie był narażony na zarażenie, bowiem więzień ten nie był wówczas osobą prątkującą z czynną gruźlicą. Pozwany ponadto podniósł, że rzeczą oczywistą jest, iż pozbawienie wolności niesie za sobą określoną dozę ograniczeń i niedogodności. Na tej kanwie Europejski Trybunał Praw Człowieka, dokonując wykładni art. 3 Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 grudnia 1950 roku przyjął, że aby doszło do naruszenia art. 3 Konwencji, cierpienie i upokorzenie muszą przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Zakład karny w J. jest zakładem typu półotwartego dla recydywistów penitencjarnych z oddziałem dla odbywających karę po raz pierwszy oraz oddziałem terapeutycznym dla osób uzależnionych od alkoholu. Pojemność zakładu w okresie pobytu powoda została od dnia 28.12.2007 r. ustalona na (...) miejsca zakwaterowania. W zakładach tego typu cele mieszkalne są otwarte całą dobę, a osadzeni w godzinach od 7.30 do 18.30 mogą poruszać się swobodnie oraz korzystać z pól spacerowych, boisk do koszykówki, piłki nożnej, siatkówki, oraz pomieszczeń takich jak sala sportowa, czytelnia, biblioteka, sale szkoleniowe, pomieszczenia grup wyznaniowych i (...). Ponadto w zakładzie karnym realizowany był program kulturalno oświatowy, organizowano turnieje brydżowe i sportowe, sporadycznie odbywały się spektakle teatralne oraz koncerty grup muzycznych. Ponadto osadzeni mieli dostęp do codziennej prasy. W pozwanym zakładzie 40 % osadzonych była zatrudniona poza jego terenem. W dzień większość czasu spędzali zatem poza zakładem. Powód również skierowany był do zatrudnienia zewnętrznego, w czasie wykonywania pracy przebywał poza jednostką oraz za wykonywaną pracę otrzymywał wynagrodzenie. Zakład karny położony jest na terenie występowania szkód górniczych, jednakże jego budynki znajdują się pod stałym nadzorem rzeczoznawcy budowlanego (...) S.A., a w razie stwierdzenia uszkodzeń niezwłocznie dokonuje się napraw. Ponadto budynki podlegają także konserwacji dokonywanej przez służbę remontową jednostki. Pomieszczenia wyposażone są w wentylację grawitacyjną, a co najmniej raz w roku przeprowadzana jest kontrola kominów oraz czyszczenie przewodów kominowych. Z przeprowadzonych kontroli w lipcu 2008 oraz 2009 r. nie wynikają żadne zaniedbania w przewodach kominowych. Często natomiast zdarzało się, że więźniowie w okresie zimowym nie wietrzą cel, a otwory wentylacyjne zatykają. Takie działanie powoduje osadzanie się pleśni, wówczas w pomieszczeniu podejmowane są prace konserwatorskie. Każda sala wyposażona jest w grzejnik CO o mocy odpowiedniej do ogrzania danego pomieszczenia. Ponadto pomieszczenia wyposażone są w stoły, szafki, taborety. Sprzęt ten jest nowy, zakupiony w latach 2000 - 2009, w razie konieczności podlega konserwacjom oraz naprawom. Więźniom wydawane są pościel, odzież, bielizna, obuwie, środki higieny osobistej, sprzęt kwaterunkowy. Ponadto osadzonym wydawane są również środki czystości oraz sprzęt do czyszczenia, więźniowie bowiem w ramach dyżurów gospodarczych sami odpowiadają za porządek w celach. Ponadto są zobowiązani do przestrzegania higieny osobistej, poddawania się --- STRONA 3 --- zabiegom sanitarnym, wykonywania prac porządkowych w obrębie zakładu, dbałości o mienie zakładu. Ubikacje oraz łaźnie umieszczone są poza celami, osadzeni mają prawo do korzystania z zimnej wody w pomieszczeniach umywalni oraz ubikacji, natomiast raz w tygodniu korzystają z ciepłej kąpieli. Pomieszczenie łaźni składa się z 24 oddzielnych stanowisk prysznicowych, oraz szatni. Pomieszczenia ogrzewane są kaloryferami oraz nadmuchami ciepłego powietrza. Wejście do szatni poprzedza wiatrołap, w czasie kąpieli jego drzwi zewnętrzne oraz wewnętrzne są zamykane. Wydzielone są miejsca do zmywania naczyń, gdzie jest doprowadzona ciepła woda. Ponadto osadzeni mają prawdo do korzystania z maszynek elektrycznych, grzałek oraz czajników elektrycznych. W 2009 r. liczba osadzonych w Zakładzie Karnym przekroczyła pojemność tego zakładu, w związku z czym osadzonych umieszczano w celach których powierzchnia na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2. na czas określony tj. jednego miesiąca. Dowód:stanowisko D. Ewidencji w ZK J. k. 186, 187; notatka służbowa kierownika (...) lek. med. k. 188; stanowisko D. Penitencjarnego w ZK J. k. 189, 190; stanowisko D. Kwatermistrzowskiego w ZK J. k. 191, 192; protokoły z kontroli przewodów kominowych k. 193, 194, zarządzenia w sprawie umieszczania osadzonych w celach k. 195 - 217 Powód przebywał w Zakładzie Karnym w J., od 05.02.2009 roku do 18.11.2009 r. Wraz z powodem w tej samej celi osadzony był J. Z.. Współwięzień powoda chorował na gruźlicę, jednakże przeprowadzone badania lekarskie wykazały, że nie było on osobą prątkującą z czynną gruźlicą i nie stanowił zagrożenia dla pozostałych osadzonych oraz nie wymagał izolacji. Ponadto cały czas był leczony na terenie zakładu karnego. J. Z. wcześniej osadzony był w Areszcie Śledczym w B., gdzie również został przebadany, wówczas także nie stwierdzono aby prątkował i zarażał pozostałych współwięźniów, dlatego też podjęto decyzję o możliwości umieszczenia go w zakładzie karnym w J.. Zaraz po umieszczeniu osadzony oświadczył pozostałym współwięźniom, że choruje na gruźlicę. Żaden ze współosadzonych, włącznie z powodem nie zaraził sie od J. Z.. Powód osadzony był w celi, w której znajdowało się jeszcze 9 więźniów. Cele oraz sanitariaty były zanieczyszczone, na ścianach pojawiał się grzyb. Pawilony były otwarte przez co były przeciągi, a w celach panowały niskie temperatury. Często część osadzonych, przebywających w pawilonie nie dbała o porządek, o higienę osobistą, nie raz należało im zwracać uwagę. Powód po dwóch miesiącach od osadzenia został zatrudniony. Część pozostałych współosadzonych także wykonywała pracę, wówczas zdarzało się, że w celi pozostało 7 osadzonych. Powód jeżeli nie był kierowany do pracy poza zakładem, przebywał głównie na boisku, albo grał na P. S. lub w bilard, rzadko korzystał z biblioteki, korzystał również z telewizora, znajdującego się w celi. Osadzeni mogli mieć własną odzież, powodowi ubrania dostarczali jego rodzice. W zakładzie karnym odbywał się również koncert zespołu (...). Za ścianą celi, w której osadzony był powód, w osobnym pomieszczeniu znajdował się kącik sanitarny. Więźniowie odpowiadali za czystość cel oraz sanitariatów. Dowód: stanowisko D. Ewidencji w ZK J. k. 186, 187 zeznania świadka J. Z. k. 231 v., 232 ; zeznania powoda k. 292,293 Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną dochodzonego zadośćuczynienia za złe, uciążliwe warunki pobytu w zakładzie karnym w J. jest art. 448 kc, zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia. Przesłanki ochrony dóbr osobistych zostały sprecyzowane w art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, który wskazuje, że ten czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem może żądać zaniechania tego działania lub usunięcia jego skutków. Przy czym ustawodawca w artykule 24 kc wprowadził domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, które strona pozwana może obalić przez wykazanie, że jej działanie miało miejsce w warunkach --- STRONA 4 --- obowiązującego porządku prawnego, stanowiło wykonywanie prawa podmiotowego, było za zgodą pokrzywdzonego, lub wynikało z potrzeby ochrony uzasadnionego interesu lub wartości nadrzędnych. W niniejszej sprawie trzeba mieć na uwadze, że powód odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym zamkniętym. Kara spełnia funkcję represyjną jako odpłata za dokonane przestępstwo i dolegliwość dla skazanego (dyskomfort) stanowi jej istotę (tak też Sąd Apelacyjny w Katowicach, w wyroku z dnia 7 maja 2009 roku, sygn. akt I ACa 247/09). Aby można było mówić o odczuwaniu dolegliwości przez skazanego, odbywanie kary musi być bardziej uciążliwe od sposobu życia osób pozostających na wolności. Odczuwanie niedogodności i dyskomfortu, nawet znacznych rozmiarów, w przypadku kary pozbawienia wolności nie ogranicza się jedynie do braku możności opuszczenia zakładu karnego, chociaż w tym przypadku powód miał możliwość jego opuszczania wykonując prace poza jego terenem. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowi bowiem pobytu w zakładzie o charakterze zbliżonym do pensjonatu lub sanatorium, tyle tylko że w warunkach pozbawienia wolności, lecz oznacza także obniżenie standardu życiowego. Zachowania pozwanego, polegające na stworzeniu warunków pobytu w zakładzie karnym, poniżej poziomu typowego dla życia na wolności, które powód odczuwa jako uciążliwe, nie są przez to bezprawne. Żądania zmierzające do podwyższenia warunków życia, tak aby odpowiadały one warunkom osób przebywających na wolności, a nawet które zapewniłyby powodowi poziom pobytu na poziomie pod pewnymi względami wyższym niż znaczna część polskiego społeczeństwa są tym samym bezzasadne. O bezprawnym naruszeniu dóbr osobistych, w szczególności godności może być mowa dopiero, gdy dochodzi do poniżającego i nieludzkiego traktowania, sprzecznego z zasadą humanitaryzmu. Nie znajdują akceptacji zarzuty dotyczące występowania nieprzyjemnego zapachu związanego z pomieszczeniami sanitarnymi. Odczucia te na pewno nie należą do przyjemnych, ale skala tych dolegliwości nie przekracza stopnia, który pozwalałby mówić o naruszeniu godności. Tym bardziej, że więźniowie sami odpowiadają za czystość, i w tym celu wydawane są im odpowiednie środki czyszczące. Ponadto sanitariaty oraz ubikacje znajdowały się w osobnych pomieszczeniach, nie było ich w celach mieszkalnych, co niwelowało brzydkie zapachy, ale także zapewniało intymność podczas ich używania. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut, że powód osadzony był z osoba chorą na gruźlicę. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w postaci notatki służbowej lekarza oraz zeznań chorego na gruźlicę J. Z., współosadzeni więźniowie nie mogli zarazić się gruźlicą od wyżej wskazanego bowiem, osoba ta nie prątkowała i nie było możliwe zarażenia. Co więcej okoliczność tę zanim umieszczona J. Z. w Zakładzie Karnym w J. potwierdziły badania przeprowadzone w Areszcie Śledczym w B., na co wskazał sam J. Z.. Ponadto nie można uznać, że doszło do naruszenia zdrowia psychicznego powoda przez sam fakt, iż był on umieszczony w celi z osobą chorą na gruźlicę, bowiem jak sam powód zeznał jest zdrowy, natomiast w czasie pobytu chorował, ale mimo to nie chodził do lekarza ponieważ nie było sensu. Powyższa okoliczność świadczy, iż powód nie przejmował się aż tak bardzo własnym zdrowiem jak to wskazywał w pozwie. Również zarzut powoda, że przebywał w przeludnionej celi nie może stanowić podstaw do zasądzenia na jego rzez zadośćuczynienia. W pozwanym zakładzie karnym panowało przeludnienie, lecz należy pamiętać, że do dnia 5 grudnia 2009 roku w polskim porządku prawnym obowiązywał art. 248 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, który pozwalał przy spełnieniu warunków w nim opisanych tj. przy zawiadomieniu sędziego penitencjarnego w szczególnie uzasadnionych wypadkach na odstąpienie od stosowania normy 3 m 2 powierzchni mieszkalnej na więźnia. Pozwana placówka o przeludnieniu informowała sędziego penitencjarnego, a przeludnienie występowało w skali całego kraju, co pozwalało tę sytuację uznać za szczególnie uzasadniony wypadek. Przepis ten został uchylony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku (sygn. akt SK 25/07) i stracił moc po upływie 18 miesięcy od ogłoszenia wyroku, co nastąpiło w dniu 6 grudnia 2009 roku. Powód przebywał w pozwanym zakładzie od dnia 05.02.2009 roku do 18.11.2009 r. W okresie więc do 5 grudnia 2009 roku, na który to okres przypada pobyt powoda w pozwanej jednostce, nie można przebywania powoda w celach, których powierzchnia była mniejsza niż 3 m 2 uznać za bezprawne. O bezprawności można mówić dopiero od dnia 6 grudnia 2009 roku. Z drugiej strony nawet jeżeli przyjąć, że do takiej bezprawności doszło podczas odbywania przez powoda kary, to można o niej mówić dopiero wtedy gdyby doszło do naruszenia dóbr osobistych w taki sposób, że stan ten miałby charakter stały i wiązał się ze szczególnymi uciążliwościami. Powód tymczasem zeznał, że osadzeni mogli opuszczać cele, a gdy wykonywali prace poza terenem zakładu, wówczas w celi o powierzchni pond 22 m 2 przebywało jedynie 7 więźniów. Ponadto większość czasu, jeżeli osadzeni nie byli kierowani do pracy, spędzali poza celami na obiektach zakładu, np. polach spacerowych czy boiskach do piłki nożnej, koszykówki czy też siatkówki. Ponadto powód zeznał, że w zakładzie organizowane były --- STRONA 5 --- różnego rodzaju konkursy, zawody sportowe, ponadto osadzeni mogli oglądać telewizję, grać w gry na konsoli lub w bilard. Mieli również możliwość korzystania z bibliotek, czytelni, pomieszczeń grup wyznaniowych lub ruchu AA. Osadzeni mogli także opuszczać cele, w odpowiednich godzinach moli poruszać się po bloku więziennym, wychodzić na pola spacerowe. Ponadto powód mógł korzystać z własnej odzieży, dostarczanej przez jego rodziców. Powyższe okoliczność potwierdzają zeznania świadka J. Z., zeznania powoda oraz dokumentacja przedłożona przez zakład karny w J.. Wskazać także należy, co wynika z dokumentacji przedłożonej przez zakład karny, budynki więzienne były pod dozorem rzeczoznawców i w razie konieczności były remontowane lub konserwowane przez grupy remontowe jednostki. Ponadto zakład regularnie przeprowadzał kontrole oraz konserwację wentylacji cel mieszkalnych. Biorąc powyższe pod uwagę zdaniem Sądu, powód nie wykazał, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Wskazać tutaj należy, że osadzenie powoda w Zakładzie Karnym w J. miało bowiem na celu ochronę interesu społecznego i wartości nadrzędnych jakimi są izolacja przestępców od społeczeństwa i osiągnięcie celów probacji oraz, że odbywało się w godziwych warunkach i nie miało cech poniżającego i nieludzkiego traktowania powoda. Subiektywne zatem przekonanie powoda, że nastąpiło przy tym naruszenie jego dóbr osobistych, jest bezpodstawne i nie może znaleźć ochrony prawnej przewidzianej w art. 23 i 24 kc, jak również być podstawą przyznania mu zadośćuczynienia przewidzianego w art. 448 kc. Sąd na podstawie art. 22 3 ust. 1 ustawy o radcach prawnych z dnia 6.07.1982 roku w związku z § 6 pkt 6) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia 28.09.2002 roku przyznał wynagrodzenie radcy prawnemu w kwocie 3600 zł oraz kwotę 828 zł podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.