Wyrok II C 248/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 248/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Izabella Knych Protokolant: st. sekr. sądowy Agata Grala po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa B. B. przeciwko Skarbowi Państwa - (…) o zapłatę 1) oddala powództwo; 2) odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. Sygn. akt II C 248/11/2 UZASADNIENIE Powód pozwem wniesionym w dniu 30 maja 2011r., domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – (…) kwoty 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznana krzywdę, a nadto zasądzenia na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Uzasadniając żądanie pozwu, powód podniósł, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 października 2007r. został skazany na 3 lata kary pozbawienia wolności, przy czym wcześniej zastosowany został wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania i od 27 marca 2006r. do 21 maja 2007r. przybywał w związku z tym w Areszcie Śledczym w M.. Powód podkreślił, że przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym w M. przebywał w zatłoczonej celi, w --- STRONA 2 --- której przybywały również osoby palące. Pomimo, że Służba Zdrowia Aresztu Śledczego posiadała niezbędną dokumentację świadczącą o niepełnosprawności powoda, to umieszczony został on w celi przeludnionej, w której zdolność ruchów w znacznym stopniu była ograniczona, co wywoływało u powoda nadmierny wysiłek. Podniósł, że w dniu 13 kwietnia 2007r. miał zawał serca, jak się później okazało drugi w krótkim odstępie czasu. Zdaniem powoda nie ulega wątpliwości, że przeludnienie celi, obecność w niej osób palących i złe warunki sanitarne, jakie panowały w celi, miały wpływ na stan zdrowia powoda. Powód podkreślił, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych kanonów nowożytnego państwa prawa. Zaznaczył, że warunki, w jakich przybywał w Areszcie Śledczym naruszyły jego godność i dlatego wniósł o zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną w związku z tym krzywdę. Powód zaznaczył, że warunki, w jakich był osadzony, nie można uznać za normalny i uzasadniony element kary pozbawienia wolności tym bardziej, że jest on osobą niepełnosprawną. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – (…), zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasadzenia na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Pozwany w pierwszej kolejności podniósł zarzut przedawnienia roszczenia związanego z przebytym zawałem serca, powołując się na art.442 1 k.c. i wskazując, że termin przedawnienia roszczeń upłynął najpóźniej z końcem kwietnia 2010r. Pozwany zaznaczył, że przedmiotem niniejszego postępowania mogą być jedynie uszczerbki powstałe po 30 maja 2008r. Niezależnie od powyższego pozwany zaprzeczył podstawie faktycznej wniesionego pozwu, podnosząc gołosłowność twierdzeń powoda. Strona pozwana zarzuciła dodatkowo, że uwzględnieniu roszczenia powoda sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego, do których odsyła art.5 k.c. Pozwany zaznaczył, że powód dopuścił się rażącego naruszenia zasad porządku prawnego poprzez wykorzystanie seksualne dziesięcioletniego chłopca. Charakter popełnionego przestępstwa czynił koniecznym nałożenie na powoda kary izolacyjnej w celu zapobieżenia popełnianiu przez niego dalszych przestępstw seksualnych przeciwko dzieciom. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Wyrokiem z dnia 10 października 2007r. Sąd Rejonowy w K. w sprawie os sygn. akt III K 452/07 skazał powoda na łączna karę pozbawienia wolności w rozmiarze 5 lat. W okresie od dnia 27 marca 2006r. do 21 maja 2007r. wobec powoda stosowano środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania i w związku z tym powód przebywał w Areszcie Śledczym w M.. --- STRONA 3 --- W okresie od dnia 13 kwietnia 2007r. do 16 kwietnia 2007r. powód był hospitalizowany w (…) w M. w związku z rozpoznaniem ostrego zespołu wieńcowego STEMI. Po uzyskaniu stabilizacji stanu zdrowia został przekazany do Szpitala Aresztu Śledczego w B., gdzie przybywał od dnia 16 kwietnia 2007r. do dnia 17 maja 2007r. W dniu 17 maja 2007r. przewieziony został do (…) celem wykonania diagnostyki inwazyjnej, a następnie w tym samym dniu ponownie przewieziony został do Szpitala Aresztu Śledczego w B., gdzie przybywał do dnia 21 maja 2007r. W dniu 21 maja 2007r. został uchylony wobec powoda środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania i od tej pory pozostaje on pod kontrolą lekarzy służby zdrowia w warunkach wolnościowych. Powód ma ustalony przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. umiarkowany stopień niepełnosprawności. Powyższe okoliczności stanu faktycznego były bezsporne miedzy stronami. Sąd zważył, co następuje: Żądanie powoda nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na skuteczność podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia. Roszczenie powoda, który domagał się zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku z warunkami bytowymi w Areszcie Śledczym w M., w którym był tymczasowo aresztowany, oparte jest o treść przepisów art. 23 i 24 k.c., w zw. z art. 448 k.c. Przepis art. 23 k.c. stanowi, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. W myśl przepisu art. 24 k.c. ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. W razie naruszenia dobra osobistego sąd na mocy art. 448 k.c. może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przesłankami powyższej odpowiedzialności są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie oraz bezprawność działania sprawcy naruszenia. Ciężar udowodnienia dwóch pierwszych okoliczności obciąża powoda, natomiast trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym, które pozwany może obalić, wykazując brak bezprawności swego działania. Pozwany powoływał się również na rozstrój zdrowia wywołany warunkami, w jakich był --- STRONA 4 --- tymczasowo aresztowany. W przypadku doznania krzywdy wywołanej rozstrojem zdrowia spowodowanym zawinionym działaniem sprawcy, podstawę znajduje art.445 §1 k.c. w zw. z art.444 k.c. Roszczenie o zadośćuczynienie zarówno w oparciu o przepis art.445 k.c., jak i przepis art.448 k.c. pomimo, iż jest związane z niemajątkowym roszczeniem o ochronę dóbr osobistych (art. 24 k.c.), jest roszczeniem majątkowym, a jako takie ulega przedawnieniu (art. 117 §1 k.c.). Przedawnienie charakteryzuje się tym, że po upływie terminu ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia, powołując się na upływ czasu. Skutek przedawnienia polega na prawie dłużnika do zgłoszenia zarzutu wyłączającego możliwość dochodzenia roszczenia. Roszczenie nie może być zasądzone i przymusowo egzekwowane. Przedawnienie jest instytucją stabilizującą stosunki prawne i przy ocenie przedawnienia wskazany jest rygoryzm (por. wyrok SN z dnia 12.09.2007 r., I CSK 213/07, wyrok S.A. w Poznaniu z dnia 24.05.2006 r. I ACa 1345/05). Istotą przedawnienia jest to, aby dłużnik – pozwany nie pozostawał w niepewności co do swojej sytuacji prawnej. Pozwany nie powinien bezterminowo pozostawać w stanie pozwalającym na przypisanie mu ewentualnej odpowiedzialności za zdarzenia występujące w przeszłości. Stosownie do treści art. 117 §1 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. W § 2 tegoż artykułu wskazano, iż po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Przepis art. 448 k.c. i art.445 k.c. podlega reżimowi odpowiedzialności deliktowej, wobec czego w przedmiotowej sprawie zastosowanie znalazł przepis art. 442 1 § 1 k.c. dodany ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2007 r. Nr 80 , poz. 538 ). Nowelizacja kodeksu cywilnego, weszła w życie dnia 10 sierpnia 2007 r. Do dnia 10 sierpnia 2007 r. obowiązywał przepis art. 442 § 1 k.c., przewidujący, iż roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Powyższy przepis, utracił moc obowiązującą w myśl przepisu art.1 pkt.1 oraz art. 3 cyt. wyżej ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny. W art. 2 tejże ustawy wskazano, że do roszczeń, o których mowa w art. 1, powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się --- STRONA 5 --- przepisy art. 442 1 Kodeksu cywilnego. W chwili wejścia w życie ustawy z 16 lutego 2007 r., roszczenie powoda nie było przedawnione. Zgodnie z treścią przepisu art. 442 1 § 1 k.c., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci godności osobistej, jak również zdrowia w związku z przebywaniem w warunkach bytowych stworzonych przez pozwanego, które nie spełniały podstawowych norm i nie zapewniały godziwych warunków odbywania środka zapobiegawczego. Powód dochodził swych roszczeń w związku z pobytem w Areszcie Śledczym w okresie od 27 marca 2006r. do dnia 21 maja 2007r. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony przez powoda w dniu 30 maja 2011 r. Sąd w całości podziela pogląd dominujący w literaturze przedmiotu i w orzecznictwie, co do tego, iż chwilą właściwą dla określenia początku trzyletniego biegu terminu przedawnienia jest moment "dowiedzenia się o szkodzie", gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody"; inaczej rzecz ujmując, gdy ma "świadomość doznanej szkody" (por. wyrok SN z 18 września 2002 r., III CKN 597/00, niepubl. uchwała składu 7 sędziów SN z 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964/5/87). Po stronie powoda świadomość szkody wystąpiła już w czasie, kiedy był osadzony w danej jednostce organizacyjnej pozwanego Skarbu Państwa. Skoro, bowiem szkoda powoda jest naruszeniem przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności, to niewątpliwym jest, że przez cały okres pobytu w danej jednostce powód musiał o niej wiedzieć, podobnie jak o osobie naruszającej jego dobra. Odnośnie podnoszonej utraty zdrowia w związku z przebytym zawałem mięśnia sercowego na skutek zdaniem powoda niewłaściwych warunków bytowych, w jakich przybywał w Areszcie, to również świadomość skutków wskazywanego naruszenia w postaci przebytego zawału mięśnia sercowego istniała u powoda z momentem tego zdarzenia. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z dyspozycją art. 120 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia w którym roszczenie stało się wymagalne. W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lutego 1991 r. w sprawie o sygn. akt III CRN 500/90 Sąd Najwyższy stwierdził, iż "przez wymagalność należy rozumieć stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Jest to stan potencjalny, o charakterze obiektywnym, którego początek następuje od chwili, w której wierzytelność zostaje uaktywniona". Co więcej, zgodnie z --- STRONA 6 --- poglądem prezentowanym w doktrynie, a podzielanym przez Sąd orzekający, początek biegu terminu przedawnienia nie jest uzależniony od istnienia po stronie uprawnionej lub zobowiązanej określonego stanu świadomości lub wiedzy co do tego, że bieg terminu przedawnienia się rozpoczął lub że termin ten już upłynął (Komentarz do art. 120 kodeksu cywilnego (Dz. U.64.16.93), (w:) A. Kidyba (red.), K. Kopaczyńska-Pieczniak, E. Niezbecka, Z. Gawlik, A. Janiak, A. Jedliński, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, LEX, 2009.). Termin biegu przedawnienia roszczenia powoda upłynął najpóźniej z dniem 21 maja 2010r., tym samym roszczenie objęte pozwem złożonym w dniu 30 maja 2011r. jest przedawnione i dlatego też zostało oddalone, o czym orzeczono na podstawie powołanego wyżej przepisu w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku, odstępując od obciążania powoda kosztami procesu, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 102 k.p.c. Przepis ten przewiduje wyjątek od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Powyższy przepis stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Ustalenie, czy w sprawie zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej oceny sądu. Ocena ta musi jednakże uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie zasady współżycia społecznego zastosowanie tej zasady w pełni uzasadniają. Mając zatem na uwadze fakt, iż powód otrzymuje emeryturę w wysokości około 1250 zł i jednocześnie koszty związane z systematycznym przyjmowaniem leków, Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki do odstąpienia od obciążania go kosztami procesu.