Postanowienie II C 248/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 248/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Kozera Protokolant: st.sekr.sądowy Grażyna Pieloch po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2009 r. w Katowicach sprawy z powództwa F K przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi A Śl w B o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powoda kosztami procesu. Sygn. akt C 248/08 Uzasadnienie Powód w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – A Śl w B wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kwoty 100.000zł z Ustawowymi odsetkami od dnia orzeczenia wyroku do dnia zapłaty, oraz zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu żądania pozwu powód podał, że przebywał w pozwanym A w lipcu 2004 do marca 2005, oraz od czerwca do lipca 2006. W trakcie pobytu powoda u pozwanego nie zapewniono powodowi odpowiednich warunków bytowych, a to cele były nadmiernie przeludnione i nieodpowiednio wyposażone, brak było wentylacji, sanitariaty były nieobudowane. Zaś ściany zagrzybione. Utrudniano kontakt z rodziną, brak było zajęć kulturalno-oświatowych oraz dostępu do aktów prawnych, przetrzymywano korespondencję. System opieki zdrowotnej był nieudolny. Powodowi choremu na cukrzycę nie zapewniono odpowiedniej opieki medycznej, oraz warunków sanitarnych i bytowych. Wyżywienie zaś było nieodpowiednie. --- STRONA 2 --- W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o odwołanie powództwa i zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwany podał, że w trakcie pobytu powoda w A panowało przeludnienie przekraczające normatywny poziom i wynosiło średnio 130% do 140%. Zgodnie z treścią art. 248 kkw sytuację tą dyrektor A.Śl. uznał jako szczególnie uzasadniony wypadek do umieszczenia osadzonych w tym powoda na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2, o czym informowano sędziego penitencjarnego. Przepełnienie aresztów śledczych i zakładów i zakładów karnych jest problemem ogólnokrajowym w związku ze wzrostem przestępczości na co niewątpliwie nie ma wpływu żadna jednostka penitencjarna . Dalej pozwany zaprzeczył twierdzeniom powoda, aby cele były nieodpowiednio wyposażone, wyżywienie nieodpowiednie, złe warunki sanitarne, brak dostępu do aktów prawnych, utrudnianie kontaktów z rodziną, czy też braki zajęć kulturalno-oświatowych, jak również brak odpowiedniej opieki medycznej. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd wyrokiem z dnia 31.08.2007 r. w sprawie II C 533/06 Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.000zł w powstałej części Sąd powództwo oddalił. Jednocześnie nie obciążono powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Z uzasadnienia wyroku Sądu wynika, że orzeczenia oparte zostało na treści art. 23, 24 i 448 kc. Uznał Sąd, że roszczenie powoda jest zasadne w odniesieniu do przebywania w celi wieloosobowej w dniach od 31.05.2006 do 21.07.2006 tj. przez okres 2 m-cy przez co nastąpiło naruszenie dobra osobistego powoda w postaci jego prywatności i godności. Biorąc pod uwagę zaś stopień zawinienia pozwanego, który sąd ocenił jako niski . Sąd zdecydował o przyznaniu powodowi zadośćuczynienia w kwocie 1000zł, oddalając powództwo w pozostałej części. Od powyższego wyroku apelację złożyły obie strony. Apelacja powoda została odrzucona postanowieniem Sądu z dnia 13.11.2007 na skutek nieuzupełnienia braków formalnych apelacji. Sąd apelacyjny rozpoznając apelację pozwanego wyrokiem z dnia 11.04.2008r w sprawie I ACa 905/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi Okręgowemu w Katowicach pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd apelacyjny podniósł, że działaniu pozwanego nie można przypisać bezprawności. Wobec obalenia domniemania bezprawności brak jest podstaw do uznania odpowiedzialności tego pozwanego za naruszenie dóbr osobistych powoda, co czyni także bezzasadnym żądanie zadośćuczynienia osobom pozbawionym wolności godziwych warunków w zakładzie karnym czy też areszcie. Dalej Sąd Apelacyjny podniósł , że w niniejszej sprawie nie wyjaśniono, czy i ewentualnie jakie czynności zostały podjęte poza zawiadomieniem sędziego penitencjarnego o przeludnieniu pozwanym A Śl w B . Nie wyjaśniono też o ile faktycznie została przekroczona norma w celi, w której osadzono powoda. Ustalono, że powód przebywał w celi 22 osobowej, jednak z protokołu wizytacji sędziego penitencjarnego nie wynika, aby w A Śl w B były takie cele. W protokole wskazano na celowość zlikwidowania dwóch cel wieloosobowych 16 i 18 –osobowej. Zgodnie z art. 67§2kpc za Skarb Państwa czynności procesowe podejmuje organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie lub organ jednostki nadrzędnej. Określenie właściwej jednostki jest rzeczą orzekającego o roszczeniu dochodzonym od Skarbu Państwa. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację strony pozwanej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SA zalecił Sądowi pierwszej instancji przede wszystkim ustalenie właściwego statio fisci Skarbu Państwa, które byłoby ewentualnie odpowiedzialne za roszczenie powoda. Nadto Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę że na obecnym etapie postępowania roszczenie powoda jest związane Az osadzeniem w celi w warunkach przeludnienia oraz dyskomfortem wynikającym z faktu przebywania tak wielu osób na ograniczonej przestrzeni dla oceny stopnia roszczenia dóbr osobistych istotne będzie wyjaśnienie, w jakich faktycznie warunkach powód przebywał. Osoba osadzona musi bowiem liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami, jednakże nie powinny być one większe niż wynika to z faktu izolacji w warunkach określonych przepisami. W dalszej kolejności S.A. polecił Sądowi I instancji ustalenie czy działaniu Skarbu Państwa można przypisać bezprawność, co będzie determinowało --- STRONA 3 --- rozstrzygnięcie o żądaniu powoda z uwzględnieniem faktu, że nawet w razie istnienia krzywdy przyznanie zadośćuczynienia zależy od uznania i oceny sądu konkretnych okoliczności sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd ustalił co następuje. W pierwszej kolejności odnosząc się do ustalenia statio fiscis Skarbu Państwa uznał Sąd, że w sprawie prawidłowo określono stronę procesu jako Skarb Państwa z tym , że pozwanym winien być nie A Śl w B , a Dyrektor A Śl w B , z działalnością kierowanej przez Dyrektora Jednostki związane jest bowiem roszczenia powoda. Z zeznań powoda (k-111) wynika, że przebywał w 5 Z K i wszędzie były lepsze warunki niż te które panowały w B . Na rozprawie w dniu 22.07.2008 (k-280) strony zgodnie oświadczyły, że statio fiscis Skarbu Państwa zostało określone w sposób prawidłowy. Powód zeznał, (k-300), że jego roszczenia związane są z pobytem w A Śl. w B i nie składał by pozwu gdyby nie znał warunków pobytu w innych zakładach, czy też aresztach. Z całokształtem zeznań powodowa wynika (k-110-111) i 299- 301 niezbicie wynika, że powód dopatruje się naruszenia jego dóbr osobistych we wszystkich dziedzinach życia więźnia w areszcie. Przedmiotem postępowania na obecnym jednak etapie postępowania pozostaje problem przeludnienia zdaniem sądu jest ustalenie czy podczas pobytu w A Śl w B powód przebywał w przeludnionej celi. Fakt przeludnienia aresztów jest powszechnie znany, jednak na fakt ten powoływać może się jedynie osoba której to bezpośrednio dotyczy. W oparciu o zeznania świadka Z D (k-286-287) ustalił Sąd, że jest kwatermistrzem w pozwanym areszcie świadek ten zeznał, że w okresie od 31.05.2006 do 21.07.2006 powód przebywał w dwóch celach 22 osobowej i 5 osobowej. Cela 22 osobowa to cela o Nr. 94 w okresie pobytu powoda w tej celi nie przebywało więcej niż 22 osoby. W celi tej są dwie ubikacje oddzielone od celi płytą o wysokości 2m. Z ubikacji tych można korzystać w sposób nieskrępowany, można zachować intymność. Ubikacje miały kotary. Cele mają wysokość 3m, ostatnie łóżko znajduje się na wysokości 1,5m. Zdarza się że A jest przeludniony. Świadek jednak nie może powiedzieć w jakim okresie czasu przeludnienie to miało miejsce. W celi Nr 94 może przebywać 22 osoby i w chwili pobytu powoda w celi tej przebywały 22 osoby. To, że w areszcie jest przeludnienie nie znaczy to, że przeludnienie jest w każdej z cel. Cela 22 osobowa jest największą celą w areszcie. Dał Sąd wiarę zeznaniom tego świadka bowiem jako kwatermistrz zapewne posiadał pełne informacje co do ilości i sposobu zakwaterowanych osób. Powód zaś niczym nie udowodnił, aby przebywał w celi przeludnionej. Fakt powoływania się powoda na to, że areszty są przeludnione nie może być brany pod uwagę, skoro powód przebywał w celi przeznaczonej dla 22 osób i celi tej przebywały 22 osoby. Zgodnie z treścią art. 23 kc takie dobra osobiste jak zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, godność, tajemnica korespondencji podlegają ochronie i ten czyje dobro zostało naruszone może domagać się aby osoba, która dopuściła się naruszeń dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków zgodnie z przepisem art. 24 kc. W szczególności można domagać się złożenia stosownego oświadczenia, a także na zasadach ogólnych zadośćuczynienia pieniężnego naprawienia szkody. Ochrona dóbr osobistych jest uwarunkowana istnieniem dwóch przesłanek: zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego oraz bezprawności działania. Na żądającym ochrony ciąży jedynie dowód, że jego dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone. Z treści art. 24 kc wynika domniemanie bezprawności osoby dokonującej naruszeń, Na pokrzywdzonym ciąży jedynie obowiązek wykazania jakie dobro zostało naruszone. Natomiast sprawca chcąc uchylić się od odpowiedzialności powinien udowodnić, że jego zachowanie nie miało cech bezprawności (OSN 2000/2/25, OSN 2003/2/24, 2004/2/27). Nie każde naruszenie dobra jest równoważne z naruszeniem prawa osobistego. Środki ochrony przysługują jedynie w razie naruszenia prawa. W przypadku naruszenia dobra osobistego treść żądania powinna być dostosowana do rodzaju i charakteru naruszenia. Ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według indywidualnej możliwości osoby, która czując się dotknięta zachowaniem innej osoby (poz. II CKN 953/00, wyrok SN 2002.04.05, LEX m. 55098). Zatem kryteria oceny naruszenia muszą być poddane obiektywizacji, subiektywne odczucia osoby żądającej nie może zatem wywołać skutków prawnych. --- STRONA 4 --- Za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste jeśli nie zachodzi szczególna okoliczność usprawiedliwiająca takie działanie. Do okoliczności wyłączających bezprawność zalicza się działanie dozwolone przez obowiązujący porządek prawny, wykonywanie prawa przedmiotowego, działanie w obronie uzasadnionego niekiedy zgodą pokrzywdzonego ( OSP 1990/11-12/377). Powód upatruje naruszenie dobra jak odczuwa powód naruszone zostało na skutek jego przebywania w przeludnionej celi – zdaniem powoda. Bezspornym jest że powód przebywał w celi 22 osobowej, co zapewne jest niedogodne i można czuć się źle , ale osadzenie powoda w takiej celi nie stanowi jeszcze naruszenia dobra osobistego. Gdyby przyjąć, że powód mógł odczuwać naruszenie jego godności w A Śl w B przez doświadczenia powoda podczas pobytu w innych jednostkach zamkniętych, gdzie zdaniem powoda warunki były lepsze to ocena działania pozwanego musi zostać dokonana przez pryzmat bezprawności działania. Bezprawność jest elementem zasadniczym, mającym decydujące znaczenie dla oceny naruszenia dobra osobistego. Działanie nie jest bezprawne chociażby zagroziło dobrem osobistym lub nawet je naruszało przede wszystkim wówczas gdy jest oparte na obowiązującym przepisie prawa albo stanowi wykonywanie prawa podmiotowego. Bezspornym jest, że powód został osadzony w Areszcie na podstawie postanowienia o jego tymczasowym aresztowaniu, A Śl nie miał zatem możliwości odmowy przyjęcia powoda z uwagi na przeludnienie panujące w tym areszcie. W sprawie ustalone zostało, że powód mimo sądu subiektywnych odczuć nie przebywał w celi przeludnionej, chociaż była to cela 22 osobowa. Reasumując pozwany umieszczając powoda w takiej celi nie przekroczył swoich uprawnień i jego działania były zgodne z zasadami współżycia społecznego co skutkuje oddaleniem powództwa. O kosztach procesu orzekł Sąd na mocy art. 102 kpc.