Wyrok II C 226/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 226/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Małgorzata Turek Protokolant: st. sekr. sądowy Teresa Szczypińska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa A M , przeciwko Skarbowi Państwa , o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania; 3. przyznaje adwokatowi A T od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu kwotę 4428 złotych ( cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) w tym 828 złotych ( osiemset dwadzieścia osiem złotych) podatku od towarów i usług. Sygn. akt C 226/09 UZASADNIENIE W dniu 24 marca 2009 r. powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w K 100.000 złotych wraz z odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty. W uzasadnieniu żądania podniósł, że w okresie pobytu w Areszcie --- STRONA 2 --- Śledczym w K w okresach od 6 października 2004 r. do 7 lutego 2006 r. i od 10 maja 2006 r. do 19 sierpnia 2006 r., nie miał zapewnionych zgodnych z prawem warunków bytowych, przebywał w przeludnionych i nienależycie wyposażonych celach. Przedstawione zarzuty oraz wnoszone żądanie poparł zacytowanymi w uzasadnieniu pozwu, przepisami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Obywatela i Podstawowych Wolności oraz Europejskiej Konwencji o zapobieganiu torturom i nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Pełnomocnik powoda ustanowiony z urzędu precyzując wnioski, podtrzymał żądanie kwoty 100.000 złotych zadośćuczynienia za odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach niegodziwych i niezgodnych z prawem i zasadami humanitaryzmu. Sprecyzował żądanie w zakresie odsetek wskazując, iż powód żąda zasądzenia odsetek od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty. Wskazał, iż na skutek niezgodnego z prawem działania przy wykonywaniu władzy publicznej doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda oraz zagwarantowanych Konstytucją praw i wolności poprzez wielokrotne przebywanie powoda w przeludnionych celach (o pow. poniżej 3 m² na 1 osadzonego), w których sanitariaty nie były oddzielone od reszty pomieszczenia, w sposób zapewniający intymność, nie miał zapewnionych odpowiednich warunków socjalnych, musiał znosić dodatkowe przykrości aby utrzymać pracę, a ponadto powód umieszczony był w celi z osobami palącymi podczas gdy powód jest osobą niepalącą. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz w oparciu o art. 442¹ § 1 kc zgłosił zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres pierwszego pobytu powoda w pozwanej jednostce tj. w okresie od dnia 6 października 2004 r. do 7 lutego 2006 r., bowiem powód wiedział o ewentualnej szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia w całym okresie pobytu powoda u pozwanej. W odpowiedzi na merytoryczne zarzuty powoda, pozwany poniósł, że w okresach pobytu powoda u pozwanego, występowało wyjątkowo nieznaczne przeludnienie cel, o czym zawiadamiano sędziego penitencjarnego zgodnie z art. 248 kkw. W czasie pobytu u pozwanego powód był wielokrotnie przenoszony i przebywał w 13 różnych celach w okresie pierwszego pobytu i w 4 różnych celach w okresie drugiego pobytu. Powód okresowo mógł przebywać w celach, w których zaludnienie nie spełniało normy powierzchni 3 m² na 1 osadzonego lecz dokładne ustalenie zaludnienia w odniesieniu do poszczególnych cel nie jest możliwe ze względu na brak statystki prowadzonej w spornym okresie. Pozwany podkreślił, iż pozwany działał zgodnie z obowiązującym prawem oraz podejmował działania mające na celu zminimalizowanie uciążliwości wynikających z przeludnienia poprzez m.in. zaadaptowanie pomieszczeń gospodarczych na mieszkalne, przeprowadzenie generalnych remontów w okresie 1992-1995 oraz bieżących remontów 59 cel w latach 2003-2005, a ponadto w 2005 r. przeprowadzenie szeregu prac w celu poprawy warunków osadzonych w tym m.in. zamontowano natryski na polach spacerowych, --- STRONA 3 --- dokonano modernizacji miejsc pracy oraz szatni, wyremontowano oraz zaadaptowano świetlicę główną na salę kinową. Pozwany wskazał także, iż sanitariaty w celach w których przebywał pozwany były oddzielone od trwale od reszty celi i zamykane drzwiami. Pozwany podkreślił, iż administracja pozwanego stale monitoruje relacje między osobami zatrudnionymi i pozostałymi osadzonymi w celu zapewnienia bezpieczeństwa i eliminowaniu nieprawidłowych zachowań, a także bezwzględnie przestrzega zasad przyjmowania i rozmieszczania tymczasowo aresztowanych wynikających z ustawy – kodeks karny wykonawczy i Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego tymczasowego aresztowania. Pozwany podniósł, iż pozwany miał odpowiednie warunki bytowe i socjalne gdyż pomieszczenia mieszkalne są wyposażone zgodnie z obowiązującym przepisami, pozwani otrzymują środki higieniczne, mają dostęp do bieżącej ciepłej i zimnej wody, możliwość kąpieli, a także możliwość przebywania poza celą w ramach zajęć kulturalno-oświatowych. Uwzględnia się także wnioski o zmianę celi w przypadku osób niepalących. Podniósł także fakt, iż oskarżony nie skarżył się administracji pozwanego na warunki bytowe. Sąd Okręgowy ustalił, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w K jako tymczasowo aresztowany dwukrotnie od dnia 6 października 2004 r. do 7 lutego 2006 r. (16 miesięcy i 1 dzień) i od 10 maja 2006 r. do 19 sierpnia 2006 r. (3 miesiące i 9 dni) co stanowi okoliczność bezsporną, sporne natomiast jest to czy pozwany podczas pobytu powoda w Areszcie Śledczym w K naruszył w sposób bezprawny jego dobra osobiste i czy uzasadnione jest żądanie zasądzenia zadośćuczynieni, a ponadto czy uzasadniony jest zarzut przedawnienia zgłoszony w stosunku do części roszczenia. W odniesieniu do zgłoszonego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia powoda w stosunku do okresu pierwszego pobytu w Areszcie Śledczym w K , Sąd Okręgowy uznał cytując art. 442¹ kc, że powód miał świadomość warunków w jakich przebywał, świadomość szkody oraz podmiotu zobowiązanego do jej naprawienia i miał możliwość dochodzenia roszczenia w terminie trzech lat. Przedawnienie polega na tym, że ten przeciwko komu przysługuje roszczenie może powołując się na upływ czasu uchylić się od jego zaspokajania. Zarzut przedawnienia jako prawo podmiotowe zobowiązanego tylko w wyjątkowych przypadkach może być potraktowane przez sąd jako nadużycie prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy zarzut przedawnienia roszczenia nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, a wręcz nieuwzględnienie go godziłoby w społeczne poczucie sprawiedliwości. W związku z powyższym, jako podstawa żądania powoda może być rozpatrywane jedynie naruszenie dóbr osobistych powoda w okresie od 10 maja 2006 r. do 19 sierpnia 2006 r. --- STRONA 4 --- Odnosząc się do kwestii naruszenia dóbr osobistych powoda, Sąd ustalił, iż w Areszcie Śledczym występowało przeludnienie, a pozwany okresowo mógł przebywać w celach o większej gęstości zaludnienia niż 3 osoby/m² powierzchni. Jednak przeludnienie nie nosiło cech bezprawności bowiem pozwany informował o tym fakcie przełożonego sędziego penitencjarnego co było zgodne z obowiązującym ówcześnie art. 248 kkw. Ponadto, Sąd ustalił, iż pozwany podejmował działania, aby nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, w szczególności działania zmierzające do zmniejszenia przeludnia poprzez adaptację dodatkowych pomieszczeń na cele mieszkalne. Ponadto Sąd ustalił, iż pozwany zapewniał podstawowe warunki bytowo – socjalne, a także podejmował działania mające na celu ich poprawę. Pozwany przeprowadził remonty w wyniku, których pomieszczenia higieniczno-sanitarne są oddzielone od pozostałej części celi. Pozwany zapewniał dostęp do środków higienicznych, bieżącej wody, kąpieli, zajęć oświatowo-kulturalnych, uwzględniał kwestie palenia tytoniu w rozmieszczaniu więźniów. Rozstrzygając kwestię naruszenia dóbr osobistych pozwanego poprzez odbywanie kary pozbawienia wolności w nieludzkich i niehumanitarnych warunkach, należy przede wszystkim wskazać, iż ochronę dóbr osobistych w art. 24 kc można przyznać tylko w przypadku działań bezprawnych. Pozwany wykazał jednak, że osadzenie powoda w przeludnionych celach nastąpiło zgodnie z prawem, albowiem zostały spełnione przesłanki z art. 248 Kodeksu karnego wykonawczego. Skoro zaś zachowanie pozwanego nie było bezprawne, to nie powstawała jego odpowiedzialność z art. 24 i 448 Kodeksu cywilnego. Gdyby nawet uznać, iż pomimo spełnienia wymogów związanych z przekroczeniem zaludnienia w celach, działanie pozwanego nie było zgodne z prawem z uwagi na niespełnienie normy powierzchni wynikającej z art. 110 kkw to należy zastanowić się czy sam fakt niezapewnienia wymaganej przepisami kkw minimalnej powierzchni celi powoduje automatycznie naruszenie dóbr osobistych w postaci godności. Oceniając naruszenie dóbr osobistych poprzez nieludzkie i niehumanitarne traktowanie warto odnieść się do kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków przyjętej przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Zgodnie z nią przesłanka niewystarczającej powierzchni celi nie jest wystarczającą i samoistną podstawą uznania, że osadzony jest traktowany w sposób nieludzki lub poniżający. Należy zwrócić uwagę na ewentualne złe warunki sanitarne, higieniczne i brak prywatności, permanentną niemożliwością zaspokojenia potrzeb snu spowodowaną niewystarczającą liczbą łóżek, nieustannie zapalonym światłem czy panującym hałasem, niedostateczne oświetlenie uniemożliwiające czytanie, złą wentylację, czy warunki prowadzące do rozprzestrzeniania się chorób i niemożliwość ich leczenia. --- STRONA 5 --- O naruszeniu godności skazanego można mówić wtedy gdy cierpienia i upokorzenia przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pozbawienia wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba o poprawę warunków odbywania kary i godzi się na przepełnienia cel , nie dba o zwiększenie ich liczby, o remonty o polepszenie warunków bytowych czy kulturalnych. Powód jednak nie wykazał w ten sposób naruszane była jego godność. Wręcz przeciwnie to pozwany wykazał, iż podejmował liczne działania mające na celu poprawę warunków osadzenia. Przy uwzględnieniu czy przekroczone zostały dopuszczalne normy powodujące naruszenie dóbr osobistych powoda należy wziąć pod uwagę warunki panujące w szpitalach, domach pomocy społecznej, domach dziecka, internatach i akademikach. Sam fakt przekroczenia metrażu nie może stanowić podstawy odpowiedzialności. Pozwany nie naruszył dóbr osobistych osadzając go w celi o nieodpowiedniej wentylacji w okresie letnim, czy sanitariatami oddzielonymi za pomocą drewnianej płyty i drzwi. Klimatyzacja w tej strefie jest rzadkością. W czasie upałów każdy obywatel musi znosić niedogodności związane z upałem. Sanitariaty zostały oddzielone od pozostałej części celi w sposób pozwalający na zaspokajanie potrzeb fizjologicznych w sposób intymny. Fakt, że powód nie zgłaszał żadnych próśb czy wniosków i nie skarżył się administracji zakładu, również przemawia za brakiem podstaw do dochodzenia roszczeń. Skoro pozwany dbał o zapewnienie niezbędnego minimum warunków bytowych nie można stwierdzić, iż izolacja stanowiła przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia dóbr osobistych w tym godności pozwanego. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 kpc z uwagi na sytuację majątkową powoda , przedstawioną w jego oświadczeniu majątkowym.